Dissertatio physica de meteoris aqueis quam ... præside ... Henrico Ausio ... pro gradu magisterii ejusque privilegiis consequendis placido & modesto examini submitit Jonas Theodori Zephyrinus Smolandus. Ad diem 9 Mart. a. 1646. in auditorio veteri

Full text

(1)

Àçxù tyif ?sA®- TX XVÇ/X.

DifFertatio Phyfica^

Dçvj

M E T E O R I S

A Q V E I S

tJQuanL2

Juxta Academic Statut*. P R Æ S I D E Frxclarißimo Fîro,

Dn. H E N R I C O A U S I O

Graecarum Literarum Profeflore Ordinario* Prae*

ceptor^ac Fautore, omni honore & a- more debito profequendo.

Tro g»adu CWagiflerij ejuatfr Privi/egiù confequendù fia*

ci do & mode (to examini jubm itit

J O N A S T H E O D O R I Z E P H Y R I N U S S m o la n d u r\

çyfd diem5>. C \U rt. A. 1646. in <tAuditorio Veteri.

U B S A L I Æ ,

(2)
(3)

H H ___________ , É l ä k $ j B $ É > 3 & & & & & & < & & & & & VÛ~~ KÛ- ^.'«/TJi/T)

llantum jucunditatis juxta ac digni­ tatis habeat, agitatio illa, quo; de meteoris aqueis c f t , nifi eorum prorfus vel ignarum, vel rerum ab­ ditarum adyta minoris penfi ha- b e n t e m ^ , nefcire haud arbitror quemquam: nam quibusvis anni tempefiatibus ge­ nerantur, corrumpuntur, illorumq;diverfas figuras, pperationesac colores pro varia regionum di/pofi- tione cernere juvat. Horum confiderationem pla­ cidae & modefiæ fubmittere difquifitioni, non indi­ g n u m fore duximus. Multalicet occurrunt, quo­ rum naturam & permagnas vires potius demirari, quam rimari ncceflum habemus : ex ufu tamen efle nobis pollicemur : fi cum Scaligero, exteriora natu­ rae lambamus, ubi ad interiores receflus non datur aditur%

Thefis 1.

A

Gendum nobis cum fit de meteoris aqueis, illa putamus, qu« veram illorum merentur

(4)

lem, qualia puta, nubem ,nivem, grandinem &c. Illa verô, quæ cognatione quafi quadam videntur t a l i a , meteora aquea non agnofeimus, u t f u n t : f o n t e s , flumina, lacus Sc maria ; licet enim multi fontes ex vapore generentur,& ex fontibus deriventur flumi­

na, quæ poft deinde delabantur in mare : non ta­ men omnes ftatim fontes ex vapore f i u n t , fed ple- riq; majores extjterunt à prima aquarum divifione: idem judicium eft dc primariis flu m in ibus.

I I .

Meteora aquea fu nt, quæ generantur ex vapo­ re , ab aquis,præfertim vi folis edu&o, St frigore plenius condenfato , ideoqi etiam in aquas facile ïefolvtmtur.

i i i;

Materia eft vapor, feu halitus calidus & humi- dus, non exhalatio five fumus, quod inde l i q u e o

nam exhalatio calorem receptum diutius confervat,. & ad fublimiora tendit : vapor autem, calorem mi­ nus firmiter inhærentem habens, ad mediam aè'risi

regionem elevatus, vim ejus perferre non poteft,, naturam nubis mox induit-?.

IV I

Efficiens remotior efl: virtus aflrorum pe culia - Ium quorundam, quæ inm e te oris efficiendis f i n - ^ularem vim obtine nt: ut fune : L u n a , Venus, P i

(5)

fees, Sec. Propinquior efl: frigus, vapores pro hu- jus vel iilius meteori conficiendi effentia conftrin- gens*0. Frigus vero intelledlum volumns propor- tionatum, calore quodammodo diminutum^.

V.

Forma eft varia difpofitio cujusvis meteori,pro­ ut ejus natura requirit, jam ftri<5lior, jä

refolubilior-V I

Finis efl varius,pro alio atq; alio tempore a n ­ ni, praecipue vero, humiditates terræ nafcentibus Sc animalibus fuppeditare, Pfal.6$, io. ii. ut Sc nimium alirorum æftum m i t i g a r ^ . Nonnunquam altifTî— mum Numen graviora hominum peccata punit m e - teoris a q u e i ^ .

V I 1.

Alia funt medii, alia infimi aëris : medii fune nubes, pluvia, nix & grando. Ex nubibus fiunt me- teora, vel folum condenfata ut pluviae; vel medio­ criter c o n c re ta, ut nives ; vel vald e, ut grandines. Infimi funt* vel nimium concreta ut pruina ; vel me­ diocriter, ut nebula, ros, S ic .

V 111.

N ubes veluti mater Se materia proxima meteo- r orum aqueorem : eft m eteor on aqueum ex vapo­ re humido Se era fio ad mediam aeris regionem ele­ vato, vi frigoris condenfatum &: congelatum, ut

(6)

lis ardorem æftumq; mitiget Sc pluvias effundat ad humedhuidam

Sc.

irrigandam terrarru.

IX.

Ex nubjbns quædam fijnt infœcundæ, plus hali­ tus aridioris, quam vaporis continentes, ideo non effundunt pluvias, fed partim calore folis, partim ventorum impulfu diflipantur. Cognofcuntur au­ tem ex tenuitate & calore albefeente, ob vaporum raritatem

Sc

ficcitatem, nam plus aëreæ naturæ iis ineft. Quædam fœcundæ

Sc

denfiores funt, irri­ guo quodam humore fe at en te s ,

Sc

ad pluviam pa- riendam idoncæ; harum indicium eft, denfitas

Sc

color ad nigredinem accedens ob vapores denfio­ res : quo enim plus ad naturam aqueam incli na nt, eo nigriores fune.;.

X.

Nubes licet difpares appareant, quod quaedam majores, quaedam minores nobis videantur, utpote, nubecula non tamen putandum eft, quin omnium magna fatis fit moles ; quod claret ex nubium ca- fu, ut vocant,

Sc

magna vi aquarum, quas effundere folent, quandoq; totum coelum o b d u c u n o .

X I.

Colores nubium funt, vel fimplice*,ut albus

Sc

niger: albicantes fiunt è vapore raro tfcnui,fubtili

Sc

ficciori non adeo condenfato, quem radii folis, lu­

(7)

r æ vel aliarum fteflarum facile penetrant, & fereni- taccm pronvttunt ac ficcitatem : nigricantes è den- Höre, crafficre & multum compadto vapore con­ fiant, quem radii fiderum non facile penetrare pof- funt, unde nigredo, tales fœcundae funt & tempe* liâtes rui nan

tur-X l î .

Vel mixti funt,ut rubeus & viridis. Rubeum’ efficit, vel radiorum reduplicatio, vel humidum fu- mofumq; cum terreftri adufto eommiftum. Talis ventus horrenda flumina ac incendia portendio. Viridem facit vapor roridus,aqueus & quodammo­ t o r n guttas refolutus, ubi,recepto folis lumine,jam iftillare incipit & pluvias prælagio.

X 111.

Motus fit plerumq; ad motum ventorum, è di- werfis mundi plagis fpirantium ; fi nulli fuerint ven- tti, fequuntur motum primi mobilis ab oriente in «occidentem^,.

X ! V.

De altitudine nubium, non eadem eft autofum ifententia: alii hanc, alii illam fovent opinionem- : Hed txa£le judicare vix poteft ullus: nam pro va- r ietate materiae;, locorum & temporum variatur - q u i n imo,quandoqj eodem tempore, eademqjin re:

(8)

gione nubem aliam alia efle altiorem , atq; unam fu- praalteram fe rri, vifupercipimur0.

X V .

Detinentur nubes in aere, partim divina pr o­ videntia, Job. 2(5: 8. quas dicitur, ligare aquas in nu­ bibus. partimcaufis naturalibus, utpote, calore fo­ il's & aflrorum ; nec non calore proprio. Raritas enim & porofitas nubium facile in fe auram recipit, qua detinentur nubes, Sc hinc & inde agitantur ; i- ta vefica aere plena non mergiturin aqua_».

X V I

Ex nubibus fœcundis,ut fupra didlum efl, g e ­ nerantur, Pluvia, Nix, Grando, & c. Pluvia efl nu- •

bes refrigerata & condenfata , &c in aquam refvlu-- ta, propter gravitatem delabitur.

X V 11.

Pluvia efl vel Naturalis, vel Prodigiofa : de il­ la potiffimum Phyfici a g u n t , quæq; ex caufis natu­ ralibus generatur. Effq; vel parva,tjel magna: lllai cum nubes alta,diflimilis, rara, parumq; fœcunda,, cujus guttæ inflar roris exiguae & rarae defcenduntt

^ * J e ç G r e tc is ; Stillicidia Latinis appellantur. Haec;,

fi nubes fuerit propinquior & denlior,guttæq; cre-- btiores decidant, Graecis Latinis imber di­ citur. Si deniq; nubes fpiflîor à majore frigorte fubito c o n d e n f e t u r } majores & denfiores guttaæ

(9)

c o n fe r tim cadant, Cræcis

Latinis nimbus

V'ocatur, cum autem tota nubes à repentino

fr ig o - n c it a condenfetur, ut aquæ non guttaxim > fed totis

rîî vis d efcendant, nominatur

fragmen n u b is.] X V I I I .

Prodigiofa five extraordinaria pluvia, ut pluri- nuum Deo deruturis malis homines commonefacien­ ti,, & Angelis bonis, vel malis di vino pcrmifTu certis

d c caufis adferibendaefo. Cum autem ad caufas

Plhyficas referri poffit, vifum nobis etiam fuit, aliqua ejuas lieehic facere mentionem-..

XI X.

L ac & fangvis verus naturaliter per pluvias de- f c c n d e re nonpofiunt,cum nec locus idoneus ibi fît, nc<q; calor ad iangvinem generandum aptus : aliquid tarmen illis fimile delabi,abfurdum non cft, radiis fci- lictst folaribus ex terra rubea vel alba, vapor in altum curm attollatur, aut in alto ita percoquatur, ut talem r e f e r a t colorem-,.

XX.

Saporem quod concernit,vel efl dulcis,dum va.

por*

ex huraido aereo commixtus: vel amarus,terreis, iicc.is &aduftishalitibus abundans; veldeniqjfalfus

projpter exhalationem talem ex aquis ialfis elevatam.

X X I .

Q uo ad tempus, hyeme & æftate rariores fiunt B

(10)

plu-pluvîa5?hyemalienim tempore in nivem v e r t u n t u i r ; seftate vero, folis aeftu confumuntnr: vere & aut iu- m a o frequ entioresfunt: vernali te m p o

re , quia yra*

pores hyemecolletfti apertis terrag poris , largius e :f- fumant : autumnali autem,propter copiam halituujm

è filiorum & herbarum putredineafiurgenri

um,hi mc

facile pluviageneraripoteft. X X I I .

Haud multum â pluvia differt Nix, nifi quod rma- jor frigiditas requiratur, in media aeris regione ad

nivem producendam.. Generatur enim ex

vapiore

ad mediam Regionem, aut paulo infra eam

elevatto ,

feu è nube r a r io ri, antequam in aquam Sc pluviiam v e r t a tu r , â vehementiore frigore conge

lata acc in

partes dif ce rpta ^, quae inftar lanae. carminatae d e- fcendio».

xxrir:.

H^bet autem Nix candorem maximum

, (quia

cum nubes, ex qua generatur, fit rara &di

aphama_*>

antequam congeletur eft fufceptrix lucis ; diajpha- num enim , u t ait Arift. 2. deanim. eft fufceptrvum lucis, quare cum per congelationem colorem fibfci-

p i e t , eum h ab e b it, qui maxime partice

ps eft liucis,

u t candor. Eft etiam frigiditas exufa candoris,<quod plané confirmant illi, qui fbptentrionipropinquiiores funr, unde etiam c an d i d i o r e r v

(11)

X X I V .

Defcendit frequentius fupra montes > magisq; in iis confcrvatur, quam in vallibus, aut locis planis; proptereà, quod aer fuper montes exiftens, frigidior eft, quippè,cum magis diftet à radiis folis, qui à ter- ra refleftuntur. M o n te s nonnulli f u n t, in quibus perpetuo reperitur n i x , ob nimiam frigiditatem.

X X V .

N o n folum pluvia Sc nix ex nubibus, verum etiam grando gignitur, quæ eft n ihil aliud, quam plu­ via congelata- Fit autem, poftquam nubes con ver- fa fuerit in pluviam, quæ defeendendo co n g ela tu r, nifi enim, ut inquit Arift. lib. i. eap. 12. breviori te m­

pore fieret co ng e la tio , quam pluviae defcenfus ad terram usq;> nunquam grando efficeretur.

X X V J .

Quantitas grandinis ell varia, aliquando ex nu­ be remotiori oritur grando, qnæ defeendendo diu- tu r n b ri a e r is conta&udiminuitur, quam vocantgra- nuLm. Major vero fit, quando per brevius fpatium decidit, quia non tamdiu ab aère atteritur.

' X X V I I .

Æflate raro, hyerneurariffimè, vere & autumno frequentius cadit: æftatis vehementior aeftus ido­ neos coulumit vapores : hyeme, defedius caloris eft ad elevandum vapore,, & infufficiens in loco

(12)

Zpvmfoartg ad co nfin ngendum frigus ^ t vere autem

& autumno omnia adlunt, quae ad ejus generationem requiruntur, u tpote : calor c o n v e n ie n s , vaporum

copia, &c frigus conftringens guttas-*.

X X V I .

Antecafumgrandinis plerumq; magni & h o r ­ ribiles fonicus audiuntur, qui fiunt ob magnam calo­ ris & frigoris in nubibus mutuam pugnam.,*

XXI X.

Buc usq; fuere meora aquea mediae regionis ; nunc fequuntur infimae,videlicet : Nebula,Ros, Prui­ na, M ei & Manna. N eb u la eft vapor quidam aere eraffior, nube autem rarior, genitus ex halitu , qui nubi materiam erat daturus, rarelcente; vel ex par­ tibus nubis rarioribus, ad pluviam gignendam ine­ ptis-*.

XXX*

Ros cfl vapor fu b tili s & h u m id u s , non p ro cu l a terra fublev^tus, qui noclis te m perat* frigiditate denfatus, & i n aquae guttas tenuiifinnas refolutus, iti terram fparfim decidit, uc terram > fegetem Sc h e r - bas i r r i g e t .

xxxr.

Ad rorem etiam mei & manna referenda funt ; fi enim una cum vapore fubtili, ex quogeneratur ros, evelentur partes terreflresfubtilcs, cum eoq; com­

(13)

mi-m if c e a n tu rtu n c ex varia comi-mmi-mixtione partiumi-m cumi-m: humido fubtili generantur Mel & Manna«»*

XXX1L

A rore non admodum differt pruina,quas cft va­ p o r tenuis inproximum aërem â foie eve&us, frigore mo&is vehementlore congelatur,antequam in aquam tabeat. I n e o differunt, R os& Pruina, quod pruina «generetur tempore & loco magis frigido: ros u- ttrifq; temperatis : vapor roris non congelatur > fed icon vertitur inaquarrL,.

XXXI I I .

Ex hifce facile intelligitur natura glaciei .• quae mihil aliud eft, quam aqua ab acerrimo frigore con­ g e l a t a five concreta : differta pruina in hoc: quod iilla fit ex vaporibus, qui prius concrefcunt, quam in r o r e m convertantur; glacies autem proxime gene­ r a t u r ab aqua«».

Propter inopinatam temporis brevitatem, hi- f e e pauciflîmis acquiefco, dum commodius tempus dotes ingenii meliora dederint, meliora divinâ g r a tia dabo.

Mote* 1$ &£$ trawjfji.

(14)

Pia folidzfy E ru d itio n e, ingenuus artib u t, nec non omnts generis virtutibus ornatijjimo cultiffimo^

f^iro * J u z c n i,

Dn. J O N Æ T H E O D O R I

Z E P H Ï M N O , Philofophi* juitojure

Candidato, a m ic o & con vi& ori me o (uaviflirao, de M * -

t e o r i s A q j e i s pro Magifterii infignibuscon*

fequendis, publiée d ifp u ta nti, h on o ris & a«

m oris declarandi gratiâ lubens ac-

einebam fubfcriptus

T Z rirpATU, co( <pcueguf ye ta teimc n Trnvm skcuçoc

1 t]V a i t y i t w X T i f i t v jjv i v n a f x t v ( p ê u e ço i.

Ov r c s s KSH p t T i u y t G e i n f j t n t u r u n Q t y Z e t

HayK&tT$ç ovÇiett rrv iutapiv Tk xyi-nS. Mt/y it Jtufes [Üjù CpyoiKii

Kt ù a p ’ t j r n ^ H m e t 7 r v t v ( i * T i K ÿ i t ß \t * e t g .

i ßNÄ cp^9/j.aoé 7i epfozicil' imi£6p ZthpM> * m « £ « 7 a f hm n J * o y y Stycvxctv.

(15)
(16)

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :