Sententia Thomasiana de legibus naturalibus pro meris consiliis, habendis. Specimine academico breviter exposita atque examinata, quod, consensu ampliss facult. philos. in reg. acad. Ups. sub auspicio mag. Gustavi Ant. Boudrie ... publicæ disquisitioni su

Full text

(1)

■EL D.

sf.ntentia thomasjana DE

LEGIBUS

NATURALIBUS

PRO

MER IS

CONSILIIS,

HABENDIS.

cspecimine academico breyiter exposita atque examinata,

qjjöd,

'Confenfu

AmpliJJ"

Fäcult.

Upfi

P

SUB AUSPJCIO

Mao

G

VST AVI A

NT,

BOUDRIE

PHILOSOPH. PROFe REG. ET EXTRA-ORB. Publica disquifitioniJubmittit

JOHANNES

WILHELM

ÅHLSTRÖM.

veflmannus,

In Aud. Gast. Die xxvi Junii

MDCCLXXXc

UPSALUE,

(2)

S:ze R:je M: tis

MAQNJE FIDEl V1R0

©ioeceseos arosietfsls EPISCOPÖ EMINENTISSiMO,

maximi venerandx consistoril

PR^ESIDI gravissimo,

gymnasii scholarumque EPHORO

adcuratissimo,

s. theologie DOCTORI consummatissimo5;

REVERENDISSIMO

DOMINO,

DNO

LA

URENTIO

M^CENATI

SUMMO

(3)

KONGL. M:TS

TROMAN och HOF-iåGMÅSTARE,

RIDDARE Ai KONGL. M:TS SVERDS ORDEN,

WÅLBORNE

Herr

S

EV ED

GUSTAF

TfGERHJELM.

SAMT

WALBORNA

FRUN

Fru

ANNA

FREDER.

TIGERHJELM.

Hr

Upnffras iallödmjukhetdej]a blad fomtekuaden ynnefi,

ia(rbaft lyckadåtnjuta uti mitt FardeflaHerrfknpsFör¬ varna Hus. En mild l'brlyn jernte min oinfkrånkta och

djupa

vördnad/kola drfatta, det fombrifler i vavdet a] detta tack-Jambets vedermdle.. (Jnder Iiflig kdnfla, å ena fidan af den myckna godhetjag erfaritochå den andra af min deremot

jva-rande forbindelfe^ ßiall intet ämne angenämare

röra mitt in<

re, ån mitt Herrfkaps med DeffFfrnäma Familles o ofbvitt¬

nafdllhet. lag bar den äran att med

djup vördnadframbarda

WÅLBORNE HERR

HOF-JÄGMÄSTARENS

ock

RIDDARENS samt

WÄLBORNÅ FRUNS

Ödmjulrafte tjenai-e

(4)

VIRO

AD MODUM REVERENDO ac PR/ECLARISSIMO

]).N0

Mac-,

N N

J

OH

MI L

E

N I

0,

PASTQRI IN

MÖKLINTA

MERITISSIMO VIGILANTISSIMO,

-EVRGETÄ ÄT ATEM COLEND0.

fPELIAM HANCCE, SUUM HETÅTIS OFFICIUM

INTERPRETA-TUEUS, DEVOTISSIMA MENTE SACRUM VOLUIT, DEBUIT.

(5)

§.l.

Fundamentum,

täte vivendi ratio, fruftra

quo

nitatur

felix in hac

alibf; quam

mortali-

in

ofTi-ciis noftris fanfte colendis atque exfecutioni

dandis,

quasritur ac deprehenditur. Sunt

proinde

Leges

Naturales, quse, eodem ipfo, quo

officia

haeccctra-dunt edocencque, unicuique

etjam

felicitatis, ad

quam

ceu metam avide adfpirat, obtinendse

aptiffima fi«

mul fuppeditant

adminicula; Si

quidem

verum

fit,

ut omnino eft, quod ne

ullum

quidem

tempus,nec

quispiam cafus unquam exiftat,

quando,

harum

ne-gle&a fan&ione, homo rite fuas

profperitati

ac

falu-ti profpicere poffit. Exiftere vero

hanc

normam,

fa-tis fuperque quisque reperit,

fi modo

fenfum illum

boni & mali, jufti & injufti, omnibus communem

confideraverit; quem fruftra

alias Deus

nobis in«

didifiet» Si in iemetipfum homo

quafi

delcendic,

mox a&ionibus perpecratis, vel

triftitia,

fe

adficis

(6)

$ ) 2 (

fentiet, adeoque vel adquiefcentiam laetam, vel du»

riffimos confcienrise fuse rnorfus experietur. Ratio-ni porro fuae non tantum judicabit confentaneum,

leges, ad quas

dirigendae

fint liberae a&iones, däri,

verum etjam probe perfpiciet, ad earum

deeem-pedam, in quovis cafu obvio, a&ionum moralitatem

menfurandam efle, indeque confcienciam fe exfererel,

cujus vis tanto major exiftit, quo cercius & extra

omnem dubitationis aleam noverit homo, hujus le¬

gis seque ac rerum omnium Au&orem efle Deum;

Cui ut fuo Creatori, quolibet temporis pun&o, fu-um & ejfe & exiftere referq accepcum, quique ut

Sapientifiimus,

normam hancce effentiae hominis re-rumque natune, ficque finibus fuis Divinis ex voto

obtinendis, optime adcommodavit. Unde Legem Na¬

turalem facile mecum dixeris non nifi Legern

Divi-namquae nos omnes & fingulos obligat, ut quae conveniant naturae noftrae rationali* faciamus, qua? autem eidem repugnent, omittamus. Verum enim vero quoniam Philosophorum quidam fuere, qui*

bus convenientius vifum fuerit, Leges hasce Natu¬

rales, pro Naturae habere confifiis, incer quos in pri-mis hane fibi caufam agendam fuscepit olim

Tho-mafius, & quura praeterea liti huic non adeo

exigu-um infit ponderis, atque a litis hujus decifione

ha-rum tota quafi dependeat au&oritas | Idcirco ß♦ L

in eo, occupandam volui tenuem meam ope-ram, ut ea, quae ad hane rem enodatius dilucidandam per* tinent, fpecirnänis loco, pro virili fim expoiiturus,

perofBciofe rogans, ut impertias vemam, fi non quan*

(7)

8 ) 3 ( •

quantum

debeo,

fed

quantam

poflum,

pra&ftitcro.

IL

lam nuper diximus inter hos, qui

Leges

Nt-tarales non nifi Naturae confilia vocitant & agnofcunt,

praccipue fuifle llluftrem Thomafium ftrenuüm ad«

fertorem. lllum tamen non femper eandem fovifTe

fenteatiam, conftac ex iis, quae antea Pufendorfium

fecutus, in Jurisprudentia fua Divina paflim docuic & orbe cum erudito communicavit. Quibus vero

commotus, placita fua, in Fundaraentis Juris Natu«

rx & Gentium, Lib. I. Cap. V. mutaverit, fequen-tes enodabunt rationes. Quemadmodum Hallenfes

©lim fuere Myfticse Theologiae nimis addi&i, quse Fanaticls vel Pietifmo admodum vicina erat, ita his

Myfticis voluifle

favere

Thomafius videtur,

ftatu-cndo, rationem fibi relifitam eo magis nefcire, quod Deum concipere debeat, ut Regem aut

Dominum,

qui pcenas velit inferre iis externas &

arbitrarias,

qui contra pracepta

Natura

agunt, quo

certius

vide-at, otmies poenas, qua Jequuntur

transgrejfores,

Juris Naturalis, qui nonJunt Jub imperio

humano

ejfe naturales, adeoque improprie

dittas, fed potius

Eu?n habere tanquarn henignum Patrem, qui

generi

humano dedit paterna

confilia.

Et

quoniam

nonnui-la, quas reformidentur, in

recefTu

habere vifa eft haec

fententia» hinc non adeo mirum, quod etjamtotus Mo« ralirtarum Chorus calamum ftrinxerit eamdemque re* fucandam adgrefltis (it.

Verum

quidem eft, quod

ulcro

citroque pugnaveritpars utraque,

nihilo

tarnen

minus,

A 3 Iii

trt v ' ' %■

(8)

€?& \ A f

i# J 4 \

Ks haec non fine utriusque calculo forfan componi

poterir,

§. III.

Leges Naturae, quatenus Deus vi immenfas fuae

bonitatis cum creaturis fuis rationalibus paterne

a-git, concedimus quidem paterna efle confilia, fed me¬

ra quod fint confilia, negamus & pernegamus. Re¬

gula, ad quam componere liberas tenemur adtiones,

proprie & k&j i£oxnv adpellatur Lex. Ideam autem

Legislatoris, a quo regula ifta fic profetia, cogi-tatione fi fejungamus, nihil quidem impedit, quomi»

nus norma haec etjam, licet faltem improprie,

pro confilio habeatnr, Hoc ienfu, qualicumque modo confilium definire placuerit, legem etjam Naturae> j. e. regulam, ex humanas naturae confideratione,

hauftam, abftrahendo a Summo Numiiie, tamquam

Au&ore atque Opifice, confilium vocari pofie9 ne¬

mo diffitebitur; Siquidem illud

nempe confilium

nihil aliud eft, quam norma adtionum, petita

ex ip»

fa illarum natura & indole. Sed inde, quod

infi-mul non efiet Lex, nec vim haberet ex rigore ju¬

ris obligantem, minime concludere fas eft. Quan-do enim altius rem fcrutamur,

adfcendamusque

ad

Divinam Voluntatem, tumid quod , alio refpedfcu con-filii loco habendum putaretur, Legis proprie di&ae omnino induit naturam, quamprimum Dei

tamquam Summj lmperantis fupervenerit mandatum. Optime Celeberrimus Canzius, in libello (uo de ufu

Philo-foph.

Leibnit.

& Volff. in

Theologia,

T. i. Cap.

(9)

^ C ( i?®8

XI. §. i. hane rem

illudrat, exemplo

a?groti, cui, inedicus confilium, depravatae valetudini

reditucn-dae aptum, rationibus ab

ipfa

rei natura

depromtis,

fed corroboratum tamen Principis iufiu, praebet, Quod

fi jam Leges Naturales fubdituamus in locum

Me-dici, qui confilium huic decumbenti segroto

fub-minidrat, tum iis quidem , quippe qux noftrum per»

fe&iorem reddendum datum pro fcopo hahent, ob

intrinfecarn, hoc ed, phydcam earum bonitatem,

mo-rem geramus, oportet, fed quum accefierit

Yolun-tas Dei Legislatoria, nobis quoque in memoriam

revocanda, mox ob bonitatem inde ortam moralem

Legis adcuratius

adpeilat«

formam accipiunt.

Prae-terea fi largiamur, Naturam dbi

reli&am

concipere

pode Deum hac in

controveriia,

ut

benigni

con»

filii au&orem , id tamen non alio fieri poteft pa&o,

quam ut Deus

etjam concipiacur

tamquam

Summus

noder legislator, Legesque Naturse

tales

habeantur,

quales funt,

e. quse

legis

nomeu merentur

tuen-turque; atque

hoc ipfi

m

ed

quod

omnes

emun&io-ris naemun&io-ris Philosophi jam dudum

probatum

iverunt;.

§'

IV.

r

>

Qvod ad prasmia autem & pcenaS

adtinet,qtri-bus, ut nitre nsturalibus aOicnis confeélariis folum

modo confiderandis, tctam quantam, fuam innixam voluit Thomafius argumentandi molem, aliquam

Le¬

gis Naturalis cfficucioe ruinam minaturam,

de i.is

pauca quoque jam nunc funt

difierenda*

Pramjum

dicifur perceptio boni alicujus,

quod nobis cvenic

(10)

9 ) 6 ( n

ab a&ione bona oriundum* Unde (i illud ex

a&io-nis natura confequitur, naturale, fin autem ab

ar-bicrio & voluncaee imperantb pendet, arbitrarium feu fofitivum nuncupatur. F<sm vero eft perceptio

mali, quod nobis accidit ob a&ionem malam a

no-bis fuscepram, & eodem modo dividitur in natura¬ lem & arbitrariam.

Qaocont]ue

& in quaslibet

de-mum perfönas animum comerrimus, faciie

convin-cimur, ne uflam quidem a£tionem ia lyftemate

Di-vino manere fua vel remuneratione vei vindiöa

de-ftitutam* Confiliorum Naturae adfertores, quum non nifi unum admittant pcenag genus, videlicet arbitra¬

rium, mala vero, quse nexu quafi natural! Legum

Naturalium violationem confequuntur, pcenam

pro-prie di&ara non dicendam negantes, eo dedu&as res

eflecredunt, ut meri confilii titulo nominari Leges Naturales oporteant. Sed nihil roboris inde illorum

capit opinio, quin potius prorfus corruit. Mala

e-nim quas Legis Naturae transgrefloribus imminent,

quamvis ex naturali quodam nexu oriantur, necef-faria tamen fenfu abfoluto nonfunt, fed

pendent a Divina Voluntate eoque etjam arbitraria funt. Mo> leftias c* g. quae ex intemperantia redundant

, nonne

arbitrarias dicendas efie merito adfeveraveris, ficu-ti a Deo inflikas, quippe qui corpus humanuni ita

comparatum voluit, ut incommoda ex luxu &

abu-fu rerum immodico fentiret. De nutu [enim Dei

pependit, res aliter etjam, fi voluiflet, coordinare. Naturales idcirco vocantur pcenae, tantum

proprer

res creacas, fed non

(11)

• ) 7 c m

vitia, Juri Naturae contrariantia, cae tantum

comiteß-tur poenft, quse quafi eorum neceflari#

effent

feqve-lae, co facilius omni deftituicur veritatif fundamen*

to, quo certius, immo certifllmum eft, & minime

infolitum, Deum in exercenda jufticia fua

vindica-tiva etjam poems uti maxime arbitrariis, &quse nul¬

luni cum malö aftionis habere nexum videntur.

Eo-dem etjam fe habet modo, quando praemiis , tam

naturalibus, quam atbitrariis, Deus benefafta

remu-nerat. Nemo prazcerea ignoraverit, quid

fortuna

valeat, & quod Deus per eam providet rebus hu-manis. Omnia vero, qua? per iilam nobis eveniant,

quis cafu crederec accidere? Kc fecunda &

adverfa

fortuna, in manibus Su-mmi Dei mirabilem praeftanc

ufum. Illa enim, homines profpere utentes, in me-moriam fibi infinitse Dei revocent bonitatis, cui res

fuas bene fuccedentesdebent; Cum hac vero luftan-tes, Deum colant vitae haftenus aftae

cornmonefa-eientem, eosque

faniori

memi

hoc

rerpedio

reßitu-entern.

5. v.

-fåtate quoque recentiori, Philosophos novimus

ctiarn fuifle, qui hane adoptaffe videntur

Thomafii

fententiam, jam fupra heic pro modulo

ingenii

exa*

minatam refutatamque. llluftri nempe

Volffio eandem

quoque ipfam, imputandam

voluithaud

infimi

fubfel-liil heologus D. Langius, qui in

obfervationibus

fuis,

quas vocat Entdeckung derfaljeben und

fcbådlichen

(12)

Meta-II ) 8

(

©

phyfico und Sitten -

Lehre, cenfurae plus

juflo

forte

rigidiori, placita,

Volffii

in Do China quoque

Mora-Ii fubjecic, acque inter aiia eidem etjim vicio ac crimini vertit, qaod Deum Legem ferendo

Natura?,

non ut tyrannum, fed benignum potius patrem

refpiciendum effe adferar. Sed videtur acerrimus

hic antagonifta

jaculum

praeter metam

miiiße.

E-tenim hoc neutiquam excludit dominium Dei,

quod ei fane competir. Quam inccrnpleta nempe

& mutila, ut ita dicam, notio de Deo eilet, (i

bo-nitatis ejus paternae tantum haberemus refpeftum,

tarn inconveniens & perfe&ionibus ejus

minimecon-fonans ea etjam efiet, quae Deum tyranno fimüem

conciperet.

Quemadmodum

in

Monareha

concentum admiremur perfe&ionnm, qui ita imperat, ut non oblivifcaeur nmoris, quique amat, ut fe impersntem efle iit immcmor nunqu3m; Ita etjam conjungen-dae funt hx in Deo pcrfectiones, fcilicec quod

Deus omnino fit Defpota & Imperator illimitacus, fed qui paternum

fpirat adre&um;

qui

legibus Luis

e natura rerum hauftis, ea, quae perfe&ioribus nobis reddendis inferviant, benigne quidem fuadet, &

di-fuadet, quae damna

adferant, fed

etjam

ut

Au&or

& Summus rerum Moderator, qui normam hanö cbfervandam voluntatc fua Legislatoria fan&am &

inviolatam voluit; qui quidem interdum, folitis tan¬

tum a&ionum fequelis, adprobat a&ionem vel

da-mnac, fed qui fimul arbitrario modo luae Legis

exiftic Vindex Sc remuncrator,

(13)

fH ) 9 (

«ISi

&

Vt

Dubiis etjam, quas

forfitan quispiam

de Legis

Naturalis obiigandi vi fibi finxerit,

habito refpe&ta

ad earum Promulgationen!

folennem

baud fadtam,

verbo tantum putavi occurrendum.

Promulgatio

nimirum omnis fieri foiet, vel fcripto, vel fadto

five ipfa re,

adeo

ut mens

noftra Legem

a

Supe-riore latam, vel fubfidio fcnfuum

fibi

cognitam

red-dat, vel etjam fine his ex

conlideratione ipfius

rei ratiocinando cognofcat, Iam vero

quoniam

Lex

Na¬

turalis, qua Naturalis, nec

viva

voce

prolata,

nee

literis exarata ullo dici modo poteft; ipfo itaque

fa&o eam effe promulgacam,

facile

adfeveraveris.

Opera enim Dei omnia,

&

fines,

quos,

in

iis

pro-ducendis, Tibi hsbuit praefixos

pariter

ac

noftram

contemplando naturam,

Leges,

quas vocant

Natura¬

les, feriam neceffario fuifle

Dei

voluntatem,

ultro

quisque confitebitur.

Quando itaque

Leges

Natu¬

ra infcriptae dicuntur

in

cordibus

humanis,

id de

a£tuali praeceptorum

inipreffione

non

eft

intelligen-dum, fed quod homo,

jufta

adhibita

conlideratione

fuas rerumque nacurre

8z

indolis,

ratione

unice

du-etus, praeceptis hisce, in mentem

fefe

tam

vivide in«

finuantibus, adfenfum ftatim

praebeat,

Eftque

pro-inde hxc ipfa maxime

conftans,

certa,

perfpicua

&

animis perpetuo

obverfans

promulgatio.

Hinc

hisce,-jam breviter adlatis, liquido, ut

opinor, conftabit

Legum Naturalium certam 8c immotam manere Divinam au&oritatem & vim koct efrxw obligantem

(14)

t-n ) 1° ( n

atque adverfarios, qui eum

Thomafio

eamdem

forfitan inflanc tibiam, non ni ti fumurn vendere.

Quomodocunque aacem

illas

conftderaveris,

ip-fis tarnen femper & ubique conftet, oportet, prae

meris confiliis, excellentia & dignitas, ne pro meris eas declarando, coniiliis fan£t itas earumdem >

qua gaudebunt ,

prorfus

eat

peffum,

adeo

quidem,

ut iiberis hominum determinandis afåionibus, in

praxi morali non

(ufKcerent,

nec

Deo

auStori

omni-busque ejus Summis perfe&ionibus

forent

conveni-entes. Unde ficuti Deum Surnmum luftifiimumque

Imperantem, aeque ac

Patrem

beneficentifismum,

qui nos

voluntate

fua optima

&

Legislatoria

fub<

ditos, praemiis

&

pcenis

nacuralibus quidem,

fe d

i

is»

dem fimul arbitrariis,

perfe&e obftringit, ad

a&io-nes fecundum Naturae Legem

inftituendas,

ornnes

& finguli

agnofctmus;

ita

ecjam

venerabundo

animo,

voTuntatem

Supremi

Numinis

ample&entes,

hane ut veram Legem

neceffario

& per-petuo a

nobis

obfervandam

aecipimus

& aeftimamus, & D9 G

4.

4

*

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :