Cogitationes philosophicæ de caussa prima, quas consensu amplissimæ Facult. Philos. in Reg. Acad. Upsaliensi, præside ... Erico Alstrin ... publico examini modeste subjicit ... Laurentius Erici Dahlman, Westmannus. in audit. Carolin. maj. die 12. Junii an

Full text

(1)

u a 1

l N. C. P.

COGITATIONES PHILOSOPHIGiE

De

PRIMA,

Quas

Confenfu Amplijjtm<e Facult. Pbilof. in Reg. Acad. Upjalienß\

PRi£SIDE

AJax. ©° Celeberr. Rev, VI R O

MAG. Ε R ] C O

ALSTRIN,

Log. & Metaph.PROF. Reg.&Ord.

h. t. RECT. MAGNIF.

Public o Examim modejie fubjicit LAURENTIUS ERICI

DAHLMAN,

Westmannus.

In Audit, Carolin Maj. die 12♦ Junii

Anni mdccxxx.

Hor ii ante meridtem fo litis,

UPSALLE, Lirens Wernerianjs.

(2)

S:« R:/E M:TIS

SUMMA: FIDEI VIRO,

lllußrisßmo & Excellen- tisfimo

HEROl AC COMITI,

Dn thuroni

bielke,

REGIS et REGNI SVECIffl

SE NATO R1,

ΜΜΟΕΝΑΊΙ SV Μ MO.

Ρ fr diem qutnque fetro , ftimma sbiit feeula mun er a in htwc in Aulcif·» 'usque

fima Patria Nofira, Uluftriifima B1EL- KIORUM FamiLia, Sago parteer ac Tom

ga incipta. Ad iüam & belli & pack

nega«

(3)

negotiis eomparatam glorUm \ prat er c»»~

.

natos generofos (piritui, maxima etjam^»

erga literas propenfione, Illuftriiiima ejus

membra pérvenifle, teßantur Studiorum^

Specimtna ab illis in ipfa juventute dcpofi-

tAy evincit eorum, rebus fic flagitantibus ,

ad utilitatem Patrice, in negotiis civilibus

a dp lic ata opera» Hoc itaque confiderans ,

certa fiducia-y cum exiguo hoc ingenit Spe- cimine, limina Excellentia Veßra adirt.s fußineoy certo perfvafus, eum, qui literae

amat, non pofje non in earum et)am cul-

tores maxima indulgentia Jua [radios de-

mit t ert, £)uod meum eft , Cauffam # Originem noßram Primam precibus foUici*

tare nunquam deßßamy ut PatrU noßray Te, Illuftriffime Comes, tanq »jwTrabe (olida y diu niti, & quam diu RegnumL$

Sveo - Gothicum perennat , βmil i fulcro,

ex Illuftrifllmis pofterisTuis, frui con-

tingat4

ILLUSTRISSIMjE EXCELLENTLE VESTRiE

Devotiffimus Clltfns

Laurent. Dahlman

(4)

S:;e R:® M:tis

MAXIMA FiDEI VlRO,

Terillujiri & Excellentisfimo

BAR.ONI ic DOMINO,

Dn. N1COLAO

von HÖPKEN,

Regis Regnique Sveciae Collegii

Commerciörum PR/ESIDI,

MAECENAT1 ΜΑΧΙΜΟ.

S Ingularis tjonem affeftus, fllc ExeeUentis iummaque Tuλ in in meos omnem . declarata cru^H gratia facit, üt Excellentißimo Nomtnt Tuo pagcl-

Jas haice, de omni um, quae oculis cernimus quas- quemente aflequimur, Caufla Prima, confecrare auT

Jim. Qu,as ut Excellenttu Tua bcnigna fronte fuG

cipiat, meque eadem fua gratia beafe dignctur,

fubmiiTe oro & obteftor, Quod fupereft , confer-

vct Summum Numen lUufirtfßmxm Dornum Tuam perenni incolumitäte florenterti,

Ptrilluflrti Excellentiffimiquc

MINIS TU1

Cultor humtüimus

Laurent, Dahlman.

(5)

5:λϊ R:as M:tis

MAGNäE FiDEl VIRO,

Pertlltfßri Generoßsßmocjtte

BAR.ONI AC DOMINO,

Dn.SAMUELI

von ΗYLTEN,

Scaniae Orientalis PRAESIDI &

GÜBERNATORI,

M&CENATI .

ΤΕ equidem itinumcris curis , Macéna* dilfri&um, vilibus liiice Maxime, variis & inter- fére

peliare nefas ducerem , nifi Summa & prorfus fingt*»

larit Gratia Tua, in paternam domum, documen-

ta, & Summa 111 mc indignum cumulata beneficia»

tnimutn erigerent, omnemque diipellerent diffiden-

tiam, Öcuiis itaque Tuis, Generefißime D:nl Barq, diirertationem fifto, materias fuae nobilitate rantum

commendabilem

,

& capropter Patroctntum Tt*tim anxic ambicnrem. Ad DEum T. O. M. expanfis ul- nis vota transmittam calidiifima, vclit Tc, Generofijf.

D:n Βαπο, <]uam diutiflime incoiumem & iålvum, Regi, Barriae, bonis ömnibus mihique conicivarc.

Perilluflris atque Generopßimi NOMiNISfUt

Cultor bumtlltmm

Laurent. Dahlman*

(6)

V I R O

Speftatiflimo &r Juri* Peritijfimo,

D:no HENRICO

FEIFF,

Curia? Stockholmienfis SENA- TORI /Eauiflimo, A '

hrvuncuh loco ßtatem Penerando,

DIsputationem ram grati animi, hane, cum in omnis refTe^

felicitatis fmcera adprecatione-j >

dicatam voluic

L. D.

(7)

/. JV» S. Ν.

Prooemium,

Οη dubito fore per-

plurimos, quibus mi-

rum videri poffit >

quod pracfentem ma- teriam pra: aliis tra- étandarn elegenm_>,

quum omnes, qui Theologiam Na¬

turalem literis confignarunt, fummi

Numinis exiftentiam, omniumque re-

rum, tam in exiftendo, quam ope- rando, ab Eodem dependentiam, pro iuo quisque propoiito, adftruxerint.

Quoniam vero argumentum, pro exi-

ftentia DEi, ex fubordinatione Cauf- farum petitum, mihi hucusque ple-

öius deduftum cernere Bota licuit,

A non

(8)

©peram incaftum, in eo evolvendo,

memet pofuiflfe certo perfuafus fum;

quum ad ferream Atheorum contu¬

maciam confringendam > perquarru aptum, quin & fcala fit» cujus unicum gradum non convelicre» multo mi¬

nus tollere valent, ad Magnum & in-

vicibilem Deum redlå deducens. Quo

cum anhelamus, voto, non minus pii

quam acutifiimi Philolophi Gerhardt

de Vries j uti lubet a);

.

Da, Pater auguftam menti ten feen der t fedem !

Da fqniem luftrare boni! Da, face re*

perta ,

In te conßticuos aninti defigere viftal

>

Dijjice terren* nebulös Öf pondera fH9*

Iis !

Atque tue Splendore mica! Tu namque

(erenum !

-

Tu requtes tranquilla piis ! Te cernere finU,

PritHtpium » Ve SI or » Dux, Sem i ta, Ter-

minus idem·

CAPUT

.

\

a) Exercitat. Ration, /. §. t».

(9)

m) o ( Ü ι

CAPUT PRIUS.

§. I.

Quid per cauffam Primam inteUigåmus.

De Cauila Prima afturi, fignifice-

mus necefie eft, quid eo vocabulom-

te lie Λ um vclimusj ncmpe Sumrnum

illud lins, quod a ic fit, & a quo res alia: om nes, tum in exiftendo , tum in agendo , dependeant b)%

'fl. II.

Via, qua ad Supremum Ens commodii- jime ferimur, indicatur.

Primi hujus Enris exiftentiam, alia- rumque omnium rerum ab ipfo depen-

dentiam , nulla commodiore via de- monftrari poiie crediderim , quam fi

oculos mentemque ad totum hoccc univerfum convertamus; vifuri, quid,

pro ratione nofiri propofiri, ad Cauf-

iam Primam, ab univerfo diftin&am, deducens contineat 5 prxcipue curru fandtiflima pracula, hane viam * ar-

A ι guendi

b) Mufiel introduflio in Theologiam f.

m. 'fj, tö Sai». Ghrift, Hollmanni Met Af k,

§. 101,

(10)

4 |S) β C φ

gusndi exiftentiam & perfeftiones Di-

vinas, fummopere comendent, Fpifh

ad Rom. Cap. Ϊ. 20. T cc ycig ac&im etvrQ (fc* τ8®£Χι) CC7TC χτίσζ&ς χόσμχ

J / A «/ '»/.

τνις miyifÅotm vobfAevct καΰοοαταί y tjn cu*

&ος ΰίυτχ άΰναμις <c Νιότης.

§. nr.

Datur in mundo ordo ér fubordinatio caujfarum*

Mundum itaque hunc, h. e. res o-

mnes vifibiles, fimul & fucceffive ex·

iftentes c)> confiderationi noftraj cum

fubjicimusj inter res fe invicem ex- cipientes , quae antecedit , cauiTatru confequentis eile obfervamus. Quam-

obrem , fifurfum eundo, attentionem noftram ad ejusmodi rerum ferierrL»

convertere voluerimus, nullamtalem cauiTam reperire licebit, cujus ratio ,

exiftentiae in alia iterum non conti·

neatur j licet extra illam, ad Ens quod-

dam Priinum , & a fe , exiftentiarru

fuam non ab alio quodam priori re- petens, neceßario deveniendum fit:

ut

c) Bulffingt de origtne &permißione wall

'#•5·7·ΐΉ>

(11)

S)o(i y ut ex infra dicendis patebit, TalerrL*

itaque unius caufife > fub altera, ftatum,

quo confequentis exiftentia in antece- dente, hujns rurfus in aliquo priori,

& fic ulterius» fundata eft» cauiTarum iubordinationem merito appellandam

cenfemus. Subordinatio haec cauiTa¬

rum dilucide admodum» in ipfa ho-

minum reliquorumque animantiurru

fucceflione, quac vi generationis fit., confpicitur.

IV.

läeahftarum error circa realem mundi exiflentiam, detegitur.

Siquidem ex rcali hujus mundi exi-, ftentia, argumentari incepi, non du-

bito fore, qui eam prius demonftra-

tam cupiant, vel faltem argumentum noftrum ita inflexum velint, ut Idea- liftis, qui toti huic univerfo nullum

alium , quam in propriis fuis ideis,

concedunt locum, ea ratione fatisfiat.

In demonftranda reali corporum exi-

ftentia , pro hypotfrefi , circa unio-

nem animae & corporis, argumenta-, etjam variare pofie, nemo, nifi do-

ftrinae fyftematum ignarus , negaro

poteft.

(12)

<* κ) ο c m

poteft. Qui enim fyftema influxus phyv

fici adoprant, ulteriori demonitratio-

iic non egent, quam propriis feniatio- nibus, quae animae, ope fenfuum exter¬

norum obtingunt. Qui autem occa- fionalifmo y vel fyftemati Harmoniae pracftabilitae addifti iunt, alia via, in demonftratione realitatis rerum extra

fc poiitarum , inceiluros, nuilus du- bito: quum corpus in animam agero

non agnofcani 5 ied priores , occa-

fione animar & corporis Deum, Ideas motusquc immediate producere j po- fteriores vero > animam proprias luas

ideas j per harmonram famen pr^fta-

bilitam , repratfentanonibus externis

in organis fenfuuai, reipondentes, e- volvere , contendant. Confequenter, quoniam immediato (cnfuum externo¬

rum teihmonio non nituntur, nec per

hypotbcfin fuam η 11 i poiiunr, diffi-

cilior hic ipiis labor videtur. Quod efjam aperte fatetur ßulffingerus, Dil.

PhiL$* *48» dicendo: Leäores noftri

fer fc ivfos experianrur , quod d/ffiiiliu4 ref ut dre Ideal· fl ds ? quam prin:o vide-

ri intuitu fölet. Hic mihi animus non

eft, ad horum mencem hane Ideali-

ftarurn

(13)

Μ ) ο ( Μ 7

ftarum abfurditatem refutare, cuttL»,

illis exceptis nemo qui fana guadet

ratione , realem mundi exiftentiarru

in dubium vocet: quin ipfe Arthurus

Collierius, Langfordiae Redor, in,,

fuo tradatu , quem infcribit A Ne\*

incjuiry dfte*■ truth> h. e. Nova verita-

tis inquifitio, ubi, dum mundum vifi-.

bilem non eile externum prolixe con- tendit, ad argumentum, quod tadus

demonftret extraexiftentia corporum,

refpondet: i d non efie contra fe, quo-

niam de vifibili mundo quserat, non

de rangibiii d) Forfin vel ex defpe-

"

ratione malac cauifa: ralem adhibuic exceptionem, vel quod miier ille ho-

muncio veritus fit, ne experimento quodam fatis conducibili convinccre-

tur, dari corpora, extra fe realiter

exiftentia, feque intenfitfimum dolo¬

rem , ex reali corporis fui percußio·

ne, perfentifcere. Prarterea qui de-

monftrationern exiilentiae fummi Nu-

minis v Idealiftarum etjam fyftemati

accommodatam , geftit, adeat Walf-

fii Qj'crtt. föifcanc. -don C%tt/ Der QBdt

A 4 mit)

d) Ref er t hoc Bulff D'rl Phil. §. //7,

e* fupplem. aß. EruÅit. Tom. VI. p. 144..

(14)

s a )»( κ

unbbe* 6efe fce5?CQ?enfdKn/$. $. 943 &

944, &Bulf£DiI. Phil. § 398 &feqq.

$. V.

Syßema proceßits caußarum in infini-

/#w, qutd iwportet^oftenditur*

Cauilarum fubordinationem, quam»

In quibusdam rebus fucceffivis, clare admodumcernimus, quidam ad totum

hocce univerfum extendentes,illud Ens neceiTario exiftcns eile poffe,adeoque

non opus videri Deo, eapropter impie fibi perfvaferunt: quod quilibet eflfe-

ftus iuam habeat cauiTarn,ha;C veno al- terius cauflfce effe&us fit, quam denique feriem, in infinitum procedere, falfo

autumarunt* Neceifitatem icaq; exi- ftentiac, ex neceiTario inter cauiTam &

effe&um nexu, infinitatem autem, ex proceflu caufTarum in infinitum fi&itio, exfculpere conati fimt e)% Inter quos Spinozam mcrito annumerandum eiTe,

neminem inficias ire, perfvafus Tum,

quum expreflis verbis doceat /): ßhtod-

eunque finguUre, five quamvis rem, quA

ßwta eß, & determinatam habet exiften*

tiam, non pojfe exißere, nec Ad operandurη deter-

e) Wolff· moHit. äd Comment. Lucuh

$M* f) Ethie* pdrt, /»propof* 2/,

/

(15)

ietermiHAri nifi ad exißedum & operandum

determinetur ab aha eaujja^ qua etjam fi¬

nita eßt&determinatam habet exiftenttarn:

ß* rurfus hanc eaujfam nonpofie etjam exiße*

re> neque adoperandum determtnari^nifi ab

aIia , qua etjam finita eß, ö* determi¬

natam habet exißentiam , determinetur ad exiftendum Ö operandum, fifßc in tnfi-

nitum. Qua ratione vero ejusmodi fyftema fubalternationis Caufiarum in infinitum coneipere pofiint, me pla¬

ne latet : niii praeter res fucceflivas &

tranfeuntes, quas, ratione dependen-

tiac lux, in infinitum retrogredi per- hibent, res etjam permanentes, pu¬

ta extra coeium , terram &c. in alio aliquo ;

ea conftituto > rationem exi- '

ftentiae fuae habere, quod alii iterum,

& fic in infinitum, exiftentiam fuam debeat , iomniarent. Quicquid fit >

vanis hifce fcrupulis miferi ίIii homi-

nes femet macerare definent, fi mo¬

do attendere velint ad ipfam caufia-

rum fubordinationem , in qua refa- gium fuum quacruntj quam ita com-

paratam eile, ut nec ens necefiario exiftens & a fe , nec ens infinitunu efle pofiit, haud difficili evincitur o-

pera, §. VI

(16)

»o K ) o ( H

§. VT

Quidabfolute necefjariumßt, indicatur.

Abfolute necejfarium il lud elt : cujus oppoßtutn impoßlbile c β ■> h. e, in fe ipfo

contr adiftionem invo/vit. Η g AbfO"

Jute neceilarium c it, Triangulum re- ftilineum habere rres angulos duobus

rec^is äquales, cujus oppoiitum, tala

triangulum gaudere tribus angulis ma*

joribus v'el mmoribus duobus refhs»

impoffibile eil ; eilet namque eo ca-

fu Triangulum, & non eilet. Sic

bis duo funt quatuori eil veritas ab¬

folute neceilina, oppoiitum namque ejus, bis duo funt tria vel quinque,

involvit contradidtionem , h. e. po- fterior i 1 le conceptus , quod bis duo

fint tria , tollit arque evertit priorem,

fc. bis duo- Expofira iic necellarii na¬

tura , per fe patet: Ens ab/o/ute neces-

fartum id eile , cujus non exißentia ab'

Jolute imoofftbilis eß g).

§. VII.

Ens neceffario extflens etjam a fe eß.

Tale Ens quod ita exiftit, ut non poifit non exifterc, exiftentiam fuam

non

Leibn. Princip· Phil, demonßrata A

Mich. Gott. Hanfchio , p. 22> Def. zét

(17)

Μ ) β ( Μ. u nori ab alio, Ted a fe ipfo habere, is utique percipiet, qui attenderit: fi ab

alio eam haberet, eo ipfo, quo illam

non dum confecutum eil, non exi«

lleret, quod contra definitionerna ($. VI ). Per effentiam itaque & natu-

rat fuar fufficientiam, non per aliud quodpiam, Ens abfolute neceffariunu exiftat, oportet.

§. VIII.

CauJJas fubord'matas non a fe efje, ne- que neceffario ,Jed contingenter

exifiere, evincitur*

Ens neceilario exiftens, fufficien-

tem exiftennae fuac in fe ipfo ratio-

nem habere audivimus; in cauiTarum

vero fubordinatione, nulla rationem exiftentiae fuac in fe ipfa fed in ante«

cedanea potfidet ($. III.): confequen-

ter nulla neceffario, fed contingerv-

ter, exiftit. Quod etjam hinc facile fubduci poteft: fi aliqua ex his caufTi?

neceffario exftitiffet, una eademque

res perftitiffet ab aeterno in iternum:' hoc autem clarae experientiar manife- fto repugnare, nemo non videt. Jam

Ii nulla neceffario exiftit, neque a fe

eft*

(18)

it f$ ) © (

eft, quomodo fyftema Cauffarum inJ

infinitum procedentium, a fe ipfo &

neceffario exiftens, ftbi imaginari pof-

fit Atheus, prorfus ignoro : quod enim

de partibus omnibus verum eft, id ve»

rum eft de toto, in prxdicationibus ma·

terialibus, h· e. ad res in fe ipfas, noti ad formalitatem compofitionis, per- tinentibus. Unde Johannes Adamus Ofiander non incongrue dixit: Pr Adb

catum effentialiter conven'tens fingularibusi

convenit etjam [peciei, fett coUeßioni, β-

eut quid ratio extenß competit omni enti-

tati corpore a & materiali, quadrat pari-

ter coUeftioni ex omnibus corporibus ; ergo

fi colleciio fe· cau(Jarum procedentium pe-

nes quasque fuas ßtecies eß produ5iay ipfd

quoque, in ratione coüeblionis , erit pro- h). Aft dixerit quis piam: nulla licet ex his cauftls necef¬

fario exiftat, nexum tarnen necefla-

rium v^quem inter cauftas & effecftus intercelftifte , & adhuc intercedero conftatj (qui etjam Philofophis occa-

fionem , hunc canonem condendi,

pracbuit: Pofita caufla ponitur, & ea fub- b) Heus In lumine natura reprafentA·

pus ? ESercit, Vt 4/,

(19)

Μ ) ° C Κ *5 fublata, tollitur effedtus,) abfolutamj

& fatalem, in cauflarum fubordinacio-

ne , necefiitatem intrudere pofie, &

fic caufik fuprema: nullum relinquere

Jocum. Sed praeter ea, quae infra,

de proceftus cauflarum in infiniturrL»

impofiibilitate didturi fumus objedtio-

nem hane concernentia, perpendatur

velim: nexum illu intercauffas earum-

que eftectus, neceilitatem folummo-

do hypotheticam, h, e. pofita tali cauf-

farum determinatione, nullt alii effe-

dlus ex fuis cauffis prodire po(Tunt>

nonjvero fatalem & abfolutam infer-

re. Supra enim evidlum eft: omnes cauftas fubordinatas dependentes &

abahoefie, omnes etjam non nece{-

fario exiftere. Si itaque non necefia-

rio, fed contingenter exiftunt, h. e.

ita ut poilint non, poiiint etjam aliter aliterque exiftere, neque acternaeeiTe poftimt j cum hoc prjvilegium tantum necelfarioexiftentis fit, quod non pot- eft non exiftere, adeoque neque initi-

um neque finem habere: (Γηοη acter-

nac funt, initium quoddam habeant ne- ceftum eft ; cum aeternum illud fit quod

initio& fine caret; (i depique initium

(20)

*4 ii yo cü

quoddam admittunr,neq$ a fe ipfis funt,

iiaud difficile illatu eft, extra eas dä¬

ri aliquod Ens, cui, quod exiftant,

debent» quodque aliam cauflTarum &

efFeduum feriem inftiuucire, ii ipfi ita vifum fuiflet, potuerat. Quo ipfo, de

neceffirate carum abfoluta , peniaus

ad um efie putamus*

§. IX.

Procejjmv caujjarum non infinit um

ej je, demonflratur.

Ut promiiTis §. V. datis ftemus, no- bis dfiendere incumbit, hane rerum fucceiTivarum congeriem, non ali- quid infiniti, Ted finitam efie. Quod

licet ex antecedentibus faeili negotio

concludi peffit, cum eam initium ad-

mittere oftendimusj ex ipfa tarnen in¬

finiti definitione, cum ferie illa colla-

ta, idem evincere, ufu fuo non defti-

tui exiftimo. Pofterioris Cauilae exi- ftentiam in priori, hane rurfus in alia priori, & fic deinceps, fundatam ef-

fe, animadvertimusj unde hane feri*

em femper creviffe, & adhuc, quo- tie« cova effeda a fuis cauftii proce·

dunt,

(21)

8 ) O ( 1 ,iy dunt , incrementa capere , liquet.

Confiftit itaque rebus firutis: ubi e-

nim fuccefiio & incrementum datur, ibi efi finitudo : res namqne e jus m o di

non omnes realitates & perfetfiiones

fimul habet , quas habere potefi; efi:

itaque finita : quum inrimtum illud

fit: quod omnes perfecfiiones pofiibi»

les a<fiu continet, adeoque omnia fi¬

mul habet, quac habere potefi. Si

finita efi, non video quomodo Ana- lyfis infinita eidem adiignari queat:

quo longius enim cauiTa una ab alte¬

ra deorium progreditur , eo magis,

tantum augetur & crefcit feries, quan-

tum in regrefiu minuitur & decrefcit.

Quod cum ita fit, numer um caufia^

rum ante decem, viginti, vel cen*

tum annos, quem prsfente minorem fuifié, quilibet animadvertit, infini*

tum tarnen fi Atheorum calculo ftan- dum eilet, & unum infinitum altero majus fiatuere, neceflum haberemus $ quo nihil abfurdip unquam eoncipi pot*

efi. Quam ob rem etjamCel. deCrouzaz

in fua Logica, quam inferibit fyfte-

me des Reflexions, T. II. Part.I. Setfi. ll.

Cap, VI. merito taxat ceecam Ulorum

mea-

(22)

Irf Μ ) O ( ff

mentem, qui fyftema ejusmodi fubal-

ternationis Cauflarum, in infinicutXL»

procedentium , pracferunt fyftemati,

cauiTam agnofcenci primam. Ingenio·

ium ipiius de utroque adferre placet ju-

dicium. Verba fic jacent: Je reconnoisy que dans i un & dans Cdutre ll y a de /' in·

fint-, (quod tamen vi antea diftorum in

auras abit,) & par confequent de Vin- cornprebenftble, Mais dans /'un/* infinité eil·

placee dans une fujet qui en eH digne ,

a qui eile convienty i etre parfait·, C etre

neceffaire7 la realis é fans bor nes, la rea- lité mémei au lieu que dans Cautre i in-

finité fe trouve dans une fuccejfion de par¬

tiet finies , imparfaites, dant une infinitl

ne font plus i Ö* dont des millions innom- brables ont etc neant pendant des fiecles

in fint, Qn ne peut ρas di re qu aucune de Hes ait eté necejfairement , car elltj feroit ene or e 5 & Γ on ne peut fans ex*

travagance etablir une infinité fortuit j qui auroit pH η etre pat, & eft par je

ne fcais quel bazard. Pofez f Etre ne-

eeffairc <, qni par un cboix libre, a don·

né V exißence Å ce , que nous fommes, &

que voyons·) vout pajfez d' un cahos dta

jenebres» λ une juite de lumieres.

(23)

Η ) © ( Κ i?

§. Χ.

Circulus in proäufiione rerum con- tradichrius efl.

Quandoquidem feries farpius memo*

rata GauiTarum non neceifario exiftit>

oeque infinita, vel a fe eil j in alio ex·

tra illam rationem fufficientem exi·*

ftentia: ipfius dari, ftatim conclude-

rem 5 nifi quorundam Atheorum in-

epta perfuafio, qui circulum quendam

in produdtione rerum ipfisque cauflisi finxerunt, aliaque infra monenda, nos

ab hoc adhuc inferendo paullisper

detinerec i)% Circulus eorum in eo coniiftit: quod ftatuatur, quac res ali-

am produxit, ab hac viciifim eile pro- dudtam } five immediate per unam, fi*

vc mediate poft multas demum pro·

duftiones k\ Sed abfonum & ridifcu- lum hocce figmentum principio Con-

tradidlionis palam & aperte obnititur, eandemque involvit contradidlioncm,

ac fi ftatueretur* rem aliquam a ic»

ipfa pofitivé eflTe, h. e. feipfam imme-

oiate ac proxime efficere. Si enim res

B una

i) Don*t, l»ß. Ρκεο. §. 23, & Wolf*

mn, ad Com. Luc. §* //. λ) Donut* loc» crf;

(24)

i* is ) o (_ κ

«na fieret ab alia, five immediate, ii-

ve remote ac mediate a fe profe-

£ta» tum tarnen adhuc mediate &

remote feipfam efficeret: & oporte-

ret hoc modo nondum eile, quando jam eft» quia demum ab illa alfa re,

quam immediate vel mediate produ-

xit, efficienda eilet 5 &jam efie, quan¬

do nondum eft, iiquidem aliam pro·

duceret> quae ipfi exiftentiam largire-

tur. Quum eodem vero tempore fi-

mul eflc & non efte, contradidorium fitj patet, Circulum in rerum a ίο

invicem dependentia apertac contra- didioni obnoxium efte.

§. XI.

Non a nihilo, tanquam caujja efficiente, conjequenter neque a cafu for-

tuito, res dependere poßunt.

Neque in nihilo ratio Exiftentise frlicujus rei continetur: Π enim in ni¬

hilo eilet» ageret nihilum; quia e re- gnornerc poffibilium, in numerunu realiter exiftentium illam transferier:

G ageret} exifteret; aam adiones &

(25)

Κ ) O ( K 19

paffiones funt fuppoiltorum: ciTet igi-

tur nihilum, h. e. non exifteret, & ta¬

rnen exifteret, quod contradidlorium /).

Quibus erjam eorum infaniae obicem pofitum nullus dubito, qui cafui for-

tuito, tanquam cauftae, exiftentiam»

caufTarum fubordinatarum , reliqua-

rumque rerum omnium adiignant.

Cafu enim aliquid facftum efle, nihil

aliud dicit, quam nihil rationem fuf-

ficientem rei exiftentis conftituere «#):

five rem aliquam a nihilo exiftentiam

fuam habere. Qui enim cafum for-

tuitum crepat, cum originem rerum

Enti a fe-adfcribere abnuat, res etjam necefifario cxifterp non contendat, a nihilo tandem eas efle ftatuat, necef- fum eil. Et profe&o, fi Talern ho-

minem premeres, ut explicet, quid

per cafum fortuitum intelligat, ulti¬

mo in hoc refponfio ipiius refolvere-

tur: non poflum comprehendere, un*

de ha^c omnia fint. Quafi vero ex i- pfius ignorantia ilatim fequeretur, eal

a nihilo, vel fine ratione fui fufficien-

te, exiliere. Ex his itaque manife-

B ι ftura

0 Bftlff, Oilttc Phil, §, jßi. lbt

f? 393'

(26)

to SS ) o (SS

flum eft, nihilum, & cafum fortui-

tum, pari paflu, hoc in cafu ambu-

lare: a nihilo autem , tanquam cauf-

fa efficiente» aliquid dependere, re- pugnare,'jam jam audivimus. Quam-

obrem etjam Ingeniofiffimus de Crou-

iaz, fyfteme des Reflexions Part I.

Sed. II. C. I. §. XI > de hocce flmih- busque vocabulis tale judicium fert :

Il γ a des möts aux quels il ne fe trouve feint dobjet qui reponde : en fuppofant

neanmoins, qu ils fignifient quelque chofe*

ils jettent dans nttlle erreurs. Et paullo poft, Vocabulum hazard appeilat Une

c au fe cbimeriqne, que C otttire du rang des

necejfaires, fans la placer neanmoins au

nombres de Celles, qni Agiffcnt avec con- noifance & cboixk

§· XII.

Deducit nos fubordmatio Caußarum

ad Ens a je, a quo dependet♦

Remanet igitur , feriem cauiTa-

rum, ad CauiTam quandam extra fc»

conftitutam nosmet perducere, quai

rationem iftius fcriei fufficientem con-

tinebit, & per confequens, rationem

(27)

β ) o ( β

^

It

fax exiftentiac fufficientem in fe ipfo poftidebit, five Ens a fe erit. Et ii quis

circa ordinem caufiarum hacreret, fu- fpicando: in ente dependente, extra

iinum ejus conftituto, rationem fuf-

ficientem exiftentiac ejus contineri pof-

fe j monitum velim, illum, qui ejus-

modi quid objiceret 9 nefcire, quid

ratio fufficiens exiftentiac fit: quam-

diu enim non fiftitur quaeftio, undo

Earc res exiftentiam fuam confecuta_, fit, tamdiu etjam nulla fufficiens ra¬

tio exiftentiac, neque rerum ab illo dependentium, neque ejus redditaeft.

Ratio namque eil· id, ex quo inteüigi

poteil· quare Alterum fit, & fufficiens,

quando nihil eil· in re, quod non ex iüd

ratione inteüigi pofftt quare fit, nec plus,

fi ad exiftentiam rei refpcxerimus» ad

acftualitatem ejus prarftandam requiri-

tUr, quam adeft n), Jam fi poneretur

dari aliquod Ens, a quo quidem feries

cauiTarum depcnderet, illud autem de-

pendens effet: quaero numne plus re- quiratur adadualitatem illarum rerum pracftandam quam adeft? fine dubio5

illud enim etjam rationem exiftentiae

ß $ fuae r

n) Bulff\ Dil, Phil, §. 70,

(28)

t ί Μ } o

fuac ill alio & non in fe ipfo continere fupponifur. Cumque nihil exißat fint

ratione fußciente, cur potius fit quAtn-»

non fit, in aliquo ente tandem fubfi-

ftendum eft, quod rationem exiften-

tiae fuacj non extra fe, fed in fe ipfo, habebit, h. e. a fe erit. Si enim hoc non admitteretur, a principio infufficiente rem quandam habere pof- fe, quod exiftat, ftatuendnm föret: fin¬

geretur enim eocafu, adefie rem, cujus adeftentiar pracftandae deficeret aliquod requifitum in ipfo principio, vel ad cujus adeffentiam requirerentur plura,

quam adfunt. Quod in ipiis terminis contradi&orium eft. Ubi igitur ratio exiftentiae rei fufficiens non adeft, ibi neque adeft exiftentia <0: exiftit autem

fubalternatio cauflarum , in ea autem ratio fufficiens ejusdem non invenitur:

pracfto itaque eritHns, in quocontine-

tur ratio fufficiens exiftentiae ejusdem:

Ens autem non continec rationetiL»

alterius fufficientem, nifi a fe fit, prout audivimus $ datur itaque Ens a fe &

independens.

9) Bulfjf. §, 3po.

§. XIIT#

(29)

Χ ) ο ( Μ *1

§. XIII.

Monitum circa Principium Ratio¬

nis /ufficientis.

Neminem aegre laturum confido,

quod principium Rationis fufficientis,

ab Illuftr- Leibnitio aliisque hoc in_.

negotio ufurpatum > etjam adhibue-

rim: q»um in exiftentia Cauflae Primae

demonftranda apprime nobis infer-

viat, & canae antiquitati quoad rem,

licet non quoad nomen, perquam, familiäre fuerit, In. veterum enimMe*

taphyficorum libellis ·, quotquot un-

quam evolverimus, fefe , fub nomi-

principiorum eiTendi & fiendi, nobis

commendat: fine quibus neque res quacpiam poffibilis eilet } neque ali*

quid a&u unquam exilieret. Proin-

de qui principium Rationis fufficien-

tis impugnant, vel principia eflendi &

fiendi fimul negant, vel (1 haec ad-

mittunt, iibi ipils contradicunt/>)♦

§. XIV.

Em a fe nec ej]ar to exiflit. Eil quo»

que aternum & omnium

primum.

B 4 Ens

p) Holm att ni Metdph. §. Sj*

(30)

24 *)<>,('»-!

Ens neceflärio exiftens a fe non

ab ullo alio efle ($. VII.) evicimus;

quamobrem etjam heic jreciproce in-

fcrre poflemus , Ens a fc neceiTario exiftere. Ut vero ulterius patefcat,

cur Enti independenti abfolutam cxi- ftendi neceffitatem tribuamus, ea pau- cis evolvere animus eft» Ens abfolw

te neceffarium eft, eujus non exißentiA Abfolute itnpojfibtlte e& ( §. VI): jaiTL»

feriem cauflarum nunquam pracfentern

fuifte (§. XII.) probavimus, nifi ens a

fe extra eam conftitutum, a quo de- penderet, adeflet j cumque talis feries

noc in mundo vere exiftat ( §. III.) ,

non etfiftentia Entis a fe , abfolute im-

poffibilis eil, c^nfequenter exiltentia ejus abfolute neceifaria. Et praterea, quum illa gaudeat praerogativa, ut per folam eiTentiac fuae abundantiam fit,

nec ullum aliud admtttat, in quo ra¬

tio quacrenda fit, cur potius fit, quam non fit, quilibet etjam hinc fubfnme-

re poteft, illud neceiTario exiftere:

a nul-la enim re ab a&u exiftendi prae-

pediri, ac vcluti retrahi unquam po- tuit, nec poteft. Jam quod ita exi·

ftitj ut non poffit non exiftere, aeter-

num

(31)

Μ ) ο < Μ 15"

uum eft, h. e. carct initio & fino:

f\ enim initium & finem haberet, pof-

fet etjam non exiftere : Quapropter

cum ens a fe neceftario exiftit, neque jnitium neque finis eidem compecit»

ied eft aeternum. Si denique initio

earet, nihil ante ipfum effe potuit:

jam autem Primum iliud eft, ante quod

pthil aliud exiftit, quamobrem etjam

Ens a fe omnium Primum eft.

§. XV.

Ens a [e etjam infimtum eft.

Seriem CauiTarum & effeftuum non

infinitam eiie (§. IX ), ex definitione infiniti probavimus. Ejusmodi autetru

Ens infinitum vere ac re ipfa exiftere, jam evincendum eft. Ecenim cum-.

CauiTa Prima, vi iuae independentiae»

nihil extra fe agnofcat, in quo ratio exiftentiae ipiius contineatur j nihil et¬

jam adefte potuit, quod perfe&iones ejus determinaret, aut ad certum ali- quem adftringeret numerum. Cumque

nihil fuit , quod eam in perfeiftioni-

bus fuis determinare potuit, in iisdem indeterminatus fit, & per confequens

B s

per-

(32)

Μ ) ° ( SE

perfedtiones omnes compoiUbiles, il·

ve omnes illas, quas habere potelt,

adtu habeat, neceile eft: quas ii non iimul habetet, å perfedtione poftibili,

quce Tibi addi poilet , dependeret, at-

que eatenus non independens eilet.

Quoniam Ens vero , quod omnia ii¬

mul habet, quae habere poteft, infini-

tum dicitur (§.fIX. )i patec CauftarrL»

Primam, quaeEns a fe eft (§> XII.), et- jam infinitam eile. Et quemadmodurn

nihil fuit, quod ipfas perfedtiones, iic

& nihil fuit, quod gradum perfedtio-

num determinare in Ente lndependen-

te potuit: quamobrem Idcm quoque iingulis perfedfionibus in fummo gra-

du gaudere nemo non videt» Unde

manifeftum eft, Ens a fe in iingulis

fuis perfedtionibus infinitum effe.

§. XVI.

Reliquas res mundanas a Caußa Pri'

mes dependere adflrmtur.

Pervenimus itaque, ope CauiTarutti

fubordinatarum ad Ens Independens»

neceflario exiftens & omnium Pri'

mum, infinitisque pollens perfedtio¬

nibus: cujus aliquas proprietates euffl

(33)

8)o (g 17 in finerrr deteximus; ut ex collatione

carutn cum reliquis rebus, hoc in u- niverfo obviis, quas tradationi no- ftrac de fubordinatione Cauflarum huc üsque fubjicere non licuit, in aprico collocetur, ea Entia lndependentia_»

& a ie non efle 5 Ted quod fint & ext-

ftant, etjam CauiTx Prima: acceptum referre debeant. Superiori §. demon- ftratum eft , Ens a fe infinitis perfe- élionibus, & eapropter illis fimul, in- ftruftum eile. Ouaccunque jam vel o- culis noftris obverfantur, vel mento

faltem & ratiociniis, excepto fupremo

illo Ente, comprehendimus , fucces- five perfeitiones iuas, fivc ea> qua: ha¬

bere poiTunt, induere animadverti-

mus. linde feite admodum Augufti-

nus : Scce fuvt ccelum & terra, elamant quod fatta fint, mutant ur enim ac varian-

tur. Quicquid autem fattum non e(l,

tarnen eß , non eß in eo quiequam quod

ante non

erat, quod eft mutari atque va- riari q). Quamobrem quum ea, quae in hoc mundo offendimus, finita fint,

h. e·,

q) Vid. Job. Adam. Oßander b<ec refe¬

rens in trattatu de Deo in lum% nat. re~

frafentatOf ξχ er citats /. §'jf.

(34)

ι% μ y ο ( Μ

h. e. jperfediones quas habere pos-

fint, non fimul Ted fuccefiive poffide-

ant, nequea fe ipfis efie pofiunt: Ens

enim a fe omnes perfediones pofii-

biles adu habere confiat. Si itaque

a fe non funt, in Ente fndependente

rationem exiftentiar fua: habebunt: in

nullo quippe alio ratio fufficiens exi*

ftentiac alieujus rei datur §. (XII.).

§. XVII.

Ens a fe unicum efl.

Definition! noftrar, qua CaufianL·

Primami iftiusroodi Ens efie » diximus, quod a fe fit, & a quo res aliae omnes,

non prius fatisfadum abunde perfpi-

eimus, quam eam non nifi unam efie, ι

neque plura Entia a fe dari pofie o-

ftenderimus; quo evido, omnia ab

illa dependere, eamque rerum omni-

um Caufiam efie Primam, tuto in-

ferre pofiumus. Supponamus igitur

dari plura Entia a fe: aut perfektion t>

aqual'ta & ßmilta erunt, aut tnaqualid-*

& dfftmilia. Pofterius dici nequit, li¬

quidem alterutrum, eo caiu, non or

mnes haberet perfediones compofii-

biles ac in fummo gradu, & per con- fequens non a fe eilet, quod contra

hypo-

(35)

ϋ) © (κ *9

hypothefin. Neque dar] pofTunt plu-

ra Entia a fe quoad perfeftiones fuas

iimilia & acqualia, folo numcro diffe*

rentia. Ut enim taceam admirabilem Harmoniam & fapientiilimum hujus u- niverfi nexum, unicum ejusdem Opifi-

cem apertc arguere, nulla ratio* illam fufpicionem fovendi, neque ex eflen-

tia Entis a fe , neque extra eam peti poteft. Extraneam rationem natura«.

Entis a fe non admittit. Ab ipfa es+

fentia Entis Independentis defumi ne-

quit: dicas enim cur unum Ens a fe

habeat hoc & alterum illud, cum cxt

quae uni fubjetfto cornpetunt, perfe- aiones, alceri arque conveniant, quo- oiam in utroque omnes compoflibi-

les adefle 9 easque fimiles aequales 8c illimitatas eile, fupponitur. Aft di-

xerit quispiam, nulla licet ratio defi^

gnari queat cur unum habeat hoc &

alterum illud * poterrt tarnen dari, licet nos illam ignoremus; dum au-

tem hoc fupponit, alteram, fcilicet fimilitudinis hypothefin evertit ; fi e- nim ratio dari poteft, quare uni fub- jedto hoc, alteri illud, adfignandum ht, aliquid in uno admittitur quod ab

alte ro

(36)

5° Μ ) ° ( ϋ

altero removetur , cujus refpedu uhi >

hoc, alteri illud competat. Illud prac-

terea Ens, quod omnes perfediones

fummo gradu pofEdet, perfediffi·

mum cft , ii perfediiEmum , aliud quidpiam Ens idem & (imile habero nequit: duo cnim vel plura perfedis·

fima in eodcm genere, in ipfis ter·

minis contradidorium eft. Manet \*

gitur quocunque modo te torqueasj

non dari poffe nifi unicum Ens a fe-»»

live unam Cauflam Primam, a qua^, vi antea didorum, omnia dependent»

Λ

· ·' "i -

.

·' r " ' ·

.

' '

.

§. XVIII.

JEt er nitas mundi ref utåt ur.

Poftquam fic oftendimus, omni»

a fupremo quodamEnte habere, quod

fint & exiftant, per fe quoque patere

arbitror: mundum ab aeterno a fum¬

mo ifto numine non potuiiTe crea*

tum efTe: quum creari tranfitum a

non efTe ad eiTe involvat: arte;rnnmj

autem illud fit, quod & initio <k fine

careat* Quamobrem ab aeterno crea¬

ri, idem efTe, ac rem aliquam a non

«He ad eile, fine initio exiftendi,

trän*

(37)

K ) o ( W JI

tranfire poiTe, quis non cernit? quod

in ipfis terminis contradidorium eft.

Praeterea licet in Deo potentia crean- di ab arterno fuerit, licet etjam Po¬

tentia D/vina, citra adualem, ad pe- euliare aliquod objedum, applicatio-

nem fpedata, (it ipfa Dei aduofitas,

per illam tarnen adus nomen forti-

tur, & applicatio illa Potentiae, ne- ceilario initium aliquod, quo primum

fada fuit, requirit. Quoniam itaque Potentia Dei in adum , absque ejus-

modi applicatione deduci nequit; ta¬

lis autem applicatio potentiae, ad pe- euliare aliquod objedum, initiunu

quoddam requirit 5 firmiflime convi- dus fum> potentiam creandi, fine i-

nitio aliquo, in adum deduci, & per confequens Deum mundum ab ster¬

eo creare non potuiflfe Linde mi-

rari fubit, cur viri de Republica li¬

teraria meritifiimi, quibus etjam ju- dicii non deeft acumen, mundum ab

aeterno creari potuiiie, pro impofii-

bili non habent, nec adhuc acter- ßitatem ejus folide ex lumine ratio.

nis

r) Hollmaff. Metapk. §*146.

toAtoU §.

(38)

ti m)o(M

nis deftrudlam contendunr. Tan¬

tum de dependentia rerum a Caufla

Prima ratione éxiftentiac. Quod ii

Tibi Candide Leftor placere compe·

rimus, conamma noftra, de earun->

dem ab eodem fummo Numine de¬

pendentia in operando, pofteriori

parte, Π Ipfi ita vifum fuerit, exfpe&abis.

SOLI DEO GLORIA.

CA P. POST.

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :