Disputatio Physiologica de mundo. Quam consensu & approbatione amplissim

Full text

(1)

CUM B O NO DEO

^

Diiputatio

Phyfiologica^

Do

MUNDO.

JShiarrLa

Confenfu &

approbatione

amplifTimx

faculfcati*

Philofophicar, jailluftriSvconumad

Sajara

•dcademilt

SLIB DIRECTIONE,

Reverendi & Clariffimi Viri

M.

ERICI

BRUNNI 1,

Hiftpriarum

in

praedi&a

Acadcmia

ProfefToris

pq-*

blici & ordinarij FautorisPraeceptori»&Promotori?

jui fumrpi» fumméhonorandi.

PlacidotytojxvrwdtfynifittoniJubmitteretonstur

OLAUS O L A 1 N v z E 11 u s

Uplandus«

S.R4M:tis

Stipendiarius.

Addtem 12*Matj in Audilorio wferi majori

horü4

f% *ntcmw*

dtanit, Anno%£/foynfa$1*44*

0>»

II 6 S A L 1

I,

(2)
(3)

p

&&*&

É*&&

&&&&«&&«£

In nomine S$.

indiyividuap

Triadcr*.

Diiputationis

DE

MUNDO.

Ciein mentis,

qui in

rerom natura¬ lemfpeciesintenderfc^rumq: foecun-diflimum campum peragrarit, depre-hendetinfrnntifpicin Hnplicen^itiamm confiderationejm. I. Segregatam,gnag

. fpec[es corporum

naturalium

feorfim

6

confiderat. II. V"'"»'

nugcol-Jigita!:q>conjungit fpeni^f

naturale

s»« q na

rum^colleEltone

mc cwgtrricunuétotumcfficiturquod Mundu4(alutatUE^,.

I L

Dehoc argumento in qongreflu

Philofophico.

pauca

difquifitioniincluderpaveo,» non quod putarem me

diffi-culcatesin ardüa acnobilihac materia emetiripo11ej ledut

iogeniummeumqualecunq; acuerem»&

corticcm

dunta-xatejuslambercnL».

III.

Cbju* utfuccwfti conßuugtuttit tresértUulos%

K t I.

Dc-i d \

I T(

'i w

(4)

1-#

J ÖfHiltionfmt II.

wff*

fåfa

yrt

Affecti*•

nss!tve*:c}dtnliét iiwtiinumimgmtti difftfiere ani*

P1Meft.

A R T I C U L II S t

Do

Definitionen«

IV.

Kulla commodiorvialYufadcujusvis rei édentiam tf* öucleandam, quam perdcßnitioHem-,idco illamiolimine hu»

jusdifputationis aflignare sequum ceöfemus. Cumq; du¬

plex (it alié

'NamrnSIul

dita.Kealü, illa no men, hatceflcntiam

enodat. Ad definitionem nominalemdefcendirmis,qua?

Hon raro nos deducitin cogtfitionem rei» qut £tymohgi4

r

iSmnymi*

&Synonymt* ébJolvUutx

quod(pedat>«qpiido

conftat, mundum

tamapud Grsecosquamlatinos, norffPh munditie, five ab

abfoluta&perfeäadegantiafortitum elfe. Nihil hic in«

ordinatum, nihil indecorum» fcd omniurn rerum inibi

conténtarum»difpoßtio cernitur pulcherrima ac ordiaa-tiflimaxujusteicaufa dixitÖeellus. Totius & univerfi no¬

mine,totumhuäcmundum

appetlo,

nam ob id quod uni-vcfQtaté rcrum diftin&us (it atq; ornatus appellationem,

hane adeptus eft.

Yfe : v

Vocabulum mundi maximé öfimph eft, ac proinde

(5)

variis circumfertur frgmficationibus, tum fäevl&gka» Urs-Rheiorkk *c Philofophicü» prioresduas de induftria omitti-mus, tanquam forum noftruraminus (peäaDtos, Phiiofophk au {altempaucis fedtabimur, ne errörura myriadibus nos

invoivamus*.

VI L

ÅCQ\$\tux$Titt\6vox mundivt&åt *biéjiveprofpfi Dto

fi-Ve mentedivinå, quo fenfuMarli: duplicem

poiuit

mun-dum vel ihteßigtbiUm,divinam Icil. mentcm» vel fmßbikm,

diviniexemplarisimaginem »ideoCic. denat, Deor: dixit

mundum efjeDeum. t, angelorum

^

^J^

multitudo conrtituit. y. I i

conditis»adcoutangeli &dsmoncs ejus ambitücltudan- Ä

Jb'j\

^r^W/trT'pfo'pWUW'äfi

fii'UffÜTpartc, coelo

victaÉK

f

Und&Mundi* Alhereu4 nuncupAtur. 5, Pre CceU g# EUmentis Jimrsl,quare A

rffrifrraes*fffofrfcvmy

W; «w*m

Elementis &corporibus cörruptioni &

routatiqni

dbpoxiis

& dicitur mundus inferior xis potifiimum

V

quixfiviäunif

mundum in aethereum &elementarem. 7# Profolo

horrn-nr, &dicitur eaptopter, quodin homioe >

quodammodo omoia, qu$ in magno mundo funt, rcpc-tiantuc-..

vi i r. '<

I

.fl

• ' V •'k'' ' I W:

Kos vero mundum accipimus pro entedlicjuo aggregd*

to% quodexcoelo terracorporib.u$qj in his contentis

con-ftat»qüae acceptioutnoftronegotiocompetensefb ita cam

hicampleftimur_.

XI.

I

j

I:

Synonymt* norniniå citrrt alitå infignificatioHt tommun)*, fic

A3* va- |i

j if

(6)

variasmundus habet appellationes, utpoté dicitur f tto»

istoAatfive univerfum> non quafi extra lmnc

viiibi-lem muadumnullarerum efientia exifteret. §ed.lw$itate« quatenus capaciflima ac amseniffima fedes eft corporum naturalium , adeo»ut nullum corpus Phyficurn excogitari

poteft» quodejustcrminisnoncontineatur,ab Arift,

dici¬

turperfeBum^aliisorbis>aliismaehin*y Ciceroni communis do-r&sMi amm*lnstgnumPlatoni» Bafilicfchplaagnofcejtdi Deum*

a-liisimagooarpore*. Ubi tarnennihil nobis

faceflat negotii,

quod Synonyma audiamus,nunc Mctapborica, nunc En-coroiaftica. Addefinitionemejus qualcmcunq;

aecelera-^tnus»

quam

in

hunc^rmmusjtci^rcmj.

"rtMÉUJi*1

Munincfl £lirKcnti>r.itm.,..tf.eorumgutin <qj.

contmtntur,j/fo

ÜSäÜm[">6

Ujtéilt

tUitattnu.

ét* 4i€

Continet infedatadefinitionnon fofum caufasinteN*

nasiformam feil, quadoco generis infertur, &materiam,

tam mundi conftituendi quam eonftituti; verum etiam

externaseffeientem& dupheemfinem. Quasquamvis

defini-tieflfentiamnoningrediantur,

conducunt tarnen ad

ube-rioremejus declarationenu.

A R TICU L US IL

Do

Mundi

caufis.

XM.

EfficunsmundicaufaprincipaliseHDeutrevumomntumfa¬

(7)

Bricdio? $ a«thoriquod fiddiffimus Dei amanircnfis» Mrféi

in limiric fui opcris pleno ore Deum cocli

S

terräsautlio-remaccreatorem exclamat,id& FaniorcsPhilofophi, qui

anteAriftotelis

temporaflorucrc,

cognoverunt, mundum

cåFacic,quamnürichabet,non

ab'aeterno*

led initiö

tem¬ poriseXtitifte. UtPiato

profitetur

Dtum

efformafie, erraffe»

con-flitmfic mundum, & Hermes

Trifm.

Spettator

operumDei

fatta*

etthorno)tåaAmiratU4ett tatåcogno vit creatorem-i, XIII.

Idemratiocotnprobat, r. quod omnedependenseft

finitum»dependens

vérö

pra?requirit aliud å

quo

(it

&

fti-ftentetur,necefleigitureftut iuum

elTe

å primo

ente

ha-beat, damIiabaeterno eilet, dareturinfinitum in

qnantita-tedilcreta, quodeftcontra naturam,

teftePhilof

nec

alife

quidfitåFe

ipfo

per

iufluxum

pofitivum,

quk

nihil agit

in

feipfum, neq; idem

producit

femetipfum»

fed

omne

quod

fitab alio ficj.

XIV,

ÉxnecefiitatenaturaDcumagere negamos,

fedliberri-mé pro fuo

beneplacito

&

völuntate,

omnia creavit,

ut

Gal. 135. v. 6. itemEph.1. Déindehomoliber

eft,

ut aic

Arift. 2. Phyf. 5/. & 59. At jam

impoflibilé

cftcaufam

fe-cundam efleliberam, prima exiftente neceftaria,nam tum caufafecunda poteft operarifineprima: & poflet efficere

id,adquod primanon

poifet cooperari,

&

fecunda

tunc

vi¬

deretur domina prima?,

ii

proejus arbitrio

primam

ad

a-gendum

fecum

traheret,

&

féxeenta

ejufttiodi abfurda

dia

exhincpromanarenc*.

X V.

Caufa tffic{itttJ££hMAffatoundi

tMßittiti

>

W*

uatura

natu* \ t-' ■1 {;

Il

i

II

(8)

å* wfär.at*, qua; Perpetua novorum indlyiduQrum

generatio-ne,Ipecies©raDescorporum naturaiium perpetuau.

XVI.

CaufamaUrialümun&Wläkm.ndi plane nulia fule,

crea-vit enimDeustofum hoc univcrfum,& crcaqdo pofuit,

u-4** bi antca nihilerat. Creareautem denotat talem a&io-nem, quaeproficifcitur cxnulia pratexjltcöte materia, aec

eft necefle, utfitaliquodfubje&umfeumetcriain qaam al-tiffimus agat. Dequovalet verliculus.•

Matcriam naU quarere nuliafat,

xvti

Demateriaxeromundiconflituti paulö aliterdifputant

Philolbphi, flatuentes ejusmateriam eflc in univcrfum n

<pvriK9V rvp* k9H atp/Wj Uttcljk. Anft,i./.dccoeloc.9> t. £4, XVIII.

Exfpirat igitur Epicureorum furor, quimundum ex infinitarum partiuminfc&ilm confliclatione& nexu con-flaredelirant. neq, peraliam aliquam produ&ionemluiel¬ fehabet, iédper creationem» & ereationc fitquodcx nihi-lo fit,

inquit

Alb. M.

L

2.t.3.c. u.

XIX.

Formar»mundiquod attinet,

variaeae

diverfie deea

fe-runturopiniones, aliiDeum formam mundi fiatuunt, alii

animamtotiuniverfoeommunem, alii coelum »alii figu*

ramejus, aiiiordinem. Quatuor verö praecedentes tan»

quaminanes deferiraus. NoncnimDeM (r.)

poteft e(ft

fa¬

rnamundi,namefteaufaefficiensmundi. ( 2 ) tftens infi-uitumutiq; finiticutisforma

efle nequit.

(3.) forma

ed

(9)

in materia, Deusverd abftrabit ab omni materia &fecund

dum rem & rationem« 2, Nee änima toti umverfocommu¬

nis*quianullaapparetoperatio» qua profieifeatura

pecu-liari mundi forma, prs'tereafi una eilet mundi forma in*

formans,reliqua?,velilliuspartes, vel ab illa

informaren-tur,quodutrumq;vix fineabfurditare dici poteft- 3. Ate

ceclum, nam parsejusintegraiiseft, feu materia partialis^, 4% NecFigura3 eft enimejus

afteftio.

v v*

Ä A.

Dicimusproinde nullam faliam mundi

dariformaw-,pr&-tcrmirabilem ilium &perfeftiftimum ordinem,quo res na¬ turales inter fe fapientiflime copulata ac diftinftas funo.

Qui ordo, mundiforma eft accidenta/ä,diciturtarnenå

non-nullisejjentia/ü,it&

utfineea nec

dici

neceile

poftit

mundus.

XXL

Define mundiintercaufasreftat agendum,

ubi

feien*

dum hic non ferupulofe feftari, mundi confiituendi finem*

quippéquem feimus aliumnonfuilTe, praeter

infinitam

Det

bomtatem, quamcommunicarevoluit. Deusenim feipfura admundumproducendum movit, Sedmundi conflituli

fi-neinvenamut-.

XXII.

Quiduplex, vel primarius, quialias «ffimilationü

voca-tut£eeftipfaj/örw DeuutProv./6. v.4. Omnia propter

fe-metipfumoperatus

eft Dominus,

atq,

omnia

propter

illura

unumfuno.

XXIII.

Secundariamundiconftttutifind eftHomo,omniaenim

in

B ufum

(10)

n/u n Sc utilitatemejuscondifca fuat, aieoi ntaageli

homi-n\infermnt» ut Pfal. 91. v.u. Heb.!, v.14. Munduspropter

homincm,homo veröpropter Deumfädus eft» utpulchré docet Hermes Trifm. in lib. depiet. Taatum de mundi

caufis,

fequituio,

ARTICULUS III.

Do

Mundi

afFedionibus.

XXIV.

Unitatem mundt numerlcam ut multi approbarunt» fic

eandem multi improbarunt. Nos tarnen nihil moveat»

quidhic vel ille llatuerit, cumexreligionisnoflra?» inflitu-tis,edoceamur,quod mundus unicus iit åDeo creatus> ut Joh.1. Mundu*»peripfumfaduseft»praetereafi

perpendan-tur, omnia fcripturaedida, quibus Deusaliquid extra fe

corporeumvelmundanum>produxifle,canfervafle, vel

o-pcratuseire>dicuDturccrteomnesilli efFedus, efTe & exi¬

liereinmundo. Certumenim efl DeumOpt. Max.

effice-re pofle & potuifle plures» an vert) effeccrit nec ne,

quia

hocneqifenfusneq; rationos fatis edocent: Solus rgitur

Deusde fua voluntateeflconful*ndusr\ X X V.

Mundum hunc effe perfetfum autumamus» eaquidem

perfedione quacincreaturamcadit, &quac ei ex fua natu¬

ra»flatu& conditionepoteftconvenire,nihil enimdeefl,

ne^mabfolutione

perfeftionererum exquibus componitur,

ne% in varutatcy omnes autem entiumgradusin

(11)

net,neeinordine,quem

in

tam

admiranda

rerum

diverfita-tc>elegantiflimuraoftendsmus,res

cnim

fingiilx

fuislocis

convenienter funtdifpofita?,

XXVI«

i 1

Siautemquseratur»anneDeu*

mundum hunc

pevfeEliorem

sondere

potuijfet

f Refp. impiumac

temerarium

che

hoc

potentiaeejus,quasinfinita

cft,

denegare»

infuper

accurio«

iumactemerarium,icrupulofé de hac quaeüione

difcepta.

re. ./ftquumautemacquiefcere

difpenlationi

divinx,

&

o-pushoc åperfcßo artificei ad

perfe&um

exemplar

forman

tum,admirari, &Deumtimere» adorare& venerari,cum

videamusömnia ab ejusnutu, voluntate ac

poteüate

p-eq-dero.

XXVII,

Exoptata deni/% perfeMionü eomes

efi

pulchritudo,

quae

in

omnibus tarn inferioribus, quam

fuperioribus ejus

parti¬

bus Iucetmirabilis & pcrfe&ilfimarerum

omnium»tåm har¬

moninquamipfarumvarietasac

fuavitas,

cum

lucis

tum co-loris. Idem Plato in Timaeo : Fas negerat,

ne%eft

quic-qum y nifipulchemmumfacereeum, qui

ejt

optimus.

XXVIII.

Figura

mundi Jpharica

te

ful

tat, quae

omnium figurarum

efl: capaciflima, tefte

Ejucüd.

ac

proinde

Deus

condidit

mundumrotundum»utin eofaciliusomnia corpora con-tinerentur,fic partes m

und!

principaliores,

rotundas lunt.

Confonatigitur mundo

talis deberi

ionna

putafphsrica»

Nampartesiiintaimuke

totiusr*.

XXVIII»

Finitudomundo competem

efl,

fccundum

quam Certos

(12)

ha-bet terminos faseeflTenfri« §rqu*nt?tatls, mqua omiies mundi partes itå cotjtexuntur, ut oullum detur vacuüm.

NiiI enim finitusline* å centro dufta^in infinitum

dista-rcnf»

quodlifieret circurnferri

corpus nönpofteo.

KXIX.

Situatiomundi fexdifFerentijspofitionum, cooftituituf

UtDextrum,finißrum^ante,reiro,furfumydeorfum3 quaedam

ha-ruminipfånaturadantur,, utDextrumiifimßrumquzrdam*

abarbitratuhominumdependentut reliqvasqvatvor,fi ra-tionem ortus Siderum obfervaverimus, unde Verfieuli.

Dextrumcseli oriens, ubidortnis Phabc fioiftrum Antedi¬

esmcdius, gclidus feptentrio rctro Arcticaseft infra,

fu-praq;

antaräicus

extaü.

XXX.

Poftremortemporis eluratioeftmundi adjunßü pröprijf. fimum; noneoimmundusseternuseftTed caepitcum tem¬ pore

itå

&annihiknduscum ab

imperfcrutabili

Dei voluö*

täte illudtemporis punäum determinatu fuerit»

Quemad-rtiodum Deusab omni atternitate definivitcertutemporis

pun<ftumiå

quo

mundus

durationis

tux

caperet

exorpiun&

icil. pervirtvtemcreatricem,*

Itidemcertum

conftituit

tern-pus, åquo

mundus

durationis fuat

caperet finem.

Pervirtu*

temdeftruffricem Imminente veroillo tempore,finem

fortie-turcircularis Hic cadorum motusj, &(ublunariilgeneratio;

XX XL

Natura?momentispröbari etiampoteft,

mundumin-teritur um Eft emm i. mundus compofttus cx materia 5c

fo.rmä,ideoquemundus ratione materia?, gaudenspotentiå

palliva*

mutationiq;

&

corruptioui obnoxius.

Videmus

(13)

—-quoq, vires natura? kn^uefccrc» & cun&a ad mteritnm

vcrgere, Q^omodo ergö corruptionemevitet? Alias 11

interitum non pateretur, nullus daretur ultimus homo,

fed geaerarenturac morerentur horaincsiufiniti.

XXXII.

Et nontantum quo ad quahtates accidentia, ut qui,

dam opinanturtedquoadtpfamfubftantiam-, efi tabdcendu/«

utpropheta Efai. 3^. v. 4. itcraJoh. 1. Ep.2.vi7. Dad'***

Qua;omniafcriptura» diftaemnhatigfr magis

congruunt,

"cumfubfiantiali mundi interitu,quamdeaccidental] 'em

muta-tbniD.

XXXIII.

Quo veroanrio, quomenfe, quodie,tantafpletididi& fimi thcatri fpeäabiturruioa, neq; exSipagina,

neq; ex rå-tione, neq; ex aliquorum fupputationibus , clarum quic-quam

conftat.

&nolumusid fciréquaeDeus voluit nefci-ri, ut A&. i. Mat.14. Satius enim ed in hujufmodi

inquifi-tionibusj ubicertumnilexfcripturaconftat, pié dubitaré quamtemeréquicquam definite. ut&Auguft. Ep.7g. Ma¬

gis, inquit, eligocautam ignorantiam confiteri, quam fal¬

lam leientiam profiteri.

Rantum proinftitutiratiönefufßciat. AgeomitißimiDeut,

ut cunft.u medita/iones noßras

, innoministut S» Sanftigloriam>

Reipublica literarta emolumentum, ßudiorum^ mßrorum

frui-timemypro immenfatuabonitatevergeyepatiatis» Amen,

(14)

Corollaria_,.

tu p

***x

An

licitum

iit

Phyfico

ex

S*

m'Sacra

ramm

naturalium

in-^■-/w^^uirerc

veritatem)'

Ä8."

~

m$:

\

A

n

in

ma

Philofophorum

dg-tur

crcatioj1

Af£

D.

Ancreatio

fit

a&io*

Affi

^QOQQOQQOQOOQ

8gawQ9QQ8OQQOgOOQ^g.

Ad Doéhffimum-.

Dru

Olavum

Olai

Nyzelium,

Difputatione

Phyfica

de

Mundo, fpecimen

publiceedeatem^r Literatiffirae

Juvenil;

ESt

dam

animis

quafi

ingeniisq;

pabulum»

hominum

contemplatio

naturale

confidera-

quod-tioq;

univerfi

hujos

theatri. Verum

ipfa veritas

tam

craffis occultata &

circumfula

tenebris eft,

ut

do-ftrinä &inftitutione

vacuamens,erroris

plena

iit.

(15)

Co-C

cgi

ta

tio-i

es

erimf

noflras folutse

vagantesq;

fmt,

quibus

nifi

atcefferit ratio

quaedam, confirmatioq;

do£innte,ea quag

intuentur

ficplerumq;

decernunt,

nt faifå Scfallaci

fpeeié veritatis animum pafcanlL?»

Quibus

ex

rebus laudem

jure tu

mereris,

quod

fi-mulac

juvenis

efie coepifti, fabricam

mundi

admi-rabiiem

depingis, & intelledius tui judicia,

authorx-tate

fapientiffimorum

virorum

&

inftitutis,

vel

cor-rigis,

vel

coofirmas.

Ac,

quod

amplius mereris

>

cum videmus

Ipeciem

primurrFcandoremq; coeli,

noéiurnamq;

ejus

formam undiq;

fideribus

orna-tam : tum

globum

terras

marisq;,

fixum

in

rnedio

mundi univerfi loco, mille generum

donis

orna-tum:

Hominemq;

ipfum quafi

contemplatorem

cec-liac terrae intuemur, tantam in

his

pulchritudinem

deprehendimus>utnulla

Ipecies

ne

excogitari

qui-dem

poflit

ornatiorr

JLaudabili

itaq,

conamine

e-ruditionis

diligentiaeq;

tuae

experimentum,

tam

ipe-ciofo

ponis

argumento.

Quapropter,

cum

&

in¬

genio

excellas,

Sc

eå fisaetate,

quae

fit laböri

feren-do,perge,ut

facis,rede

iis uti,

afiiduéq; laborare.

Ita mens, quae

fuå naturaad

cognitionis

&fapientiae

defideriumr nullo invitata fordido lucro,

rapitur,

diligentia,

ftudio,exercitatione,reddetur illuftrior,

unde proventus te

manebunt optati>

atq; ut mane-ant, opto voveoq;.

$cr)bcb*m

(16)

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :