Dissertatio academica, de usu affectuum; quam, consensu & auctoritate amplissimæ facultatis philosophicæ, in florentissima Svionum academia Upsaliensi, sub præsidio ... Matthiæ Asp ... publicæ bonorum disquisitioni modeste submittit Jonas Tidgren, W-Gothu

28  Download (0)

Full text

(1)

πίγρ ora ·

DISSERTATiO ACADEMICA,

DE

usu .

AFFECTUUM;

QUAM,

Confenfu & Aucloritate i^Ampliffitn^ Fa*

cultatis PhilofopbictS, in florentijftna Svi-

onum Academia Upjalienß,

SUB PR/ES1DIO

VIRI AMPL1SS1M1,

Mag'

PoéTeos Profess. Reg. & Ord.

Publica bonorum difquißtiom modefle (ubrmttit

Jonas Tidqren,

IT- GOT Η US

In Audic. Guft. Maj. d. VII. Juli!

Anni MDCCXXXI.

Horis ante meridiem folitis.

UPS ALIAS, Literis Wernejr.ia.nis·

* '

(2)

"

s:« r:#: m:tis

MAGNA. FIDEI VIRO, ,

GENERALI,

Perilluflri atque

DOMINO,

D» carolo

SPARRE,

Libero BARONI in Moholm,

Domino in Fliftad &c.

MASCENATl ΜΑΧΙΜΟ.

DSs ventAtn, quafoy gener Baro, ofo eftemmati

^uod me a jam gracil» t anga t tu a limma Clioy

Stanera iéponeni taneo n°n digna P/TRONO · ta fnnt fateor y quaPaUolm obtinet amnit>

&e/tta Ta r; wßdet) omniadefunt:

iXrg9

(3)

Hrζ o quid ett mirum ·, quo a dignis hatet tatelrk

Sefe abdat proles rnentisque obfcura propag9,

s, Hocce metern muntis η an) fa liJuftriiTimc BaRO>

/Inte pedes quod pono Tuos» ett viHus are^ ^

Cui prettum nuUum ett t animum (ed reß>ict^

dant is,

Et placidis oculis dignar e bae dona minut a,

Quant a Tui quondam generoß fape Parentia

Seilte et in noftrum b ene fatta fucre Satorem%

Et Tu a multoties in η o [me t gratia dultu , Quam nuUa extutiet devoto oblivio cor de f Cuntta fed bxc grata memoriqne ego mentg

repoipam.

Tive din fähus > Macena* optime> Ρ area Stamina lent a colant, feraque ea forcipe rum»

pant:

Tive, inquam, fclix, numerato & feculamultd·

Perilluftris atque Generousiimi

Nqminis Tui

s

Gliens httmiÜimm

Jonas TJDGRBNV

(4)

Aämoä. Re ver. & PracIarißT. Domino, Mag. LAURENT. KYLLENIO,

Paßori hPrapoßto in Odinsåker longe di- gniii Patrono, quovis honoris cultu

jugiter colendo.

Tlur> Rev. atque Clarifimo Domino,

Dn. JONiE OTTONIO,

Paßori in Hielftadh digniilimo, Everget*

ac Fautori, omni, qua par eft, reverentia

artatem profequendo.

Plur, Rever. atque Clarijßmo Domino,

Dn. JOHANNI BORSTELL,

Fliftadieniium Paßori vigilantiffimo, Fan*

tori ac Everget* propenfiilimo.

Plur. Rev. atque DoB (Jt mo Domino,

Dn. ELI£ PETRIN.

Fridsbergenfium Comminißro vigilantiffi-

fimo , Confangvinitate mihi conjundlis-

mo, Fautori ac benefadtori optimo.

IN mgenioli tefjeram grati primitias animi, , cum ardenttflimo ob plur im a

Praxlariil. Coniiiltiff. Clariif.

NOMINUM

tultor ob*

a &

(5)

Confuitj[liMe Viro ,

Dn. ANDREA NORDLING,

In Urbe principe Judicii Inferioris λ(- fefforiacquißimo* Patrono ac Nutritio omni

honoris titulo venerando Plur. Rev. atque Clartffimo Domino,

Dn. ANDRE/E HYDORELL,

Pajtori in 2Brinng meritiilimo, ut Fautori

ac benefa&ori oprimo, ita perpetim

reverenter colendo.

Spefiatiffimo atque Confpicuo Viro,

Dn, HENRICO MÖLLER,

Inter Holmenfes Mercatori laudatifL ut per

plures annös Patrono ac Nutritio bcnignif-

iimo,itajugi obfervantia diligendo.

Plur. Rever* atque Dofiiffimo Domino,

Dn. PETRO KIELLDAHL.

V. D. Comminiftro in Oterftadh fideliili-

mo, Confangvineo & benefaftori

certiilimo.

"in fe collata beneficia, hafce quaksciwque

perennis felicitatis voto, offert SpedtatiiT. atque Doétifl.

VESTRORUM fervantißlmtu

R.

(6)

J^ogfdrafcc ft'dt'e ^a&cr.

S55«r ffal jag finna ficniig ort)

£κϋ» <£r tarfa/ fom jog nogfami botb4 SDiittfmlba $;aöer fromma?

?r wnfjef'/ mdrbnab/ fiaref aQ/

tot· mtg baft/ iben albrig ffel Utttv mtii minne fomma.

© b inner jag nu taia om t

«£>mab gobt/ trdn forfta bag jag fom 3 Imiei/nitgdr mjfai/

£wa\) fofinab / ntoba οφ befmdr/

3 for mtg tragtf/ $aber fiar/

$ari Ijdr ej imfroa prtfaf.

Sit flatt οφ ringa fntdtf fram/

Sil teefn jag Docf trtjar fram/

§or morbnab οφ all dbta t

Sag tfpfbtg ar / iaggunjligt aa/

St) jag cj baftre gtfma fan Silbnfa/ ^aber fidra.

3 »g maiiojt l;ar i benna ffrifi

AÉfefters ni>cta/ gagn/ οφ oriff/

Oktalt: φ ti dr tf)e blifrne 3 tim οφ tpget bdlbne ratt /

r

3lf (imbt toruuft / på ()marje fatt

£be Oärlig notto gtfma.

$ ft jag tut ei min Itjbnpé ρΐΐφί Sftot g>00,? €r til fuilan mtgf

ta mifa/ ffal boφ mara sQiin bltt/ Φ US) lat' <£r mdnga h SSKe giäbie ftdmba gråa bar/

£>φ jtbjl til himla fara.

Π1 i» E, habere

Ipfcigc ©on

J. TlDGREtf»

(7)

ι Ν. S. Ä Τ.

$. Ι·

Uoniam 9 aufpicante

Summo Numine, pro exiguis ingenii viribus

ufum affeftuum quali-

tercunque delineare-»

animus eil 5 hinc» uc

Co evidentior res evadat» pauca de af-

fe&ibus in genere praemifia volumus, De

affedluum doftrina varii fcriptores opti-

me meriti funt· Veterum Philofopho-

rum inftituta fequitur Cl. Omeifius, li¬

cet ea ad Chnftianam religionem magis

accommodet. Phyiice tradlarunt Digby

& Cartefius. Moraliter Malebranche,

Henricus Morus, Laclius Peregrinus &c.

Et phyiice & moraliter de la Chambre.

Omnium vero optime, Arnoldus Wefen-

feldius in Georgica animi & vitae. Quo

judice, affedlus funt eommotiones mentk

txtrdordinArU, ex reprafentatione ohjecfo»

rum, cum reUttone cjuadam ad nos freftato»

rum, ö* peculiari fpirituum Agit attone OY t α , Ad profecutionem boni'fS fug am malu Di·

cuntur vero commotiones, non locales,

Ted ut diveris voluntatis determinatio-

Λ fits

(8)

nes, idque tum in fenfu adivo, tum in v paffivo* ideoque nec illi exhauriunt na-

turam affedtuum, qui eos pro folis pas- fionibus habent: neque illi, qui affedtus

pro fohs adtionibus nifibusque inteniio-

ribns voluntatis habent. Patitur anima,

perctpiendo rem gratam vel ingratam,

vehementiori fpirituum animalium com#

rnotione affedfo. Patiturcorpus: a volun>

tatis nifu vellicantur ejus Organa : fan-

guis fpiritusque excitantur, ut inde fe-

quantur rubor, pallor&c. Agit mens,

vividius conten plando Ideas & fe deter-

minando ad bonum. Corpus etiani ali-

qua ratione agit : inde emm emananc

fpiritus animales, qui motu perniciilimo j

incitant mentem. Sedes vero afreduum ! non nifi in voluntate quaerendaelt, quae

tunc dicitur appetitus fenfitivus, dum in commercio corporis operatur, Proinde

illi falluntur, qui, affedtus ad inteiledum referendo, dicunt, eos ehe vel prava_.

judicia, vel pafliones animi, ex intelle&u, tanquam potentia quadam paifiva , pro- fluentes: denique nec minus illi culpan- difunt, qui ccdlocänt eos , in nefcio

qua hominis parte, quam tertiam ap- >

pellanL Numerum affeduum eorumque

divi-

(9)

I dmfionem quod attinet 9 obfervamus , quod Ariftoteles eorum numerum non determinaverit. Stoici quatuor principa«

les confiituebant: Lactitiam, Triftitiam*

Cupidinem & Meturru Fpicuraci tres:

Lcetitiam,Dolorem & Cupidttatem« Scho- laftici alios irafcibiles, ahos concupifci-

biles eiie voluerunt, ad ilios referendo, Amorem, Deiiderium, Gaudium, Odium,

Fugam: ad hos, Spem, Audaciam, Iram»

Deiperationem & Metum. Cartefiani af- feftus divifcrunt in primitivos & deri-

vativos. In illis numerarunt Admiratio- riem, Amorem, Odium, Cupiditatem, La>

titiam &Triftitiam: in his vero multa no-

nrina, naturam affeftuum vix exprimentia.

PhilippusMelanchthon dicit,alios affedlus

eile naturam juvantes, alios deftruentes.

Nobis, brevitatis ftudiofis, obfervaiTe fuf.

ficiat, omnium affe&uum objectum eiie

rem vel vere vel apparenter gratarru, naturamque horum affe&uum confiftere

vel in expanfione vel contraftione fpi-

rituum animalium. Hinc lactitia difFun- dit fpiritus: moeror condenfat : metus gravior vexat: ira comprefla carpit fuc-

cum corporis: invidia pefllma eft, car¬

pit fpiritus, & hi iterum. corpus, ldquo

Α ζ Co

(10)

4

co magis, quo diuturnior cft. Scilicet » id efficiunt affe&us, ut majori velut ni· [

fu corporis ac animi eo contendamus»

ut citius & certius vel cum bono all·

quo reduniamur, vel a malo fejunga*

mur. Immo hoc paradoxon ftatuerim,

affe&us noftros femper in bonum idque

futurum ferri. Sunt enim commotiones, j

per quas voluntas , ab eo, quod järn»

adeft, ad aliquodi quod nondum adefl:,

movetur. Quod vero tantus plerumque I

affc&uum abuius fit, id inde evcnit> cum in obje&um non debitum, nec fibi con·

vensens homo fertur, cumque afFc&us

non tenent menfuram natura objeäi

convcnientem.

§. II.

Hac occafione ficco pede praterc*

unda non eft decantatiffima illa Stoico*

rum fententia, prave judicantium, ornnes affeftus eiTe malos fanaqué rationi con¬

trarios: qmpropter fuam fernper incul*

cabant «Wfeu afie&uum vacuita-

tem, hoe elt affcélus penitus exftirpan·

4os: hinc eo dementia proceflerunt»

Ut ultra fortem humana conditionis quafl

eveétum fufpexerint fuum fapientetiui

quem omnibus vitiis immunem, nec u\>

(11)

ί Iis animi perturbationibus obnoxium efle jaditarunt: ut taceam plurima alia, quac

ejus comrnatis nobis de fucato fuo fapiente propinant. Temeraria vero hatc opinio,

quam abfurda & a veritate aliena fit, cui*

que pathologiam pradicam fobrie penfi·

tanti fatis in propatulo eflepoteft, qua«

re illam orbis literatus dudum explofit.

Quid, quacfo, hoc aliud eflet, quam i- pfam naturam exuere velle» ftimulos-

que adionum humanarum & virtutum tollere? Quod & impium & impoflibi-

le. Quamvis affedus, prout poft lapfum

fefe habent, humanae imbecillitatis fint

documentaj commoda tarnen, in quaii-

tum primat infhtutionis ordinem fequun-

tur, non pofTunt non afferre multipli-

cia: qua ratione, Divinac bonitatis lu- culentiffimum pratbent argumentum^

Egregie admodum bac de re Ladantius a):

dffeclus (unt velut über tas naturalis aninta*

runt, ad quam, cum verus cultor acceßerit, β a- tim c eden t ib tu vit ils, fruges vir tut is oriuntur*

Deus itaque, cum bominem primum fingeret,

mirabili Providentia ingeneravit ti prius iß as animi commotiones , ut påfjet capere virtu-

tern. Quare & ab antiquis didi funt ar-

A j da¬

rf) Libs f. Dmn. Inß% cAp. //·

(12)

6

dores arnmorum cot&sque virtutum. Au·

guftinus ait. b) : Ideo af >ftru ab initio no-

bu rnhitfi funt, ut fiimult efent ad aU 'to* I

fics honeftas in di(ciplina giofira. HuiC

fententiar album etiam calculum addi-

dit Palingenius c) canendo:

Sic mentem affeftus acuunt crefcitifi premendo;

Chui β non efent prorfus tabefceret, 0* »ii

fgregiuvt faceret: ceu nav is in aquore torpet j

ΛΪ remi impelltnt, vel habentes carba fa venti) j Proinde crrant cfuidam, dtcentes> quod fapienti j Jiaud unqttam licet hos ammifentire tumultut

&r. Quid cnim interefl , inquit Cicero

1Π Lael. d ) motu animi fublatoy ηοη~>

dito intcr pecudem & bominew-t , fei

kominem & faxum. Ouippe ii tolle-

rentur affe&us, omnis feremotus& dr·1

culacio fanguinis vividior tolleretur, &

his ablatis de homine aitum eiTet. Pa·1 tetigitur, affeftus non penitus abolen·

dos, fed mitigandos, & ad redarn ra·

tionisnormam dirigendos efle, ut finem

a Summo Numine intentum obtineant·

ln-

.

.

His ita breviter prarmiifis, ad inftt·

tutum noftrutn propius progredimun

·,

pro

£) De Civit. Det lib.p, eap* f. e) Zt'

åiacm vita pag. f*. d) tap. tj.

(13)

pro modulo ingenii breviter obfervaturi:

l. Quid & quantum utilitatis anima:,»

ut parti nobiiiori, conferant affeftus.

i. Quid corpori feoriim fpeftato$ 6c denique

$. Quid emolumenti toti homini, in

vita fociali confiderato, inde accedat.

Primum quod attinec* affeflus ad ra*

tionis amurfin temperati, haud parum uiiis adferunt animae noftra:: ipii enim

ilimulum addunt > adhones fuas intre- pide & cum atténtione inftituendi. Sic

ira, licet mter vehemenciDres animi affeåus merito numereturi mentemque

fa^pius turbet , non femper tarnen pro mala habenda eft, Ted, praevia refta_,

ratione , animum ad generofa quaevis

inftimulat. Nifi enim ira Magiftratuum

animos ad legum transgreifores puni-

endos excitaret, vitia latius ferperenr.

Prudentes imperatores variis modis fuos

excitant milites, ut animo intrepido fint,

ut ira fortiores reddantur. Exemplim

vide apud Livium Iib. t. cap· 12. & 13.

Metus, uti judicem facit timidum, ita faepe prudentiae inftrumenturn haberi pot- eft: circuroipeftc enim agere & mala

A 4 im-

V

(14)

%

iminentia cavcre cum docet, ut omnem in judicando praecipitanciam, multarum injuriarum fontem, fugiat» Homines infbper a peccatis, multisquc malis per- petrandis avocat : ii nullus futurarum-·

poenarum eflec metus, omnis fere locus

vitiis abundaret fpurciflimis. Tutior licet,

immo laudabilior iic illa vitiorum aver*

fatio, qua: ex folo amore boni profici- feitur; non tamen inficias cundum eft, quin metus irae Numinis & poEnarutiLi

infernalium, abducere fepe valcat ho¬

mines ab impietate atque malitia. Spes homines ad beatitudinem coeleftem de»

fiderandam excitat d), Unde vanis in hoc mundo rebus adha:rere detre&at,

& adverfa infulforum alacriter tolerare novit; quo intuitu, non male, lemmen

waler um audtt , & a ne or 4 ei Symbolunu adjicitur e).

§. IV;

Ad mentis attentionem feliciter confer»

Vandam, pariter ac excitandam, pluri»

mum valerc affe<ftus,in confeiTo eft. Admi' ratio licet,ftride ficdidta, paffio non iit»

$uia nullus bis relativas obtutus t B in rem, unde d) Le Grand. Ιηβ, Ρ hl!of p. jo, cap. 16*

0 Wéjenfeld. Georg. an i in i (g vita part, 11,

t, §> l<»

(15)

un de omms paßio mentalis or tum habet, nei ulla in c or de & fangutne fequitur muta tio f),

Ubi tamen late fumitur, non potcft non in numerum affedtuum referri, quippe

quar occafionem in nobisaffedtus excican-

di praebct copiofam» adeoque neque fua

dcftituitur utilitate. Convcnit intermo«

raiium Dodtores pIurimos> quod admira.

tio hominem difponat ad attentionem majo¬

rem (5 recordationem faciliorem : etcnim fpi-

ritus animales > verfus faca cerebri in copia tendtntcs, vefligia diftintta imprimunt, ut froinde mens ißius objeSli claram formare

ide am ejusque facile recordari poffitg). An- fam deniquc prsebet caufTas rcrurru

inquircndi, & ad veritatis indagandas

amorem nos ducir. Ubi rarum quidpi-

am & infolitum nobis obvenit, non hl»

nuda admiratione acquiefcimus, fed re accuratius penfitata, ad naturam rari hu- jus objefti inveftigandam inftimuiamur.

Sic multx per admirationem invents func

rerum veritates, qnas olim ignoravitan- tiquitas. E« gr. Jjhd eclipftn felis primurru*

adnotarunt, continuo ingenti admirationtj»

torr ep ti fuerunt: qua correptio c au β λ fuit,

A f cur

/) Hem ρ. Jt. t, *, g) Qsntz, de aftfti·

itu bum pag% a/«

(16)

i o

cur tncogmti ipfis efettus origtrietn & caus·

fam jer tit ar ent ur ; Et fic invenerunt cclipfm

folarem, a lun<e interpojitione inter terram-å folem produet feu contingere h). Et lon-

ge plurimae veritates > quas recentior ae-

tas adinvenit, cujusque indagationis cauiTa

cxftitit admiratio.

Nunc ad amorem fiat acceffus* non tarnen de irnpuro & illicito, Ted de ra ¬

tional! fermo erit, quo omnes capiun-

tur boni, quique facit, ut ve re pii ad

öfEcia Deo praeftanda femper & ubiquo

fint paranifimi, voluntatem fuam Divi-

nac voluntati fumma cum reverentia fub- mittendo j & honores, opes voluptates-

que hujus vitac parvi habendo. Narru

verus Amor nullas 'fentit amaritudines, fed

* er am dulcedine m·) quid for or amorts dulcedo

ett i). Ex amoreDei profluit amor proximi»

tanquam a fonte amceno» nos cum ätten*

tione & cura illius neceffitatibus fubve-

nire docens. Hinc ii quis famam eju$

dilaeeret, eam non fine vehement! anl·

mi commotione cunftis viribus defende^

re debemus. Odium, nec fuo in attentio-

DO

'

h) Le G rand.lnft, Ehllof. pag< pgj* i) Au,·

gußtn. in Epifl. Ad Maced. ,■

(17)

ne fublevanda deftituitur ufu. Prarcones verbi Divini in auditorum corda peccati

odium inftillando, vicirs obicem ponunt, pravamque confuetudinem exuere do¬

cent. Hinc malum averfarij prafceptis-

que divinis tenacius adhacrere follicito

inculcant.

Nec minorem in (j>e deprehen-

des utilitatem: hatc in caufla fatpo

eft, cur multas res maxime arduas ag- grediamur, & inco.mmoda quaevis infu-

per habeamus. Hzc ardorem in nobis accendit, ut virtutis compotes redda-

mur, Eft enim praecipuus ejus efte&us,

Operationen! reddere expeditam, exci-

tando animi attentionem ad illam. Pra:- terea diügentiam ad operandum incre-

dibiliter acuit. Unde dicunt Philofophij fpem efte antiftitem & aedituam Palatii k)t

Sic literarum ftudiis dicati, omnes Iucu- brationes animique labores, perdifficiles licet, infuper habent, modo temporis progreftu, mctam laborum attingant»

& multiplici docftrina imbuti, fibi aliis*

que prodefte poflint.

• ■

§. V*

Breviter fic delineata affetftuum utili-

B tatc

<*) Ofiand. Theol, Mor, C. §, 3/.

(18)

12

täte circa attentionem, nunc difpicien·

dum eft, quomodo vis judicandi per eos- ι dem redditur prorntior, & ad res quas- lioet fecernendas aptior. Licet nihil fit

verius, quam exceiium & inordinatio-

nem affeftuum mentem vehementer tur»

bare, ejusque funfhones violare magis,

quam ad fui perfeftionem inflammare;

quatenus tarnen adhibetur juitum eorum moderamen , non pofiunt non illi fuis gaudere commodis. Amor, excuifis ra- tionis habenis, ccnfufum reddit animum,

ut verum de rebus judicium ferre ne- queat: at rationis freno temperatus ju¬

dicium egregie acuit. Sic, qui Came-

nas amanr, ad fublimium & abftrufarum

rerum inveftigationem feliciffime tcn-

dunt, & attenta idearum compäratione inftituta, diverfas Philofophorum fenten-

tias examinant, quaeque illarum fitprae- ferenda, quaeque poftponenda acute ra- tiocinantur» unde clara folidaque rerum

& veritatum principia hauriuntur. Quis

ergo neget, amorem in ftudia literarum optimum menti praebere pabulum l Si

tiullus efiet amor & defiderium lireras addifcendi, vis intelledtus noftri decre- fceret. Qdiunjy in acuendö judicio, nec v

fu©

\

(19)

τ ■»

fuo caret ufu ; nos enim de forde ac

1 '

pravitate peccati informat, & peniitato

triftiilimo mentis ac corporis dctrimen-

to, ex improbitatis femine orto , horret

animuSj & ipurcam flagitiorum inquina-

tionem fummo ftudio deteftatur* cum-»

per iß am ab iUo recedimus, in cujus amore f&la humana beatitudo conßßit l), Metus

nos mala futura ac iminentia caute prae- videre docet, ut prudenter nobis cave-

re poflimus, adeoque in judicando fuoi-

mam praecipit cautionem.

§. VT.

Pergimus nunc ad ingeniifacultatem*

5 ' quae r quatenus a corporis difpoiitione

quodammodo perficitur vel impeditur,

eatenus per affeitus , vel vividior vel

hebetior redditur. Extra omnera dubita-

tionis aleam pofitum eflfe exiftimaverim,

i am erem acuere & reliquas mentis facul··

■j tåtes & ingenium : ille enim facit, ut

inftituatur cultura animi » unde profluit

rneditatio, commodum ingenii excolen-

di medtum. Quare Oraculum Periandri

μιλίινι ro παν, omnia meditationi tribuit,

cum iine ea vana eft omnis le&io. Hinc

B i ad

' l) Le Grand. part X, eap» if.

(20)

f φ

ad literas rraftandas reddimur idonei,ut, fagaci mentis folertia, res yarias, focie-

tati humana; perquam utiles rirnari pos- fimus. In aprico eft, quod fuperiori ac

prüfend fecuio, fcientiarum pomceria

novis acceilibus egregie increfcere cuepe- rinc, ut fingülac difciplinar eum in mo- dum jam caput erexerint, ut illis ultima

quaii manus inje&a videatur m\ Odium_,,

varia excoguat media , quibus peccati Ja-

bem effugere po/fumus. latitia nos quaii

aHicitträhitq; verfus bonum, ejusquede-

leftatione nos pafcir. Si ne Utitia, inquit Lipfius n) ; (enfus amorcfue virtutis nuäus e- rit: ft enjm b.oni poßeßio absque Ut iti λ ejjet, nen

niägis quis bono frueretur , quam qut eo

prorfus c ar er et, linde 5 qut in re tenuiU-

tant ur , re ipfa ditiores funt illis , quos bo¬

norum copia fatiare non poteft. Uti vires in-

genii» nirrna animi argritudine frangun-

tur, debilitantur j ita per Jartitiam corro- borantur , augentur. idem videtur Ofi- ander innuere , dicendo o): Delettatio

ingenium acuit , & cum fit complementum

»perationis , formaliter reådit eam perfe- febfio- m) IPefenf. Georg. an. & vita pag. 62\.

n) Lib. Hl. Mämanud. cap. 7. o) Joh- Adam

Of and, in Theo l. Mor, cap, 6» §,

(21)

ffiftporem \ η nippe fv a vitas b* c inßimulat

**■ perantem ad acfius & perfeftius operan dum.

§. VII.

Quantum roboris afFe&us addani Phantafiae ac memoria? , ad vivum nunc

refecare propoiiti vetat ratio. Sufficit di- xiile, quod amor bonum ac jucundum

vi vis nobis dcpingat coloribus, ut illo quam primum potiamur , viam pa- '

rer. Idem amor efficit, ut memoria? res

utiles ita mandentur , ut nunquam ob- literari queant. Deßderium rei novar addi- fcenda? nos magis magisque cxcitat»

Licet multa inteüeftui noßro objiriavtur yaut fenfibus noßris ßefe offerant , nunquam ta»

men in memoria recondentur j nift per alt"

quem affeSum ρ).

,

§. VII Γ.

Quemadmodum animac, ita etiatru corpori, ob intimam in homine utrtus«

que conjundlionem 9 affedus prodeiTo

videntur. Omnis licet affeduum ebul- litio naturalem corpor is felicitateni ;fa- nitatemque perturbet ac faepe deftruatj

mode»

p) Le Grand· Infi, Philo β ρ.

(22)

16

irioderatio tarnen eorundem, fanitati

tuendae ac promovendae haud parumu infervit. Afjettus vebementi frirituunt agi*

tatione in homine mierocofmo, tdem pr<eftA~

re videntur, modo non excedunt, quod ven*

ti majori in mundo : uti bi aerew expur*

gant t it λ Uli fanguinem quafi ventilant, ne (lapnans putrefcat q), Amor cauila eil» cur fanguis agilior & fanitati expeditior red-

datur. Etenim per circulationem fan- guinis vividiorem, ccconomia hominis

interiör bene difponitur, unde ad acftio-

nes cerpori proprias reddimur habiliores»

Amore caior vitalis fortius excitatur, &

concoétionem ciborum in (lomacho pro- movet. L* titt a cor apertt & dilatat, un¬

de fanguis liberius pleniusque movetur,

& corpus ad motus fuos perficiendos ma¬

gis aptum redditur; quare fanitati non pa-

rum infervire dicitur. Sunt & alia utili-

tatis affe&uum argumenta , quatenu-s

corpori confulunt; fed cum haec ad fo¬

rum phyficum fpe&are videntur, ad alia pergimus,

§. IX.

In Societate civilt feliciter "promo- venda, neque exigua eft aflfe&uum vis·

Amor

q) Budd, Tbeol. Mor, pt tot.

(23)

Amor- conjugalis» fuavis illa animorum

ac corporum copula, per produftio·

nem fubolis fpecialiter defh'natus eft ad generis humani perpetuitatem, quique

grata fua titillatione incitat ad connu- bia coeunda. Sine amore^quo verfuspro-

lem homo fertur , non tanta cum molefiis

educaretur inf ans , nec futuro ejus ftatui 9 tanta cum foUicitudine proffieeretur. r

'Στοξγη illa naturalis parentum , nullis

parcit impenfis, nihilque omittit liberis aliquando profuturum. Mutuus conju-

gum amor, omnes adverfitates ac mo- leftias patienter fuftinet, & fi quid fi-

multatis intercedat, hoc prudenter te- gere novit amor. Lxtitia, ad curas do-

mefticas mira dele&atione fuftinendas*

immo ad res quasvis, quae familiam con-

cernunt, homines allicit. Spes nihil in»

tentatum relinquif, quod ad rem fami¬

liärem amplificandam peftineatj neque

enim tanto cum fudore ac labore cole-

rcntur agri, aut ex vita ruftica tantam quis caperet deledtationem, nißfpes ipfis

eilet largae olim meflis. Metus admo-

net, ut omnia circumfpeéle agantur , no

'

r) IPefenf Georg. 4»1 & vit* part. I.

§. 10.

(24)

m

ne per luxuriam & prodigalitatem res atque bona dilapidentur, & triilis rei

domefticae facies certiffimum portendant

exicium.

§. X.

Statum Ecclefiafticum nobis confide- rantibus fubit mutuus ille amor, qui ver- bi divini pracconibus intercedit cum au- ditoribus fuis: hoc mediante fernen ver- bi divini felicius fuccrefcit, ac in cordi.

bus auditorum frudum fert longe jucün- diffimum. Peccatores de flagitns fuis

admoniti, vitam agere honeftam , & a vitiis immunem (ummo ftudio nituntur.

Antiftites ecckiiac gregi przelucent piae

vitac exemplo, 8c boms quibuscunquo

moribus: grex iterum veftigia eorunu

premendo, omni nifu ac diligentia vir-

ttiti ftudet; Odium peccati in docentibus

vehementem excitat animi ardorem* ut

majori zelo audirores e fuggeftu admo-

neanr» de mandatis Dei fervandis> do vita fua ad normam legis melius compo- nenda. Hinc in cordibus auditorum o-

ritur averfatio mali9 & ad bonumincli- natic*$ nam odio male adae vitac dudii non^oflunt non foeditatem cernere pec¬

cati i

t

(25)

*9 cati, quacque antea illos deleftarunt vi-

tia , jnftar veneni peililentiffimi fugere.

Spcs denique docentes inftimulat, utipfi

homines contumaces crebro admonen-

do , fucceiiu temporis optatam quoque

corum a malö averiionem cerqere que-

ant.

§. XL

Statui politico quantum prolint af#,

feftus, paucis dicendum efi\ Injudiciis,

tibi coram tribunali duo litern conte-

ftantur, a judice obfervari debet aequili-

brium amoris atque odii : ne fcelcftis

nimis indulgendo, bonis e contra acin- fontibus cqlpam addicendo, jura legis

ac honeftatis violet. Ira interdum mo¬

derate adhibenda, contumaces de fuis

fceleribus convincet» & veritatem eli-

ciet. Mettes judicem circutrfpeile agere

rnonebit, ut coram fuperiori ratioqenu aliqqando peddere queat.

§. XIL

Denique afFeftus in orationc fublt-

mi & figuris rhetoricis veftita , ejus quaG animam eflfe dixerim. Hi enim au-

ditorum oculis, rem ipfam, de qifa di-

citurj fiftunt, ut eam corara qwafiÄitu-

er!

(26)

2 O

eri liceat. Hi tempore adhibfti * audi-

éntium animos delln?unt> ducunt> tra-

hunt, abrrpiunt· Quemadmodum Mii- fici non eodem fono odium & amorerrt excitare poiiunt} ita nec orator uno verborum tenore

»

contrarios affedui

producer* Hirtc dicftio mira verborurrt ftruclura & luminibus fententiarum in- ftruÄa , nunc lamtiam, nunc triftitiam*

nunc amorem, nunc odium > nunc de- nique fper.t animis auditorum inftillati

tit vere dixerim, affeftus per tropos S&

fehemata fe mire exferentes, heie

plurimum momenti obtinere.

Μoytp Τω Αόζχ,

(27)

VIRO-JUVENI,

jboftrin* movumcjUt elegintia OwÄtiffiwil·)

.

Dn. J O Ν ^ TIDGREN , :

Amieo Dile&iiilmo*

C>ertiii]mam -/'um elfe exiftimaverim,afled:us felicitatis indici-

fuos ad regulas juftiac honefti

componere. Unde facile conclu-

di potcft , eosdem nobis infi-

gnem prydare ufum , ii modo

rationis freno inhibeantur. ld i- pfum erudita hsec monftrat Dii1

fertatio , qux vivis quafi colo-

ribus,Uium Afiectuum nobis an-

te oculos ponit. Hinc vigor ani-

mi atque ingenii tui vis, Amice

Dikéhifime, ie ubique explicat«

Gratulor ergo Tibi eximios in li¬

teris progreiTuSjiimulque voveo,

vclit Summum Nuenen facilem

conatibus tuis femper largiri lue-

teiTum* ' '

Holmiae d. IV. Czlcni tu"S C* aifc

'julii An. 17J1* O· HSRNBLAD»

(28)

Pereximio afcque Do&iflinio Juveni»

Dn. JON iE TIDGREN,

Studiorum fuorum mqderatori füdeliifima,

Siceine Tu comtis animum Mufis, vis paß ere

Mentis dum mottis, fines defiribis <&* u»

fiim ?

Mafte igitur mentem ßudiis intenden

claris:

Luureaßrta Tibi Jpondent> vere auguror,

φ

Pitrides·, artis emtorem fallere nolunt.

ita gratulari voluit,

IAUR. J. SVENNERBERG,

EIDE VT.

DVm motus animi Tua pingit dofta Thalia,

Monßras Ingenium non latuijße tu·

um»

Ergo Tibi ex animo preeclaros gratulor au - fus :

Pramia larga dabit qtii regit aflra poli.

lAUR. NORDLING.

Figure

Updating...

References

Related subjects :