IN SVIOGOTHIA.

Full text

(1)

CONSPECTUS

REI LITTERÄR!^

IN SVIOGOTHIA.

iVUM PAGANISMI.

CUJUS PARTEM POSTERIOREM

COSSENS, \AMPL, FAQ, PHIL. UPS.

PUBLICA DISQUISITIONX SUBMITTUNT

JACOB US D US,

AD ACAD. UPSAL. BIBLIOTH. REG. ET LIDEN.

ET

JOHANNES CNATTINGIUS,

OSTRO -GOTHUS.

in audit. gustav. maj. d. xx JuNII , anno mdcclxxxi, H. P. M. 5".

UPSALI/E,

apud JOH. EDMAN j direct. et reg. acad. typogr»

(2)
(3)

# )21 ( fl

§. ΙΟ.

Monumenta Sepulcbralia,

Ab ODINO erat fancitum, ut dignitatis eminentio*

ris hominibus tumuli ilruerentur; illis ve ro, qui facino-

re quodam fuerant prse.clari, erigerentur cippi, Baata-

Steinar appellati k). Qui mos apud poileros duravit fub

.eetate Bnma

-

aulld, h. e. qua rogis, etiam juxta leges Qdinianas, defunfli omnes comburebantur /). Iilos la- pides per plura iecula fuiile άχοίξάκταεnec ullam in- icriptionem gereutes, quousque lkterae nullte adhuc eno- tuerant, non eil quod ambigamus. Arbitramur vero lae-

tiiiimam Nationi noilrse fuiile patefa£lam occafionem nu-

per enaris lirteris iuas helas iepulchrales exornandi, ut defunäorurn memoria , cui prae aliis confulebant fuper-

itites , tanto firmius ab edaci invidia temporis praemuni-

ta fieret. Et quoniam iftud ipfum officium exiitimabatur pium, & Religioni, quam coiebant, apprime confentiens, proclives in eam iuducimur opinionem, acceptas Runas,

ifne longa cunftatione , faxis ereflis condecorandis infer- viiffie. Inter plures hoc in foro diveriimode latas fenren-

tias m) fummis argumentis ftipata eil cauffia Nob. Dom.

Ihre, qui probatum ivit, hane Taphograpiiiam occoe- piffe Seculo V. v el VI, omnimodeque ilabiiitam fub ini-

C tium

å) Sturltfonii Hiiioria Yngling. Cap. 8·

/) SturUfon. loc. cit. En eptir gofga menti fkylldi haug gern til minn' invar. En eptir alfa tha menner nokot mans mot var nt ßyfidi reija Bau·

tnfteina.

m) Ut praetermittam vetuftiores noflrates, Ruäbeckium & Verelium^

qui eippos Seculis poft dilavium proximis ereftos deprehenderunt, Vid.

Åddenda Runograph. Verel. pag. 74. nomino tantum inter recentiffimos, Job. G'ranßnium , qui lapidum nonnuilorum setatem repetiit ab anno 2000 ante natum Chriitum. Vid. Praef. ad ejusdem Bautil, & Nie. Reinh.

Brocmtmnum, qui in fua Difqnifitione de Runarum setate, annexa Hi- ilorise Inqyari multivapi ed. Ftockh. 1762 effufe commonftravit has He¬

las iepulchrales effe Chriftianse Religionis fcetus.

(4)

c|§3 ) 2 2 (

tium See. VII ti). Ipfum vero hoc fcribendi genus erat,

ut fcriptionis materia, durum, aridum & nimii eompen- dii ftudens, quippe, präster defun£lorum ftatorumque nu- da nomina, magis nihil graphio fuo exprimebant artiflcés.

Viguit ramen incepta confvetudo non tantum fub Ethni-

ciimi ftante sera, fed δί poft invectam veriorern Reli- gionem, usque ad Seculum XV. id quod infcriptiones &

tituli nonnulli indicänt. Poft id temporis tanta oblivione confopita erat Runica Litteratura, ut neque Scriptores,

neque Le<ftores, neque Interpretes habuerit, antequam feculi proxime pruscedentis do&iftimi viri in ea reclu-

denda operam impigerrimam collocaftent o). Illinc vero

accepimus complures Infcriptionum Runicarum membra-

tim faéftas Collerifciones ρ), quarum uti ultima, ita etiam

confummatiiiima , & una inftar omnium , citetur Gbvan- foniana illa, ubi MCLXXIIL delineati lapides fefe oculis

noftris confpiciendos prasbent. Ex quo diti cipporum depi&orum thefauro, präster ingentem catervam nomi-

num, quas fuerunt vel fepultis vel fculptoribus, icirnus etiam, quibus locis in patria noftra, hi memorabiles lapi¬

des iiti funt. Ibidem quoque elucet, ereftas ftelas in Uplan-

dia numero plurimas, nempe DCLXII deprehendi, <Sc quo ab

η) Difput. de Runarum Patria §. 20.

0) Fuit primus Job. Tbom. Burans, qui 1599. edidit ii,ium Jibrum:

Runeknn ilarnas Mrofprhi, & poft iiluni Job. Hndorphius, Rudhclåus, 01, Verelius, Job. Reringßtoldius, OL Celfius, Eric Betizelius, Job. Gürnnfo·

nius

,

Nie. Brocmanv.us

,

quorum agmen ducat Nob. Ihre.

/>) Infcriptionum Run. particulas impreilas b ab emus a Burao ad Hiftoriam Gothr. & Rolf. Upf. 1664. a Verelio in manududtiöne ad Ru-

nogr. Scandicam Upf. X675. ab Hadorphio in colieftione: Faremu-

na Harads Runßenor Stockh. 1680. a Peringjkåldio, ad v i tam Theo de-

rici Stoch. 1699. in monumentis Upl. per Thiundiam Stockh. 1710. in

mon. Ulleråkerenf. ib. 1719. in· Genealog. Tabellis: Artar-Tai Stockh.

1725. ab Ol. Celfto·, in aftis Litter. Svec. a Nie. Brocmunm ad Hiftori¬

am nuper cit. Yngvari. Λ

(5)

c5& Ν J

λ

2S 2 ( Κ W

ab hac remotiores, eo pauciora Runarum monumenta

ceteras provincias prsebere. Id quod non ita eminus os- tendit Uplandiam, uti Religionis cultu Sc advenis eru-

dicioribus maxime celebratam, fimul fuiife feminarium,

unde litreras primum in civitatern accepta?, dein latius latiusque per Svioniam noftram fe diffuderunt. Si infu-

per argueris Bircam antiquam q), uti mercium empo- rium, ita Litterarum quondam exftitiife primum rece-

ptaculum, exinde fentenriac Tua; robur accedit, quod in

hac vicinia litterati lapides numeroiiilimi compareant.

§· "·

Monumenta Numifmatica.

Rei Numifmaticae mentionem heic injicere ideo ab

inftituti noilri ratione non plane alienum duximus, quod

nummi adhuc exftantes nonnulli, qui praeferunt Ethni-

ei cujusdam Regis nomen fignatum Runis, in quibus nul-

lam huc usque fraudem invenerunt Judices Summi, val¬

de comprobant litterarum tunc temporis vel publicos u-

fusj & lic > dum libi conftat hasc de antiquitate nummo-

rum fententia, conciliant multum argumenti, litteras,

Chriftiana Religione nondum accepta, per Svioniam

invaluiife. Nummorum orfus fuiife perexiguos, potiffi-

mum cum noftro cultiori tevo collatione fafta, obtutu primo quisque animadverrerit. Unica littera, crux aut

lineolse quaedam totam abfolvebant infcriptionem. Ve- tuftiilimi, qui in Svecia potuerunt reperiri, per quam minuti } iique argentei fuerunt. De his prtecipue confu-

C 2 len-

q) Rimbert»* de vita Ansgarii Cap. 16. By ren efi vicus, babens muL

tos negotintores divites & nbundantiam totius boni atque pecuniatn thefauro-

rum tnultnm. Adamus Bremetifis Hift. Ecclef. Lib. I. Cap. 50. tradit, ad urbem Bircam eommeaile magnum numerum Danorum, Slavorum alia»

rumque gentium. Verifimiilime igitur videtur litteras per rftud oftium in patriae rara penetraiTe. Cfr. Praecl. Gotlini Difp. de fitu Bircae in

Sviogothia Emporii ^obiliflimi, §. 8· & fequ,

(6)

λ

λ t

( m->

•as» ) 24 \ φρ

lendus eil· Nob. Carol. R. Berch, de Re Numifmatica lon- ge meritiiEmus, qui in fuo oprimae crifeos rra£fcatu r), adfert pro antiquiori tempore, praeter maltos ignotos in-

certosve nummos, eosque vel Runicos vel alios fuppo- fititios, fimul fub Regibas Familiae Ynglingiacse Sc Lod-

brokianae eomplares, qui non adhuc fraudis a-tro· carbo-

ne fuerunt notati. Nimirum, fub OTTARI Fendilkraki

nummum antiquiiEmum, cum fais litteris ΙΗΠ, fub Ö-

STENO unum , fub ING I ALDO lUråda unum cum

Runis W 14 fub O LA V O Trdtelja quinque cum Runa E? fub BJORNONE undecim, ceteros qui fe-

quuntur , ut praetereamus s). Hsec quantumvis perexigua,

nummis impreifa emblemata, donec eadem eife 1'up- pofita non demonilratum eft, fuum quoque de Litte¬

ris, fub Ethnicismo frequentatis, exhibeant teftimonium, quod magni föret ducendum, fi liceret heic refpicere

ufum Regali anitorirate conBrmattim in tali inftituti arti- culo, qui ad publicam Rem proxime faciar.

1

§· 12.

Monument a Calendaria.

Noflros paganos non indiligentem tenuiße folis Sc

lu«

r) Be (keifning dfver Svenßaa mynt och Kongl. Skade -penningar, Upßh

1773. cfr. Tal om mynt far Sv. PVctcnfk, Aatd. 1753.

Prseterea exiiant plura fcripta, qua: antiquitates rmmmarias Sve¬

das illuftrant. Fraecipua forian funt: EL Bremieri Thefaurus nummornm

Sveo-Gothic. Holm. 1731. Nie. Kederi Varia Opufcula, Lipiia? edit.

an. 1700 & fq. in quorum numero nominetur Commentatio de Num-

1110 Aureo ODINf, item de Nummis Runiris. Difp. Ceieb. Ev. Ziervogel

de Re nummaria ejusque in Hiftoria ufu P. 1. 2. 3. Upf. 1745-1749- 1750. Celeb. Chrifi. Nettelhhdt de Ture circa Rem Nummariam in Sve- cia. Grypbr. 1733. Rev. Georg fVallm de Clave Nuniinophylacii Runici Holm. 1743.

#

i) De his Nob. Berch. m Libr. cit. p. 13 ejusmodi fert Judicium:

Aldfte Svenfke Konungars mynt, dem man ännu icke vet nugot β t k med.

(7)

& ) 25 ( c«

iunae morus cognitionem indicio iit eorum definita anni

divido in men (es, liebdomadas diesque, pariter ac illo-

rum fefta öc al'ii conventus publici. Si talis anni com-

putatio ufum imperii fubdito cuivis priefentiflimum fug-

gereret, neeeile fuit, ut in ceriurn reda£fca ordinem nor-

rme inftar, per regni' divulgaretur provincias, & litreris

non dum cognitis memori fub pectore fervaretur. Vul¬

garem igitur Chronologie notitiam neque ab hoc εενο abhorruiffe credidimus, innixi enarrationibus Arii,· Stur- Idefonii plui-iumque de gentis promta peripicientia rerum, quas in negotiis turn Sacris, tum Profanis, verfabanr.

Sed longe diveria jaß-atur qiiaTio de fcipionibus apud Köllmes, per feeula proxime antegrefia, ufu ereberrimis,

quo rum ligno incifae iigurae & litterarum chara£leres rnen- fium , hebdomadum, clierum, feilorum ordines vicesque2

nec non alia rerum amatarum momenta integrum per an-

num expofuerunt t). Hos magis eruditos fallos vigente

adhuc idololatria exilitiife aiTerunt nonnulli Scriptores,

negant alii. Tempore, quo Runae in patrio folo florue-

runt, iüiusmodi fallos confeftos fuiile, non opus eft,

ut in dubium vocetur. Synibolis enim Runicis fignati

redolent omnino antiquiorem fcribendi ililum ; verum ta¬

rnen exinde contendere non auderemus eosdem, uti nunc

iiiluntur, eile Paganiea? inventionis reliquias. Rationes urrinque conquifitse dum bilance ponderantur , exfupe-

rant oppido, q.U£E babent aliunde eile mutuatum praefens

noftrum ita di£lum Rünicum Calendarium. Contra vero, hoc vetuftius quoddam rationarium dierum omnium per menies anni diilributorum, vel in baeulis, vel in alia rei ipii aptata materie, litteris, ut primum innoruerinr, irr»

iignitum, ac in regulam populo communem a (Tum tum ,

C 3 qui

r) Formam Fair o rum Riinicornöi copiofe explicuit Cel. Fet. El*

vitts in Difp. de Idea Scipioms, Runici Up f. 1718··

(8)

H ) w 26(

qui vindicant, nec nobis videntur a re£la probabilitatfs

via velie diicedere u).

§· 13·

Momimenta Epiflolaria.

Leviter perftrinximus litterarum apud noftrates quae- dam tirocinia, utpore caelata Taxis, merallis, lignis, &

id genus alia duriori marerie; Tequitur, ut Paganicac Tcriptionis veftigia non prorTus nulla in aliquanto com- modiori fcribendi apparatu paulum indagemus. Ceu ex- emplum ftili Runici, & fpeciatim Epiftolaris, adferri To·

lent verba Venantii Fortunatz See. Vi. Scriptoris Galii, qui in Epiftola ad Evndium infeuuit nomen Runarum:

Barbara fraxineis p ingatur Runa tabell is ? Quodque papyrus agit, vir gula plana valet.

Perfpicue quidem hic verTiculus innuit Runas ifto tem¬

pore fuiiTe ufurpatas; an vero Vätes praecipue intendat

Sveciam ejusque Tcribendi morem , ambigi poteft. In lit-

teris, quas in Part. I. indigitavimus, apud Saxonem Re-

ver. Dan. See. XII. Scriptorem, Lib. III. p. m. 52.- me·

moratis, nempe Fengonis cujusdam ad Britannice Regem

datis & ligno infcriptis, firnul dicitur: celebre quondam

cbartarum genus fuifje. Qiiibus forte intellexerit, miifiles

illos baculos Kefli, Runarkefti noftratibus di&os, quosqire Venantius planas virgulas appellat. Sed quum Saxo non cenfetur bonce fidei Hiftoriographus, nec forfan heic

loci

») Antiquiorum figmentis fuperfedeo. Tnter recentiores' docuit Celeb. Mnrttn. Stromer majores noftros Calendarium, quod jam exftat,

Runicum non inveniiTe, fed alinnde mutuatos elfe,, in libello: undervis¬

ning om Runflnfven Upi. 1748· Cel. Ben. Ferner in Difp. de Antiquita-

te Calendarii Runici Upf. 3758· omnibus rationum nnmeris oftendit a Calendario Dionyfi Exigui Runicum elfe exferiptum; haud autem invi

tus iargitur Ethnicos noflros habuifle Calendarii quoddam veterius ge¬

nus, licet a prsefentis noti forma & ordine diverium.

(9)

) 27 ( ®

loci falli nefcia fe commendat certitudine. Teilimonium forfan melius, & unde fcatet rei noilrac probandae prae-

cipuus fuccus eil id familiare, quod exiiat apud Rimber-

tum in Vita Ansgarii. Cap. ΧΪ. Ρ era cl o itaque apud eos alt er o dimidio anno, prafati fervi Dei, cum certo fuß lega*

tionis experiment o, cum lrt t er is, Regia manu more ipfo-

rum de for mat is, ad Serenif/imum reverfi fant Äuguflum. Ex

his verbis alius nullus fenfus apud plures Judicii potiifi-

mi interpretes eruitur, quam quod Rex BJORNO ad Hau- gi litteras fcribi curavit ad Imperatorem Ludovicum Pium

anno 331 v). Fuit hic Scriptor BJORNONE aetatis parvo intervallo inferior, ideoque tanto probatior. Infuper,

uti erudito Hamburgi Epifcopo, ei fuit copia iciendi,

neque genio temporis neque moribus Sviogothicse gentis

difconveniife litteras pingere. Perinde nobis föret, ipfene

Rex propria manu, an minifter alius Epiilolam hane dede-

rit, modo Sveca manu & vernaculo idiomate exarata fuis-

fet: tunc enim inde pareret, non folum privatum fcribendi

genus, verum & publica, pro re nata, diplomatä apud

Sviones fub idem tempus in ufu veniife x). Prona ad fi-

dem accedere nobis vifa eil opinio, Epiilolarem qualem-

cunque Stilum, longe antea in privatiori vita, & citiili-

me in contra£libus mercatoriis viguiife; ejusmodi enim negotia habuit fcribendi ars, poil primum in noflras oras

ingreifum , fibi quam proxima, ii, ut fupra indicavimus,

verifimillimum du ca t ur, litteras per advenas mercatores huc commeaife §. VI. Ne multis, fi opera dedita in 11-

num

v") Poil Rever. Er. Benzelium, in Praeleélion. ad Svec. Η i il, Nob.

Lngerbring Svec. Hiftorise P. 1. Prsef. Nob. Ihre in Difp. de Run. An- tiq. p. 34.

χ) Plura Epiflolarnm antiq. exempla vid. in Difp. de Runarum antiqu. §. 13.-16. Änud SturUfonimn Tom. T. pag. 54. commemoratur

de Littens (Ritjendiiwi) a Principe Virgine, Inger ed, ad Ragvaläum

Jarl miilis

(10)

Ν

λ

Q f CälP J z o \

num collegerimus, quidquid ex1 veterum epiftoiis icire

licear, a-rbitramur rationes inde fumtas haud ita parum firmare iliam, cul indulfimus, conje&uram, prima ma¬

nu Svecorum fa£la fcriptionis rudimenta ad See. VIL

eiie referenda.

§. 14.

Monument a Genealogien cT Hifiorica.

Extra omnem controverfiam ponendum eil,majores

•noilros gnavam curam in id collocaffe, ne oblivione ex-

ftingveret ullus fua ilirpe generatos furculos, aeque ac

■merita maxime eorum., q.u i fua vir tute ceteris praeluxe-

runt. Unica adolefcentium fchola erat quidem enarratio

memoriter fa&a feniorum; fed ab honim ore tanto fae- pius pendentes, dogmata audira alta mente reponebant y), Adfpicio igitur Genealogias & re rum antea praeclare ge- -ftarum Hiftorias, uti primaria ftudia, quibus operati funt

tunc temporis curiofitari addiäi homines. Quod novi-

rnus de Familia Fornjoteriana, ante ODINUM fummam poteftatis tenente , haufkim eil ex Hiftoria illa, quae in- fcribitur Fundinn Norregs z). Imperantes Ynglingianse

Familie ex fchedis Arii multifcii acceperat Snorrio Sturla

Filius ß). Ad Hl ins manus proxime fuerunt, praeter in-

dices illos Genealogicos, Langfedga Tal vulgo dictos, ve- tufliorum Scriptorum commentarii lsleifi Epifc. Ar ii, Sa-·

mun*

y) Quem in modam aUas fine litterarum vehiculis, per tot fecula.,

Stemmatum feries & fafta longe veterrima illaefo ordine confervare potuisfent? Cfr. Ρ, I. §. 3. de memoria cuitode Scientiarum.

ζ) Νob. Lagerbring Ρ. I. Ρ rmf. pag. 8·

η) Flic Septentrionis noftri Hiftorise Coryphseus nitro i ρ ib in prse- fatione η otränat firma illa ante fe jafta fundamenta, quibus innixus eft

in exftruendo fuo immortali opere: Η Lims Kringln. Et Snorrionis Bi©-

•graphiam, & Iflandiese Hiftorise antiqua fata calamo exactiffimo ncbis tradidit Cd. Schöning in Pr ter. ad Editionem fplendidifftmäm Heims Kringla Ha fniss 1777. 78- natus erat. Snorrio Iflandi.se 1178. denat

1241. set. 63.

(11)

II ) '29 ( il

mundi.) qui iterum habuerunt fuos antiilites, viclelicet Bmgeum hin gamle, Thiodolfum de Hvina, Ey vin dum Skal- dafpiller. Hi iine dubio fuos eriam hortulos irrigaverunt

ex puteis aliorum, eos licet nefciamus. Thiodolfus fuit

Skaldus Haraldi Pulchvicomi Norrveg. Princip. & lic in

vivis feculo nono i. e. fub incunabulis Chriilianifmi l·).

Brageus ille annofus erat centiim annos natu major Thio- do/fo, adeoque vixit fub Paganifmi tempus, non ita pro- cul diftans ab INGIALDI setate, quam antea, ut Litte-

raturae noftrae Svecante infantiam, nec absque omni veri fpecie, determinavimus c). Idcirco ex hujusmodi Chro- .nographicis du£bis collationibus ii concluderetur, monu-

menta varia Genealogica & Hiftorica, etil pridem fua

excidia fubierint, fuiife Ethnicorum manu tum vulgatis

litteris utcunque prodita, injuria nulla, quod fcio, veri-

tati Deac infertur.

§· 15·

Monumenta Skaldica.

Artem Skaldicam , fcientiarum quoque Svecarum antiquiifimam £■), una cum ODINO noftras introiviife

D do-

b) Quod dicitur de Nörrvegia, hoc in rerum articulo etiam dicen-

dtim eft de Svecia; nam fuerunt tum temporis iidem mores, eadem- que lingva trium horum Regnorum Borealium. Prsetereä ex Norrve- gia in Iilandiam See. IX. dedufrse colonise, quarum comitatui etiam

Sveci intermixti erant, fecum habuerunt Runas, quse igitur in priori-

bus fedibus frequentatse fuiiTent. Vid. Difp. de antiquitate Runarump. 33.

c) Scripta Arii oblivioni dederunt opera Ifleifi & Samundi; quo factum eft, ut, quse feripftt Arius, pro antiquiffimis omnium habue- rint; at Arii Scripta peffumdedit Snerrii labor. Schöning Cit. Prsef. p. 12.

Not. o. Sic etiam, ut eadem inita demonftrandi ratione utamur, potue- runt Thiodoljus & Brageus fuo curatiori ftilo delere fe antegrefta Manufcripta.

d) Vid. Difp. Celeb. Jeh> H. Kellgren de Foefi Philofophise ubi-

vis gentium prsevia , Ab. 1774.

(12)

cS& 'S

λλ

f étffa

«BS» ) 3υ V «as3

domos, ore rotundo fidem facit Sturlonides e). Apud pro-

eeres reipublicae & prasfertim in regiis domibus degebant Skaldi, honore affe&i fummo, quibus mos erat Heroum

effufas laudes celebrare, &, quae iibi propofuerunt en-

comia, modulamine folemni in publicis coetibus decanta-

re f). Et quemadmodum iflhaec carmina ad Muiicos can-

tus recitabantur memoriter; ita etiam memoriter addifce-

bantnr tradebanturque liberis Sc nepotibus : in aulis com-

pofita, Sc a nöbiliori hominnm ordine primum accepta, iterum iterumqtie repetita, dein feftinanrer <& continu©

quafi volatu per vulgus facile potcrant difpergi. Quo

factum eft ut vetufta Poemata, apud gentem Litterarum

infciam foli lingvae memoriaeque condita in fal vis man·

fe'rint per complurium decurfum feculorum, donec fcri-

bendi ufus qualiscunque pulluläverit. Nomina Skalclorum

in faftis Hiftoricis affatim occurrunt; fed eorum opera va- riis titulis iniigoita g) quam plurimam partem oculos po- fteritatis preeterierunt b). Inter infigniores Vates habean-

tur Tbiodolfus Hvinenfis Sc Ey vit? dus Skaldafpiller , qui

iitnul Genealogiam Regum inde ab ODiNOj funt complexi.

Pirimas forfan antiquse Poefeos reiiquias, quamvis non- niü

e) Yngl. Hift. Cap. .VI. Malti Han (Odinn) allt hendingum fva fem

n» er £)at qvedit, er fkalldfkapr heitir: Hann oc hof'godar Hans beitn, lioda Jniidir, pt'i nt fu iprött hnfz tif- fo'eim i Nordrlåndum. i. e. fecundum

Veriion. Schöning. Qaa ille (Odinus) loquchatur omnia , metro erant com-

jpofita, prent ea cantantur , qua jam carmina vocamus. Jpf'e, ut cum catnitati Templorum Prafides vocantur carminum artißces ; Ulis enirn in ter- .risi borealibus

,

fuam ea ars debet originem,

f) Prsef. Stmldfonii ad Heims Kringla

g) Vid. Difp. Cel. Hermnnsfon de Poefi Svecana antiq. & Hod.

*731- Ρ· τ3·

h) In Catalogo' operi Sturlafonii afifixo, ubi fupra 200 nomina

Poetarum confpexeris, qui res geftas Septentrionis noilri cecinerunt,

ponuntur primo loco Starknterus quidam, RAGNARUS LODBROK

Rex,. & ejus uxor

.

Aflaug eorumque filii, Brageus Senex fdius Bodda,

(13)

ΊΙ :) 3ΐ ( H

τ

η i ii fragmenta, invenire licet intextas Hiftoriat Gaiithriéi

Sc Rolfi, Au&ore quopiam Starkatero, qui verifimilirer

•vixit fub Regibus ALRiCO & ERICO, adeoque circa aerae Chriilianae annum 300. Arbitratur Nob. Lagerbring ve-

tuftum illud Poema, Bjalkamal, fuper prselio Sricklafta-

denii i) fuiiTe conditum tempeftate Rolfi Krake, & fic an-

nis quingentis poft Chriftum natum k). Pugna Braval-

lenfis, habita five adulto Seculo VII. live ineunte See.

VIII, praebuit, veluti Troas varibus antiquae Hellados,

Svecise ingeniis poetantibus fiorentiiilmam iilvam. Star-

kat erus, priori utique junior, exiilimatur de hujus proelii

HeroibuSj Heroicis geftis laudabile confecifTe carmen:

Sagobrott. Omnes fere antiquae Hifloriae, majores, mi¬

nores flint exornatae fragmentis Skaldicis, quae hujus ar-

ris creberrimam culturam adumbraverint /). Non iicco

Sc proletario itilo utebantur Vätes ; fed Mythologie ni-

mium quantum inhiantes fabulis , gryphis, aenigmatibus, metamorphoiibus veneribusque Rhetoricis, a communi loquendi modo longe alienis, fua carmina magnificis ve¬

luti gemmis condecorabant 7?i). Mythologiae Borealis fa-

cies perfpicue iiftitur in opere illo memorabili, cui titulus:

Edda, a Sturlxfonio conFeclo, ut fieret, quod. videatur , non

tam in Theolqgiam Ethnicam, quam potius in Poelin Is-

landicam illuftrans introdu£rio /;). Quod Γι ita fuir, ut ftudium Skaldicum in noftro natali Polo, fub aevum gen-

D 2 tili-

i) SturUf. Hiftor. Reg. OLAVI SANCTI Cap. 238.

k) Hiftor. Svec. Ρ. I. pag. 479 coli. ρ. 109. & fequ.

I) In Sttvlajbniana Hifiorin Yngl. Reg. occurrunt XLT. minutiora

carmina Textui immixta, quorum unum eft Bragd, tria Eyvind}, ce¬

tera Thiodolfi.

vi) Quam multa, vel pulcherrima documenta in inveniendis &

concinne difponendis argumentis ac falibus adfpergenais cantilenis ha-

berausne in Hiftoria Hervari ? Locus non patitur inferere exempla.

n) De hoc excellenti antiquitatis monumento prse aliis utique

coniulatur Nob. Ihre in litteris fupra cit. ad Nob. Lagerhring.

(14)

£% j λ η _)2 ( k Ste 4g3

tiiifrtii tot iibi rapuerit amarores, cultusque tantum me·

ruerit; verifimilitudini peibene congruere videtur,, per- mulra vel celebriora carmina, ubi primum fcribendi ar- tificiofa commodiras enoiuit, iitteris fuiffe commiiTa, li¬

cet, variis. fati fulminibus dudum defhucta o).

§· 16.

Minumentu Legalia.

Res ipfa loquitur -priinordiis imperii Svecani eile x-

quales leges, at eas pro temporis genio diverfo diver«

fum b. ab i tum induifle. Prioribus ftaruris, Γι qua: fuerint,

additamenta tam facra , quam profana inftillavit ÖDINUS, eademque religioiis caeremoniis decoribusque fplendidis exornavit, ut tanto divinioris aufforiratis iénfum civibus injiceret ρ). In de. fecutis temporibus vices fme dubio compiur.es fubierunt leges, quarum fa£bae correctior.es nl-

terentur neceile erat partim ipfo jure natura ^), partim

confvetudinibus majorum moribusque , partim novis fen-

tentiis latis ad publicos eorum conventus. Scita hxc prin- cipem inter & populurn pafla, ρ er diu fuerunt tantum

confvetudinaria, traditionaria, ab uno in alterum trans-

miffia , & adeo fervatrici memoria in pofteros per lon¬

ga m annorum. feriem propagata. Multa ftatura erant cui-

vis provincise peculiaria, & fic^tanro facilius inter paren-

di officio obftri&os divulgabantur, quorum colleftiones

tra»

o) Acl hanc rem mukis ambiguaimaliorum, qui nobis potifilmi funt,

fententiis afnrmandam, fubjungere lubet verba Cel. Schöning, in Prsef. ad

Heims Kringln. Pag. 17. "Aon ignotse erant illis litterae, in ufu Runse,

diu ante. Religionis ChrifHanae facra in Septentrione admifla, quibus

Skaldorum carmina, resque a majoribus praeclare geftas, in bacillis ligneis, in fcutis, in tignis & parietibus sedium, in leftis, in fellis feulpfere, id quod monftrare liaud elTet difficile, fed alii tempori fer-

vare res jubet".

P) Vid. SturUj: Yngl. Hift. Cap. VI. VII. VIII.

5) C fr. Cel. Fr, Mozein Difp. de Philof. Vet. SveoG. Cap. III.

3. de Philofophia Morali.

(15)

H ) 33 ( I

traftu temporis fine dubio fiebant generaliores. Colle-

£tiones L. L. Prov. quantum ex Hiitoria fcitur, primum

inftituit Figerus Spa, Uplandorum Legifer fub regiminé

ING1ALDI, quem ρ o il patratas Regum iiduciariorüm

ceedes oportuit deviclis provinciis mandata no va tradere r).

Ex verbis BiRGERi Regis in praefatione adJus Upland.

hivat er vi hittum i Lagfagu hans, parirer ac ex ipfa Le-

gum diviiione in Fiockum arbitratur Nob. Ihre s) has le-

ges fuiffe tabulis incifas, όι lic litreris modo quocunque

iignatas; tanto credibilius, quod efiici diificulter potuit,

ut regni iingulis iubditis, qui huc usque jure iplum con- iverudinario uii fuerant, pro norma invalefcerent haee Fi- geri capitula, nifi externis tutelaribus fymboiis tradita fuis-

iént t). Non quidem nos fugit, fide dignillimum teftem w) paullo poft inde renuiffe huic fententiae; quum autem illa

nec fua probabilitate caret, eo lubentius in easdem partes

Ii) 3 trans-

r) V c ro fimile eft, ceteras provincias, Uplandise exemplum fecu-'

tas, fua quamque compofuiffe Legum Svftemata; etil non nifi poft fta-

bilitum Ghrifttanismu-m, & fenftm fenfimque eandem formani. quam

nunc prse fe ferunt

,

obtinuiffent. Cel. O. Rahenius de Fatis Litt.

Jur. Fraef.

s) In Difp. de Runarum antiquitate §'. ιό in Notis.

t) Quemadmodum Vigerus in Uplandia, ita etiam Lumberus. narra- tur primum V-Gothise in unum fafciculum congeftifle huic pro v in ci re

proprias leges. Lätet quidem cujus Regis imperio vixerit: fed indu-

bium eft cum fub Gentilifmo degifle, tumuloque elfe fepultum in Vä ri¬

ga V-Gothica. Utriusque hujus Lycurgi Sancita, licet non certis rc-

rum documentis argui poifet. ante Chriftianam religionem fuiffe con-

fcripta, fapiunt faltim in quavis pagina Ethnicismi genium & mores.

») Cel. O/. R&bénius in laudatiffime incepta Commentatione: De

Fatis Litteraturae Juridicse in Svecia Upf. 1770. Part. 1. aetatem le¬

gum fcriptarum ultra sev um ERICI Saneli extendi non poffe fatetur.

Ante illum jura Patriae vetufta illuftrarant Jac. Wilde in fuo libro: Sveri¬

ges Befkrtfm Lagars Grund och uprinneJfe Stockh. 1736. & J. O. Stjetn- höålt de Jure Sveonum & Gothorum Vetufto. Holm. löga. Chrono)*

Indicem Vet. Leg. Ed. accuratiftime tradidit Celeb. Fant, in ConfpéCt.

Rei Diplom. Svec. p. 4.

(16)

Λ

λ

yi ( cSf&s

m3 / 34 l

tranfivimus, quod poilremae hoe pofitiones adfumtam con-

je&uram fuffulciunt, fcilicet fcribeudi aliquarn artem tem¬

pore INGIALDi notam fuiife.

§· i?·

Acla mnltä Littevavia probabiliter perierunt,

Specimina noo ita mulro plurium fcientiarum, quam quas levi calamo & extremis veluti linearnentis iignåvi-

mus fcribendo edere fuilinuerunt Pagani noilrates, ii mo¬

do illa Ars, id quod aiTeruimus , tunc-temporis cognita

fuit. Solidioris generis difciplinarum artiumque monu-

menra defiderantur non tantummodo; fed negat ipfa pro- babiiitas , unica in rebus tam abilrulis Magiitra, fub Pa- ganifmi utut mille annorum aevo, inträ patriae pomoeria

exilitiife. Etenim , a Mulis in gente plane ignor.atis, ad

orbitalem cujusdam eruditi foetus tuto colligirur - non ve-

x*o eadem obtinet argumentandi libertas de icientiis, quas,

poilquam .modus quis fcribendi .invaluit, fedulo cultas

fuilTe aliunde conftat. -Id.cir.co, quantumvis nulla amplius

reiidua fuerint Avtographa, inclinat tarnen verifimilitudo

in eorum partes , qui fentiunt, complura litteraria ope¬

ra, apud paganos fuiife compoiita, qtue jam dudum even-

tu vario perierunt v), Quum temporis edax vis ne qui·

dem parcit rupibus noflris lapidique vel duriilimo, fed

Mors etiam Saxis marpiovibiisque venit,

quantone minus eil opinandum , mollioris complexus res

tot Seculorum furibunda fata evitaiie? Hoililiter illatte vailationes potuerunt etiam praecipiti curfu infaevire in a- cla Litterarum, & quidem potillimum ineunte Chriilianb fmo, quo Ethnicorum opera prope dixerim fingula , ut

ma¬

il) Patriae noftrse Scriptores indigenas al t ins repetere haudli.ce-

bit, quam ab Auftore Vetuil. Catal. SvioGoth. Regum, qui defmit in

an 1222. ab eo defeftu tamen nefas föret contendere nulla fcripta

ililo Sveco data prius fuilTe.

(17)

tSfib \ r) r f

«äg3 J 3) \

ffiagia? fufpecla, ferro ignique condemnabantur jr), Prte-

térea fub coloniis a Seprentrione noftro in Islandiam mis-

iis baud abiimile eil plura antiquiora rnoniimenta, impri-

mis quse genfis Hiftoriam fpedfaverunt, infelici cafu fu-

ifie transportata y). Denique in paganicam Litreraturam

potuerunt introrumpere, qute medii aevi Litreraturae fu- perveniife tradunt Scripröresj videlicet, ut per patronos

novse Religionis plus jufto zelo incenfos, per exteros re¬

ges , inquifitiones papales, ferales ignes, aliasque fune-

reas calamitates, plura antiquitatis paganicae documenta

diem ultimum obierint a). ■

§· >8·'

Litteratur Ά P/igamca Ίϊόη uno greffu, fed pedetentim lo-

cum ceffit novee Cbr i (lian a.

Fuere permulti, qui OLiAVUM Skantkonungy fva-

fu Silveßri II. Pap, Rom. fub initium See. IX. edi&o publico Runas, utpote magiae Sc idolomaniae fufpeélas,

aboleviife putaverint, Cujus opinionis vindices innixi

funt verbis Scbröderi in Prooemio fui Di£lionarioli Sveco- Latini Holm. 1637." Sed praeterquam quod hoc teflimo-

nionium fua vacillat fide d)\ oppofita argumenta dilucide

oilentant Runas in Patria, veriori Religioni addicla, non brevem , fed tardum oecafum habuifle b). Quo par eft

oculo res inquirenti obveniunt, qute Chriilianifmuspro- tülit, monumenta Runarum numero quam plurima r)j un-

de

ä) Vid. Me(fenii Cenf. Num. 39. Verelii Rueiograph. Cap. 14.

jy) Vid. Torf anm in Serie Libr. II. Cap, 4. & Proleg. ad Hift- Norrveg.

z) De reruiri Litter. Svec. interitu &c. egerunt inprimis Cel. Alg.

Scr.riti in Difp. de Hiftoria SveoG. defic. & Reitaur. Nob. von Dalin

in Praef. ad Hiftor. Svec. Ρ. I.

a) Vid. Difp. Nob. Ihre de Catal, Vet. Reg. SveoG. p. 4. seque

ac de Antiqu. Runarum · p. ag. -

b) Difp. De occafu Runarum, påffim.

i) De iiia ambigere negent cippi,' qui infcriptas habent appella-

(18)

£& ) öf> i Ρ»

%€ ι 3° v. -«aa?

de ρ or oft pcrfpici has litteras in -ufu remarififle -a fhpra

tij&o Rege per qdacuor fecula, & usque ad Quinturn De-

ciiriürh, non ram in ftilo erudito & polirico , quam po- ritis in vulgari ck privariori, licet Cierus Pontificius ftu-

diofe femper. egerit, ut ex fententia Pontificis Rom. Cha-

raiteres Larini magis magisque invalefcerent. Forfan igi»

tur in ter omnes conffat, una cum Chrifti doclrina inve-

ftas Larinas v. Longobardicas litteras, non njfi paulatim

& levi brachio Gothicas depuliife : ita quidem, ut quod

ab impericiori plebe leehim vel intelleclum vellent, Ru-

nico idiomate iignarum fueritj at Regum Diploraata St

•acta, qute attinuerunt ad Statum Eccleiiafticum, forum

Civile, vel alias lftiusmodi res magis publicas, videan-

tur Litteris Latinis fuiife depi<Ra. Sed de his in osvi

medii tabula, ubi imagines novtc novum, Se

a prtefenti longe diverfum Schema

exhibebunt.

tiones de Salvatore, Matre Maria, Templis Chriftiariis, precibus pro- defunRoruni animabus, mortuis in Hvita vadum, crucibus incifis &c.

Hce & alise plures rationes adeo ftrinxerunt nonnullos recentioris

.sevi Erudifcos, ut voluerint arguere, totius Litteratur« noftrse natales

Chriftianifmo deberi.

4

4,

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :