PEMYH uygulamalarında Nafion gibi perflurosülfonik asit bazlı membranlarda yoğunlaşılmıştır. Ancak Nafion membranların kullanım sıcaklıklarının sınırlı olması, düşük nem oranlarında proton iletkenliğinin büyük ölçüde azalması ve bu sonuçların yakıt hücresi performansını olumsuz yönde etkilemesi göz önünde bulundurulduğunda alternatif membran sentezine gidilmiştir. Bu çalışmada Nafion içerikli membrana göre daha iyi fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olan, hem organik hem de inorganik yapıyı bir arada bulunduran kompozit membran sentezi öngörülmüştür.

Karakterizasyon deneyleri sonucunda sentezlenen membranlardan elde edilen sonuçlar Çizelge 5.1’de verilen Nafion membranların değerleri ile karşılaştırılmıştır.

Çizelge 5.1. Nafion membranların özellileri

Özellik Nafion Su tutma kapasitesi % 38

İyon değişim kapasitesi (meq/g) 0,9 Proton iletkenliği (S/cm) 0,1

Polistiren/Amberlisit katkılı membranlardan SPS-A3 kodlu membranın su tutma kapasitesi %3,506, iyon değişim kapasitesi 4,79 meq/g ve oda koşulları ve nemli şartlarda proton iletkenliği 4,58 x 10-8 S/cm olarak bulunmuştur. Bu değerler incelendiğinde Nafion membrana göre proton iletkenliğinin oldukça düşük olduğu görülmektedir. Su tutma kapasitesinin de düşük olması proton iletkenliği değerini doğrudan etkilemiştir. İyon değişim kapasitesi Nafion membrana göre yaklaşık 5 kat fazla çıkmıştır. Bu durum amberlisit katkısının yüksek asidik olması ve NaOH ile doğrudan etkileşime girmesi ile açıklanabilir. Amberlisit katkılı membranların mekanik dayanımlarının iyi olmaması ve proton iletkenliğinin son derece düşük

olması sebebiyle katkı değiştirilip HZSM-5 Si/Al:50 katkılı membranlar sentezlenmiştir.

Polistiren/HZSM-5 Si/Al:50 katkılı membranlardan SPS-Z50-3 kodlu membranın su tutma kapasitesi %1,930, iyon değişim kapasitesi 6,27 meq/g ve oda koşulları ve nemli şartlarda proton iletkenliği 1,72 x 10-8 S/cm olarak bulunmuştur. Bu değerler incelendiğinde amberlisit katkılı membranda olduğu gibi Nafion membrana göre proton iletkenliğinin oldukça düşük olduğu görülmektedir. Su tutma kapasitesinin de düşük olması proton iletkenliği değerini doğrudan etkilemiştir. İyon değişim kapasitesi Nafion membrana göre yaklaşık 6 kat fazla çıkmıştır. Elde edilen sonuçlar HZSM-5 Si/Al:50 katkılı membranların yakıt hücrelerine uygulanamayacağını göstermiştir. Su tutma kapasitesini artırıp membranın direncini düşürmek amacıyla Si/Al:500 katkılı membranın sentezlenmesine karar verilmiştir.

Polistiren/HZSM-5 Si/Al:500 katkılı membranlardan SPS-Z500-3 kodlu membranın su tutma kapasitesi %2,598, iyon değişim kapasitesi 3,87 meq/g ve oda koşulları ve nemli şartlarda proton iletkenliği 5,73 x 10-9 S/cm olarak bulunmuştur. Bu değerler incelendiğinde Polistiren/HZSM-5 Si/Al:50 katkılı membranda olduğu gibi Nafion membrana göre proton iletkenliğinin oldukça düşük olduğu görülmektedir. Su tutma kapasitesininde düşük olması proton iletkenliği değerini yine doğrudan etkilemiştir.

Amaçlanıldığı şekilde su tutma kapasitesi bir miktar artırılsa da proton iletkenliği değeri bu durumdan etkilenmemiştir. İyon değişim kapasitesi Nafion membrana göre yaklaşık 4 kat fazla çıkmıştır. Elde edilen sonuçlar HZSM-5 Si/Al:500 katkılı membranın da yakıt hücrelerine uygulanamayacağını göstermiştir. Sentezlenen 3 membranda da benzer şekilde mekanik dayanım problemi ile karşılaşılmıştır. Bu problemi ortadan kaldırmak için yapıya PVA katılmasına karar verilmiştir. Ayrıca yapıya katılan katkıların herhangibir çözücüde çözünmemeleri ve kullanılan çözeltilerden etkilenip kendi özelliklerini sergileyememesi düşünüldüğünden çözücüsü olan ve asidik karakterdeki Borik asit katkısının denenmesine karar verilmiştir.

Polistiren/PVA/Borik asit katkılı membranlardan SPS-PVA-10BA kodlu membrandan en yüksek proton iletkenliği değeri 40 ºC’de 2,90 x 10-7 S/cm olarak elde edilmiştir. Bu membranın su tutma kapasitesi %21,50 ve iyon değişim kapasitesi 0,44 meq/g olarak bulunmuştur. Yapıya katılan borik asit ve PVA hidrofilik yapılarından dolayı su tutma kapasitesini artırmış fakat proton iletkenliği değerini istenilen seviyeye çekememiştir. Elde edilen iyon değişim kapasitesi değeri Nafion membranın yaklaşık yarısı kadar çıkmıştır. Mekanik dayanım probleminin halledilememesinden dolayı sentezlenen bu membranın PEMYH’de uygulanabilirliği mümkün değildir. Literatürde yer alan boron fosfatlı çalışmaların yüksek sonuçlar vermesinden dolayı aynı yöntemde katkı malzemesi değiştirilip boron fosfat katkılı membranlar sentezlenmesi yoluna gidilmiştir.

Polistiren/PVA/Boron fosfat katkılı membranlardan SPS-PVA-9BP kodlu membrandan en yüksek proton iletkenliği değeri 80 ºC’de 4,72 x 10-5 S/cm olarak elde edilmiştir. Bu membranın su tutma kapasitesi %20,78 ve iyon değişim kapasitesi 1,46 meq/g olarak bulunmuştur. Boron fosfatta bulunan aktif gruplar borik asit katkılı membranlara göre daha iyi proton iletkenliği sonuçları vermiştir. Elde edilen iyon değişim kapasitesi değeri Nafion membranın yaklaşık 1,5 katı kadar çıkmıştır.

Yine membranlardaki mekanik dayanım problemleri yüzünden PEMYH’de uygulanabilirliği mümkün değildir. Polistiren bazlı membranların mekanik dayanımlarının düşük olması ve dirençlerinin yüksek olmasından dolayı polimerik baz değiştirilmiş ve polivinil alkol bazlı membranlar sentezlenmesine karar verilmiştir.

Polivinil Alkol/H2SO4/SiO2 katkılı membranlardan 0.01S-L40 kodlu membrandan en yüksek proton iletkenliği değeri 90 ºC’de 4,77 x 10-3 S/cm olarak elde edilmiştir. Bu membranın su tutma kapasitesi %30,09 ve iyon değişim kapasitesi 5,02 meq/g olarak bulunmuştur. Elde edilen iyon değişim kapasitesi Nafion membrandan daha iyi çıkmıştır. Su tutma kapasitesi ise benzer seviyelerdedir. Proton iletkenliği değerinin biraz daha düşük olmasının sebebi ölçümlerden önce membranların herhangibir protonlama işlemine tabi tutulmamasıdır. Organik baz değiştirildiğinde membranların mekanik dayanımları artmıştır. 0.01S-L40 kodlu membran 250 ºC’ye

kadar dayanmaktadır. Sıcaklık dayanımına göre sentezlenen membranlar yüksek sıcaklıkta özelliklerini kaybetmemektedir. Sentezlenen membranların PEMYH uygulamaları için yüksek potansiyeli vardır.

Polivinil Alkol/H3PO4/SiO2 katkılı membranlardan 0.1P-L40 kodlu membrandan en yüksek proton iletkenliği değeri 60 ºC’de 3,75 x 10-3 S/cm olarak elde edilmiştir. Bu membranın su tutma kapasitesi %38,65 ve iyon değişim kapasitesi 6,26 meq/g olarak bulunmuştur. Elde edilen iyon değişim kapasitesi Nafion membrandan daha iyi çıkmıştır. Su tutma kapasitesi ise benzer seviyelerdedir. Proton iletkenliği değerinin düşük olmasının sebebi sülfürik asitli membranlarda olduğu gibi ölçümlerden önce membranların herhangibir protonlama işlemine tabi tutulmamasıdır. 0.1P-L40 kodlu membran 240 ºC’ye kadar dayanmaktadır. Sıcaklık dayanımına göre sentezlenen membranlar yüksek sıcaklıkta özelliklerini kaybetmemektedir. Sentezlenen membranların PEMYH uygulamaları için yüksek potansiyeli vardır.

Bölüm 4.8 de de belirtildiği gibi sentezlenen membranlar arasında 0.1P-L40 kodlu membran mekanik dayanım, su tutma kapasitesi, iyon değişim kapasitesi, sıcaklık dayanımı ve proton iletkenliği özellikleri diğer membranlara göre daha iyidir.

Literatürde özellikle düşük nemli veya nemsiz ortamlarda bile proton iletkenliğini yitirmeyen membran sentezi üzerine çalışmalar yürütülmektedir. Polimerik omurganın polibenzimidazol gibi başka bir polimerle değiştirilmesi yoluyla soruna bir çözüm getirilmesi konusunda çalışmalar yapılabilir.

Daha homojen yapıda ve 60-80 µm kalınlığında membran dökümü yapılabilmesi için membran döküm cihazları satın alınarak membran sentezi bu cihazlar yardımıyla geliştirilebilir.

Sentezlenen membranların en umut verici olanları yakıt hücresi test donanımında denenerek, gerçek çalışma şartlarındaki performansı konusunda bir fikir sahibi olunabilir. Ayrıca bu test sonuçları kullanılarak çizilen Tafel eğrisinden

membranların ne tür bir iyileştirmeye tabi tutulması gerektiği konusunda fikir sahibi olunabilir.

Sonuç olarak yakıt hücreleri için geliştirilen bu membranlar, ticari ve pahalı olan perflorlu membranlara alternatif olması açısından ümit vermiştir.

KAYNAKLAR

1. İnternert: Schatz Energy Research Center, Humbolt State University “Fuel Cells”

and “Fuel Cell FAQs” and “The PEM Fuel Cell Schematic” www.humboldt.edu/

(2007).

2. Sperling, D. And Cannon, J.S., “Strategies for a Hydrogen Transition”, The Hydrogen Energy Transition 3rd ed., Elsevier Academic Pres, California, 9-11 (2004).

3. İnternet: Hacettepe Üniversitesi “Proton Değişimi Nedir”

http://yunus.hacettepe.edu.tr/~yilser/protondegisim.htm (2007).

4. Barbir, F., “What Is a Fuel Cell”, PEM Fuel Cells: Theory and Practice 1st ed., Richard C. Dorf, California, 1-4 (2001).

5. İnternet: Mekatronik grubu, “Yakıt Hücreleri” www.mekatronik.org (2007).

6. İnternet: Hacettepe Üniversitesi “Yakıt Pili”

www.yunus.hacettepe.edu.tr/~yilser/yakitpili.htm (2007).

7. Öğüt, E., “Sülfolanmış Polistiren Membran Sentezi ve Karakterizasyonu”, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 32-48 (2005).

8. Martins, C.R., Ruggeri, G. And De Paoli, M.A., “Synthesis in Pilot Plant Scale and Physical Properties of Sulfonated Polystyrene”, J. Braz. Chem. Soc., 14 (5):

797-802 (2003).

9. O.Savadogo.,” Emerging membranes for electrochemical systems: Part II. High temperature composite membranes for polymer electrolyte fuel cell (PEFC) applications” Journal of Power Sources, 127 (1-2): 135-161 (2004).

10. N. H. Jalani, K. Dunn, and R. Datta," Nafion-MO2 (M = Zr, Si and Ti) nanocomposites for higher temperature operation of PEM fuel cells", Electrochimica Acta, 51 (3), 553-560 (2005).

11. Halim, J., Büchi, F.N., Haas, O., Stamm, M. And Scherer, G.G.,

“Characterization of perfluorosulfonic acid membranes by conductivity measurements and small-angle x-ray scattering”, Electrochimica Acta, 39 (8-9):

1303-1307 (1994).

12. Okada, T. Xie, G., Gorseth, O., Kjelstrup, S., Nakamura, N. And Arimura, T.,

“Ion and water transport characteristics of Nafion membranes as electrolytes”, Electrochimica Acta, 43 (24): 3741-3747 (1998).

13. Mecheri, B., D’Epifanio, A., Traversa, E. And Licoccia, S., “Effect of an ormosil-based filler on the physico-chemical and electrochemical properties of Nafion membranes”, Journal of Power Sources, 169 (2): 247-252 (2007).

14. Zhai, Y., Zhang, H., Zhang, Y. And Xing, D., “A novel H3PO4/Nafion–PBI composite membrane for enhanced durability of high temperature PEM fuel cells”, Journal of Power Sources, 169 (2): 259-264 (2007).

15. Cheng, X., Zhang, J., Tang, Y., Song, C., Shen, J., Song, D. And Zhang, J.,

“Hydrogen crossover in high-temperature PEM fuel cells”, Journal of Power Sources, 167 (1): 25-31 (2007).

16. Lee, W., Kim, H., Kyung, T. And Chang, H., “Nafion based organic/inorganic composite membrane for air-breathing direct methanol fuel cells”, Journal of Membrane Science, 292 (1-2): 29-34 (2007).

17. Son, D., Sharma, R., Shul, Y. Ans Kim, H., “Preparation of Pt/zeolite–Nafion composite membranes for self-humidifying polymer electrolyte fuel cells”, Journal of Power Sources, 165 (2): 733-738 (2007).

18. Vayenas, C.G., Tsampas, M.N. And Katsaounis, A., “First principles analytical prediction of the conductivity of Nafion membranes”, Electrochimica Acta, 52 (6): 2244-2256 (2007).

19. Wang, L., Yi, B.L., Zhang, H.M., Liu, Y.H., Xing, D.M., Shao, Z.G. And Cai, Y.H., “Novel multilayer Nafion/SPI/Nafion composite membrane for PEMYHs”, Journal of Power Sources, 164 (1): 80-85 (2007).

20. Liu, Y.H., Yi, B., Shao, Z.G., Wang, L., Xing, D. And Zhang, H., “Pt/CNTs-Nafion reinforced and self-humidifying composite membrane for PEMYH applications”, Journal of Power Sources, 163 (1): 807-813 (2007).

21. Byun, S.C., Jeong, Y.J., Park, J.W., Kim, S.D., Ha, H.Y. And Kim, W.J., “Effect of solvent and crystal size on the selectivity of ZSM-5/Nafion composite membranes fabricated by solution-casting method”, Solid State Ionics, 177 (37-38): 3233-3243 (2006).

22. Casciola, M., Alberti, G., Sganappa, G. And Narducci, R., “On the decay of Nafion proton conductivity at high temperature and relative humidity”, Journal of Power Sources, 162 (1): 141-145 (2006).

23. Huang, L.N., Chen, L.C., Yu, T.L. And Lin, H.L., “Nafion/PTFE/silicate composite membranes for direct methanol fuel cells”, Journal of Power Sources, 161 (2): 1096-1105 (2006).

24. Shao, Z.G., Joghee, P. And Hsing, I.M., “Preparation and characterization of hybrid Nafion–silica membrane doped with phosphotungstic acid for high

temperature operation of proton exchange membrane fuel cells”, Journal of Membrane Science, 229 (1-2): 43-51 (2004).

25. Ramani, V., Kunz, H.R. And Fenton, J.M., “Investigation of Nafion®/HPA composite membranes for high temperature/low relative humidity PEMYH operation”, Journal of Membrane Science, 232 (1-2): 31-44 (2004).

26. Kim, Y.T., Kim, K.H., Song, M.K. And Rhee, H.W., “Nafion/ZrSPP composite membrane for high temperature operation of proton exchange membrane fuel cells”, Current Applied Physics, 6 (4): 612-615 (2006).

27. Ghassemi, H., McGrath, J.E. And Zawoszinski, T.A., “Multiblock sulfonated–

fluorinated poly(arylene ether)s for a proton exchange membrane fuel cell”, Polymer, 47 (11): 4132-4139 (2006).

28. Wiles, K.B., Diego, C.M., Abajo, J. And McGrath, J.E., “Directly copolymerized partially fluorinated disulfonated poly(arylene ether sulfone) random copolymers for PEM fuel cell systems: Synthesis, fabrication and characterization of membranes and membrane–electrode assemblies for fuel cell applications”, Journal of Membrane Science, 294 (1-2): 22-29 (2007).

29. Jung, H.Y., Cho, K.Y., Sung, K.A., Kim, W.K., Kurkuri, M. And Park, J.K.,

“Sulfonated poly(arylene ether sulfone) as an electrode binder for direct methanol fuel cell”, Electrochimica Acta, 52 (15): 4916-4921 (2007).

30. Shang, X.Y., Shu, D., Wang, S.J., Xiao, M. And Meng, Y.Z., “Fluorene-containing sulfonated poly(arylene ether 1,3,4-oxadiazole) as proton-exchange membrane for PEM fuel cell application”, Journal of Membrane Science, 291 (1-2): 140-147 (2007).

31. Kim, D.S., Liu, B. And Guiver, M.D., “Influence of silica content in sulfonated poly(arylene ether ether ketone ketone) (SPAEEKK) hybrid membranes on properties for fuel cell application”, Polymer, 47 (23): 7871-7880 (2006).

32. Hill, M.L., Kim, Y.S., Einsla, B.R. And McGrath, J.E., “Zirconium hydrogen phosphate/disulfonated poly(arylene ether sulfone) copolymer composite membranes for proton exchange membrane fuel cells”, Journal of Membrane Science, 283 (1-2): 102-108 (2006).

33. Aoki, M., Chikashige, Y., Miyatake, K., Uchida, H. And Watanabe, M.,

“Durability of novel sulfonated poly(arylene ether) membrane in PEFC operation”, Electrochemistry Communications, 8 (9): 1412-1416 (2006).

34. Woo, M.H., Kwon, O., Choi, S.H., Zhong, M.Z., Ha, H.W. And Kim, K.,

“Zirconium phosphate sulfonated poly (fluorinated arylene ether)s composite membranes for PEMYHs at 100–140 °C”, Electrochemica Acta, 51 (27): 6051-6059 (2006).

35. Swier, S., Ramani, V., Fenton, J.M., Kunz, H.R., Shaw, M.T. And Weiss R.A.,

“Polymer blends based on sulfonated poly(ether ketone ketone) and poly(ether sulfone) as proton exchange membranes for fuel cells”, Journal of Membrane Science, 256 (1-2): 122-133 (2005).

36. Dai, H., Guan, R., Li, C. And Liu, J., “Development and characterization of sulfonated poly(ether sulfone) for proton exchange membrane materials”, Solid State Ionics, 178 (5-6): 339-345 (2007).

37. Shai, V.K., “Highly charged proton-exchange membrane: Sulfonated poly(ether sulfone)-silica polyelectrolyte composite membranes for fuel cells”, Solid State Ionics, 177 (39-40): 3395-3404 (2007).

38. Wang, Z., Ni, H., Zhao, C., Li, X., Zhang, G., Shao, K. And Na, H., “Influence of the hydroquinone with different pendant groups on physical and electrochemical behaviors of directly polymerized sulfonated poly(ether ether sulfone) copolymers for proton exchange membranes”, Journal of Membrane Science, 285 (1-2): 239-248 (2006).

39. Kim, H.J., Krishnan, N.N., Lee, S.Y., Hwang, S.Y., Kim, D., Jeong, K.J., Lee, J.K., Cho, E., Lee, J., Han, J., Ha, H.Y. And Lim, T.H., “Sulfonated poly(ether sulfone) for universal polymer electrolyte fuel cell operations”, Journal of Power Sources, 160 (1): 353-358 (2006).

40. Krishnan, N.N., Kim, H.J., Prasanna, M., Cho, E., Shin, E.M., Lee, S.Y., Oh, L.H., Hong, S.A. And Lim, T.H., “Synthesis and characterization of sulfonated poly(ether sulfone) copolymer membranes for fuel cell applications”, Journal of Power Sources, 158 (2): 1246-1250 (2006).

41. Woo, Y., Oh, S.Y., Kang, Y.S. And Jung, B., “Synthesis and characterization of sulfonated polyimide membranes for direct methanol fuel cell”, Journal of Membrane Science, 220 (1-2): 31-45 (2003).

42. Pu, H. And Wang, D., “Studies on proton conductivity of polyimide/H3PO4/imidazole blends”, Electrochemica Acta, 51 (26): 5612-5617 (2006).

43. Jang, W., Sundar, S., Choi, S., Shul, Y.G. And Han, H., “Acid–base polyimide blends for the application electrolyte membranes for fuel cells”, Journal of Membrane Science, 280 (1-2): 321-329 (2006).

44. Vallejo, E., Pourcelly, G., Gavach, C., Mercier, R. And Pineri, M., “Sulfonated polyimides as proton conductor exchange membranes. Physicochemical properties and separation H./Mz. by electrodialysis comparison with a perfluorosulfonic membrane”, Journal of Membrane Science, 160 (1): 127-137 (1999).

45. Rodgers, M., Yang, Y. And Holdcroft, S., “A study of linear versus angled rigid rod polymers for proton conducting membranes using sulfonated polyimides”, European Polymer Journal,42 (5): 1075-1085 (2005).

46. Jang, W., Lee, C., Sundar, S., Shul, Y.G. And Han, H., “Thermal and hydrolytic stability of sulfonated polyimide membranes with varying chemical structure”, Polymer Degradation and Stability, 90 (3) : 431-440 (2005).

47. Blazquez, J.A., Iruin, J.J., Eceolaza, S., Marestin, C., Mercier, R., Mecerreyes, D., Miguel, O., Vela, A. And Marcilla, R., “Solvent and acidification method effects in the performance of new sulfonated copolyimides membranes in PEM-fuel cells”, Journal of Power Sources, 151 (1) : 63-68 (2005).

48. Su, Y.M., Wu, T.C., Lee, H.C., Jung, G.B., Guiver, M.D., Gao, Y., Liu, Y.L.

And Lai, J.Y., “Sulfonated poly(phthalazinone ether ketone) for proton exchange membranes in direct methanol fuel cells”, Journal of Membrane Science, 265 (1-2): 108-114 (2005).

49. Su, Y.H., Liu, Y.L., Sun, Y.M., Lai, J.Y., Guiver, M.D. And Gao, Y., “Using silica nanoparticles for modifying sulfonated poly(phthalazinone ether ketone) membrane for direct methanol fuel cell: A significant improvement on cell performance”, Journal of Power Sources, 155 (2): 111-117 (2006).

50. Gao, Y., Robertson, G.P., Guiver, M.D., Jian, X., Mikhailenko, S.D. And Kaliaguine, S., “Proton exchange membranes based on sulfonated poly(phthalazinone ether ketone)s/aminated polymer blends”, Solid State Ionics, 176 (3-4): 409-415 (2005).

51. Gao, Y., Robertson, G.P., Guiver, M.D., Jian, X., Mikhailenko, S.D., Wang, K.

And Kaliaguine, S., “Sulfonation of poly(phthalazinones) with fuming sulfuric acid mixtures for proton exchange membrane materials”, Journal of Membrane Science, 227 (1-2): 39-50 (2003).

52. Gao, Y., Robertson, G.P., Guiver, M.D., Wang, G., Jian, X., Mikhailenko, S.D., L,, X. And Kaliaguine, S., “Sulfonated copoly(phthalazinone ether ketone nitrile)s as proton exchange membrane materials”, Journal of Membrane Science, 278 (1-2): 26-34 (2006).

53. Su, Y.H., Liu, Y.L., Sun, Y.M., Lai, J.Y., Wang, D.M., Gao, Y., Liu, B. And Guiver, M.D., “Proton exchange membranes modified with sulfonated silica nanoparticles for direct methanol fuel cells”, Journal of Membrane Science, 296 (1-2): 21-28 (2007).

54. Wu, X., He, G., Gu, S., Hu, Z. And Yao, P., “Novel interpenetrating polymer network sulfonated poly (phthalazinone ether sulfone ketone)/polyacrylic acid

proton exchange membranes for fuel cell”, Journal of Membrane Science, 295 (1-2): 80-87 (2007).

55. Chen, H.G., Wang, S.J., Xiao, M. And Meng, Y.Z., “Novel sulfonated poly(phthalazinone ether ketone) ionomers containing benzonitrile moiety for PEM fuel cell applications”, Journal of Power Sources, 165 (1): 16-23 (2007).

56. Tian, S.H., Shu, D., Chen, Y.L., Xiao, M. And Meng, Y.Z., “Preparation and properties of novel sulfonated poly(phthalazinone ether ketone) based PEM for PEM fuel cell application”, Journal of Power Sources, 158 (1): 88-93 (2006).

57. Sun, Y.M., Wu, T.C., Lee, H.C., Jung, G.B., Guiver, M.D., Gao, Y., Liu, Y.L.

And Lai, J.Y., “Sulfonated poly(phthalazinone ether ketone) for proton exchange membranes in direct methanol fuel cells”, Journal of Membrane Science, 265 (1-2): 108-114 (2005).

58. Karlsson, L.E. And Jannasch, P., “Polysulfone ionomers for proton-conducting fuel cell membranes: 2. Sulfophenylated polysulfones and polyphenylsulfones”, Electrochimica Acta, 50 (9): 1939-1946 (2005).

59. Lufrano, F., Gato, I., Staiti, P., Antonucci. And Passalacqua, E., “Sulfonated polysulfone ionomer membranes for fuel cells”, Solid State Ionics, 145 (1-4): 47-51 (2001).

60. Dimitrova, P.G., Baradie, B., Foscallo, D., Poinsignon, C. And Sanchez, Y.,

“Ionomeric membranes for proton exchange membrane fuel cell (PEMYH):

sulfonated polysulfone associated with phosphatoantimonic acid”, Journal of Membrane Science, 185 (1): 59-71 (2001).

61. Fu, Y.Z. And Manthiram, A., “Synthesis and characterization of sulfonated polysulfone membranes for direct methanol fuel cells”, Journal of Power Sources, 157 (1): 222-225 (2006).

62. Ekström, H., Lafitte, B., Ihonen, J., Markusson, H., Jacobsson, P., Lundlad, A., Jannasch, P. And Lindbergh, G., “Evaluation of a sulfophenylated polysulfone membrane in a fuel cell at 60 to 110 °C”, Solid State Ionics, 178 (13-14): 959-966 (2007).

63. Martinelli, A., Matic, A., Jacobsson, P., Börjesson, L., Navara, M.A., Munaò, D., Panero, S. And Scrosati, B., “A study on the state of PWA in PVDF-based proton conducting membranes by Raman spectroscopy”, Solid State Ionics, 178 (7-10):

527-531 (2007).

64. Huang, H.S., Chen, C.Y., Lo, S.C., Lin, C.J., Chen, S.J. And Lin, L.J.,

“Identification of ionic aggregates in PVDF-g-PSSA membrane by tapping mode AFM and HADDF STEM”, Applied Surface Science, 253 (5): 2685-2689 (2006).

65. Shen, Y., Qui, X., Shen, J., Xi, J. And Zhu, W., “PVDF-g-PSSA and Al2O3

composite proton exchange membranes”, Journal of Power Sources, 161 (1):

54-60 (2006).

66. Shen, Y., Xi, J., Zhu, W., Chen, L. And Qui, X., “A nanocomposite proton exchange membrane based on PVDF, poly (2-acrylamido-2-methyl propylene sulfonic acid), and nano-Al2O3 for direct methanol fuel cells”, Journal of Power Sources, 159 (2): 894-899 (2006).

67. Martinelli, A., Navara, A., Matic, A., Panero, S., Jaconsson, P., Börjesson, L.

And Scrosati, B., “Structure and functionality of PVdF/PAN based, composite proton conducting membranes”, Electrochimica Acta, 50 (19): 3992-3997 (2005).

68. Prakash, G.K.S., Smart, M.C., Wang, Q.J., Atti, A., Pleynet, V., Yang, B., McGrath, K., Olah, G.A., Narayanan, S.R., Chun, W., Valdez, T. And Surampudi, S., “High efficiency direct methanol fuel cell based on poly(styrenesulfonic) acid (PSSA)– poly(vinylidene fluoride) (PVDF) composite membranes”, Journal of Fluoribe Chemistry, 125 (8): 1217-1230 (2004).

69. Cheddie, D. And Munroe, N., “A two-phase model of an intermediate temperature PEM fuel cell”, International Journal of Hydrogen Energy, 32 (7):

832-841 (2007).

70. Cheddie, D. And Munroe, N., “Mathematical model of a PEMYH using a PBI membrane”, Energy Conversion and Management, 47 (11-12): 1490-1504 (2006).

71. Carollo, A., Quartarone, E., Tomasi, C., Mustarelli, P., Belotti, F., Magistris, A., Maestroni, F., Parachini, M., Garlaschelli, L. And Righetti, P.P., “Developments of new proton conducting membranes based on different polybenzimidazole structures for fuel cells applications”, Journal of Power Sources, 160 (1): 175-180 (2006).

72. Cheddie, D. And Munroe, N., “Three dimensional modeling of high temperature PEM fuel cells”, Journal of Power Sources, 160 (1): 215-223 (2006).

73. Qing, S., Huang, W. And Yan, D., “Synthesis and characterization of thermally stable sulfonated polybenzimidazoles”, European Polymer Journal, 41 (7):

1589-1595 (2005).

74. Jang, M.Y. And Yamazaki, Y., “Preparation and characterization of composite membranes composed of zirconium tricarboxybutylphosphonate and polybenzimidazole for intermediate temperature operation”, Journal of Power Sources, 139 (1-2): 2-8 (2005).

75. Rozière, J., Jones, D.J., Marrony, M., Glipa, X. And Mula, B., “On the doping of sulfonated polybenzimidazole with strong bases”, Solid State Ionics, 145 (1-4):

61-68 (2001).

76. Asensio, J.A., Borrós, S. And Romero, P.G., “Proton-conducting membranes based on poly(2,5-benzimidazole) (ABPBI) and phosphoric acid prepared by direct acid casting”, Journal of Membrane Science, 241 (1): 80-93 (2004).

77. Glipa, X., Haddad, M.E., Jones, D.J. And Rozière, J., “Synthesis and characterisation of sulfonated polybenzimidazole: a highly conducting proton exchange polymer”, Solid State Ionics, 97 (1-4): 323-331 (1997).

78. Lee, J.K. And Keres, J., “Synthesis and characterization of sulfonated poly(arylene thioether)s and their blends with polybenzimidazole for proton exchange membranes”, Journal of Membrane Science, 294 (1-2): 75-83 (2007).

79. Ainla, A. And Brandell, D., “Nafion®–polybenzimidazole (PBI) composite membranes for DMFC applications”, Solid State Ionics, 178 (7-10): 581-585 (2007).

80. Wycisk, R., Chisholm, J., Lee, J., Lin, J. And Pintauro, P.N., “Direct methanol fuel cell membranes from Nafion–polybenzimidazole blends”, Journal of Power Sources, 163 (1): 9-17 (2006).

81. He, R., Li, Q., Bach, A., Jensen, J.O. And Bjerrum, N.J., “Physicochemical properties of phosphoric acid doped polybenzimidazole membranes for fuel cells”, Journal of Membrane Science, 277 (1-2): 38-45 (2006).

82. Wang, L., Xing, D.M., Liu, Y.H., Cai, Y.H., Shao, Z.G., Zhai, Y.F., Zhong, H.X., Yi, B.L. And Zhang, H.M., “Pt/SiO2 catalyst as an addition to Nafion/PTFE self-humidifying composite membrane”, Journal of Power Sources, 161 (1): 61-67 (2006).

83. Reichman, S., Duvdevani, T., Aharon, A., Philosoph, M., Golodnitsky, D. And Peled, E., “A novel PTFE-based proton-conductive membrane”, Journal of Power Sources, 153 (2): 228-233 (2006).

84. Asano, S., Mutou, F., Ichizuri, S., Li, J., Miura, T., Oshima, A., Katsumura, Y.

And Washio, M., “Fabrication of PEFC membrane based on PTFE/FEP polymer-alloy using radiation-grafting”, Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms, 236 (1-4):

437-442 (2005).

85. Yamaki, T., Konayashi, K., Asano, M., Kubato, H. And Yoshida, M.,

“Preparation of proton exchange membranes based on crosslinked polytetrafluoroethylene for fuel cell applications”, Polymer, 45 (19): 6569-6573 (2004).

86. Tang, H., Pan, M., Jiang, S.P., Wang, X. And Ruan, Y., “Fabrication and characterization of PFSI/ePTFE composite proton exchange membranes of polymer electrolyte fuel cells”, Electrochimica Acta, 52 (16): 5304-5311 (2007).

87. Zhang, Y., Zhang, H., Zhu, X., Gang, L., Bi, C. And Liang, Y., “Fabrication and characterization of a PTFE-reinforced integral composite membrane for self-humidifying PEMYH”, Journal of Power Sources, 165 (2): 786-792 (2007).

88. Huang, L.N., Chen, L.C., Yu, T.L. And Lin, H.L., “Nafion/PTFE/silicate

88. Huang, L.N., Chen, L.C., Yu, T.L. And Lin, H.L., “Nafion/PTFE/silicate

I dokument Connecting the Nodes An interactive perspective on innovative microenterprises in a mature industry SIA LJUNGSTRÖM, CLARISSA (sidor 40-45)