Anapologēsis gentilium specimine academico breviter evoluta atque examinata, quod, cons. ampl. fac. philos. in reg. acad. Ups. moderante mag. Gustavo Ant. Boudrie ... publicæ disquisitioni subjicit Ericus Gustavus Hanngren, Westmannus. In audit. Gustav.

Full text

(1)

Ij /

*io

ANAnOLOrHSI

GEN

TILIUM

SPECIMINE ACADEMICO

BREVITER EVOLUTA ATQUE EXAMINATA,

quod,

CONS. AMPL.FAC. PH1L0S. IN REG. ACAD. UPS.

MODERANTE

Mag.

GU

StA

VO AN

t.

BO

UD

RIE,

' '

' '

phil. Prof. Reg. et Extra-Ord.

PUBLIC^ DISQXJISITIONISVBJICIT

ERICUS

GUSTAVUS

HANNGREN

,

JVeftmannus.

in audit. gustav, maj. d. xiii. junii, anno mdcclxxxi.

H, A. M, S.

UPSALIiE,

(2)

VI RO

ADMODUM REVERENDO ac PR/ECLARISSIMO

D:no

PET.

HANNGREN,

Ecclesi/e in Wika PASTORI

Dignissimo,

PARENTI

SUO OPTIMO

Leviffimnm

hoc

opulculum, pietatem

vc-neratioiiemque

foam

quodammodo

interpre¬

taturus,

ob innumera

&

plane

paterna

in

{c collata

beneficia,

una

cumvotis,

pro

pe-renni

felicitatis

omnigenre

flore,

ardentiili-m>3 j

datj

dicat,

dedicat

(3)

4*

«4*

§. r.

Poflquam

I. inceperat

Divus ille Gentium

fpeciatiro agere

Apöftolus Paulus, Rom.

de notitia Dei adqui«

fita, quod nempe invifibilia Dei e

vifibilibus

crea-turis vel e creatione mundi cognofcantur; inde tamquatn a fuo fonte, prono, ut dicunt, alveo, eam derivat

de-ducitque fequelam, uc etiam

Gentiles, qui,

fanae

ratio-nis manuduftione ftipafi, rerum creatarum Conditore&ij

sternaonque ejus virtutem &potemiam cognofcere potu-erunt, fed debituni ei cultum haud

praeftiterunt,

nec

gloriam Ipfi foli dicandam tribuerunt, tanto

magis

fo-rent ccvoc7roXoyyirot, quanto certius eft, eosdem in

fquali-dam peccatorum fervitutero ac fénfum

reprobum fe

pree-cipitaGe, omnique injufliria, non

nifi

propria

culpa,

im-pletos evafifle. Hinc vox cLvwnoXoywis indicat illum

luminis naturalis effeÜurn, cujus duftu & aufpicio

o-mnes in univerfum Gentiles, atfcndendo ad id, quod cultiores in genece morum

praeftiterunt,

veriorcm

Di¬

vini Numinis Cognitionen! invenire

potuiflent, ita

qui-dem, ut nihil habeant, quod ignorantiae prastendant,

Ted

fibi, non Deo acceptum ferant, quod is tamquam

juftis-fimus vindex, fpreca luminis naturalis padagogia,

ab

i-pfis exegerit poenam. Pauca hac

de

re

difTerere in

ani-mam induximus, quae

benigniori

L.

cenfurae

magnope-re commendamus.

Non heic moramur qureftionem

illam

inter

Theo-§. II.

(4)

Ill

'

rfj

II I

il'

ynwlt » ilp fl':]. '•*' fil Ii"

Fl

%hw * •-HIT !> 8iiIP

BiJ

^S3

logos parker ac Philofophos

ukro

citroque agkatam de

Dei ccnnäta. Notiffimum eft,

effa-tum illud

Äpoftolicum

Rom. II. 15. occaftonern huic

controverfia?, ab antiquis retro femporibus enatte,

ulte-rius tamen mquirendse, prosbuifte, & quum plerique

per-verfo religionis Zelo abrepti, fenfui verbali adhaderint,

rem vero ipfam adcuratius non examinavennt, mulea

hinc abfurda& a ratione quam roaxirae aiiena in lucem

prooiifte figmenta, vidit Respublica

Lifferaria.

Statue«

runt fcilicet, notiones quasdam a primo ortu in anima

noftra confignatas quafi efte, illamque fenfuum

externo-rum ope in veritatibus univerfaliflimis inveniendis non

egere. Hunc ericrem evertere conatus eft Vir acutiff.*

Lockius , qui felici etiam fucceffu, validisque

argumen-tis3 omnem noftram cognitionem fénfibus exterms ör¬

tum fuum debere,probatum dedit. Quoautem raodo ilt

ex-plicandum di&um Apoftoli de inferiptione Legis natu¬ ralis, non eft, ouod heic illuftremus, quoniam otium rq-bis hac in re fecerit dkfertatio de inferiptione Leg. N.

haud ita pridem beic habito. Id faltim probe notandurn exifl'imarmis, connatum feiiieet vel natura infirum homi*

ni dici non tantnm id, quod d inde ab utero aclu ineft,

fed etiam illud, ad quod naturalem quisque gerit

incli-nationem, licet ad aftum exercitura externa quiedam

requirantur. Et ejusmodi naturalis inclinatio vel potius

facultas Deum agnofcendi neutiquam hornini eft

de-neganda.

§. III.

Conftirtilt Suramum Numen homines in mundana

bac compage ubique fparfe & obviar pulcritudinis

Ipe-£Ltores. Quo adtentiori aniroo eam perluftrant, eo

al.

tios ad Creatorem

cognofcendpm

lefe evehunt. Quam-p imum ad astatem adultiorem pervenimus, adeo quidem?

ut ad univerfaliora animum advertere poflimus, mox

(5)

cS^ ff (

tlano obviaoi ie llflit tnenti noflrae iclea qiusdam Dei^

quts di&itaf,

Éura

ede ens a

fe,

in quo

continetur ratio

fufficiens exifientia? contingentium« H&c idea>

ratione

rite adhibita? in quocunque mortaliuro oboriatur,

ne-ceffe cft. Ratione tarnen diverfi gradvis, qui exiliere

folet in adcendendo & refleélendo, magis vei minus

cls-ra eadem ipfa evadit. Eft certe natura quafi officina

ho-mi'nibus ad cognitionem Creatoris

provehendis

adcom-roodatiflima, meritoque dicitur

fpeculum

perte&ionum

Divinarum. Nihil illa' tenet tam parvum tamque contem«

tum, quod de Sumrni Opificis prseftantia non loquatur

glorieturque. Si etiam ad nosrnet

ipfos

defcendamus,

mirandum corporis noftri aedificium, concinnam

mem-brorum ejus flru&uram, ad fuos edendos motus

aptifli-mam perpendentqs, & ad animaro,

de

cujus

praeftantia

ex operationibus ejus colligere licet,

noftram dirigamus

adtentionem, tot fane fe confpicienda prasbent Summi

Artificis vefligia, ut volentes nolentes ad. Ejus admira»

tionem venerationemque rapiamur. In

hifce

meditatio-nibus inrenti, reperimus etiam, mundanam hanc molem

propria fua vi perfiftere non pofle.

Conftans

atque

ad-mirabilis ille, qui heic comparet, ordo,

admiranda illa

& cum maxima varietate perpetuisque

viciflicudinibns

conjün&a, qua? in omnibus natura? regnis

deprehenditur,

conflantm, mutua etiam harmonia atque amiciflimus

to-tius natura concentus, fatis fuperqne probant, ad gu-bernacula federe Summum, optimum atque

fapientiflt-mum Moderatorem. Ad res bumsms fi adcendamus,

quam admirabilieer fapienterque diriguntur

illorum

fata?

Quam Cxpe eludit exitus mortalium

confiiia? Hinc

cona-tus, quantumvis fcelefti, optimis tarnen

finibus

confe*

quendis .velificanfur;

unde

& virrtis,

vel

maxime

prefla,

eminet inter vitia,palmamque eis prafHpit.

Harc veritss

notiflima etiam fuit Gentiiibus« eaque permotus dixit

(6)

Ciceroi Po tefi eds tarn spertufii tanuqus pe-fpicuurn,

quurn ccelum fufpeximus cceleftiaque coiitemplati fumus,

quam eHe aliquod Numeri prafUntiflinoae dentis, a quo hzc regantur? Quod qA dubitat, haud fane intelligo,

cur non idem, Toi fit, an nulius fit, dubitare poilic?

§. IV.

Htee funt duo imprinois beneficia , quse animum hominis fumma Creatoris veneracione imbuere dehent.

Deprehendit fciücet, fe totum a Deo dependere: Ejus

bonitati eile adfcribendum, quod exiftat, vivat,

movea-tur: fe itaque illius dorainio pleniffimo fubeile: Ipfi

imperandi poteflarem, fibi obfequii gloriam reii&am,

habendamque fibi efle Legem, quidquid voluntati il¬

lius convenienter, facere poffit. Hinc obligationen!

cum coiendi religione lempiterna oriri videt. Quo

ad-curatius naturam fuam & rerum circumftantium confli-tüfionem relationemque- perfcrutetur, eo majorem fibi

adquirit notitiam fuorum ofRciorum, eoque feliciori

fuc-eefTu legum, quas fanxit Creator, indolem indagare

queat. Prebet fe Deas horaini Ens Summum

fummis-que fplendentem perfeftionibus; motiva ita'que a&ionum

luarum ex hifce perfeftionibus defumere debet. Ille fu-pra omnia amandus, quippe qui fummum eil bonum, bonaque in creamras tot tantaque conferf, ut quilibet dies nova bonitatis ejus fpecimina luppeditat: Ille timo-re filiali eft proiequendus: In illo

collocanda efl fiducia, qua nos totos ejus curae & Providentias coinmittimus:

In ejus voluorgte eft adquielcendum : Placido nempe Sc

lubjeclo atdmo accipienda funt omnia, qu# ex ejus mo-deramine in nos redundant. Gratias denique Ei

haben-daseile, ex fbmmo Ejus benefaciendi ftudio confequitur.

Quod ad exnrnuin Dei culrum adtinet, eum canto mi-nori negotio iaveftigare poteft ratio,

quanto certius con¬ to,

(7)

e$tb \ n (

w J 7 \

flat, m interno ejus pofitum efle fundamentum, inter-nisque aninoi motibus} vel voce vel geflibus

expriraen-dis, eundem infervire, Talem cultam Deo efle

prsftan-durn horao, rationis fufFultus viribus, perfpicere potefl.

Abilioautem Gentilesprorfus aberrarunr, & infinitos alios

modos, a ratione abhorrentes, naturali ex levitate qua-dann &: vana mentis fuperfticione, effinxerunt. Licet

e-nirn ex lumine naturs fatis intelligerent, Deum

tam-quam fpirituro, fpirituali etiam modo efle colendum»

ipfl tarnen in contrarium lapfi, ad flmulcra ex asre,

ls-gno vel lapide fabricata, fefe convertebant, his lucos &

nemora, bis preces & facrificia coniecrantes. F,t

quam-vis quidam fuerunt, qui melius (apiebant, fanioresqne

de Dei cultu fovebant conceptus, Philofophos puta,

tor-pore tamen atqoe ignavia capti, ad vetos ufus non con-vertebant fuas notitias. Habuerunt notiriam Dei, led qua non ufi funt, ut rootivo a£tionum fjiarum. Inde

vanitas in ratiocinationibus, hoc ed, fteriiitas notitiee,

imbeci'litas aflenfus, indifferentia quoad momentum , cu-riofitas in aliis rebus & ipla in erro es proclivitas. Inde

propter defeSum intelligentia, tenebrs etiam in corde,

hoc efl, agendi nulla ex Deo regula, (liraulus nullus,

conatus nullus: Inde praefumcio (apientia?, & flultida? prsfentia: Inde in idololatriam lapfus turpifliroam, & ex

illa fervitus affeduum, orta prinoum ex obiivione Dei

& defedu judicii, led defmens tandem in

ccvickociocy^kticw

luramum illud & difficiliime medicabilem fluititias

gra-dum; quemadtnodum more fuo egiegie lolideque

lo-quitur acutifl. Bülfing» a) Hv mo quum animum ad le ipfum advercit, naturamque fuam, quantum fieri poteft,

rinoari conatur, fe totem efle depravatum <Sc ad mala

femper inclinare comperit. Videt ispe meliora

probat-qpe,

(8)

J o \ cgiö3

que, fed

dereriora

fequitur.- Facultates

mentis fuperiores

inferiorurn dominio ita fubfunt, ut csco quafi iropetu in ea, qus

fenfus ritillant,

ruae.

Tantum

abeft,

ut

ad

ror mam legis naturalis fuam dirigat vit am, ut potius

fciens volens in ea defle&ac vitia, qua? ab ipfa

bumani-cate quam maxime

abludunt.

Verum

quidem hoc

eft,

ac proh

dolor!

quantamcunque

adhibeat

curam

&

dili-gentiam in

officiis

fuis rite colendis,

viribus

tarnen

effe deftitutum fentit: permanent fernper animi

commo-tiones cupidinesque malte, qua? ad legem naturalem

erans-grediendarn

f&pius

eum

impeilunt.

iDilucide

fatis

perfpi-cit hanc fuam miferiam; quum vero ad fanftitatern Dei, qus qranem

labem vieiumque

averfatur, cogitationibus

adfcendit, in lugubrem atque infelicem hanc flationem

vits le non collocafTe Deum, fed quomodocunque

fue-rit, ex feliciori, in miferam hanc conditionem propria

culpa effe

delapfum,

non

poteft

non nec

aliter

debet

con-cluclere ratio. Aiia inter adeributa Divina, qus rite

in-flituta raeditatione eruere poteft, eft etiam juftitia, qu&

pro noftro

concipiendi

modo, duplicis eft

generis,

re-munerativa nempe, qua bonos prsmiis, & vindicativa,

qua

malos

poenis

adficit. Facile fane efF

intelleåu,

per-inde Deo non effe, utrum horoo beneficiis Creatoräs in

fe collatis rire, an fecus, utatur, utrum obfequia ei prü¬ ftet, an vero pravis voluptatibus immerfus atque

in

cce-no vitiorum fefe volutans, voluntati illius fatis

perlpe-adverfetur. Deus procui dubio jus

perfe&iiTirnum ha¬

bet difponendi de omnibus rebus a fe

produ&is,

&

hoc

ipfum jus

fapientifTime ita

exercet, ut

cuncta

ad

ulti¬

mumfinem, gloriam nempe fuam illuftrandam

amico

ne-xu collineent. Graviftima? itaque pocnse

maMtiofos

gra¬

tis divins contemtores non pofTunt non mamere:

En-tis infiniti leges & jura violarunt:'ex

amoris Ejus

in

fe

documentis ad iliurn amandum colendumque fe

excita-ri

(9)

cß& J) ti f «SB»

9 1

fi non pafli^funt: Hinc majeftatem

divinam

fibi

offen-fam reddiderunf, hinc gravitafem deliftorum pervidenes

hmc posnas etiam promericas

elfe

exfpe&andas

deprehen-dere poflunt. Quaradiu vero in his terris moramurj

jrqualitatem in

malis

ac

bonis

phyficii

difpenfandis

ocu-lis noftris interdum quafi fublatam videmus: Juftis &

bonis flcuti variis serumnis raiferiisque vitam fuam cir«

cumfeptam traducere, ica impiis &

fceleftis in

copia &

adfluemia rerum omnium verfari fecundiftimumque vitas

curfüm fine ulia offenfione tenere, haud raro contingit. Inde homo, etiam fibi reli&us, ex prefcripto rationis probabiiiter colligit, alium,

poft fata, animse

refervatutn

efle datum, quo, mutata forte, digna unumquemque

mer-ces, pro

racione vita?,

olimate,

maneat §. V.

Porro dum perpetuum illud,

quod mentibus

hüma-nis ingeneravit Deus,

felicitatis

defiderium,

contucn3ur p

tum ad immortalltatem aninre & vitam, poft hanc, aliam

conjiciendara, argumenta fat valida etiam

nobis

fubmi-nidrari facile videmus. In eo orones conveniunt, quod

felices cffe velint; ad tantam, quantam capere

poffumus

felicitatis ufuram Dcus nos utiquc creavit: Heic yero

ab

illa fruenda variis, quibus

laboramus,

defeclibus,

avoca-raur, ita ut nobis, pre ceteris

aniroantibus,

preftantiftl-mis, fi cum morte efle deftneremus, metam, quam

ad-fe&amus, adtingere non liceret.

Hoc

vero,

fiquidem

nullis fultum rationibus, facile corruit, aliamque poft

fu-nera, five felicem,

five infelicem

tranfigendam

efte vi¬

tam, perfpicere

poteft

ratio.

Quum

autem a vero

bono,'

quod Deus eft, tam

longifiime devoluti

fimus,

alia

men-tem fubire non poteft fpes-, quam ut,

nid

per

gratiam

Summi Numinis via ex malis eluftandi alicubi nobis pa-teat, in aternum

miferi efiemus.

Hasc

omnia

anxie

(10)

$

) IO>

(

g$

cum volvens homo, variis difirahitur euris, variaque fibi

effiogit remedia gratiam cum Déo ineundi.. At irrita tantummodo evadunt ipfius conamina, quamdiu -intra rationis pomoecia fubfifiito. Qüum enim omnes,

quascun-que inire

potefi,

rationes, qutecunque fua confiiia ®qua

ponderet lance, levia nirnis eadem, tantoque fini neuti«

quam fufficientia^.animadvertit. Quid enim fola

poeni-tentia efficere valet,.quum tarnen a natur® fu® Abydo

difcedere in fua non fitum fit potefiate? Quo longius

®tate procedit, eo magis cumulantur illius deliwta, eoque

majores eum manent poen®. Nec etiam per lavacra, purgationes, immolationes ac facrificia, qu® ubique gen¬

tium in ufu fuerunt, Deum fibi propitium reddere vakt.

Si vel centiesinfiituerentur h®, cujuscunque fint generis

r

lufirationes, remanet tarnen interna anim® fördes, quas numquam abfiergitur.. Hoc cultioris ingenii Gentiles per-fpexeruntj ande Cicero: Corporis pollutio vel

adfper-fione aqu® vel dierum numero tollitur, animi labes nec

diuturnitate vanefcere, nec manibus ullis elui potefi Quam maxime etiam a ratione abhorret, animantium,

quid, quod, ipforum hominum ab horainibus efFufo fan-guine dele&ari pofle Deum ? Ad iram pocius Eum provocant ejusmodi adparatus, quippe quum a na¬

tur® lege maxime

fit

alienum,

uc in propria vifcera

f®virent mortales, utque frudum, quem in brutis ipfis tribuit Deus, fibi eriperent. Quocunque ergo fe vertat,

nulla fuis viribus fipes emergendi ipfi adfulget..

Hifce

meditationibus occupatus animus, omni cura &

cogita-tione fcifcitari & anquirere adnititur, utrum viam ad gra¬ tiam fuam uspiam patefecerit Supremum Nomen, an

ve-ro in miferiis & horrendis tenebris perpetuo verfari

vo-luerit genus humanum. Priori conje&ur® tanto majo»

ri jure fubfcribere potefi, quanto certius ipfi conftet,

ge¬

nen humano benigniflimum efie Summum Numen. lot

(11)

tan-n i»»

tt

)

ill

(

Q

tcantisque peccatis

quamvis in

dies

ofFendatur,

gratia

Ejus

nihilominus numquam ceffat, Ted immorigeram fuam

gen-tem non tantum confervat8 verum etiam permagnis

be-neficiis cumulat. Eum etiam in finem his in terris

vive-re contigit hominibus, ut, quamdiu heic morantur,

Crea-torern fuum cognofcant, ejusque

perfectiones celebrent,

;finito vero vitas curfu, véra cum ipfo unione conjun&i,

Vera fruerentur felicitate. Et quid abfurdius,

quid

magis

bonitati ac fapienti® Creatoris inimicum, quam

quod

Crea-tur®,in quas indies tot confert

beneficia,

heic

quafi ad

x*

terna fuppiicia praspararentur?

fuis

itaque,

firmisque ifatis

fulcitur rationibus, adhuc fuperefle modum rquendam

gratiam Dei

recuperandi,

quem

mortalibus neutiquäm

i-gnorari voluit Summusilleamor

Divinus.

Hac

de

re quum

certus evadit homo, maxima adhibenda eft cautio, ne in

devia defieftat. Vari® enim ubique locorum ac gentium

conlpiciuntur religiones, qu®

revelationis divin®

tifulo

fuperbiunt, Deum vero, qui

fui

femper

eft

firailis,

im-mucabilis conftantifTimusque, harum omnium, toto

coc-lo a fe dilcrepantium,

eile

Auåorem, nemo,

cui

fana

fit mens, tacile dixerit. Una nimirum

in Deo

eft

vo-luntas, uno etiam modo eam notaro

fecit

hominibus,

una ergo vera

revelatio.

Pr®clare

dieit Celeb.

Canzius:

Eft quidquid a Deo

proficifcitur

ramiciffima

contempera-tum harmonia, nullus heic hiatus, nulla Jacuna &c.

b)

Hane vero revelationem propius cognofcere poterit ho¬

mo, fi enteria & notas, quas

ftftit exculta ratio,

rite

ob-lervaverit. Nihil nempe tradere debet,

nift

quod

ratio-ni conveniat, eidem dältem non repugnet,

fed

ignoran-ti® tenebras plane

difpellat,,

oportet, omnes

fcrupulos

ac dubia adimat, ipfumque

juftiti®

Divin®

fatisfaciendi

re-medium diftin&e enodatcque explicet, Latiorem

proin-B 2 de

(12)

ü

)

c

n

dé ad Sura m um Numen cognofcendum viara pandat,

perfe£tiones ejus illuftriores pienioresque adumbret,

vi-taraque noftram ad nutura ip(ius imflituendi modum

oftendat. Nihil itaque de Deo pronuntiare debet

, nid

Majeftate ejusdignura, nihil de horainibns, quod cum

naturee lege pugnat. Hoc modo qui fuas (ubducit

ratio-nes, omnique cura & ftudio veram viam adfe£tat, voti

lui per gratiam Summi Nurainis procul dubio

compos

evadet,

§ VL

Sed quoniara talis tantaque (it rationis

psdagogia

ad

revelationera divinitus faftam qu&rendam,

inveitigan»

dam atque ampleåendam;comperimus quoque,

nec Deum

defuifte fuis partibus in difterninanda per totum

terrarum

orbem vera religione, ut effent Gentiles penitus

dvu^oKo-yriTot. Quemlibet lacris oraculis niodice edoftum, quam fapientiffime adminiftratafuerit Respublica Judaica,

quam-que latiffirae ad reliquas gentes dimanaverit farna

ri-tuum hujus populi ac religionis,

fugere nequit. Ut jam

taceamus Semi ejusque pofterorom in proprium Dqi

po-pulura eletftionem, Abrahami & reliquorum

Patri^rcha«

rum peregrinationes varias,

cum exteris negotia & foe-dera, Jofephi totiusque Ifraeliticas farailiae in ./Egyptum

migrationem, longioremque ibidem coraraoratiooemj

praelertim

nominanda eft (ollemnis illa proraulgatio legis

in monte Sinai, qua? inträ Ifraeliticas oras contineri

neu-tiquam poflet. ^

Per hane

exiftentia, potentia ac gloria

Summi Numinis luculqntiftime patefa£ta eft, clarioresque ad Gentiles radios non potuit non

clifpergere. Varia

etiam in regiraine hujus populi edita (unt

miracula, qua: ad Deum quasrendum

venerandumque

éxcitare debuerant

Gentiles. Scilicet quam portentofus

atque infolens fuit

exitus Ifraelitarum ex iEgypto,

quum Icifto atque in duas

partes divifo mari rubro, aditum ipfis intercludere non

(13)

valuit imda? Nec minus miraculofa fuit illa quadraginta

annorum in deferto peregrinatio, qoas memoria illorum

apud /Egyptios finitimasque nationes

confervandie

ntique

inférviebac. Admirandus, quo ducebantur, modus,

co-lumna illa nubis Sc ignis, vi&us e coslo demifliis &c., quod

fueric tantum hujus gentis Numen Tutelare,

opportuniffi-manij li mens non \xva fuifter, prasbuere Gentilibus in-quirendi oceafionem, Occupata ab Jfraelitis terra

Cana-ncea, qui eam habitarunr, partim in Grseciam, partim in

Africara difperfi funt, Phoenices, quibus leges ac religio

novae hujus colonia:tanto minuslatuerunt,quantotardior in

ipfis

debellandis fugandisque fuerit progreflus.

Tempo¬

re Regum ad tantum

faftigium

evetfum cernebatur Im¬

perium Judaicum, ut omnium

ad

le rapuerit Gentium

ad-mirationem. Aufpicio Sc opera Davidis varia gefta

fue-runt bella, tantoque fuccefTu, ut foedere fecum

confocia-tashaberet finitimas regiones. Nec quieverunt hifce

tem-poribus mercatura & navigfitio, led ad terras usque

pe-regrino fole calentes inftituebantur. Ad gubernacula po-ftea admotus fuit Rex, cujus fapientia, divinicus

conces-fa, eum vifendi aufcultandique defiderium cun&is

natio-nibus per orbem quaquaverlum difperfis, ingenera vit. A-lios inter, quas adferatur digna eft Regina illa ex

Au-ftro, quam, laetiflima fpe veram.religioner» in regno

Sa-lomonis inveniendi du&am, nulla itinerum moleftia, nec

ulla temporum injuria, a propofito abfterrere potuerunr.

Magnificentiflimum teniplum eam ob caufFam ere&um fuifle novimus, ut eilet domus precationis omnibus

Gen-tibus communis. Magnus etiam fuit numerus peregrino-rum, qui eidem exftruendo manus admovebant. Nec parum valuit au&oritas Prophetarum, quorum indefefla

opera ad Salvatoris confortionem non pauci deducli funt

Gentiles. Quorfura

fpeäarunt

tot illorum illuflria facta,

tot miracula, nifi ad convincendas Gentes de veritate

(14)

Ii-#

)

14

(

&

jligionis, quam profkebantur. Decem deinde Kraélitarum

tribus in captivitatem AiTyricam abdu&io novam prasbuie

Gentilibus occafionem notitiam veritatis cadeftis fibi

ad-quirendi. Quorfumcunque greflus tulerint

Uraelitae,

dog-mata fua dillerainafle, omnesque5 qui in eivitatera furs

.religionis adoptari voiuerunt, accepifle, a veritare non

multum eft alienum. Variis poftea in Afia & yEgypto impiiciti fuerunt bellis, donec, urbe illorum expugnata

& incendio deleca, captivi abducerentur in Babyloaiatn.

Heic provida Summi Numinis cura in do£trin-a fua pro¬

paganda quam maxime elucet. Incidit ipfa captivitas in

ea tempora., quibus ad finem properabat imperium

Aily-rium, novumque inde furgere incepit., qua .temporuru

opportunitate difperfi videb'antur Jiidoei per

Babyloioni-am, Perfiam, Syriam, AEgyptum aiiaque regna. Hos

e-tiam exules magno in numero ob religionem fuam apud Gentiles fuiffe, exemplum Danielis eeflatur, cui apud di-verfos Monarchas commorari contigit, quorum animos veri Numinis fenfu adcö is imbuit, ut non tantum fuis

ipforum exenaplis,, verum etiam publieis eds&is ad

ean-dem dovitrinam ampledtendam cives fuos incifari

volue-rint. Hac interje£la temporis mora5 poflquam exilii

tx-dia fatisdeguflaverant Judsei, publica Cyri indultu ad

pa-trios lares repetendos demittebantur. Quanto cum Gen-tilium lucro illuftris hxc conjurifta fuerit liberatio, pra>

ter alia, maxima Cyri cura in priflino fuo decore

huic

genti ejusdemque religioni

refiituendo,

baud

obfcure

indicat. Eodem etiam erga Juda;os animo fuic

filius

hu-jus atque

lucceffor

Darius Hyftaspis^ qui facris eorum re-ftaurandis largos non tantum conferebat fumtus,

fed

e-tiam edictum ut facrificia Deo coelorum fierent, preces-que pro Rege ejusque

fanoiilia funderentur, edidif.

Va¬

riis deinde illorum per varia regna

difperfionibus,

(15)

n n

«SP

)

lS

(

iH

Poflquam efiim

ad Gnrcos

transferebatur

imperium

Per-ficum, frequentior cum Graecis

fuit

Judaeorum

confuetu-do, Principumque ipfius Graciee gratia

eis

non

defuit,

Sic Alexander M. maximarn eis conceflit libertatem, civi-tatequs Ålexandria? eos

donavit.

Benigniora etiam

fub

imperio Ptoloma?i Lssgi &

Antiochi

M. experti

funr

fata,

atque in civitatem

piurium

per

Gnsciarn

urbium

funt

ad-optati. Quamvis hsec

omnia

haud exigua

verse

do£lri-nte propaganda?

adminicula

fuerint, cumulum

tarnen

hi-fee addidit translatio librorum V. T, ex lingua Hebraica

in Graecam, qua?, imperante

Ptolomaeo

Philadelpho, in

lucem prodiit.

Beneficio

hujus

verlionis

facra

Judasorum

non folum innotuerunt do3is viris, qui ex omnibus

fe-re nationibus frequentes in yEgypto

aderant,

fed

etiam

latiflime per orbem poftea eraanarunt,

Temporibus

de-inde Maccaba?orum variis quidem modis prefla fuit ve*

ra ecclefia, non vero prorfus

opprefla.

Tanta eniro

for-titudine pro aris & focis pugnarunt

Juda?i,

ut non

tan-tum nihil priflino nitori

deceflerit,

fed potius

res

fuas

in

dies crefcere, atque foederibus

firman viderint.

Alios

ut

omittamus, in (cciorum numero etiam recepti funt Ro¬

manij quos paulo

pofl

ut

dominos venerari

cogebantur.

Ab hoc usque tempore magis «magisque

ad

exitium

pro-perare videbatur hocce imperium Judaicum,

poftquam

per longam annorum (eriem inter cetera caput

extulerat,

totoque orbi admirationem injecerat. At

ideo

non

ccs-favit gratia Dei,

fed illuftrius magis lumen

poftea

accen-fum fuit. Illuxit enim ille dies, in quo demiila fuit diva

e coelo progenies, qua? vaticinia

Prophetarum

de futuro

mundi Salvatore omnibus numeris expleret. Nunc patuit

Gentilibus latiflima porta ad veram Dei cognitionem: I-pfe non tanturapublico docendi munere

fungebatur,

fed

etiam Apoftolos hs cKov rov Kcspcv exire, atque

Evangelii

gratiam omnibus ofFerre, juflit.

(16)

§■V!r-Hiice breviter jam expoiitis, non alia inde exfultaC

conclalio, quam quod permaneant Gentes dvctTroXoyyrof.

Quum enim ad fans rationis prsfcriptum non

adtende-rint,quum fenfumiliumcommunem juffr & injufti

(ufFoca-verint, fi nonprorfus exflinguerinr, quumomnia gratisat*

queamoris divinidocumentafusquedeque habuerint,quum

etiam omnes ad Cognitionen}

fruitionemque

Summi boni

perveniendi occafiones neglexerinc; culpa in ipfis

omni-no hsret,

atqne in contrarium delapfi nullam merentur

excufationem. Admirandum

doJendumque

fåne eft, crea-turas, quas ad imaginem fuam effinxit Creator, & in

quibus femina fus cognitionis abundanter fparfit, Cras¬

hs adeo involvi pofle cenebris, ut vix ulla veri de Crea¬

tore fenfus in ipfis adpareant veftigia. Hinc

vero

ju-cundifllma nobis fubminiftratur meditatio tum rationis

humans, fibi relifts, in rebus divinis imbecillitaCis, furn

etiam gubernationis divins, per omne

tempus

fapientis-fims, in vera fua dodrina propaganda. Et

quum

fpe-cialior gratia nobis prs ceteris obtigit,

nodrum femper

eft:, fumma veneratione eandem agnofcere, atque itavi*

tam noftram fecundum voluntatem Creatoris, nobis fatis

fuperque cognitam, inftituere, ut eadem cum

Gentiiibus aliquando fata fubire

non cogamur.

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :