Wettersten Quod

Full text

(1)

Clarißimo Domino Canäidat$

Amico Integerrimo.

Quod tibi

uentltbm

propofitumfuerii

annis,

jti~

Pulehre dcclarat pulchrior

htcce labor*

Sis ergofeiiX) ßudiis ftni pr&tnid digna>

JExornetqueimm pulehra cörö-

na caput!

Sic

ctvloysdiart applaudiC KicolausWetterstenB,

(2)

bö * // it

m w

OPERA PRIMA

DIVINA

DISSERTATIONE PHIL OLOGICA EXPLICATURUS

Confentiente <&* adprobante

'

AmplißFacult. Philof. Upfal.

P RM si DE

\Actm.Reverendo &Celeberrimo PIRO

M. OLAVO CELSIO

Orient. Ling. Prof. Reg. & Ord.

Rectore h.t.Magnifico,

EORUM PAR71CULAM PRIMAM

Adpublicumedamenmodefle deferc

Stipend. Stieglerianus

JOHANNES LANDBERG

OSTROGOTHUS.

InAud.Guß. Maj. ad23.JumilsfDCCXVIIT*

UJPSALIA,Typis WERNERIANIS,

(3)

§:mR:/e M:tis

VIRO SUMMiE FIDEI

REVERENDISS1MO

PAIR 1 sc DÖMINO

D. MATTI IL E STEUCHIO

S.s.theolögia doctori excéllent1ss1mo regn! svecia archi-

episcopo eminentiss1mo academ1a upsaliensis

procancellario "

magnificentissimo

NÉC NÖN

consistorii ecclesiästici prasidi gravissimo,

ÅljECENATl

(4)

S:as;"R:Ä Mitis

VIRO MAXIMiE FIDEI

RhVEREND ISSIMO

PATRI /icDOMINO

D TÖRSTANO RUDEEN

1NCLUT®

PIOECESEOS L1NCOPENS.

EP1SCOPO EMINENTISSIMQ

C0NS1ST. IBID. PR/ESIDI IEQUISSIMO

GRAVISSIMOQUE

GYMNAS. REG. ET SCHOLA-

RUM PER UNIVER-

SAM O-GOTHIAM EPHORO

ADCURATISSJMO, MACENATI MAGNO,

(5)

MAX. RENERENDO

67.1/0 DOMINO

D LAURENTIO

MOLIN

S. S. THEOLOGIE DOCTORI

[SER. REG. M.-ti A CONCION.

SUPREMO

ACAD. UPSAL. PROFES.

PRIMARIO

CIVITAT. et DIOECES.

ARCHIPR/EPOSITO LONGE MERITISSIMO VENER, CONSIST ADSESS.

PRIM. GRAVISSIMO, PATRONO ET PROMOTORI

GPTIMQ.

AT>M.RENER. ATJVUE PR/ECLARIS- S/MO

DOMINO

M GEORGIO

NORDBERG

ECCLESI-E HOLMENS.- AD SANCT. CLARAM PASTORI

DIGNISSJMO

CONSIST URB. ADSESSORI DEXTERRIMO,

fATRONOET EAUT0R1 EJiOI'TANDO.

(6)

MAX. REFERENDO ET AMPLIS- SIMO DOMINO

M SVENONI CAMEEN

IN METROP. HOLMENSI AD DlViE CATHARINA TEMPLUM antehac PASTORI

MERITISSIMO;

nunc vero

PRIMARIO AD S. NICOLAI ANTISTITI

CELEBERRIMO

VENER. CONSIST. PRjESIDI GRAVISSIMO,

PATRONO et PROMOTORI CERTISSIMO.

ADM.REVER. ATQUE RRJECLARIS*

SIMO DOMINO

MTOHANNI POSSIETH

SAC. REG. MAJEST A TIS CONCIONÄTORI

VIGILANTISSIMO CONSIST. AUL. ADSESSQRI

LAUDATISSIMO,

PATRONO ET FAUIORI 8ENIGNQ.

(7)

LUMINA ECCLESI/E

ET

PATRLE

SPLENDIDISSIMÄ

•jnan rop vw

noitoö'n IÖID bb p^JJiKn *IDW

>ry)op fra Vwd: dw roW>

Tin: «DW DJ DTin rawb aoaoi

Sa ydVi nmS tk dj Tfr

«n nin äi'närw ^v«"i nnvD^D

Ycfe "TO* T1DD YJ?¥ gn« ^y tonö!?

•p* Y371 j?UTQ PVöW nvnPt

W,

* bn

•p ;

T1D vd

Wthi tay

pn

CTi

TlN

trf>

; th DD' TT Ttfi

jn

er

j"-i rt

'

rv Tt: Tn

* fWl

W

(8)

.fannpn n^rt -noaoa aVna* yypft

* önann Epnana, pinan nropipo bota

•a rrrr W$* to- dj ton ;n^"an, ■£>

note-toa -p '& *pi u^-% rrrm

no ^ Dpo Pao 'to o^mn in^np|

^gf#anannpnoiao i:nunswo *ran^

thn ca annwiD-jy no1?? nVyin ana

^yi to .nan1? ^ Dipniai yvh

pn ~\m ^rp#ni fto ?si? fina1? *6*

tanyo anan n*j *?y ton^i ma "*»

^mv ^n -»am t nmro na^oo

trVwn .Dto1? ^.,^o,.niixno

.' ^00 Dm DOiÉJ ^^i%ifSi4l7

om1?** nnn ynnvara ywnöTÄwi

sto niDn^rto to^r ;fcaooy \T*

ntfin&p nninn^aip^o nnp1?

jyn •• o^pai apnman Tiiäno nno1?

cpan cw owmo maa nn« nwa

J""> ^J"i nnna sbrn nnn natn too nnna öj ntmn ma noVnnP

*)## pnpfch -nnn1? man . bwa:i

nn^no nian a^nm nnap

^oo na maan nni tcrooa n^to

^na Ho Daoan ppyo niaan oy

' fwton [lojinnS-jjT« ■' nw$a *rtrw npon

(9)

w toV aarwaa rsnV oan« os

*pyr6 Tivpn K'n nnm :pay p«

$a nb "taa'rean un» hPnh *rcn

*wk yyrre Pb aoyya k1?« «nuep

►«WD-1 a~ini pn ^hj Kin rby ina*

|-in ma1 dys naaa iVapn p? -. u pion aanay yd ns? Tirua

•O1 aa^an npya pasnn1?

ronan by wn

HEVERENDISSIMORUM

ut et

MAX. REVER,

NOM. VEST.

r

fctlENS ET CULtÖÄ

HUMlLLlMlIS

Johannes Landberg*

(10)

I# SPECTA 71SSIMJE

,g EXPERIENTLE ET DIGNITATIS

n V1R0

p D. SAMUELI

* ZIERVOGEL,

13 SAC. REG. M:tis et AULyE

REGLE PHARMACOPOL&

CELEBRATISSIMOj

UT Et

SPECTATAZ

LIGNITATIS et PRULENTlJE V I R 0

D. OLAVO

APPELROOT,

CIVI INTER HOLMENSES SEN. ATQUEMERCATORI

MAXIME CONSPICUO;

PATRONIS et BENEFACTO- RIBUS MEIS

PROPENSISSIMIS.

Vobis quoqüe, fautores optimt, ob jw-

SIGNEMBENEVQLENTIAMET FAVOREM,PLll- RIß US ERGA MEDECLARATÜMARGÜMENTIS, INQUALECUNQUEGR ATIANIMI DOCÜMEN- TUM,LEriAHAiCCE MELETEMATA PHILOLO- GICA> cumomnigenje felicitatis adpre- GATIOüe gohsecro

\ NOM. VEST.

oblervantilfimus b ^

(11)

in JERUDITAS COMMENTAT.IONES LOCHSSIMI VIRI-JUVENIS

D. JOHANNIS LANDBERG

ÜSTRO-GO rill, DE

PRIMIS OPERIBVS DtVINIS.

QUalegeLucempnmumordinaveritConditor,ac diem:lummus poli

Quove e profiindo eundarerum feminä

Piodire in orbe-mjulTeritl Imnienfa moles ateflue opusrdex'tra? fuae

Ut vaIia mpndi m^china

Couftruda verbo isaret, £c NuAren fuürri

Partes

per ornnes proderet:

Ut %e cerro duret^ac fervetvifes*

Quas verlat audorismanus.J

Regione coeli ut fiderum errantesfaces Fugacis xvi tcmporäj

Menles 6c aivnos., nodis ac lucis viaä

Signent rotatocardine* Ütterra> ledes qua? data eilmörtalibüs

Animanti 6c omiiijpabula

Foecundä mater proferat largo linu

Partu inno.vansfefeannuo»

Hcec rite LANDß^RG adllryens, oraculis Sandisliiam firmatfidemi -Verique vindex fraude Vidor de improjba

Palmas refertmeritumdecus.

; ? n,,Joh. Hermansson»

*

, " PROF,ELO^ETI'oht.

(12)

c_0/)

s l>>—s»-)^.Ji

<$. i.

Nter opera divina

licetvaria?,pro va-

rio confiderandi

modo , communi-

ter dentur diftin- ftiones; earumta¬

rnen ullam heic nolimus attendi ,

nifi qua: fe refolvatin Opera Dei ad

extra, & quidem externa edentia-

lia potentia?; qnorum 'Prima Divi-

na nobis dicuntur, qua: alias fpe-

cialiori apud Rabbinos appellatio-

nermna^VD folentvenire. Quem titulum liquidem infronteha:cno- ßra pra: fe ferat dilfertatio, haud

abs re forte erit, fi ejus etymolo-

A gicam

(13)

«ff 2 ^

gicam, ex more in cathedra rece«

pto , vei paucis dederimus ratio¬

nern. Quodigitur ad wyn attinet,

non quidem diffufa opus eft disqui- fitione: derivari enim patet aradi-

ce rwy, operatus efl autfecit; unde

nomen n^VD opus, quod dicitur in

plurali D'Wyo & conftr. faepi-

usque in facris recurrit, ubi fermo eft de operibus divinis, ficuti vei David cecinit Pfalm. cxvni. v. 17.

rv-^ya -ISDNI r\TM~%D niDK—

Non moriarfed vivam ; & narrabo

opera jäh. Arabicev. dicunturN)

a fingulari 3), cujus radicem vei leviter Arabifmo tin<fti norunt efle verbum j); de quo videatur Clar.

GoliiLexicon Arabicum col. 1649, Alterum vero rmnn eft vocabu- lum magis infolens, Chaidaico fti- lo adhibitum ; cujusradix verbalis, licet Hebra?is dudum fit deperdita, veftigium tarnen ejus adhuc rema-

net

O J+fc (3 JU&J (K

(14)

«£2 j

^51 5

iiet exlingvaArabica,fidaHebneae^

matris confervatrice , ubi eft ver-

bum t), fignificans caputfuit, ewi-

mit &c. Unde quoquefuntnomi-

na n), qu& concinne refpondent_,

Chaldaicis Wl> Nt£P"l) nnmo

& Hebraico W*ii quorum omni-

umiingulanotantprimum autpras- cipuum cujuscunque rei,five illud

initiiaut capitis>five fublimiorisdi- gnitatis nomine defignetur. Et_»

quos natales lignificatusqne haec derivara agnofcunt,eosdem nec re- fpuit TO*n, cum DWn ; quam- vis de hoc pofteriori prascipue il¬

lud fit addendum, qüod ex ipfo fa-

cri codicis exordio deiumturrLM

Chaldaicis paraphrafibus , fepius

nnlla habita ratione praefixi, veluc abfolute ufurpetur : quemadmo- dum videre licet ex Targ. Jonath.

Jefa. xli. verf. 4. rro mn1 iOK

a 2 Ego

& o»lt (n CT

(15)

€4^

Ego Dominus creavi munäum åprin- cipio. Qua acceptione nobis cum«»

Rabbinis communi hic notat zur

principium , mundi crea- tionem aut primum fextiduum :

de qua re confulatur Buxtorf. Lex, Chald. Talmud, c. 2170.

§. II.

PRoindefTOODutiqueconjun&im defi-patet voces illas

gnare, OperaprimiprincipiijeuJexti- dui; aut etiam prima divina,prout

nos in ipfa infcriptione non absque emphafifumus interpretati. Divina

etenim appellavimusab ipfoaufto-

re Deo, cujus fbiiusfunt operative

per cujus infinitam potentiamcon- ftatea folumefTefa<3:a& abfoluta 1),

Prima vero fpecifice vel ideo dixi-

mus, quod bis ipfis omnium pri-

mo Deus ex arcana fua luce velut

prodiens , tcc äögociot ocutu, operibus intelle&a, ex creatione mundicon-

fpfci voluerit, dicente Apoflolo

Rom.x S)JefXLJ^-v» *4. Jercm, XXXII* v. 17,

Nehcm, IX.v„6,

(16)

Rom. i. v. 20. Atque funt illa 0-

pera, quibus fummus Archite&on

Deus , primo temporisfextiduo cce-

lum & terram, resque in univer-

fum omnes, quae iisdem continen- tur, ex nihilo produxit, atque or- dine pulcherrimo dispoluit &exor- navit. Idque omnino infui Homi¬

nis gloriam hominumque utiiita- temfecit, pro liberrima fua <5c opti¬

mavoluntate;quam&ideo gratifli-

ma tanti Benefa&orisrecordatione

femper veneremur. Ut autem in pertra&andis his, inftitutiratio pro- piusinnotefcat,fciendum eftlevern noftrum laborem prascipue feaddi-

xifTe facrae Mods defcriptioni, qua5 habeturGen. cap. 1. Quo ipfocum

tota HorumOperum fciagraphia fuc-

cinåe comprehendatur, aignuriu utique exiftimavimus, cui exerci-

tii ergo , qualiscunque noftra ex

more Philoiogorum adderetur ex- plicatio. In quem finem adhibui-

'mus fubfidii loco Viros Celeberr.

A 3 Ter-

(17)

«® * 8*

Terferum 0, Schmidium, J. H. Ma«

jum , Hotcingerum, Schotanum, aliosque Philologos infignes; quo-

rumtarnenoperavidebis nosnonin

vanam imicationem ufos fui(Ie_>,

fed tantummodo procertiori medi-

, jtationum nollrarum ftde, ad ipfos tanquam teftes fubinde provocafte.

QuaedametiamRabbinorum pro re nataadjunximusloca, qux unacum Chaldaicis paflim , Arabiea, Syri*

aca reliquisque paraphrafibus ori-

entalibusdigna nobis funtvifa,utin

hac materia, fub ratione ,herme-

neutices cumfacro textu conferan*

tur, Q lo tra&an U modo , noru licuit quidem ad qujevis hujus ca¬

pitis momenta, aiitminucas vocum

fingularum delcendere enodatio-

nes; quippe quibus prylens tra£h*

tio per materi:« amplitudinem at- que ubertatem, in jufto majorem

excrefceret molem: led potius (fa-

tendum ingenue) qua? primo hinc

inde I)In Annotat. in Genef,

(18)

-SSS 7 S>

inde uberius cumulavimus, neces-

iefuit poftmodumundiquecircum-

cidi atque minui, ne nimis diftufa

meletemata facultatibus noftris fu-<

periores expoftularent Tibi fumtus.

Quodautem abinitio circa quatuor vel primarias horü Operum cireum*

ftantias, nuncfimus fortealiquanto prolixiores, fieriexiftimandum re-

fpeftunoftraemethodi,&fubfecutu-

rae tra&ationis, cui ejusmodi prse- meditationes fundamenti loco fub- fterni neceftiim fit. De ceteroubi-

cuncj;jam inhisfubfiftimus, animus eft, fi vitam & fortunas Deus cle¬

menterconcefterif, inceptam telam

alia occafione ulteriusperfequi; id-

que conabimur juxta ordinem il- lum, quo Mofes refert omnipoten¬

tem Deum fua opera fingula ablol-

vifte, Noftris interim conatibus innoxiis, benevola tua, Erudite_»

Le<ftor, interpretatione sequi boni-

queconfulas; ficubi veroin histan-

indaginis rebus, voto tuo mi¬

nus fatisfecerimus, perofficiofe ro-

A4 gamus,

(19)

*8 ^ ü*

gamus, meminerispra?fertim circa OperaDtvina humanum (kpius ftu-

pere ingenium ; immo vel in iis- dem cotnmemorandis , ne mini-

mam quidem pofTeperitiam, Tedpo- tius noftram infantiamatque imbe-

cillitatem prodi.

§. m.

ÄNtequampropius nosveroaccingamus,ipfi tra&ationive- lut in limine ftatim hinc reniove- mus vanam eorum fententiam,qui

cum Deus verbo tantum & quidem

unico momento, pro infinita fua-»

potenria, mundum creare potuerit;

å vefitafe alienum judicant, aut_j etiam aliegoriceaccjpiendum,quod

per fex diftin&os dies omnia dica-

tur condidiffe. A quo errore nec immunis fuit ipfe Auguftinus, qui

eam ob caufam fex illos dies voluit

explicandos de totidem notitiis ,

quibus creatura?,intelle&uiangelo-

rum fuerint repra?fentata2 n). Sic

quoque Procopius dixit, creationi

hujus

fl)Vid* Li&t V.de Gen<ad lit%c,

(20)

«Q1 9

hujusuniverfieapropter,fexadfcri*

bidies,quod alioquin intelle&us nö- ftri infirmicate , fimultaneam ejus

non valeamus capere produ<flione.

Sed verbaMofishoc innegotio funt clariffima,aquibusfiine urgentene- ceflitate minimeeflrecedendü. In-

terea tarnencumWilh. Stratem.(2)

diel poteft , creationem d Mofe de- jcriptam ejjepojßbilem; utrumvero u~

nomomento,an verofuccejßve,mundus Jitprodudus,credimus eile queeftione fadi, quod ex libera Dei voluntate

dependeü,nec aliunde,quam ex re*

velatione divina podit determinari.

Sunt quoqjfeioli,incertum quo Dia-

gora edo&i, qui au&oritate S.Scri¬

ptumpofthabita, prineipium crea- tionis Mofäicum pro vero mundi

exordio minime volunt agnofeere;

utpote qui auf cum Peyrerio Pras- AdamitasfuosdiuanteAdamumex-

titiffe fomniant 1); aut cum Cfial-

daeis &i£gyptiis ftupendam origi-

nis tO)In G)n<gß, Acad.pärt.I. p.S73> 11) Exercit*fuperverjm, /f«Rom*eap*V^

(21)

*8| ps.

nisfuaeantiquitatemjaéfrtantr); ut nihil dicamus de iis, qui cum Ari-

ftorele & plerisque gentilium abae¬

terno nuinduintuifTe arbitrantur^.

Sed hisce ScepticisatcpAtheis quid jufte reponatur, Viri eruditi fuffici-

entibus dudum deciararunt argu¬

menta , qua? heic adducere locus

non permittit. Sufficitprofe&o ci-

tafle argutum fchediafma Urfini,

quo novus ille Pra?"Adamitarum_.

plaftes , tanquam Prometheus ad

Caucafum eft relegatus & religa-

tus: editus hiclibel.Franc, mdclvl

Reliquis vero mafcule fe oppofuit

Celeb. Prof. Tribbech. veritaterrL.

creationis mundi firmiter adferen- do publicadi(Tertatione,qua?fecun-

da eft inter opuscula ad hiftoriain

& Philologiam facram fpe&antia,

edit. Roterod.MDcxcui. Qua? fiat-

tente perlegerint ejusmodi Deifta?, baud dubie fatebuntur, fe errorum

impietatiscß rua?fatisefTeconvi&os,

3)Herod. inEut.&CicJib, I%de divinat,

(22)

»i

c

L-*aJ)

OPUS PRIMI DIEI.

OPere& terprimiram,dieiproduxitDeus ccelumy?u<? ä/ü volunt ru¬

dern <& quodammodo indigeftam cce¬

ll &terrae molem. Terram autem di¬

elt Mofes tum ful(Je non tantum ma¬

uern atque väftam, fed etiam aquis &

tenebris aby/jiundique circumfeptam&

Immer(am. Deinde fada eft lux Pri- migenia, quae tenebrus dispellendo diem

& nodemdiflingueret: atque hanchi¬

cem, ut bonam 0. ipje Creator appro- bavit% Et\ßc complelum primi diel

opus.

§. I.

(23)

«g ti

§. I. fi

'i rom cyrbtt k-o nrewia ^

TWjOtabile hoc ipfum Genefeos Ii- j

bri, ejusque prima? parafch? u

eft initium, quo facer fcriptoEJ d

Mofes HorumOperum defcriptionem v emphatice fatis orditur. Ubi quot n

funt vocabula, totidem fere nobis q

funt primaria & fingulares crea- p tionis circumftantia?exhocverfui. q

pnecipue obfervanda? ; quas vel i

numero quatuor pradiminariurtL»* c

loco, hac opellåaggredimur proli- £

xius paullo explicandas. Interhas ^

1: eft notatio temporis ; deiigna- (

ta per initiale vocabulum rPtCtero» I in principio, quo fcilicet Deus cce* c lum & terram creafte dicitur. Sed c

hoc ipfum alioquinvarieavariis in- ] terpretibus explicari,nullus eftqui 7 nefciat. Chalda?us Hierofol.vertit ( rnrr «*13 ND3ina5 infapientia creavit t

jfehovah: quo certe quibusdam eft J vifus,ad asternam & coeleftem re-

(pexifft

(24)

i? p*

fpexifle fapientiam , #//0 Jeho-

wh terram fundavit. Prov. in. v.

19; quseque fuit principium vi<t

ti' Domini , opera ejus & ante

?? j/fa tempus, cap. vin. v. 22. Un-

^m dehispoftmodumcumApoc.iu.

v. 14. & Joh, viir. v. 25. collatis,

^ nonnulli quoque Patrum, non ali-

)lS quod temporale heic intellexerunt

a"

principium , fed ipfum filium Dei,

I# qui non folum indigitatur aeterna

e' illa fapientiå, fed per quem quoc$

Vti" cceium &terram,resque omnes fa-

åas efte teftatur Apoftolus Col. 1.

aS v.16. Atcßillam fententiam praeter

a* Origenem foverunt Tertullianus,

3' Hilarius 0), imo& ipfeAuguftinus, quemadmodumlegimuslib.i.cap.2.

-d deGenef. contraManich. ubi dicit:

Dtw inprincipiofenjfe ceelum &ter»

Mit ram, non inprtncipio temporis, /^/72 Chrifto,cum per verbum ejjetapudPa-

itft trem, per cpuodfatia & in qiiofafla

funt omnia. Ve-

n *) Vid.Terf.cit. annot.in Genef. Conf.Pr*/,

Reincc. adNat* MipeÜ,Focockn.

(25)

«ff 14 l§f*

Verum hane interpretationem_, i utut fpeciofam huc non quadrare*

Hieronymus & Bafilius fuffici-

enterdemonftrarunt^). Interim ta¬

rnen ab aliis nec plene fumus edo-

&i, quid prcecipue allata verfione Targumifta intenderit-j quippe quo invitonon comode vi-

detur explicari de a?terna Dei pa- fris fapientia, quod aliter ipfe for-

fanex arbore Cabbalifticajuxtaor- dinem Sephirot voluit exlculpL, Quidautemde hacredicatJoh. Cap'

nion , vide in de Arte Cabbalift lib. in. p. 510.

5. II.

RAbbini in hocdo rurfus aliter fefenWQtorquent,explican-

eo quod alii literaliter, alii elliptice,

alii veromyftice idem velintexpo-

ni. Quorum fententias in unum-i

congeftasR..Sal.Jarchi in fuo com- mentario fuper Parafch. I. Genef.

Q Hiertin. 6)u<eß. Hebr. & Bafil. inHexaé"ali;

mer, Horn. I,

(26)

15

, aliquanto fufius perfequitur. De

f literali acceptione ita loquitur_ :

- trmmoinienfi*p wr&dnd oa

min nrvn p&ni pai öw rrna

0 en1?« "loan inni

& velis explicare id fecundum Jenfum

» ejus literalem, //0 exponas: ill princi- piocreationisccell évterrae &c. Vide¬

osconferendo reliquas; & quid fo-

lidi cuique fententise infit, ipfe faci-

le judicaveris. Quicquid fit, ex

v vocis etymologia,quam fupra pau- P* eis attigimuS) vel utique patefcit,

non hic qualecunque aut iimplex,

Tedinfigne &notabile intelligiprin¬

ciptum. Etenim five deduxerimus

' hoc rvro-o ab origine Arabi-

ca five Hebrsea, neceflum tarnen^

eft, cum Paulo Fagio d) dica-

rnus eo ipfo denotari primum ti-

Ittd capitale Ér admirandum remin omnium imtium , quo ex nthiloaliquid

eße potentiå Dei cceperunt. Unde_>

Targ.

t) Vid.Rqfchtin Ruxt. Bibi.Hebr.

d) Exeg. inir. Cagita Genef.

(27)

<€f I<5 |>

Targ. Onkelos appofite vertitj

pD"Tp3 , /// principiis aut primis re-

rum inifiis. Joriath. B» Uziel vero habet p, dprinapio; ejusmo*

di fcilicet, quod m aut cum tempo¬

re örtum fuum habuit. Eos autem

arbitramur minime tolerandos, qui

ordinis principium hic adeo urgent,

ut temporale non admittentes, hoc

perprimum five ante omni(t velint folum exponi. Utfenfusfit:

Chaos quoddam (de quo poflrno*

dum), five rudem quandam cceli

& terra? materiam , ante tempo¬

ris initium extitifTe; tanquam ali¬

ud heic ftatueretur principium-.,

quamquod temporitribuatur,adeo^

que nec in cenfum creaturarum fit referendum : cum plane S. Scriptum

ra? adverfetur, quicquam , quod

non fit asternüm, conftituere ante creationis principium. Gerte ante illud, quicquid fuit,idseternumeffe

oportet, nec creatura aut opus Dei

ulla rationepoteftvocari; quemad-

modum hunc locum Seb.Schmidius in

(28)

«8* *7 19»

itt luis annotationibus egrégie plicuit. Atqj licetnos ordinisprinci*

pium non omnino negemus ; tern*

poristamen heic volumusprascipue

rationem haberi,fecundum expofi-

tionem faniorurn interpretum ex Heb.i. v. i o. <rukolt dpxdg, xögté,tw YW sSsfjLskt'ucrug, ml sgyoi tm xßi*

v crd slcrlv oi dgctvot: qui verfus vi^

detur addu&us ex Plal. cii* v* 26:

unde vocabulum COPtäb i transla*

tum eft hic per mr ägx&g 5 quod

idern omnino fignificat cum fu- perius allato pD"!p3é). Quibus et- iam addipoteftilluftris locus Joh.i*

v.l.ubi habetur hdfxfiiinprincipio;

cumquotempiisér resin tempore ccepe*

nmt exiflere, ut veteres funt locuth Hoc ipium quoq; paraph. Arab. te- hquisdilucidiuslicvoluirexplicatu:

primum qnod creavit Deusjmtccelu &

terrafy B §.IIL

e)vte} ßuxt.Lex. Chald Tdlm,c.ip/i<

c-ÄAÄ ^ no

(29)

«€l 18

5. III.,

QUidam

dum videri,vero aliquod

objiciunt,

temporis

abfur-

principium confiituere , quumL»

ulla pro certo menfura , ex curfu

coeli atque folis adhuc non pofTet_.

haberi. Ad quod cum Hottinge¬

rog) ita refpondemus, totam illam

operumprimorumnomenclaturam, non ad natura conßituta curfum rigide exigendam, Jed ex dijpenfatione divi-

naeffe aftimandam. Prasterea de or- t dinario dierum cnrfu Ioquentes ,

haudquicquam derogamusanalogo

huic Sc dispenlativo temporis prin*

cipioy a cujus mane Sc vefpera pri¬

mus a Deo eft denominatus dies, a?que ac fequentes, licet folis fidus cumreliquis aüris,prius non fueric

creatum , quam die quarto, ficuti

verfu 14 6c fequentibus fumus au- dituri. Majorvero eft controverfia

deeo,utrum fuerit autumnale,ver-

nale anaeftivumtempus, aquo hoc princi-

g) In biß,creat.exm*qu*ß%Uh

(30)

19 £§(*

principium numerari debeaf. Dis-

fenticint vel ipfijudasi, inter quos

|D;j3 yy-w i

Rab. Jojchua dixit in Ni/an mundui eft creatus; qui menfis refpondet_*

noftro Martio vel Aprili, quique«»

ipfis in anno ecclefiaftiopcommu-J

niter reputatur primus,juxta prae- ceptum Legis Exod, xn. v* 2. Et

ficut mundus in hoe rnenfe princi¬

pium habueric, ita quoque in eo- dem aliquando finem habitururaL,*

nonnulli eruditorum crediderunc,"

Alii vero referunt initium mundi

in tnenfem Tifchri; de quo Rabbi

Eliezer ita: h) pWp

InTijcbricreatuseß mundus. Et cum

eomaximapars Judaorum confen- tiunt, in fubfidium vocantes fuaiti

Cabbalam, qua ex rvw*n:1 dedu-

cunt "Wra &, primum diem Tijcbri,

qui nobis erit primus Septembris,

beut cum Buxtorfio explicat Ge-

teb. Joh.Lundius : Aljoiveilen etzlT

Bi che

h)Vid,inTalmud* Rojch, Ha/ch> /.ia°

(31)

to fa?«.

che demaus erften wart der Schrift

fiWD betveifen, es fey die weit er-

fchajfen, den erften September. Denn

wann man diefe buchftaben verfetzet,

fey darin "HWfD N; den erßen Be-Ti- fchri,oder denerften September (fehuff

Gott himmel vnderde) i. Unde^

etiam Uli ab hoc die communeffi annorum fuppufationem inftitu-

unt fecundum illud Talmudicum?

ewtcfr rron mi mas

: k) mp-vM njTB» nfrai^T jtetdwt»

A dieprimo menfts Ttfchri mimeran-

tur anni (civiles)ér anni dimijßonis,

jubilai tempus plantatioms (arbo-

rum) & oleritm. Id tarnenforte-»

eft obfervandum, menfem Juda?o*

rum Tifchri, qui hoc modo ipfis

anni communis & reliquorum facit

initium, non exa&e refpondereno- ftro Septembri, minus primo ejus

menfis diei; fed variare per dimi-

dia Septembris & O&obris pro va- riatione Novilunii, quod in illud

tempo«

i) Antiq. Judaic. Santtuar.p.775".

fV,Trattt citat. Talmt cap.I.abirnt*

(32)

11

temporis fpatium poflit incidere_j.

Nos vero de certo anni tempore,

aut die, quo mundus primum fue-

rit conditus, nihil certi determina-

mus; ipTQ IpTi. Annorumautem

numerum,quamdiu fcilicetab hoc

fuoprincipio duraverit,rationibus

fatis probabilibus, licet non per o-

mniaapodi&icis3fubduxeruntChro-

nologi, noftro xvo celeberrimi,

Seth. Calvifius, Scaliger, Helvicus*

Terferus åliique , qui hac de re-»

etiam confuli pollunt.

§-lV-

INtercumftantias,primariaslococreationisfecundo nobiscir-

referendum, venit verbura Mia, quod in his operibus praecipuum-»

operandi a&um denominat, atque

in propria fua acceptione duabus

prcefertim abfolvitur notionibus i Primariaeft, virtuteinfinita&divi-

napotentiaaliquidproducereexni*

hilopure neg^tivo; ficut &omni-i

no exrei natura idinterpretari de-

B i debe*

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :