De falsiloquio observationes, quas cons. ampl. ord. philos. Ups. præside doct. Dan. Boëthio ... pro gradu philosophico p. p. Petrus Ericus Högström, Bothniensis. In auditorio Gustaviano die XI Junii MDCCCVI. h. s

Full text

(1)

/r*f/

DE

FALS

IL

O

QU 10

1

OBSERVATIONES,

QUA S

CONS. AMPL. Oi?D. PRILOS. UPS. PRiES IDE

doct.

DAN.

ΒΟΕΊΊΠΟ,

ΕΤΗ, ET POLIT. PROF. REG. ÄT ORD.

»r

PRO GRADU PHILOSOPHICO

P. P.

PETRUS

ERICHS

HÖGSTRÖM,

BOTMNiENSIS.

IN AUDITORIO GUSTAVIANO DIE XI JUNII MDCCCVI.

H. S*

»I ■IIM—ΜII»

(2)

SPECTATISS IMO VIRO ,

AD ILLUSTREM CAPiCELLARIORUM CONSESSUM

CAMERA! PRjEFECTO,

MARTINO

HÖGSTRÖM,

PATRUO OPTIMO, ATQUE

VIRO PLURIMUM REVERENDO,

AD ECCLESIAM SICELLEFTEWSIUM COMMINISTRO,

NICOLAO

ANZENIO,

PATRIS LOC@ COLENDO,

Hasce pagellas jacratas

▼olui, debui

(3)

DE

FALSILOQUIO

OBSERVATIONEN

Η nde ab illo tempore, quo primum, ut

Cicero

loquirur,

Philoiophiam a rebus

absconditis

et a natura

ipfa

in-volutis avocare coeperunt fapientiae

ftudiofi,

earnque

in

domibus collocare, ut omnino de bono et

malo

quaererer^

in diverfas et Tibi invicem oppoiitas in

praeceptis

de bono

hoc maloque tradendis fententias

abierunt

morum

Dolo¬

res, rigidi alteri et

aufteri

omnia

legi

purae

rationis

di-&aminibus fuffultae tribuentes, leniores

alteri,

et

vincula,

quorum

impatiens

plerumqué

eft humana

indoles,

relax-antes. Divortii hujus fententiartum

veftigia in omni

fere

de eo , quod honeftatis eft,

disceptatione,

varia quamvis

forma confpicienda, femet produntj et

niii

valde

fällor,

motis noftro aevo, inter

Eudaemonismi

et

inftauratae

per

Kamium puras moralitatis pdtronos,

litibus

quantumvis

oc-culte fubeft nativus hic de bono et

malo

disfenfus,

im-peditque,

quominus

unus

lirigantium

alterum

intelligat,

er

ad communia, a quibus, ut quid veri

fit invematur,

egre·

diendum esfet, principia adfcendanr.

Non

ignorant,

qui

vel paullisper in

recentiorum

de

rebus

moralibus

discep-tationibus verfati funt, rigidam omnis

falfiloquii

cenfuram

a FLantio illisque , qui verbis illius

inhaferunt, Kicfevetcro

aliisque inftitutam , a

multis

non

minoris famae

viris,

quos

inter Nicolai et Rcinhardum

nominasfe

fufficiat, crimine

laefi fenfus communis tradu&am

fuisfe,

litesque

motas,

quae adhuc

fub

judice

esfe

videntur.^

Anfam

mihi

fpeci-men qualecunque

eruditionis

edituro

dederunt

hae

disce-ptationes

obfervationibus

nonnullis,

quas

proferendi

ve-niam L. B. benigne daturum

esfe fperare

aufim,

praecipue

cum aptum hoc in argumento

videre

fnihi

vifus fim

lo-cum, in quo ad fopiendas

inutiles

nulliusque

frugis

dis-ceptationes

aliquid

adferri

queat.

Ingenue fateor, me

ab

illorum

partibus

discedere

non

posfe,

qui in

prasceptis

Ethicis

tradendis

nihil

dandum

(4)

4

honeftatis, dura quamvis et incommoda defideriis, quibus

plerumque aguntur momlium pe&ora, vid atur, fine

ex-cepiione demetienda; nefcio vero, an commoue fatis huic praecepto morem gcsferint illi, qui certis exremis a

vo-iuntate humana profe£lis efie&ibus a&ioaibusque, ex qua-cunque causfa eadem denominatione cornpreheniis, adeo

adligere honeftatis notam confueverunt, ut videanrur ob¬ lid, fe non de Legis juridicae fed ethicae praectptis agers.

Nefcio quoque, an ab hac labe fe immunem omnino

prae-ftiterit ipfe Criticae Philofophiae Stator; iilos fairem, qui omnem veriratem loquendi formulis ab illo ufiraris

circum-fcriptam esfe putarunt, eadem laborare nobis comperturra

eft; nec fieri umquam posfe putamus, ut illi, qui

funda-menta moralitatis unica formula eo coniilio

comprehen-dunt, ut iub eadem cogant omnia , quae de moribus

prae-cipi posfunt, verum, ab omni parte cum natura rei con-gruens, inveniant et proponant.

Meminisfe

juvat,

in

o-mni de eo, quod officii eft, quaeftione, honeftatem in in-ternis mentis confiliis fttam esfe, eamque pro varia rerumt

facie non iisdem femper, niii iibi ipfi contraria esfet, ex-ternis a&ionibus fe manifeftare posle.

Latisfime patere locum Ethicae, in quo de officiis cir¬

ca fermonem vel potius circa iigna, quibus animi fenfa

aliis aperimus vel aperta volumus, agitur, faciie

intelligi-tur; comprehendit enim omnem de iis, quae vel

fenti-mus vel meditamur vel fcimus, aliis manifeftandi curam. Illius eft praecipere non tantum de iis, quae vel in verbis vel a&ionibus, vel in vitae cum aliis habitu, exfpe&ationi

cuidam illos eorumque fpe&anti res anfam dare, et pro-misüonis fpeciem quodammodo induere posfunt, verum

etiam de iis, quae vel de hominum vel de rerum indole

et dispofitione , quae aliorum vel proprer fua vel propter

humanitatis commoda nosfe intereft, nobis perfpe&a ha«

bemus, non reticendis, fed fini convenienter cum aliis

eommunicandis. Queraadmodum cetera omnla, quae ofE-erna alios fpe&aat, prsecepta, praecipue eam

(5)

honefta-5

tis partem, quam juftitiam vocamus, co quo

antiquiores

eam inculcarunt fenfu acceptam, refpiciunt, fic quoque,

in officiis circa animi fenia aliis aperienda tradendis, ju¬

ftitiam ante crnnia reipiciendam esfe ipfa res jubet, tam

eam, quae nemini nocendum, quam eam, quae

omnium

commodis, quantum fieri pcteft, profpiciendum esfe prae-cipir. illam quoque in definiendo quid circa

ferrnonem

prohibitum, et quid in iimulando vel

disiimulando

per-misfum fit, et prsecipue priorem illius parrem, quae aliis

nocitura damnat, refpexere morum

Dolores,

dum ei con¬

traria mendacii nomine femper prohibenda esfe

docue-runt, cetera vero, quae aliis inferre injuriam non

viden-tur vel fimulando vel disiimulando commisfa, falfiloquii

nomine infigniendainterdum licita esfe putarunt.

Sed

vereor, ne jufto anoplius fpatium plerumque hac

proeci-piendi ratione reli£hira iit humano

arbitrio in

definiendo,

quid iibi permittere posfit; nam quamvis

alteri

juftitiae

parti ie nolens vel volens

fubmiferir,

ad

alteram

tarnen negligendam pronum eft ingenium humanum, et

praeter-ea dubito, an in notione juftitiae ita formanda, ut ab il¬

la rite derivari posfinrofticia, qua par eft accuratione ver-fati fuerint, qui praccepta vitae tradere voluerunt. Niii

enim totam animi vim honeftatis legi fubje&am et ab ea-derri ita animatam tibi fingas, ut totum humanum genus,

omnesque hominem, propter fumrnum cui deftinatus

eft

finem , concernentes res comple£latur, atque earum non

intermisfam curam ante oculos eo confilio ponat, ut

fpon-taneum honeftatis ftudium inter homines crefcat, et au£tis tarn internis quam externis fubfidiis verae virtutis, quan¬ tum fieri poteft, impedimenta removeantur, vereor, ne te officio fatisfecisfe putes, dummodo externa virtutis fi-mulacra promota vides, parum curans, quibus adjumentis

creverint, five per fe honefta et veritati congrua fuerinr, #ive non.

Deinde multum ambiguitatis in tradendis

prseceptis

of>

(6)

ms judice commisium

fuit, raäiorque,

quam par

eft,

ar-bicrio in definieodo quid honettans in quacunque re es-fet, reii£tus fuit campus, dum ira ad

juftiriam

refpexerunt

rnorum Docfores, ur obliri videantur, eendem non

o-mnem conftituere honeftae mentis chara&erem.

Sapienter Antiqui, officia ab

honeftate

derivanres,

plu-res virtutis conilicuerunt partes, quarum neutra per

fe

et

a reliquis fejun£ta, fecl omnes, utpote

ab unico

fonte

aeque

immediate promanantes, in unum

conjun&as

et

eadem

ani-mi vi fimul comprehenfas, honeftatis

exemplar

nobis

imi-tandum, et officiorum legem fponte

obfervandarh menri

proponunt. Quamvis

igitur

in

quaeftione

quadam

fpeciali

de eo, quod officii eil,

ipfius

rei,

de

qua

quaeritur,

indo-les pofcere videatur, ut

praecipue

ad

eam

virtutis

partem,

quam juftitiam

vocavimus,

refpiciatur,

male

tarnen

id,

quod

bujus iit honeftatis

partis,

definitum

habebis,

11 oblitus

tue-ris, eandem, Γι vera föerit, ab

eadem

ac

forritudinem

,

prudentiam ac

σωφξοσύνην,

quas ut aeque

immediate

fub

ho-neftate comprehenfa virtutis genera

pofuerunt

antiqui,

or-tam esfe et .nutritam ftirpe, juftumque

id

pracdicares,

quod

vel forrem vel prudentem , vel de humana

dignitate

in

o-inni vitas habitu exprimenda follicitum

virum

minus

de-ceret. Re£le quidem in

judicandis

alioTum

confiliis

et

aftio-nibus, illis propter humanam

imbecillitatem

ignofcendum

esfe putas, fi ab aliqua parte

deliquisfe

videantur,

tibi

ipli

vero officia praefcripturus

honeftatis

legem

dudum

violafti,

ec in favorem vitioforum affe£tuum

confcientiam

refti

cor-rupifti, fi infra

iummum,

quod

mente.pura

concipere

da¬

tum eft, omnimodas honeftatis

exemplar,

fubfiftere

tibi

fciens volensque permiferis.

A fublimi hac virtutis fede, ad quam

rationis

confcia

msns n-on.invita fertur, fi an falftloquium

licitum

iit

exa-mioare tibi placer, nullus dubito.,

quin

multa,

non

tantum

quae vulgo licita e.t

necesfaria

haberi

folent,

falfiloquia

da-mnares, fed etiam non fine

maxima

cautione

affirmares

(7)

licen-iia exenaplis illuftrare folent. Fac enim,ut non

jure

quae-ienti et injufta molienti, quae non vera esfe noveris

ad-ferersdo occurrere, confiliisque pravis remoram parere et

fraudem fraude repellere posfis, an eandem iemper

viri

esfe boni et probi tibi perfuades? Injuria quidem

illum,

cui refiftere vel tua vel aliorum jura jubent, non afficis,

fed quamyis injerdum adesfe videantur occafiones,

ubi

te

falfa perhibentem nihil aliud attulisfe interpretamur, quam

fi pravo confilio quasrenti

dixisfes':

non

jure

poftulas,

vel,

hac in re nullam tibi debeo veritatemj an tarnen iη ter

laudandas et imitandas humanas indolis propenfiones

po-niSj quod ad fraudem confugiendi pronus

fueris,

dum

alia qutedam evadendi vel refmendi via

forfan

patere po-tuir? An nihil ignaviae, nihil focordiae, nihil ad res

hu¬

manas juvandas minus apto proprii commodi

ftudio

dedi-•

fii, dum hane elabendi viam praetulifti?

Disputari fölet, an, ut fines, quos

proponendos

ho¬

nettas juber, promoveantur, liceat falfis populum et

infu-catis movere rationibus. Celebris fuit quaeftio, jubente

Frederico II ab Academia Berolinenfi, erudiris propoiita:

An plebem decipere, ut ad fines, quos velie vel

hominis

vel civis esfer, fponte concuirant, licirum iit. Typis vul-gatae exfiant binae ad hane quaettionem

folvendam

Disfer-tationes, utraque eo, quod Academia promifit, praemio

coronatee, quarum -altera affirmanrem , altera neganrem fententiam rationibus firmare adnititur. Videoraktern

mi-, hi vjdere, ad liquidum perduci hane, de qua disputatur,

rem non posfe, nifi pnus ab omni ambiguitate liberata, et ad Ethicum fenfum rite dtfinita habearur firiium, ad

quos concurrere hominis eft, idea. Hac vero qDoiita

for-f.n unicuique patei'et id, quod in ratione, qua ad alios

»rommovendos ufi funr, ut quid huic'fini revera

condu-cluium praettent, falfum fuerit, numquam in causfa fuisfe,,

cur boni quid er utile inter homines fuccesferit, fed

fem-per veri quid fingulis praejudicaris opinionibus fubesfe, quibus ad bonum promovendum ferri posfint homines.

(8)

Sa-8 *v>"s^1

pisns et probus vir ad

populum

dirigendum

eo

utitur

fer-mone, quem pro fuis opinionibus intelligere

posfunt

ii,

ad quos loquitur, fed falfts opiniones et

prasjudicatas

au-gere et alere iibi religioni non minus

ducit,

quam

credu·

litate imperitae plebis ad humanitati contraria

promoven-da coniilia abuti.|

Illis, qui laureolam in muftaceo quaerunt, relinquo,

quas confuetudo intulit in communi vita

inter politiores,

reverentiam et in alios ftudia teftificandi formulas, men-dacii crimine accufare. Fateor quidem, difficile esfe

Sa-tyram non fcribere, quando asfentatorum

turbam

paraii-ticis artibus incautos ludere videmus, et

ignofcimus

Kamio

aliisque, ii attentionem quandam hoc confilio excitare

vo-luerint circa ufitatas ad fuam in alios declarandi volunta-tem formulas. Sed vereor ne, ii quis haec iine granö

fa-lis acciperet, et inrer ethica prascepta

referret,

pravae et ad communem benevolentiam, quam alere et augere ho-neftatis cultoris femper erit, enecandam unice aprae

phi-lautias fe fuaque unice iEftimantis patronum ageret. Si vel

multa, quibus in communi cum aliis vita ιad noftra erga

illos teftata facienda ftudia utimur, disfimulationi et

asien-tationi primam debuerint originem, nullam tarnen, ut in

communem abierunt confuetudinem, alios decipiendi an-fam dare posfunt. Et vereor ne ille, qui urbanitatis loco

incomtam rufticitatem, vera dicendi amorem praetendens,

inferre voluerit, humanitati gravisfimum inierret damnum.

Annon asque ioterpretari posfumus has politiorem, quam-vis non femper laudabiliorem teftantes morum habitum

confuetudines, ut modeftas admonitiones viro probo num-quam invifas, ut bonam aliorum, quam

verbis exprimunr,

voiuntatem demereri, honeftisque eorum in eo,quo pofitus

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :