Dissertatio gradualis, de cosmogonia mythologica, quam, consent. ampliss. facult. philosoph. in reg. academ. Upsaliensi, præside ... Carolo Aurivillio ... publicæ disquisitioni submittit Andreas Svedelius, Vestmannus. In audit. Carol. maj. die VI. Junii,

Full text

(1)

D. D.

DISSERTATIO G R A D U A L ^1

, •

DE

COSMOGQNIA

MYTHOLOGICA,

. Q U A M ,

C O N S E N T . AMPLISS. FACU LT. P

HILOSOPH.

IN REG. AC A DEM. U P S A L IE N S I,

PRÆSIDE

M

ag

. C A R O L O

AURIVILLIO,

P o ë s.

PROFESS.

Reg. e t Oe d. S. R . S.

M .1

T U B L1C.Æ D I S0U1S I710M S U B M I T T I T

A N D R E A S S V E D E L I U S ,

V E S 1 M A B N U S .

IN A U D IT . CAROL. MAJ. DIE

VI. JU N II,

A N N I MDCCLXI.

HORIS A N T E MERIDIEM SOLITTS.

S î S ï ë î S > e c S ( :

(2)

A M O N S I E U R ,

Monfieur Le BARON,

C H A U L E S

FUNCK,

C O L O N E L ri* Infanterie & C H EV A L IER de

1

* ordre M IL IT A IR E .

M O N S IE U R ,

P

ardonnez j e Vous fu p p lie la hardiejfe que

j e prens de Vous dedier cette DiJJ'erta•

tion.

Elle n y ejt point grande , m ais jnon in ­

tention n'en efl pas m oins louable.

E t quand

m êm e ce fe ro it u n ouvrage de cent v o lu m e s, il

y aurait toujours de la disproportion, ta n t à C e-

gard des bienfait s , dont Vous m y a v e z comblé, que

de la fo u m ijjio n avec laquelle j e voudrais Vous en

m arquer m a reconoijfance. D a ig n e z , M O N S I E U R ,

j e vous prie, m e continuer Vos bonnes g ra c e s, j e

tacherai de ?n* en rendre digne par les voeux ardents,

que j e fe ra i toujours p o u r Votre p a rfa it bonheur,

et Votre prospérité.

J e f u i s avec u n profond

re jp e c l,

M O NSIEUR*

Votre très humble ( f tr è s obéi (font Jero iteu r,

(3)

HÔGVÂLBORNA FRU FRIH ERR INN A

Och Ô F V E R S T I N N A

C H A R L O T T A

ELISABET FUNCK.

Född FRIHERRINNA

CRONSTEDT.

N J D I G A F R U ,

L

åt Edert namn min duk befttåla,Som eljeft år af fkuggor Ikymd.

Jag velat i förkortning måla D e åldOa dikters mörka rymd. Faft deras utiigt borde lkråcka; H os mfg de glad förundran våcka

F ö r fkönfta Bildning, fom jag v e t ,' E n dygd förtjent i åra lyfa,

E tt hjerta mågtigt allt att hyfa Hvad ådelt fins i menfklighet. Jag fkildrar litet af det hela»

Er N Å D , ifrån fin klara högd, Kan (ig åt alla fidor dela,

I andras v ål att fjelf bli nögd. Bland d e m , fom detta Ljufet f å g n a r , Jag m ig ett lyckligt

Halle

åg n ar,

M in v ö rdnad rrig fa driflig gör. Hvad heder! ödm jukt offer tånda O ch med ett nit ej återvånda

Som ftora linnen endaff rö r.

EDER NÅDES

Ödnjukafft tjfnare

(4)

V IR O ,

M axim e Reverendo a t que A m pli f i m o ,

DO MI NO

D

oct

.

1 A C O B O

SVEDELIO,

ARCHIPRÆPOS1TO Arofienfi,

P A R E N T I I N D ULGENTISSIMO.

P

rifca fcrutari m onum enta v a tu m ,

Fabulis claufos referare fenfus,

Eit mihi curæ , latebris & imis

Promere verum.

Sed mihi curæ m a g is , u t rependam

Debitas grates Tibi , dignus atque

T a m pio poilim fieri Parente,

Votaque fo lv a m ;

O recurrentes utinam per annos

Plurimos fervent Tibi Te T u isq u e,

D entque florentem placida quiete

Fata fenectam,

I N D U L G E N T lS S lM l

t t V t * . . • »

Filiui ohcâientif/imuf

A N D R E A S SVE D E LIU S.’

(5)

MONSIEUR,

apris , que vous allez bientôt publier .une

J DiJJirtatiùn \Cf que Vous Jerez enjuite obli­

gé de la Jb utenir publiquem ent contre tous ceux

q u i y trouveront à redire.

On ejl perfuade que

Vous n'occuperez la chaire, que pour y recevoir

les applaudijjhnens de tous les Sçavans.

Loin de

plaindre Vôtre f o r t , on Vous félicité de P ocea-

f i o n , que vous a u rez d* etaler Vos excellentes qîia-

lités.

Cependant, M onfieur , Je craindrois to u t

pour Vous s* il y avoit du danger.

C efl ainfi que

vous fa ite s toujours à mon égard, j e nantie pas

à vous voir abandonné à la merci de Vos c r iti­

ques.

j e voudrois lie n Vous fu iv r e ju sq u 'a u lieu

du co m b a t, m ais cela ?iïétant défendu , je vous

prie du m oins d'y apporter cette lettre.

Ce n'ejl

pas que j e croye, qu'elle pourra vous fe r v ir de

re m p a rt: f aurai fe u le m e n t le plaifir a avoir

m o n tré que j e v o u s aime of que j e fera i toute

via vie.

M O N SIE U R ,

Vôtre

T rès humble C? trèsß d ele jè r v ite u r

(6)

Clariflîmo & Artiiciftîmo

Domino AUCTORI.

: ■ • ' ' ' ' ' *

' ! '-*V* ’ * • > i *■ 14 - ' • : vv* \ * 'V

/"*r' '.'f u. *‘ . .. ^ i •••’ .. A.

TIfjtfAsXrjç y.ccKoc x&j 7tccvoc\Y\§r,s o Ttochuics A cyos , cri

tmv <plho:v xcivcc i^ i roc re cl-yy y&j toc yctçfuccroc. K ce- yça iïrj t u re ykvei nçcatKvv ZeocvTu, < £ /A tcct£ EtccTçs, y&f ex, 7Totiïïos cr/.e'tus ngq (piÀixus %qr]Tocy.evos , rj^rj 7rçcTêçov Hpf volkccKis y.tylçr\v n e x a b o , rtdovr\v , i$ùv Eccutcv yoèj axe- 7TûùV OtOC 7ÏCCVTCS véov OVTOC TY]V re yvu/xvjv X&) T8S TÇC7T8S èvCpué^ocTcv, eTi Je Trjs ße\T i^r\s ueToxov ccyuyrjs y&j iïoci- b lo c s, H tu 7Tçoç roc yçccfXfxccToc u s fJLocXisoc fTr/JcvTûf , ya}

fV T8TO IS CC7TX(Tl TY]V T # TloCTÇOS Z& CCçeTY\V H&) ÏÏopCCV f ^ l -y -y i x & t v r c c fu sT o l < T 7 t8 ^ s y c y S t i ç i ï v r c c . Nwî de f ç c v c ç ô tv

<77revû ovT oc Z e o c v T c v f i s cck ço v T r js Q iK c a o ty lo c s e h c c c r c c i, ygcj x c iv rj T u v èviïoK ifJtèvT av à i x a x é \ p e i r v T r u ^ e l n o c v i y J ë v c c i T rjv é e v T e ç c c v Z& 7r e ç i tÙs Ao y s s h o c T f i ß r iv , v v y y ç o t C p r i v c v c c c v y . x A h r j s crv^ rjrrja reu s, ju iy a iK u s r e fx o cA x y j y t T r r / j x ç W u s cc7>- e i p y x T u é v r j v , v 7 r e p ß x ? h .o v T c a s 1urjv iïrj vtir e w f i o u x i tolvty] T tj

Cv\> I rp fsi ^ '*» N C V fc

C7TÿOYj 2 , 8 x & f ë v r t ç o i y i c t . l c a 8 T o [xev w % ocqocç x & f '/jôovrjç r r j y vco /x rj 7 ie q i\x ß < x > v, t x v t c c "Loi , E t x ï ç s ’ »îdWe , h t i s s A u a v v t] S r jT C ju e v c s y y & f è a c fu evo s c c fx x iïrjÀ os o v to o s Ç >tÀ uv Zfseu-

r e v, fxY\T ù k v ) 7loo7>oTc p o c A o v y rj r r j ZoturS è v T ü % ic c, I-

7ti%cclçuv.

(7)

i s a s

L N . J .

f. r.

ivinis celebrandis laudibuf, primo dudum o r t u , dicatam Poéfin fu* ifTe, antiquiflima illius, quæ fu-

perfünt , fpecimina ortendunt.

Qvumque Divinæ gloriæ, quoad nortræ m entis, fibi reli&æ, viri­ bus cognofcatur, maximum illud fit, & tecundifllmum argumen­ tu m , quod naturæ totius incuna­ bulis recluditur, vindicabant b o r fibi prottnus vetuftio- rum Poetarum t a n t u l i non om nes,

7

heologorum in d e ,

a v o c a n tib u s , nomen haud dubie promeriti. Nempe fen-

In ipfo duéii lucidifiimæ veritatis & a majoribus ad porte* ros deveéla fama recentis m u n d i, congruentius nihil ho­ minum erudiendis animis, aut fuæ dignius excellentia ar­ t i s , canendum poterant fellgere, quam in Deo confpl- cuam vim illam , coeli terrarumque effe<rtricem, hincque enatam colendi D e i, ut fupreml Parentis atque D om ini,

reverentiam ,felicitatis oronis,

unicam

& abundantifiimam

fcaturiginem. Quia vero tam arduo in opere conftde-

ra n d o , finiri humanum ingenium cancellis

(8)

eeffeeff, î?a ut a fle q u i, 2ut pratfens illud fibi menfe fi­ lie re , quoties co n etu r, media fere in luce cæcutlre fefe fenti3t, fieri non potuit, quin labentibus fceculis & hom i­ num longius longiusque discedente negligentia a r e p l o ­ rum præceptôrurn a u P o r ir a t e , variis erroribus contami­ naretur doéïrina de ultimis rerum omnium originibus. A bfo m s ad imagines dllapfum vulgus ridicula & turpia commenta protulit, tot finxit n um ina, quot in natura vir­ tutes aut viderat re ipfa, aut eæcis indicibus, ignorantia & nie tu y vidi-fle (e arbitrabatur. Has qvum ab/ïergere för­ d es, caput to llen s, Phi I o fo phi a aggrederetur, dominanti fe fuperllitioni nunc penitus fubducere non audebat, nunc fubducebat usque eo, ut Numinis &confi]ium & dextram a condendo orbe puflum iverit. Accefiit humani fuperbiafpi- ritus,quem non puduit, ubi fervos vi pariim fecerat, partim altutia, quos fratres natura dedit, his opinionem infun- dere «ognationis & communionis cujusdam , qua Divini­ tati jundlus c re d e re tu r, quæque ingenti fcilicet dignum e- um faftigio fupra ceteros extulifTet, ita quidem, ut quem­ admodum in regendo orbe partes aliquas obibat, fie a p o u e n tia , qtJfe eonfiruxerat, non abefle procul exiftimare» tur. T a n to iub onere emergentibus Poetis quid accidere oportuit ? Suorum obruti t r a f iq u e infelicitate temporum

Qeoy evicts, Deorum gener at tones àz b ant, qvum mundi n a ­

tales percenferent. Simulacra illa, quæ mundo præfe-

cerat impietas, comple&i jubebantur carmine , eorum or­ d in e s, m unia, familias, fedes domeliicas & reliqua ex ­ pin g e re , vaftumque adeo in acervum pugnantium fecum Invicem fabularum congerere, quidquid fuperftitiofi ftu- p o r v u lg i, fomniantlum inertia Phyficorum , humani ge­ neris hinc opprefloribus hinc vindicibus ferviens Hifto* r i a , fingentis denique artis ipfius male Cedula induftriar p ro ingenio &

morali

fitu cujuslibet Poetat, varia In- ttuGflenk,

? . A o ^

(9)

£ ; 3 c #

Animadvertis dudum, L e $ o r Benevole, q u o ha­ benda loco mythologica, quam dicltmis, cosnogonia, fivs fabularis explicatio conditi in u n d f, in veteribus n o n Poö- tis m o d o , fed & Hiftoricis ac Philofophis hodie fuperlies, quippe quae luo ambitu enumerata iila omnia ludibria c o n ­ cludit. Quin & arroganti temeritati ne politi usquam fo­ ren t limites, gentium fere quælibet, a vera olim Dei co­ g nitione disjunélarum, eo fibi rem illam egifle videbatur ingenioflus, quo feracior figmentorum & deliræ fapien- tiæ volutam ad fe ab aliis molem mirabiliores in forma*

diflecuifiet. Singulæ quid agitarint illepida copia auda­

ciae, quoad erui quidem & diliingvi nunc antiquorum e li­ bris p o te rit, particulatim exquifivere Audlores angit H i- ftoriæ univerfalfs a ). Banierus £>), Bruckerus c )t quique his in tenebris dudfor eft fidiflimus Moshemius d). N o ­ bis ut aftum agi n o n im putetur, communia quae habere deprehendantur larvæ illje, flexiles licet nullam non in partem afque lubricæ, jungenda funt ac ponderanda, n o n fine fru d lu , u tfp e ra m n s , qvum eluxerit inde f o r te , tu m quousque geates vetuftifîimæ putentur e Mofaica deferi* ptione creandi orbis veritates quasdam traduxifie, m ox licet p erv e rte rin t, tum humani quantum per fe valeat a- nimi facultas in veia informanda notione Divini operlsj fine quo unlverfum primitus non cxllitifiet.

§. II

A n te o m n ia agnovifle v identur nugarum illi arc hi-; tefti & coluiflfe q u id p ia m, non creatum , quod ortum de­

buerit omnino nem ini, abfolute te ter num. U t r u m . v e r o foli N u m in i , hoc eft intelligent! & a corpore penitus fejuncto Enti honorem illum proprium tribuerint, an bru-

etiam, mortuæ, immobili dederint materiar, an

qu o

-A 2 qoe

o') T c m . I , In tro d . 3 2 . fq. i ) F ab lei E x p liq . par 1’ Hift« Torn. I. Lib. It. c ) Hift. Cric, Fhilof. T o m , I , L ib . II . fq» Obf. & Differt. ia Cudworcki Syfi, ïnteüeâ.

(10)

que p r ê te r m ateria m , quod fumroæ Impietatis fundus eft, vitae motusve quo demum, cumque principio, ex fu&* ne­ ce (litate n atu ræ , gaudentem , nihil amplius admiferint ,

vix fatis definietur. Poftquam examinatae, una poft alte*

ra m , fuerint fabulæ, manebit verc^fimillimum, Numin! ad latus quafi & in prorntu locari materiam, illius e finu

ab æterno promanantem, In Cosmogonia, quam finxe­

runt Chaldæi, Berofus apud Georgium Syncelfum e) de

variis por tento fis animantibus, jam ante in tenebris a* qutsjjiqentibus, bisque pr<efeffa muliere 0 mor oca, locu­

tus redeuntem ait B elum , id e f t, D eu m , mediam jecuijjc

m ulierem , ejus que e parte te r r a m , ex altera cœltim com- pofuiß e , mundum que adeo in ordinem redet* i [Je, anim anti* bus y lucis vim tion j e r entibus, e x t inch's. Quoniam v e ­ r o nec tenebrarum nec aquæ memorat originem r fed e- umdem mox fubjungit Belum Deorum cuipiam alii pr £ ce­

p i ([e , ut caput libi a m putaret, e qud flillante fanqviney a dm ixta te r r a , homines (jf anim antia aërem fufiinentiå fo r m a n t Deus ille alter , a (Ir a , folem , lunam & planetas ipfo condente Belo, vix ifta capi poterunt aliter, quam ut

credidifife exiftimentur fabulae au& ores, Dei veiut e co r­ p o r e , id eft una exlftente m ateria, fumta fuifie & forma­ t a , quaecunque cceli terrarumque orbe contineantur. I* gnofeat, precamur, B. L. fi loqui videamur durius* ubi ex­ plicandae fuerint informes opiniones; neeeflitatem hanc nobis reiipfius indoles im ponit, quamque proinde feme! heic indicafife, fatis fore fperamus , ad veniam obtinen­

dam pariter in fequentibus. Suo e M ithra live fummo

D e o , ita derivabant veteres Perfae Oromasden & A r i mani­

u m , lucis illum, hunc tenebrarum p a tre m , id eft rerum

omnium five fpiritualium five corporearum principia, u t «adem divina e ftirpe prodiifife utrum que ftatuerlnt, ge­

nitum*

(11)

• # ) î ( #

littum* no n cfeatum fenfu proprio f) . Si verus efi äti-éïor Sanchuniathon * apüd Eufeblum g ), Phoenices ae­

rem tenrbrofum & Jpiritu vigentem , vel fpiraculiwi a'èris tenvbrofi confujum chaos, rerum omnium antiquififirna

d o c e n te s , infinita ejje eadem , & per tonsum durat i oui s

ip at i tim terminos non babw ße, juxta alie verabant. Quas im agines, etfi a creatione mundi Deum penitus ejicere, pofV Eufebium ifiulti judicant , rationibus tamen ducimur, iit putemus, naturam rerum adeo genentiiti confiderafTe Phoenices, ut intelligens & materiale , a&ivum & paffi- Vum, Deum & mundum confuderint tanquam effet hic, ae­ que ac ille, non creatus & «ternus. H ieroglyphic« in- folentiœ mater Æ g y p tu s , Porphyrio nartafite apud Eu­ febium b ) y rov iïr.fjtaçycv) mundi opificem, quem Cneph ap­

pellare fu e r it fo l i t a , humana fpecie configuravit, colore coeruleo, eoque ni g r it ante, cingulum ac Jceptrum manu te ­ nentem * cum regio

ex

penna galericulo in capite, ovum ex ore effundentem, e quo alius m o x t Phta vocatus, Deus e x -

/ 'lite n t. Cnephum illura five Cnuphim, nam & ita appel­

labant Æ gypfii, ortus exfùrtem & immortalem, cen fui fife incolas Thebaidos refert Plutarchus i ) , illiusque nomine boni omnis datorem fupremum infinlrumque per veterem Æ gyptum univerfam cultum ofiendit Jablonikius A). Ad fuam licet illam in tabulam fo rp h y riu s e recerjtiorlScho- la Græcanica nonnihil p e re g rin « novitatis intulerit,ovum tam en iftud , quod ex D el profufum ore fingebatur» ab Æ gyptiorum antiquorum opinionibus alienum non fuifife, tum probat haud diflimile T y m b o lu m , quo naturam re­ rum delignabant pofito circ u lo , cum linea, inltar Grae­ corum © , notante circulo m undum , linea vero in

circu-A 3 lo,

... » t—' - i , - . , . v - —

/ ; Plur. de If. & Ofir. p. 3 6 9 . (jp , T, II. Bruck. Hift. Cric. Philof» T om . I* p» I 7 f - f y g ) Präparat. E v a n g .L ib .I . Cap. 10* F o u rm o n t. R eflex , fur I’ Hift, te s A n e , peuples, T<om. I. l i b . I, Cap, 1. fe q . fc) ïr æ p . E v a n g , L ib . i l l , i l , f ) D e I f , 8* ûtir J f p , k ) Paath. M g ypt# h h «♦ 4 »

(12)

ÎO, ferpentem, cujus figura Agathodæmona fuum id efi: Cnephum folebant figniHcare /) , tum evincit in Orphica religicne celebratum quoque o v u m , quod pluribus licét traditum gentibus aliis, ex Æ gypto tam en fecum in Grae­ ciam haud dubie O rpheus transtulit. C erte hac ufum eum fimilicudine, ubi mundi initia defcriberct, idonei n a r ­ rant audiores,quando referunt quoque,effinxiffe euro ex ovo illo prodeuntem D raconem , cui caput fuerit hinc T a u ­ ri hinc Leonis, cum interpofita Dei im agine, & Inhae­

rentibus tergo Draconis aureis alis m y A c reliqua fa­

miliaria illi, quæ tribuuntur, decre ta, obfcura quamvis & valde dubia, fi fpc&entur, haud multura aberunt a fen- tentia ex-prefla adfcriptis illi olim verfibus:

IIxvrcc yuq êv Zuvos yeyocXy rotiïs acof/.cert rêiTut

Omnia h xc, nempe quæ exftiterunt usquam aut

ex-ffitura funt,

Matino in corpore Jovis continemur i &c,

- Zrycs ' I ty) yccçéçi av^où 7re(pCy.ei Jovis in ventre confitfa infant «).

H oc præceptore quoniam putantur didicifle Græcî Poêfæ fequentes o m n e sy haud mirum e r i t , fi Hefiodus, cujus unius e plufeulis olim Græcorum T h e o g o n iis, carm en fu- pereft , æque indigne de Creatore rerum omnium fen- (erit.

ait, yèv 7tçcor^cc %oécç y h t f 0 ),

i. e. non ut vertit poft audtorem Ciementinarum Dickin- fonu^ p) , Chaos prim um fa & u m , creatum e(l, fed in prin­

cipio erat Chaos, v e l , una eum D eo, fine nilo principio, Chaos J u i t. Quamquam enim Dei nullam mentionem facit, quin & Jo v em , quem Deorum m axim um ,

furnm ufurnm -l) E u f. P. E . I, i o . p. 4 1 . K ircher. Prodr, C o p t, p. i 6 j . fq. t n ) Bruck. H. C . P h il, T . I. pag. 3 9 4 . 3 9 f . 7 1

)

E x P ro clo & E u f. H. Steph. P o cf. Philof, p, ß i , a) T h e o f . v , 1 1 6 . p ) Ph yi, v et. St

(13)

ffm m que'rertim 'auétörern atque dcminum ih h i cefefcräfy ex ipfo illo ichhOy non iiifi poft plures generationes ortum denique.inducit, hinequeopus creationis line Deo c o n f e ­ ctum ft alui fle perplqrimis ecnfetur ; tamen ft jun&a con- te ra n tu r , queeeumque de Numine tuis ille carminibus c o m m e m o ra t, ad O rphicum cwanativum y quod dicunt Philofophi, fyftem a judicandus fuerit quam proxime ac­

cedere. Accedit faltem O vidius, qui Hefiodum haud du­

bie Latine

vertit*-A nte y a it, mare t f tellus & quod teg it om iia cœlitni Unus erat toto naturae vultus in orbe,

Quem dixere chaos,

moxque Deum po n it, fed, chaö illi velut injunftum : . Hanc Deus & melior litem natura direm it q). / c c e d u n t quoque eodem in luto cum Heftodeis & O v i - «liants rronitrls excoétæ Eddicæ fabulæ , noftris oiim m a ­

joribus frequentatæ. Namque ita h abent;

A r var allda > tha er Yuier bygde, Var a fan dur ne fa e r , nie [uniar um f Iford fan f t Æ fa nie upp Hirnen, Gap va r Gitinunqa, enn gras hvtrge.

M ane er at fee’ culorum , tum Y mer us h a b ita v it, E r a t nee a rena, n et mare, nec refrigerantes aurnhc?

7 erra reperta eft mus quam , nec in alto ccetum, H ia tu s ingens er a t jtpatii c f gramen nusquam r )>

quæ Ita explicantur a Sturlönkle,ut dicatur A (foder s D ea* rum fummus, ance creatum mundum exftitifte, quamquam & O dino ieln gemito idem tributus titulus legitur, tum oppofitis qua ft e plagis Muspelshcimi & Niflbetm i effluen­ tibus contrariis viribus o r t u s , media intercapedine GVw-

nnngagap, Gigas Y m er, cujus occifi e fang*ine & co r­

p o re orbem hune hollfUm huinanurr,que genus filii Bore

(14)

# ) * < ■ # '

condiderint s) In his Qei quidem fummi, fed iç mate*

riæ,* mutua vi agentis patientisque, fpecies offertur. Ni* mirum exftitiffet nusquam five dogmaticus polychelfmus, five Pcëticus, ni fi vetuttifïimo errore credidiffent vulgo

homines % Deo ita adeffe junéhm m ateriam , u t in hac

rçon univerfa modo» fed qnaiibçt illius parte habitet

____________________ ille

s) Edda M yth. IV . Qvuna Eddica cofm ogon ia O rientem fape- re nobi* quidem v id ea tu r, nec repugnet H iftnria, magnorumque ftudia virorum h o r te n tu r , experiri in mentem venit , patiantur ne fe m ulte» rum propriorum nominum in Eddicir fab u fs origine* inde repeti. /Vbtt- p el quid f i t , fatetur R efçnius Islandico e fermone fe con jicere nom p otu ifle. Credatur tantifper Afiaticum , A rabibus f a f a l fig n

ifi-cat d e o r f u m f e r r i ' , i n f e r i o r i in lo c o 9 in p ro fu n d o ejjc, S b V Ebr, Partie. C onj. IV . yiusfil lïftu m m orç Ebrasorum cum ^ non raphato, p o # fcheva q u iefeen s, fonabit muspil & denotabit m ergen tem a u t m e r • futn in p r o f u n d u m , prout varia fit vocali* in ultima. A p pellari erg o potu it nomine M u s p d s b e im a b y f f u s , f e p te m t r ia n i v b v e r f a , ignis quae fin g eb a tu r, p a t r i a , quippe quam feptem trionis incolas tamquam in fe­ riorem fui* fedibus haud dubie exiftim ayerint, N e c im pediet, qu-oi'

heim fit v o x feptem trioni indigena* N am hybrida* o r ir i, ubi diverfi oris gente* in unam coaluerint, haud infretum eH» n a f a l E b r x o r . c a d e r e , x a ß a r e , a b o r t a r e , Syr. D o r m i r e , A räb. f r i g e r e notione« valde aptas o f f e r t , quibus duci potuiffent in feptem trionem v e tli A fje , ut form » nifl addito G oth ico h e i m , f r i g o r i s defigmarent dom icilium ,

g i a n n a A ra b ib u s vim infert I t t t a e , la te n tis o b j c a r i t d f i s , tene-, b r o f a e n o t i i s > u n g , in g fant term inatf«nes Borealibu* lin g tis frequens tes in appellativis, G i n n u n g a g a p igitu r congruenter om n in o fabulae n o ta b it hia tu m i m w e n f a e caliginis^ h o r r e n d a e no tiis. T m c r eft "1017 b o r n e r , lu ti Qcerxus , ut appellant O rien tales, quoque nom ine chao- ,f ticom vaftitatem appellalfe Chaldaeos m ox infra patuerit, T m e x ille H rim thtflis dicebatur A u r g e lm r voce referenda ad *11N o r , a u r , quod in om ni orien te lucem , ignem fignificat* & g a l a v i , gele m , q u od A rabibus eft a d u l t i o r j u x e n i s , sh l i b i d i n e m pron us. U trum que ii* Y m e r u m co n v e n iet peculiari vi igni* p rognatu m , nec ignarum prolis* Tum ad idem g a l a m pertinebunt H v e r g e lm r & B e rg e lm r , quorum pa^ riter in Edda m entio injicitur. S ed forte ludere videbimur p eritio tî, b y s , eorum quo adeo feri» noftrifj hisce U b eitiiS m i proferem ur.

(15)

ille, agar» confpiciendum fefe praebeat, tamquam f u o I n te m p lo , aut vehiculo, aut corpore, live per fe, fiv e p^er

minirtros. Prout gens quaelibet ingenii erat aut cultioris

aut craflioris, figuree quoque aut tetriores prom ebantur

aut liberaliores. Quod volunt Indi, pidïa immçnfi vo­

luminis a ran e a, quo; fuis ex inteltinis univerfi materiam om nem exclufam m oderetur, in fe poftremo reducendam

iterum eeque im pio, fed digniori non n ih i l, colore

exprefllt Virgilius:

Spiritus intus a lit, tot am que infufa per a rtus M ens agtt a t molem, Gf magno fe corpore mi fee t. Inde hominum pecudumque genus &c. u).

§ III.

Si ro g e n tu r p o rro , fuifle qualem acceperint aster­ nam matricem iftarn rerum om nium , uno fere refponde- bunt o r e , chaos fuiffe, in hoc licet exponendo discrepent prope fin g u li, uti Ariftophanis x ) in primif cum He* ilodo collati exemplo patuerit, quorum uterque Grgecus Iisdem licet hauferit e fontibus, in chao tamen diverfa

vidit. Sed in re adeo fupra mortalium fenfus fcandente

quidquid multiplex licentia peperit opinandi, ad tria n i­ hilominus referri poterit capita, in quibus convenit psa*

ne inter omnes. Aquam ponunt terra m ixtam , h o c e ft,

llmofacn, lutofam, tenebras, & defe&um ordinis, unde ne- ceffaria pugna inter confufa & diflimilia. Aquis, tene­ bris & turpibus diflociatisque monffris imperat Chaldaica

•Ornoroca y ) , id eft materia chaotica. Per fis vifa pugna in.

B ter

/ ) Hift, UntverG T , I. pag. f 2 . verf. Qerm. a ) Æ n . V I. 726 . fq. x ') A v e s p. t 7 3 # ed it. B izcti. y ) N o m e n e p e ç u r / . x C h a l d a i c e cléHOtare QccKoct*9 - G r a e c e &ochC6<?<TQ6V i, e, m a r e feribic 1. c. S y n - cellus» & r.ccT ivoyptjCpot i. e . fecundum numeralem poteftatem l i t t e ­

rarum c o n g r u e r e a i G r a e c a m v o c e m ceÅtjvy]. H o c ' ita fum ferunt

(16)

Chal-fer ignem & tenebras, vidtore igae, haud m ultum ablu­ dit. Nec P h œ n id o in chao lux ulla, aut confenfio io- pum initio habuit, donec inde nafcebatur p o o r , Sanchu- niathoni didlum,f]uod five Itkum vertamus cum Eufebio, five materiam prim am , aut tin fta m aquis mucilagi nem , u t volunt alii, aquæ tamen compledletur naturalem pot­

entiam a ).

'£ h e.eo tvov r e G e a v y é v e r i V,

Occanumque patrem re ru m ,

cete-daicum , fed alius cujusdam lin gvac, n ob is forte hodie ig n o ta s, quia fignificatio e ju s , m ox addita vo ce C haldaica, exp b cetu r; tum quafi n o ­ ta v erit vi fignificandi & m a r e & lu n a m , Sed neutrum e x Syncelli

verbis fequitur. Im m o quod ad primum a t t in e t , k velu ti corrigunt A n g l i , fu b ju n g en d o , fieri p o tu ifle , ut voces om oroca & Ih alalh ex parte aliqua fu e r in t, in Chaldaica lingva , fynonym te $ alterum v e r o , » a le damnante G o a r o , refte in tellexit S ca lig er, quemquam voces in num eris uxcduvcefAUaois non in ven it. Judicet B. L , an noftra quid- piam juvare conjeChra pofilt. A rbitram u r, compofitam vocem éfle e x i o n h o n te r, quod H ebræis Ohaldteisque & luium eft & a c e r t u s , at- que

pn

r u b , quod fignificat v a c u u m , in a n e, His pofitis o/ucçcZy.cc defignabit l u io fa e m a ie r ia e in a n em a c e r v u m , v a f t a n t a q u a r u m con­ g e r i e m i fe m i n i b u s r e r u m om nium g r a v i d u m m a r e , feriptum forte Chsldac's N p n c n , quod vel c p e ç w c c nf eft in S y n ce llo , vel Ofxcçv.06, iit edidit in Chronico E ufebiano S c a lig e r , pronunciari G r*eis potuit. C on fen tiu nt certe numeri. Chaldaica v o x N p i D n & G raea aeAyvri fu n t t<rc\prj(pcj, f i , uti m os erat a n tiq u itu s, numerentur littera» ordi­ n e naturali in A lp h a b eto utriusque lin g v a e , tefte fequente fchem ate:

n — 8 <r— 1 8 D — 13 # — 5 n — 2 0 A — i i p — 19 r — 7 K — I V— 1 3 91— 7 fe) E-uf. 1, et

(17)

celebrant Homerus Æ; & Virgilius r), quia inter prîroa conditi inundi fuiffe aquam arbitrabantur. Orpheus, v e r ­ ba Tunt audloris Clementinarum , primo chaos fu i fe f l a -

tu it fem pi ternum y immenfwn, ingenitum, ex quo omnia f a ­ cia ju n t , hoc ipfutn chaos non tenebras d i x i t , «o/j lucem , non humi du m , non a ri dum, non calidum, non frigidum , fe d omnia fim ul m ix ta , & temper unum fuijje inform e, a li­ quando tam en, quafi ad ovi immanis modum per immert• f a tempora effettu m , peperiße at que protuliße ex Je dupli- cem quamdam Jpeciem, quam illi mafculo-fœmintsm vo- c a n t, e x contraria admißione hui ut modi diverßtatis.fpe- ciem concretam, Id hoc cße principium omnium d). T e l ­ lu s, T a r t a r a , T ê n e b r æ , nigra Nox, Hehodeo e chao ita e ru m p u n t, ut illud fere conflituant, explicante Ovidio, cujus funt:

- - - rudis indigeftaque moles,

Nec quidquam ni f t pondus iners congeflaque eodem Non bene jm E tarum difcorâia femina rerum . Lucis egens aër; nulli fua fo r m a m anebat, Obflabatque aliis aliud , quia corpore in uno F rigida pugnabant calidis, bumentia ftccis , Mollia cum duris., fine pondere habentia pondus e).

In Eddicis mundi primordiis, quæ tribus veluti conliaat

partibus yM ilspelbeimo9 NiHbeimo & medio Ginnungagap,

aquæ, tenebrae, ignis, terrenæ particulae, miro certami­ ne concurrunt ad formandum primigenium iftum n a tu r« fetum , vallum G ig a n t e m , Y merum. Hrirr.thufli autem, qui ex hoc nati a n te compofifum dicuntur orbem ex- ßitifle > nobis quidem haud videntur difiimiles exofis lu­ cem monÜris, in c h a o , quod fpe&avimus, C h a ld a ic o , quibusque elementorum nondum bene diftrlbuta ratio (le­

id 2

nota-b ) Iliad. XIV . ZOK c) Georg. IV . $ g a . d ) In C otelerii fatr.- A p çft. Tom« I. p . ' f g p . f ) M e t a m , ! , 7 , fg , C onf, I o c a n ,r > a r f . 1. 7 4 .

(18)

notabatur. Etenim tribus illis, aqua» tenebris, & pu­ gnantium farragine corpu fcu lo ru m , quibus chaos feu æ- ternam materiam componebant Poêtæ, fcita aemulabantur „eorum, in veteribus Philofophis, qui aquam principium rerum omnium materiale, & cunéla in D e d , ante quam fe quafi expanderat, æternae inftar n o d i s latuifie, & de­ nique oppofitis conatibus minimas quasvis corporum par­ ticulas per naturæ neceffitatem v ig e re , exiftimabant.

§■ IV.

Ambiguo autem e carcere enatum ordinem & edu- d a m pulcritudinem, quae am ni fe univerfi ex parte fen- tiendam dedit» tum conftitutum humanum genus & ani­

mantia in tellure cetera, fabulæ fcifcunt tar.tum non o- tnnes. Irrroq & tendere illuc videntur , ut non fine Deo m o v e n te , fecernente, fuis fingula claudente finibus, da­ tam orbi formam & compagem, qualis jam cernitur, affir­

ment. Luculentus cum primis in Edda H arus eff / ) .

H ic D eu s, ait, nempe Alfader per fæcula v i v i t , & re­ gnum fuum qubernat, omnia reqens magna £? minima , Jumma & ima. If coelum> terram I f aerem condidit o- mnemqtte eorum pof}<(Jioriem, & quod maximum e j t, homi­ nem f e c i t , cui ani iram trib u it femper vici uram , nu in­ quam interituram . F ad u s Ymrrus ad fimilitudinem ho­

minis med kra p ti thefs er fty r tb i, virtu te illius» qui p rte­

er a t , i. e. D ei, narratur ib id em ^ ). Concinit Chaldaica & Perfica m ythiftoria, qvum in ea f M u s , In hac Mithra fummæ ita præficiatur rerum , ut quidquid jam cxf:/hr, illius Numinis voluntati fk confilio debere faciem, fi- tu m , habitum & cetera ju licetur h ) % Simihter Ægyptios olim , quamquam variis imaginibus Atkoree , l Jbth.us ,

N e i tk a , Cnephi disjunxifie fintplicem & infinitam in Deo

v i m , quin & ultra m a teria m , partesve ejus, haud longe n >n /) M y t h o io £ . I I I . £ ) Pag. 1 6 , edic« Q oranff. b ) Drucker. Tom» T. p. 1 8 1.

(19)

non numquam efcendiffie r e d e arguuntur, tarnen coîijun•

x i (Je cum tiocie vel m ateria principium e ftiv u m , m entem , prim um res omnes ititer fe mixtas fe c r e v it, deinde corpora f o r m a v it, ac toti etiam rerum naturae prœ cfico­ m m a decernendo i omnia gubernando, fic cftendit Jablon-

fldus / ) , ut plures advocare teftts forer fupervacaneum. Æ gyptius eft hac ex parte O vidius, ubi rem ita perfe- quitui :

' Sic ubi âispofitam, quisquis fu it ille Deorum,

Congeriem jecuit^ fettam que in membra redegit, Principio terram &c. A).

Obfcurius autem locuti videntur, qui r<£ 7nivfxuTi ncôcv & ffcur« row iSiwv uti habet Eulebius l ) , f p i n t u i feu principio naturae a ä i v o , deftderium i f amorem propria­

rum virium tribu eru n t, huicque tamquam fupremæ, aut

uni e f u p r e m is , cauffie formationem univerfi & conftru* élionem affignarunt, quem in cenfum veniunt Phcenices, O rp h ic i, H efiodus, Anftophanes , & O vidius, fiquidem (uam ipfius opinionem his verfibus inferuit :

Illa Venus, totum digtu/fima temperat orbenu Illa tenet nullo regna minora Deo.

ffuriique dat coelo, t e r r t , natalibus undis Per/jue juos initus continet omne genus. Illa Deos omnes, longum enumerare., cre a v it,

Illa fe tis rouf/as arbcnbusque dedit m ).

Namque in hac fabula n o n iiq u e t, quid per amorem, In univerfo con?-ruendo adeo efficacem & felicem, fit in-

telligendum. Perdidere operam haud dubie, qui derra-

d i s P- ëficis coloribus , remanfuram exiftimarunt fapien- tiæ &: arbitrii Divini potentiam, quse admirabilem in con- fenfionem pugnantia naturæ elementa redegit ac

perpe-B 3 tuo

») Pam lu Æ^ypt. I,, i . cap, 2 $. 6 . (q, A) L o c , cit. v. 32. J) P. Ë , 1« c, m ) Fait, L . iV , $>(. fq.

(20)

tuo Impellit. Neque temerarium foret minus & inimi­ cum reliquis eo ru m , qui amorem iftum m em orant, fen-

tentils, fi rr.ox damnarentur impietatis , quæ præter llu- pidam materiam, fatali vi quadam fecundam & parturien­ t e m , caufTam aliam ordinis in ea & vicifTitudinis nullam

exquirit. Cogitare forte liceret probabiliter , vetuftos

Philofophos ac Po€tas, poftquam eum in errorem incide­ ra n t, ut materiam Deo æquævam & necefiariâm m ifciitr f e n t, Deum nominale in formando univerfo tum primum voluiffe, qvuin exllitifiet quidpiam, quod Dei præfentis virtutem patefaceret, & , bquidem hujusmodi prius aliud putari nequeat, quam confenfus præcipuarum in materia partium, ad confpicuum aliquem effe&um confummandum, fuæl illos opinioni ita conftitiffe , ut tamen inferri non poflit, quod e mundo ordinando tollere penitus Deum conati fuerint. Sed vero miferemur p o tiu s, fas elf, in- tempeftivam diligentiam , fuis aufis nimium fidentium , ingeniorum , e quibus dum obiiterarl numquam poterafc fenfus magnilicœ & Divinæ m anus, quae mundo tot ingen­ tia intulit d e c o ra , hanc nihilominus contemplari aggre­ diebantur in naturalibus unice rerum viribus, feu caus­ iis, ut 2junt Philofophi, proximis, haud veriti Majefta- t e m , quae mundum firuxit & regit ita , ut illo tamen nec cap iatu r, nec illius ullo modo indigeat,

§ V.

Efi: porro non praetermittendum, in permultis v etu - ftioribus fabulis, de mundi origine, hanc adornari fce- nam , ut dicatur (ummus D eus, in condendo eo ufusDeo

alio, > operis curatore, quod nec Philofophis

o-lim dlsplicuifie obfervavit Tertullianus «) , & junioribus

prcefertim Platonicis erat familiariflimum. Sic

Belo

ad­

jungi vidimus apud Chaldæos Deum alium, cui pars fal-te n i A p o lo g e t, Cap. ai, p , 2 0 1 . edit, Haver&jmp.

(21)

tcm perfi#iendæ magnæ rei committeretur. M i t h r a^ quem Perfce fummum Deum adorabant, Oromasde & A rim a n is n ititu r tamquam non carendis aut (ociis aut miniftris. (n E ddico intermundio ex Ymeri cadavere non fumrr.us Der us Alfo.der, fed filii denique Bore te llu re m , & quæ re­ ferri ad hanc poflint in naturæ o rb e, fabricantur o). A u ­ diam us Sinas $ Tao dicunt, i. e. infinita Rntio produxit

U n u m , Unum creavit D u o , Duo extulerunt 1 ria, ttf haec 'I n a res dein omnes confecerunt p). Am orem , quem Di«

v in o h o i r r c profecutos multos nuperrime retulimus, tam­ quam mundi afpedabilis haud inficiandum effe&orem, fa> pe ita expinxerunt & Ægyptii & Græci & Latini, ac (i eo denique comrnodante operam , ad finem perduxifiet fuin-

mus D eus cceptl amplitudinem inttituti. Neque tamen

planum fatis fuerit, utrum finxerint propterea, quodpree- te r naturales caudas, in quibus amoris, aut alius cujus- dam facultatis cerni aliqua fimilitudo poflit, nihil quid- piam defiignarlnt, an ut peculiarem modum, quo Divina po te n tia fe maxime exleruerit in mundi principio, indi­ ca re n t , an quod Divina gloria minus dignum cenfuerlnt, proxim e & fine interventu alterius agentis, fingula, quæ in m u n d o jam exfiftunt, didribuere & collocare. U lti­ m um quidem ira tuitus eft C udw orthus q ) , ut latifiime ad naturæ omnis confervatlonem , rerum que in mundo, quæ nunc generantur & exfiftunt, ortus extenderet.

§. VI.

Certius apparet, in cosmogoniis fabularibus unam partem mundi pofi: alteram inftrui atque perfici, temporis quodam interpofito fpatio, quamquam fieri haud (ane pot­ u it, quin uti argumentis in ceteris, fic ubi nafcendi que- que illum ordinem referrent fabulatores, nonnihil a fe

Invi. o ) M y th o lo g . VI. p ) D u H ald e ap, B aoier. Torn. I ,p . U f . $ fy fte m . In celleft. p, ip * , fq . ed it, M oih ew j

(22)

# ) ! < * ( #

Invicem diffilirent. Antiquiflimum fere omnibus eft chaos, nifi forte Mufpelheimum i. e. ignem, principem voluerint Eddæ conditores, & ab ovo fuo primitivo hujus defcrlpto- res initia pulcrioris orbis repetiifie videantur, qvum t a ­ men inter ovum hocce & chaos reliquorum vix nifi exi­ guum conftitui difcrimen queat. Poft chaos coelum & t e r ­ ra feparantur & aptantur in Chaldaico fyftem ate, dein formantur homines & animantia reliqua, poftremo cce- leftia, quæ lucem fpargunt, corpora r). Phoenicum fen- tentia, e chao prodibat /*«t, unde coelum & te rr a , hinc animantia fenfu primum defHruta , mox intelligentia Z<w-

<pocar\y.)v dl<fta, id efl: cœlum fp eïïa n tia i tum radiantia in

ccelo fidera, ignis, venti, nubes, pluviae, fulgura, to n i­ trua, quibus expergefatfta animantia infelledu praedita m o­

veri multiplicarique in tellure coeperint /). Imagine ovi

quotquot oriundum mundum tradebant, quia eadem ad- quiefcebant fere, non ultra te n d e n te s , ordinis e tia m , quo pars quælibet mundi præ ceteris confpicua procefie-

r it, haud multiformes ambages memorabant. D iodoro

tamen fi habenda fides, etiam Ægyntiis erat fuorum G e ­ nealogia N um inum , quae immixta licet tulerit plurima ex antiquifiimorum in Ægypto regum b if t o r a , putafte nihi­ lominus eos indicat, quod naturalium rerum ortus haud

eodem cun&i tempore exftiterint t) . Arque etiam, ve­

ra modo n arran t, qui O rpheum perhibent fex o m n in o numeraffe Deos , quorum unus poft alterum m undo im ­ peraverit , illius fub involucro figmenti , fucceflionem haud dubie in mundi originario habitu eum voluifie figni-

ficare credendum eft ?/). Hefiodus hac ferie agmen ex­

plicat. *E chao T e r r a , T a r t a r a , A m or prognata f u n t; dein eodem e chao Erebus & N o x , ex his Æ ther & D es

ex(i-r ) Syn cell. 1. c . î ) E u f. 1. c. t ) B ib lioih , I. p, I J . u) Fro- clus apud Banier, T o m , I, p. J 0 4 . i o f «

(23)

exfiftunt. "t'erra porro Cee I um gignit & P o n tu m , exque Ccelo, O c e a n u m , S atu rn u m , J o v e m , C yclopas, Gl* gantes & portenta dira ce te ra , cum Deorum Dearumque

turba non numeranda. Ariftophanes , effufus quamvis

Comicos in rifus, multo quam ceteri judicandus aliter, e

chao N o d e m , E reb u m , Tartarum e d u c it, tum N o de m

infinitis Erebi in finibus ovum narrat peperiffe, e quo

pullulans A m o r, chaoque in T a r t a r o com mixtus, aves p rim u m , dein Ccelum , Oceanum, T e rra m & reliquo­

rum D e o ru m ] penus incorruptibile profeminaverit v ),

O v id iu s, compofita lite pugnantium in chao elemento­

r u m , ccelo te rra s , terris abfcindi undas vidit, cceluin fe-

cerni a fpiflo aère, ignem fummarn fibi arcem legere,

huic vicinum ferri aéra, deprimi tellurem ; ultima pofli-

dere circumfluum hum orem , denique Aabiliri cetera ad

telluris noflræ potiflimum pertinentia fj eciem & ornatum,

illique fandius animal, hominem poflremo praefici x ) .

Scilicet uti obfcurum efl, quantum temporis interceflifTe

exiflimaverint M y t h o l o g i , inter fingularum rerum com ­

pletas maturitates, h o rasne, an dies, an plura faecula;

ile , Deum licet a u d o r e m fuccedentis illius ordinis fafli fint, haud tamen fatis ubique diflinxifle a materia videntur,

quippe arbitrati eu m , quando motricem vitalemque vim

materiae inderer, fua quafl e virtute & potentia Divinum

quidpiam cum natura illiusque partibus communicafle, ita

q uidem , ut non tam volentis jubentisque Domini ad ar­

bitrium , quam vi & neceflitate fibi cum eo communi, po- fitis jam conditionibus & lim itibus, fe evolverint m utu a -

que applicatione propriarum virium , formas rerum omni­

um elaborarint, quæ fententia regnat pariter in Brach-

manum c.osmogonia, e cerebro Brahm æ, fupremi N um i­

n is , deducentium mundum unum, âliura ex oculis ejus,

C alium

(24)

alium ex o r e , ex aure dex*ra quartum & lie pdrro y ), tum hl Edd*» ubi e binis uldmis principiis Afu/pe/heim* &

NiflbermO)

i

yne]

&

frig o re

s

pugnacem aqua ignem vocat

O vidius, humi dum vnporem, di st ordern com or diam z)9 con- crevlfTe dicitur Y m erus, illiusque dein e cadavere, eo­ dem m odo atque e partibus Brahmæ, apud Indos, ex* panfum coelum, ftrudh tellus* formatumque in hac g e ­ nus noftrum a ),

■#. vir.

Namque & hoc ecnfiderandum jam nobif fuerit,, non modo quia partem m undi, quam fenfibus attingimus, în ufus humanæ vitæ confriîufam veteres agnofcebant, fed erîam, quia in origine tradenda humani generis, ae­ que ac in ceteris emineat m ythologies cosmogoni* pes- fime cohaerens varietas. Qua ratione conditos hominum* p rim o s, Chaldaei opinati ti n t, tetigimus dudum §. Ih H eic addendum, putafle e o s , inteiletftu & Divina m^nte præditos homines iuifTe, eam ob cauffam, quod Deus i- pfe efFormaffer b \ E ven to Kolpin & uxore iiiius Baau natos Protogonum & Æ on?„ humani generis pa*entes,- quia (tc anrea docuerat Taautus Ægyptius, docuit quo­ que Sancbuniathon f)', congruente D iodoro, qui eadem tradidiflfe Ægyptios refert cum politis olim in Menallpp«;

lu rip id eis hiscer '

‘£ls èçm vcç re 7 otidi r vjv p c ç tp r j g ic c ..

'E7tsi h/o.>ç!c3;i(rtcv «ÀArçXwv iïtyct,

T r /.T 8 a t 71 u v t o t y.clv e^ooy,ccv h s @ a c s ,

Aévfyq, 7r?reirct, Qïjçccs, t s 6’ ahg.Y] tçtÇer

TtVOS Tt' Svvjtuv.

Sic una cœlo fu n n a aim terra fu it.

S e i

X ) K ircber, a?. Banier T . I; p. ia p . z ) Metam. I , 4 3 a , 4 3 9 * M ych ch VI»

by

Sy*ceU. 1* c.

c'y

A p , Eufçb, 1. c.

(25)

'ss M9 t #

Sed fecerant a feje ubi divortium

,

Mox cuncta gignunt, inque lucem dant

,

j ' e

r

v

Aver folo que qU£ vivunt,

arbores

.

- M o r t a l i u m

que

gen u s fi).

D* P rom etheo, recentem tellurem , cognati retinentem fem ina cœ!i,

n

.fetamqu-z fluvialibus ur.dis, in

effigiem mo-

titrant

wn cured a Deorum

, fingMUe , q u a hab et O v id i­ us, t ) , Horatius / J, Propertius g ) & c , tametfi origt- ni hauri rlubie debem ur, quam reclufil L adbntius h) , ubi nobilem ffatuarium Prometheum humana fimulacra © pingvi & molli iuîo primum edidlfie riocer; ad huma­ ni tamen generis f-guificandos natales In vulgus efferri n o n pctuifîent, nili ereclirtim fuiiTet antiqui: us, formatos

e tellute hominum ultimos. Pertinent eodem Aborigi­

nes & yryevslr ilii

e

terra n a ti aotiqulffimarum g e n ti­

um fatores, quorum tulrarn &c potentiam & nobilitatem, harum prope fingulus olim gloriabim ur. Neque vero tel­ luri tamquam unicec cauflie tributum fu i fle quidquid h o ­ mini ia h t facultatum, vel unus teftctur O vidius, e D iv i­ no ratus femine melioris mundi originem, i. e. opificem rerum omnium,fecifle hom inem , telluris futurum domi­ num i). A fk i &

FjnbU

nominibus appellatur in Edda par illud, e quo prognati pofteii ; forma fle duobus’ e lignis tres filii Bore narrantur ita , ut primus animam & vi­

ta m , fecundus rocîum & f c i e m b m , tertius faciem, Ter­ monem, auditum & vifum dederit A). Haec& his fimilia, quamvis folutarum (jnt inflar fcoparum ,ln e3m tarnende- n n u n t fententlam , duo initio conditos h o m in es, marem & fcemirum, e tellure quidem, fed indita.fimul m ente Di­ v in e originis.

C a §. Vllf.

r/) Bibli otii, L ib . I. p. 7 . O M ’ ta » , I. 8 1 . f . ! / ) Carra, I. 16 , i t , fq. p ) E l e g . t l l . y 2 9 . fq. fc) Ijoftir. D i r . JL II» L* t . * ) M yth»], V II.

(26)

§

.VIII. ' •

Vidimus præcipua , quæ fpe&ari în fabulari pofïînt

a veteribus expi&a mundi generatione. A t quanta p ro ­

bra? Quam indecori lufus? Quam inimica Divinae & fan- élitati & potentiae & fapientiæ fcitamenta? Æternum N u ­ m e n , aeterna materia; quanra pugna! T en ebrolo chao obvoluta immenfa lux Divini confihi atque fpiritus,quan­ tum nefas! Creatoris arbtfrium , turpi focietate, necefla- ria vi agentis, naturse debilitatum ; rerum in creatione p ro ­ deuntium o rd o , quem earumdem indoles , non creata* definiverat ;• humani generis incerta & fortuita nativitas ; figmenta funt to tid em , veritati ntimquam concilianda. A deo videlicet corruperat & denfis fofdibus obruerat ma­ xim a’ pars hom inum quidquid traditum , ab initio usque m undi, acceperant de unico Numine , de creatione m un­ di nulla prægrediente materia & de ceteris eodem refe­ rendis* qvqmque non folum creando mundo quss ac­ c iderant, fed & jam creato illatam univerfali diluvio ftragem narrari fibi a parentibus audivifient, mlfcuifle fingula videntur & diluifle, ut diftingvr hodie duo il li, tempore fcjunddi, traditionum tontes, in degenerantibus

fabulis vix poffint. Quocirca Mofaica certe ex hiitoria

creationis profluxlfie alleveramus n ih i l, aur oppido pa­ r u m , in ilia a r v a , e quibus triftem nunc fegetem colle­

gimus. Nam, quod prim um erat, ab net emo injunctam D i-

v in e natur £ h ce fife materiam, illius in (mu reconditam , ita

eft contrarium M o f i, qui ex nihilo Deum creafie docet cceium atque; te rra m , hoc e / t , totius univerfi primam materiam, ut, judice etiam re&a ratione, fit impiiffimum, nec affirmari ab ullo poffit, fibi quidem qui c o n fiiterit, & , quæ affirmet ipfe, intellexerit, nifi ut Deum p roti­ nus n e g e t , mundiqüe omni ab imperio disjiciat. A lte • ru m r caligin»fo e cbao , t urgente aquis & fe r m e n t atione,

(27)

nefcio q u a , progenitum fuijje mundum, videri prim o pos-

fet co ntuitu, aliqua ex parte non omnino alienum a irDÎ in n vaflitate & inanitate te rr a a purl M o fem , a te •

nebris, quas ille inemorat fuper fa c ie a b y fji, & a S piritu D ei de quo agit» incubante Juper facie aquarum. Pro­

pius autem fi accefferim us, occurret in fabulis chaos, n o n creatum , inhærens Deo intimeque alligatum, im- merfum tenebris, non quia lux adhuc creata non erat , fed quia ante lucem æternæ deterant tenebræ , plenum feminibus rerum om nium, non quia impleverat C reato r, fed quia omni fine principio, ru d ia , perplexa, immatura in eo delituerant. Elt in Poëtlco chao'nihil, quod non com- minifci potuilTet, oblita verioris antiquitatis, flultitia h u ­ mani in g e n ii, etiam longe ante quam finceræ inliaurator Theologiae Mofes Divinum ad mandatum fcribere occe­

perat, T ertiu m , quo ordo & JiruB ura mundi, qualis

nunc cernitur Jpctf a n tib u s, auB cri Deo vindicatur, etfi

per fe confideratum non recedit a Mofaico tefiimonio , tam en quia obvium eft cuilibet vel leviffime de mundo cogitanti, infuperabili potius vi rationis extortum p erver- fis mentibus, quam e Mofis denique haultum libris judi­ cemus, Senfu autem fi f u m a tu r, quo fumi debent reliqua placita fin g e n tiu m , quique efie alius non potefi , quam quod Deus, i. e. natura, fuas partes & quali membra evol­ verit & explicuerit generandi quadam neceflitate, unde immenfus ille D eorum Dearumque num erus; erit n em o , qui Mofaica e difciplina traductum non negaverit. Q uar­

tum , quod notandum pofuimus» nempe opinionem de fum - m i D ei quodam ve/uri adjutore legato, qui mundo or- v

dinem congruensque decus in tu le rit, nos quidem haud- quaquam com parandum putaverimus cum iis, quae de Spiritu Dei incubante aquis & de verbo Dei i. e. fecunda Deitatis perfo n a, toties repetito illo IDN'1 & d ix it, pie

(28)

ere-crèd ltü r a mulHs Innmfle facer fcriptor, quippe qvum 'M ythologl, fi vario discrimine & grädu dignitatis inter p lu r a , quæ finxerant, N u m in a , naturales ferum caufias non defignarunf, tlefignare potuerint nihil, quod Divinas fimplicitati & ibfofutifTimse perfeftionl non derogaverim

Q u in rù m , in quo temporis intervalla luftravim us, qui­

bus primaria mundi corpora confurnmara f b tuebant vete* r e s , eatenus quidem confonat M ofi, fex num eranti dies in creationis liiiloria, quod unoeodem que m om ento tem ­ poris inceptum finimmque creationis opus n o n credide­ rin t ; verum a majoribus tranim ifîhm hocce cognofei par­ tim poterar, p a rtim , quia materiam a Deo, non creandam, fed commovendam ta ntum , fecernendam , ordinandam coflrfiderabant, e rs t necefïe , n t prout fe tradlari hæc pa­ te re tu r , mira jcontuîione & infernis partium inimicitiis,

D eo fere obludtans, citius ex eadem quæ dam , qutedam

ferius plenam ad formam perdu&a fiatuerentur. Hinc

discrepantia, qua fad tu m eft, ut quem in m odum naturas fingularuiri rerum varie inteilexerat & alias aliis tardiores levioresue autumaverat Poëtarum quilibet, ordinein quo­

que illum temporis var iaverit quisque, ne unico quidem o -

m ni ex parte ad Mofaic« filum narrationis congruente.

U ltim a de humani ortu generis fabula habuerit forte

n o n n u ll a , quee vetuftlffirn« de creatione famæ affignen- t u r ; neque enim m orofe, fi qui dari hoc fibl poftula- v e r in t , repugnübimus. Sed 6c non potuere n o n ab iliis afiumi, qui e tellure corpora In univerfum omnia excr e ­ ra opinabantur , quique mundi totius, quaqua verfum te n d itu r, materiam Deo ita fo d tv e ra n c , ut vix particu­ lam usquam Ilio vacuam cenfereut. Quia etiam eft evi- dentlflimum , humanum corpus non modo m orte in te r­ ram dilTolvl, & ex hac proinde initio fuifle compcfitum, fed & a d ju n d a m fib l, dum v iv it, liabsre vim altioris o r ­

(29)

dln is, haud mirum fu erit, peculiari cuidam Divinae af­ fluentiae acceptam eam re tui i fle hom ines, qui in rebu* ceteris tot Divinitati cognatas mentes fibi videbantur in*

venifle. T a n ta diftantia ubi m ythologjcam eösm ogo-

niam a Mofaiea norma discedere putam us, audsx baud dubie & diflicilis fententia his vifa fuerit, qui fummos lit- teratiffimosque in humanitatis circulo viros, im m oC hrt- ftlanæ ccclcfiæ, qui v o c a n tu rT patres legerint, Pc&ici* imaginibus , quibus olim mundi originaria exprimeba* fur facies, haud mediocrem tribuifle cum Mofaiea veri­

tate fimilitudinem. Sed praeterquam quod horum valere

nihil queat au&oritas, ficubi cavendum fit, ne fupremo a u d o r i rerum omnium fiat in ju ria , vereri quoque lice­ a t , ne qualicunque fpecle fimilium vocum & locutionum contenti properaverint fæpe,,fenfuutn fecurl, qui paralel- lifmum inftituerint. Si i\ /7/OC & Bauu t ut pauca tan­ gamus exempla , S anchunbthonls, fuerint Ehræcrunr

ÏT Vb btp & n a j fi r a i inn

Mofaicum verti poflit per græcum Xcccsj fi aquam , te n e b ra s , v e n t o s , amorem m em orant Fofitar, aquas pariter, tenebras, abyflun», Del fpiritum M ofes; fi Vulcanus in clipeo Achillis apud Ho­ merum:

Ev f j . b yct'ïçcv r r e v £ ’ iv è ' t y c t v c v t v è i ô o t ccccrciv & C .

1er ram fin x it & (a h m t f mare &c. I),

& in principio îe fh tu r a Deo creata cadum & terram facer Hifloricus m ) ; fi recenti ex tellure Prometheus Ci­ vi dii fingit hominem D?oruna ad e f f i g i e m , p u l v e r e te r­ ra: Biblicus feribit au&or c re a tu m , inipUatamque illi a D eo ipfo animam, ira u t Dei imaginem geflerit ; non col­ liget m ox inde Fhilofophus, in rerum notionibus quoque tam propinquam cfle viciniam, u t alterum ex altero

feripto-

(30)

r e didiclfie aut ab altero parum diflentlre oporteat jud!— cari« Plus certe caftae religioni accedet roboris, fi quart tum Interfit errorem i n t e r , & liquidam veritatem u b i q u e exquiratur, quam fi confenfione vel patentifiima human- narum m e n tiu m , in his regnaffe omni tem p o re pofïet de:-;- monftrari. Contra, fi obfcurata a plurimis vetitas fuerit,&& multiplici opprefïa genere turpitudinis, ementita confonn- fio immane quantum nocebit.

§. IX.

Neque' vero fufpicemur, fieri nullo modo pofle, uiut humana mens fibi reli&a, follicitius invefligando, genuiiii- nam fibi creationis ideam concitet. Efi hæc in eo fita pmo- tifTimum, u t ex nihilo, i. e. nulla ante exfiftente mateee- r i a , n o n præfentem modo habitum univerfi, fed & hujiuus qualia demum cumque fuerint, ultima ftamina atque femini­ na â fummo conftituta N um ine credantur , tum ut nuilil- la cogente neceflitate, fed liberrimae confilio fapientioææ, creator egifTe, quidquid eg erit, exiftim etur; quorum i l u -

trumque ut firmiter d em onltretur, menti noftrae, fuis i-

pfius utenti viribus, non defunt principia* Fatenduium

quidem , nodos eo in negotio lore quosdam, nobis jam irrin- foiubiles, obfcuraf & infinita multa, quae nec pervidetere

nec emetiri mortalium detur ulli. Humana fe ratio quo>or-

fum intendet, fi pofitos a Creatore limites conetur fcieeen- di cupiditite tranfilire? Sed vero curtae nusquam im m - memores fupelleélilis in rebus, quarum diltin&iore u u t nunc careremus cognitione, Deus v o lu it, In ceteris tanan-

tum ubique lucis contuebimur , quantum fuffecerir , ut

Eumdem ex operibus difeamus ab his diftingvere & rr di-

ftin&um potentiffimumque Dominum adorare. Clarittita-

tem inveniemus, fingulos facturam ci\a7SoKcyr\THs qqqui

ccnori -Roro. I, 2 0 .

(31)

# ;

25 ( &

• c o n t e r o f e r in t, aut fuis imperare fenfibus prave duxerint. Accidit hoc Poétis, accidit & Phiiofophis gentium o m n i­ u m , quae propiori revelatione Divini Numinis v ix eru n t deftitutae, quoad fuperftitibus quidem hodie ex libris cen* i fere liceat o) ; non quod reétiora cognofcere non po tult- tCent, fed quod in quirere, diftradi incuria & cupiditatum u ltro cedentes illecebris, noluerint.' Detinuerunt -n?'v

ttÀyêeiav êv ccdV/.cc verita;em in injuflitia p ) , hoc eft fi-

élis indudisque erroribus, quidquid veri lucidiffime in­ tuebantur, quodque, repugnans licet opinionibus ftatutis- que ceteris» dimittere tamen penitus non poterant, qua­ le illud: præfentem formam fpeciemque mundi non nifi Divina potentia fuifie difpontam , obruerunt & fuffo- c a r u n t, ne vim exfereret, quam Divino ex co.ifilio af­

ferebat. Poftquam femel fe perdiderat fua petulantia h u ­

manus animus, vix ulla cognitio pluribus patere vcepit periculis & difficilius fervari pura a cavillationum mon- ftris, quam quae Dei, ex nihilo creantis olim & liberri­ m o arbitrio conftltuentis univerfum ,reverentia effi,itur. N u n c crebros tumultus ciet imaginandi in nobis facultas abufa principio, in fe & naturaliter veriffimo: ex ni­

hilo nihil f i t , vixque temperat ab audacia , quae penetrare

in aeternitatem, foli patentem aeterno Deo arferit, ut il­ los etiam, quibus claudi fe tamen ipfa fentlt, extra can­ cellos inepte «peculetur; nunc furrepit propiorum caus- farum timor n im iu s , qui, dum aguntur in mundo na­ turalibus creatarum rerum viribus innumera , quibus aut perfici act laedi poffimus homines, affingit iftis ea, quæ Creatori fint propria , iftarumque ita oppletur nræfenti fenfibus p o te fh te , ur,qui dedit, Creatoris aut oblivifcan- tu r vulgo hom ines, aut ad fe parum pertinere remotum

D

impe-o ) M impe-oih em . in D ilf. <jc creat, e x n ih ilimpe-o , in fert, impe-op. Cprfw impe-oth, p. p f 7 . p) R o m , I. 18.

(32)

im p eriu m arbitrentur. Nos igitur, ubi tot acuta in ceteris Sc fecunda ingenia, quot Poëtica nobis exhibet antiquitas, fuc- cubuifïe prævalentis labis ponderi animidverrimus, nec do- ö rin a m , inifio£ baud d u b ie , Creatoris ipftus voce primis

parentibus] explicatam , u t in poiieros propagaretur ,

quemadmodum fas fuerat curafTe, his m oneamur exem­ plis , ut noitris nullo non tempore m etuam us cogita- tionibus, iiioque adeo venerabundi utam ur munere, quo Divina perfecit gratia, ut t rfcei

jam

detur nobis vos7v y.xr- yçricàcct r-èe diuvcts gtipctn Qsa èis ro [åyi sk Çoavoy.svvv 7oi ßtencpevcc ysycvhoii, fide in t eiligere, verbo Det ab-

Jolut um uni v e r f u m , i t a , u t ex non e xfifien» tibus fa c ta t i n t , quacumque jam

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :