Dissertatio philologica, de sortibus Hebræorum, quam consensu ampliss. facult. philos. in reg. acad. Upsal. sub moderamine ... Andreæ Boberg ... publico examini modeste subjicit Ericus Klint, Uplandus, in audit. Carol. majori die I. Julii, anno MDCCLIV. h

Full text

(1)

t

dissertatio

philologica,

SORTIBUS

HKBRAiORUM,

QUAM,

consensu

AMPLISS,

FACULT.

philos.

IN FEG. ACAD. UPSAL.

AMPmSIMl AT

QU

ΕV1RT,

γ

l. L. O. O.

PROFESS.

REG.

et

ORD.

TURUCO EXAMINI

MODESTE

SURJ1CII

ER1CUS

KLINT,

UPLANDUS,

IN AUDIT. CAROL.

MAJORI

DIE

h

JULH,

ANNO MDCCLIV.

Η. A. M. S.

V Ρ SJE,ALI

Exe. L. Μ.

HÖJER, Reg.

Acad. Typ.

De

(2)

S:

e

R;ae M:ns

MAXIME FiDEi

VIR.,

Kegnique

Suro-Gothict

ARCHI

EPISCOPE,

Kegi#

Academiae

Upfälienfis

? RO-C

ANLELLARIE,

Yenerandi Confiftorii Ecclefiaftici

PRÄSES,

Keverendiflime

Eminendflimeqae

PATER atque

DOMINE,

T

Ipfalidum

ΡτφΙ,

Gotbici

fpes ampla

Monis,

LJ Qua

pakt,

Aonii

Da&or

Amorette chori>

Da veniam

Muß, dubitantis

&

annue

eeeptis,

Sims

celfas

audet

follmtarc

forcs,

(3)

Plu-Ρ

l

ur

im

a

perfacifis

ßi eredita pignora

mentis

iape

mens

lato

praduat

ore

Pater.

IBe

4uis

docmt

panter

juccedere te&is

* Nil quam

vis

prat

er

vilia

tura

feram*

Mim

exemplo Sortes

nunc

Gentis

Hebräer

Splendorem

fnbeunt,

quem

pia mitra

dabit.

Lxtaque

fe

timida

jungunt

mea

carmina

imbap

Et

fuß toties

fupplice

corde

pre

ces:

It.columis

vigeas, fuperes

ut

Neßoris

anno19

Adfertor

fidei,

Prxßdtumque

gregi„

Rcverendiflinii NOMIN IS

TU!

euitor

Devotiffimus,

(4)

VIRO Admodnm Reverendo Ef Prftlariffbw,

Dn.

Mag.

EKICO

KI.INT,

EASTQRI \in Borftill,

Öfthammar

& Graefö longe

lueritiifimo^

jDiitriäusque

adjacentis

PRiEBOSlTO

adcuratiflimo,

FAREN11 DILEC1ISS1M0,

arentum In prolem luam merlta ac

beneficia,

a teneris inde atque ipfis

jncunabulis

&

deinceps

prseftitaut

re.Iiqua omnia

temporeantevertunt,

qui-ibus in aetate adultiorinexumutuoobftrlngiturInvicen? ge¬

nus niorcalium.j ita Mberis Ingenuis

nihil prius erit,

nihil

pofterius, quam

oblata

opportunste,

quantum

licuerit,

£eftari, quo obfervanti®cultu

audlores

&

tutores

vitaefuae

merltorevereantur, &tpote aquorurn

follicita

atque

übe¬

rall,cura& prima &reliqua

illörum

felicitas ornnino

pen-,deat. Hujus quidem

beneficentias pariter,

atque

amoris

Tui, Parens Optime, fijtnmiae perpetui,

jufta

ubivis &

afiidua recordatio id poftulavit hodie, ut,

publicum

edi-;turusitudiorum in artibus ingenuis fpecimen,

tenuelicef,

fed Te f Parens,Optime, huic etiam

fuppeditante

fumtus,

piam venerationem

gratiflimse mentis,

quantum

liceret

,

more

receptoiignificarem.

Dumvero

exilem

, nequetot

tantisque meritisparem,

Indulgentiffime

Pater, hic cernis

verborumfupelleétMem, neanimum

inde

meum

m.etiaris

9

etiamatqueetiam

fuppiex

oro.

Defunt

mihi,

atque

deerunt

fiemper verba., quaetenerioris

affedtus, piacque

devotionis,

quaexaeiiuat animus,

lu&que

juxta

benevolentise

idonei

fint ioterpretes. Vota igitur,cumcetera

defint,

proincos·

lumitate & flore Tuo perennaturo fundere non

deifnam.

Vi vas,OptimePater,

diu &

profpere,

Public«

sei

atque

Bc-defiae, Familiacrfenique

& Tuo

fimul,

PARENS DILECTISSME,

ßlio oLedienliffitns ,

(5)

ortitiones gentis Bebra?«, qua*

wMMW^M

rum

in

·*

hift°^a

T*

fiaU(*

wålaP·

femcl

fit

mentio,

breviter

levi-terque contemplatori,parum

ne-ce^e ^r^^rarnur5 ΪΡ hyjus nego.«

ISip!

aditu

dperofius

declarare

9

ß^M

*° hei°

potiifimwm fortis

velimus fignificaium.

yocabu-

La-···* ·.- as.· ·*· tinis

quidem fcriptoribus hoc

vo-cabulum varia denctare, cuiyis eft

manifeitum,,

yel

e

fcriptis eorum, ve!

Lexicographis; adeo

t;t

Martinio α),

iq admittat fignjncaticnes, aliis vero

pauciores

> ut

fre-quentiores

& propiores

ad

rom

defigrianda.rn.

Ejusmo-di Γιιηί, quum /ovtes

adpellantu.r

ijjfa

ftvna f

teiTerse,

quibus in fortitione

conitituenda

ufi

ftnt

veteres;

vej

ipfa res, quse

fortitioni

firit

fubjedla

, atque

hin

c

etiam

portiot

hicrediias,

ac

poffeffio

}

qua?

cuipiam

fadla

(6)

J 0 (

tfciie tféf aHö modo öbtrgit} quin &

ipjfa

ßffif0i f. S«r dks förlieftdi, ηόη minus in Lafio/örj adpefiaror,quam? Hebrsfcis idem negotium cfefigflhtur eocabulö uti bκ c & afla e loci» (cfiptorimi celTedfis , quae fifiu» c Löv

Xica v faciie pétfpkcfe lieefy ßolbiS inline quah ÉrånliCu·

faciie pfsitermitienda.

Hsec aniem ut" pauci* beic indicäffe luffsCerif iti

pafebit" faciie ex ipfa

hufus

argumenti

ira<fkfiöne,·

ultf-·

fiio Ioco addodam fignificafionem ήοβrse heic?

potifTiy

ifiuffi effe cöftfiderafionisf qoutff forfibus Gentis ffev

brresi difpictendis terfafur

pt&fenii

dpéttl ßoffraf.· Etc>

Hilft foftium ejusmödf cum afiquoUes liferis C βε€

CömmemöfaffO'» Dtvirto mandatet jåifarnm,· tit nihil

Hüne de fkbbinorurn& Tadmüdiftaruiff fc'ripfis' dieimtisf

lisud femefe löcatofß fri fpefätimus con&tßrn & indu*

ftnam noffram,·ft ißmedifäfionibüs tfröTum erUdiförürn#

hott obique heiC cOneorditjus\ auf eofifempfanifcsauf

«ecörati'öriLcdk)fi$éXamini fübjsciendis f vires ingeriiß*

Ii. pefieiiferrtm. ItatefO In Lifee fradsfulis progrédien-t

dtam# ratfi fumusq uf ortfiiurß primO Bebrsea i/öcabo*.

Ii, quibüs forts negotium in tCödice denofirur, qusßv

fum fietterfr, explteefifros^ delftdevafifas forfiurn fpecies

^

pfseennfe l eodice, feeenieamusj medum pofiea, quo

gpud Judseös

pefäiias"

fmfle,·

tfadvnt fcriptc>re$f qüOUtf*

que iiCet ^ int'eftigaf'ifi Polt

addudla

denique'

non-ßnflä gentium

afiarUrn

förfießdi exempla in f. Jiferfsok

tfa> defimtium ör'igine prima»· Judseisne aß aIiis

gén--ftbtjs tindkaßda^ pro re mt* paueis dfisquiremus. fß

fiifee t er o

perfra&andffo?

fr

Tuö·

f

L· Ii

exadförf

ju-die'o finguia minus iefpönrferint*

quod

optare quidem*

tix aütem fpéfare fas

ef!#

éundem fiifcé eonätibus

no--ftdss quem

prseifarö

aliis foies f hvoftm ?uüift ve*

iiian»que expetimus afque CXoptamüS.

α) ϊη Lett.·

PhttoUg*

(7)

§. Il

Sortium negotiumquoiiescunque In f. codjce

B«-brteo exprelTe commtmoraturvo cabulo

defignatum

fere legitur, vei

cßkufum ipfum

f,

tefleram

notan-te,

qui in

^ortjendo

a,dhibetur,

ut

Prov·

XVI; vel

rem,

quqe forte obtingit,

.hasrcdnatem,

aqri portipnew,

jud,

J: 3. yelofficium, rnup-us,

minifterium, feChr,

XX] V:5,

7. forte β

ifignatum

Λ cetera£

pari

fere modo

, quo

fa-tin, fors plures hos fignfficatusadmictic, ujtiupra diétum,

fciymon vero

hujus vocis

/1

qusefiypris,

haud

un am

de-prehendes

Poftorum

fententiain,

an

conjeäuram,

Sunf,

quibus per nie tat

helin Ii

ti. deduren

dum videtur

a

b^l

exphrfipfti alii.s

compofitum

putatur afi-tj &

tfb,

utpo·

te cum fors non mtfceat, ied tollat Jites 0). CeteruiJi

Jfcebit nobis cum j. H- Majo b) j Utramque hane etyv

jnoiogiam penfere coaxftam nimis & cönttrtßm, atque potius cum

ipfo

vel primitivqm

üatuere,

ve]

referre ad

rad.Hebrsejs olim fortafie, aeque ac Arabjbus poftuvodum

juiitatam, a.tque his etiamnum fuperftitem,

*n,3,

Itipido* Jtim

ejje

>

und

c

habent formam

b"%3

> qute

laptdem

(ignihcat, 1.

calculwn,

cujus in

fortilegiis ufurn

a

dm

it*

tunt facile orrtnesj ejusdem plane fenfus , Jiterarumque

earundem , & eodem ordine locatarum, atque in Hcbr.

quod vocabulum non fprtitionem folum, fed ejus

jnitrumentum7 tejjeras 1. hpiUos, in hoc negotio ufur»

patos iign ficare., anteanotavimus,

Inde

&

Lexicogra-phis recentioribus,

Stocfcio, Clodio, alirs.,

poil Majum

hcec convenientia utriusque Iinguae in etymo tradend^

eft declarata. Quin .& radicem verbalem, b^Ur! in Hi· phil,

Palieftineniibus

Poéloribus fuiiTe

ufurpatam

infen-fu fortieiidi, docet nos

Caftellus

in Lexico Heptagb lo*

cumfuppeditans ex Talmude Hierofol» tr, laanit c. 4.

Unde patebit faltem, vocishujus radicem efie triliteram,

nec iacile exhypothefiNeumanniana ad fernen aüquod

(8)

€*2? ) 4 (

fciliterum,

liorridum

& in' iernibrio Kebroeo νίχ

repe-rien-dtim, , 1J, vel bl* cetera,· und«

Coafuerif,

pös-fe redig!. Ner.

perfpicimus

faclle

Mearrt

d

fcindfarfi

Jortis aut

/cheduhe

for

ti

leg#

,< in

deiiniirone

Neömarmia'-na, e valöre interno1 literarum

Hebr. effiéla,

ijmm

ii-ftit Clodius iß lexieo feiecfo , quurn rleici ib:fur res,qne

•flecitndö in partem adver(am

convolutä

cfl; tilpote quam

baud minus obfcura'm & aiiis rebus communemf

part-ter tonnse rotundce, vel cireuiis vinculorum illam am«

fcientiurn> vel rei alii,· poieris aptare. Sed hsee in

tranfuu.

ä)vid. Léiqb' Crtt. f. b) in jitppL & ammad®,

sid Lexicon Cocceji.

Ht

Sub hifce difcuticndis fuborta ftrif fufplciö,· ne€ eollaéhneum vocab. re blU, nec radicém forte verba¬

lem ejus in f.· textil deficere,· fi atfeßtics confidcretur locus Proverb XIX.' 19', Ubi condariiér Codices Hebr.

omnes, fecundum ro Ketebb hane exhibenf ic&ionem:

iVTj ίίΦί fiQfi-W. Hujus autem vocabuli αττχζ •λεγομεν#j (et fumcum· non ailequerentur Maforerha?, uti ftee polb iiios plerique interpretes, audaci admodurn &

proeeipiti manu afque

crifi,

pro eo

fubftituerunt

iLum

Kerij legende ncft ^1'JN

qtiafi·

Bbrariorum vitro· & o-fcifantiaaut imperitia, pro; Daletbin f. textnm bie

irre-fbifef?

vel

fubilitutüm eilet Rrjchy gratifiiwia

fonge"

ienfurä Cappello & cömplicibus, qui f. textas

rntegrica--terrr ubivis hbefachre ftudént. Hirseille qurdeio /?)/;,·?-tejjario voeabultim hoc

leg

eraufη

cevjet

*?*%$,

per

Daletb?

aique r-dlam omnino effe lecliönem rS" Ken; vhiofdmau¬

tem & eöfrupiamvideri iIhmτδ

ketibb

5 cetera. Haue

autem hujus Bibliomafbgis femerariam crifift ädeo1 n'oh

(9)

) y (

Cappellov'rna^no$aiioqdi vindex

&

aiTerfoi1

äutlicntia?'

t tex'tüS, ut locum hüne Prov. XfX. fiienfio prä ter»

fnitteris herbam potius porrexiiie riixerisadverfario.

Pils-fithaue! dubieveiligia magni Patrisfui,&rehqhörutr.in hoc

ft'üdiorumcänrpoAntecefforu'm,eo

quidenVsevo;quo

Rabbi¬

ner um ieqüe ab Mafofae audori'tas sÖ

iides

rérum furn-mamtenuitiuf-pote qua paritsr iiixi,

Nfunfterus,·

iVgh-inus,·

Avertarius,Forfterus,Sehindlerus, Caiiellüs,ceteri iongbf

ordinό,équea-cBuxtorfiusPatér,-το

ketith

voc. ut alte-*

säum eS.textuexularevolueru'nt, adoptato Keri Maforerico*

utpote in loeis aliis ,> & ejus'dem quidem Synta¬

xeos,··· obviof quse

adfert Cappel

Jus loe.-cih itémqöe

Gé-Jerusad h. j. y- cui pa'riter in

(uö

commentafiö,

alibqui8'

acci/ratiffimo,- una· cum Abr.Calovioin Bibliis Illuli-r. poii

Grotium atque alioS,

eadf-em

,< q.udé' ceterisfhéic itetit

feri-ten-tia· & expliqatio.,

Ät

vérq» parum' cauie

&;

prudenter

hac in re verfatosfuiiTe,

poii

ftlaforärr.rummos licet irr

hac palrcdraÄ-thleias & Magi

/bros

v repudiähdbrc

Ketiblf

communi omniurn ebdieum ebiTfenfti recept'urn,

ut-ut inteHédu dtfficil;iusy id nöfho demum aebo

depréhen-deruni aeuflores Philologie ρoftquam Mafors audoritas

ad examen·juftius revoca'ri ccepit. Senium non omninö'

til!um huic vöcabuib in hoc loco deetfe,·» ipfe irit'eliexic

Cappellus, fufpicatusy gemiinum

^14

in

His

ipn

fpü-*

rium, a quoplam fuiiTe immutatüm , qüi ex

coiladanéo-'

VllJ" coHegeritirain hic détlotari pi'dccipitem ac tonera*'

riam ,· fortis.alese congruentem : adeo ut ΠΟΠ bi.l huic

fignificaret #ξόττέτψ hs o§ynv.

Sed

fixe

paruui

fölide

acute.· Quid enim iiia mutatiohe , néutiquarh in

S.

textu·

ädmittenda ,

fuiifet

opus ,·

fi

evidens adeo1 eilet

fenfus

TB Ken, qub'd Cont'endit

Cappellus?

Keditis

onininoy

fine ulla iftindmodi r mutatione fada, cenfuerunt

iriter-pretbs

peritiitimi

fummique Phiioiogi

,·, üterque

Kdichaö»

(10)

com-> $ c

ftvode iicexpripi pßffe: n,?m fors txcandrjcentieeφ,

ac-fipere ,

yel

, ut <i<c/pi.en/ quijs

fit

p&ifamj exifümantes

Juxta., tö

Kh-i

explicaty

efje facifius. Contra y

er.oGu$.-letius nihil ticic pjdef in fteri, quodalteri prarf?rat§ tief

ejffe

melius

quoai j"n(un f magisvatiezejjariun;,· wcrnfiß' fie Granmißtket tii di&i&wm ufitatam reduci poffe,

arbi-jtr^tur. A'koque το Ketibjo seque bene retinerj, cgnfetj

quamyis haefitetipie informaGr^mmaticadefinienda, iit? ne fldjeßipum , an Subßajitipnm, an perbitm fnfirnfum

nominafcens. Quqdcunqueyeroflottierte, formas

fipgu-tas eo tende.re putat evidenter , ut irce temérarjae fort-em

ßleamque periculofam apte denojtent. .Sagaciflimo auteri)

AJb. Schultens, origifium Hebr. Jndogatojri ac Stator! fo-|ertiiTimo? hifce iiteris^arn

defideratiffimo.,

in fuoad loc. fit. commentario haec non fatisfaciunt. Aiiam igitur, planiorem haud dubie & propiorem, /ibi conilanter 8c frequeptius, ,ne,c infeliciter ubivis tritam ingrefiTus eft (e-jriitam, ad faprurn iljud Ketibh e manu violenta

frja-forge eripiendum ac protegendum ; iuffultus etiam hi£ prseter ipem & confyetudioem confenfu ipfius Gufietii,

approbaiitis circa v o c. lingvie Arab. convenientiam,

prieeun.ee Hotjtinge.ro5 ita quidem, ut non minus in

He-braea quam Arabica lapillum iignificet. Colljgit hinc

Acujtiflimus Schuitenfius , haud .coade quidem , fapidis

.denominattion.em in utraque lingva fadam efie ab afprvλ

duritie, otque adeo t.hema

v>"ii

utrique olirp

denofaiTe,

afperum acdurum ejffe-9 uride fa.cilinegotio figuratus

fifti-tur fenfus verborum ΠΟΓΓν·^ , quo hominem afperum

iracundia, velgenio iracunde temere ubique indulgentem & exafperatum defignabit.

Quam

explicationem , cq-pioiius )n commentario laudato illuftretam firmatarnque,

aeeeptabit fädle quilibet? cu| ftilus Salomoneus, diéliq-nis empfiafi & figuris refertiflimus , probe fuerit

(11)

y 7 (

fiic peroraiTe

vidbtur

Matth.

Hillerus

Uly»

quum

diSjun--$is Jifefis hafte exhibet legionem ΠΟΠ? 13, afque in-ferpretafionem , congrena

åä

excanäefcentiam

Läudan-<fus' interea elf Zefus Viri

Sagaciffrmi

iub cufa

inefefefitf

fextus Sacri. Üfi nec fuaofr.ninolaude efit

deffaudän-dbs Cfariffim. Reckenbergerf quem afterum

lertf

dixeris^ vel fecundim a GuiTetio, qua'ntum növimus, qui inter

fot Lexicogräphos;

&

formarum

Hebr exhibifores,

t'urft

teferes, tum recentiores,, n'egie&am a

f&mchio

,

Bux~

föffio ψ ceteris , förmam hufis

Ketibh, inriußria?

&

ae-Ourätiorie prorfus

laudäbili

,· poftlirftinio

veluü fuae

civi¬

lafi fuaequoe

fribui affereftdarn

sc

vitfäfcsfodsm

prude'nter

JudicaVif

(e)\

Rafebif

fairem

ex

hifee

, ut-

fpe«?

famos i quse' Opiftlofte ρfura

fub

etymo geftuinö'

iftdagandö fe' nobiS

fuggeiferünf

,· neüfiquarm hic

o'puS efie illa? hterarOrrt

mefatheii

& fpedofa figftifica-»·

tus cftnVeftiefttijf, quam'in ?3Γϊexplofaviti

&

$Jh pef

fuppeiifant ÄvenatiuS,

Forfterus

f

MerOerusabf,

cum

in ipfo codiee

& vel rädiX

vefbälis,

uf

fufpicatur

Gbffe··

fit»,« vfifttfme«coftgefterum

ejusdom

ofiginis fe

cönfpf-cieftdum pra&beat;. id quod fåtis deelaratum

äfbitramur*

βyin Crit.Satr\ f.$9. />}ΪΠc(nieördantνUfLex-Hebr,·

fß.v'i'd* Cmrttent.

L

Hebr

p. ffi

d)

tri

ar'Canö

Kerf &

Ke~

Übt p. lig'i e> Vid.Lex,

Hebr,

p. 2-44,

&

φ

pi

<£f. Lex«

fa.

i

m

Heften afuf prrajferea fortkiönis·

äélus

in S«

frieris

vW*

^ahulb occüFrenfeaijquoties inlibiö ERher tantunv

modo',« praefertirft Cap. Iii.

& !%.·*

übt

fjuHerft In

löco

friöri

tfee v

com i.

Orbisy

äperfe

SlTri

explfoatuf

Q^iai

y

ut

fyriouymum

explicatiovoeis vel-·

ti peregrin« in1 gente' Η br. per

afiam

lingual

efus

fa-·

fntliar'eftf, fat vaiidUm fis nfrübere vklefuf argumenftmr^

(12)

0!3> ) <8 ■(

Equidem fuere pdurinii haud mfimseROtre PhiIo<ogI, qui ?etymologiam ejus q.usefiverunt in rad. Bebr. må,

addi-ta hau vel illa ratione denominatiönis» Ceterurn adeo

h.&c derivatio displieuit Summo in hifee Doétori, Aug.

Pfeiffero, ut contendiie fuftinuerit, viχ fuo tempore

fuijje quem quam, quirijegare awdet, vocemejje Eerflcaw; ineptmnque haheat ewn , qui radicem tonflituat Hehrmå

frangere a). Utrum vero laudatus Pfeiffer in

reeentio-ri lingua Perfiea genuinam vocem invenerit; quos

fuofi-gRificatu proxime το må attijigeret & iliuftrarer, quam

ioco cit. fidle.; an probabilior fit fufpicio Relandi b) de

σιϋηξΰραντειοι

Regis Perfarum» ex eo, quod mö hodie

Ptriis ebulybem notet, id noftri nec negotii eft,

neca-cuminisj in hac brevitate nobis propofita, definire,dum

ad alia pergimus, rem propius attingentia.

(iy Vid. Bub. Vex. in Eflh. IIL 7. cf. Michael, not.

Bibi. ad eund loc. & Ed. Letgh. Cyit.Jvoc. b) in

antiq.

f* l'aru

IV. C.IX. r,

.

5· V·

.

Åd fortes ipfas in f. literis eommemoratas vifen das

propius accefiur-i, rnox deprehendirnus, iHas non Raffe unius modRnec generis ejusdem, eaq-ue decauffa varie

a ibriptoribus hu jus argumenti variis

diftingui, vel ori» ginem atque initiiutionem earum fpeciantibus, vel

objs-gtum atque finem diverfamque occafionem , cur jaclas fuerint. Etenim occurrunt in f. hiftoria fortes, quee ex« preffo nituntur rnandato Divinoj funt alias, quas ex

ho-minum arbi-trio, nonnunquam temerario, videntur

u-furpatiEi alice in diiiribuendis bonis, h^rechtätibus,

pro-vineiis, muneribus, eeieris; aiins adfffbit«, ut confule-retur Deus, quid in prüfend negotio ambiguo

efitt fa-ciendum, quid omittendum;alioe,utinquirereturinactum aliqusm praeteritum^ alias, ut dehgnareiur fu-bjeéium

(13)

) 9 (

huic ve! iJli negotio aptumj

alice

aiia de

caufta#

Unde

etiam fa&um, ut varias chverfi icriptcres

ccnftirue^nt

harum fortium clafles, ineoqiidem concordts,

quodo-rigiais refpe&u iint

diilingaendae in Dlvinas

&

humanas,

atque has quidem inluitas Γ.

hoheftas,

&

illicitas feu

malas & vituperandasj refpeitu vero objedli, aut

finiss

aut occafionis variar, ob quam adhibentur, varia ratio-ne illas d ihnguunt ac denominant. Placuit autem

ftr-me pierisque diftinétio in dwijorias,

cmJnit

orias&

divi-mtort as$ quam etiam nos, tt iortibus ftnguhs inf.

hi-ftoria enarratis congruentem heic aeceptandam & ob-fervanda η arbitramur , vifuri fub ipfa traélatione hujus

argumenti, quomodo hae vei ilke fortes ad tres hake claflcs commode poffint relerri, pofcente id

illarumin-dole atque inftituto.

§ VI.

Hifce prcemiifis, nobis quidem primum fe cfferunf

ccnfiderandoe /örtesDivinatoria\ quarum paueiora licet

in hiftoria f. referiamus exemplaj funt tame η illa fat iliuftria & notatu digna. Exhibetur unum in hiftoria

Jofuae, cap. VII, ubi fortiumope deteétum traditurgra·

viflimum fcelus Achanis, hifce quidem verbis incomm» i8: 'cis-ja py

τ&ί

tma.fr

uva—ns- aip^t

Oo-cafionem huic fcrtitioniprsebuitoccultaadhuc

cladiscaus-fa, quam pafti nuper erant Ifraélitas in expugnsrrda

ur-be Hai: unde facileinteHexit Jofua, Duxatque Princeps

eorum, criminis alicpjusreum fuifle populum, quoάσ¬

ε nia adeo eftet ira Divina, ut fub ipfovi&ricium

ar-- morum

primordio hoftibus terga vert^re cogerentur^

turpique & fuga & dade aifligi. Cognito moxreatu

po-pub,ex

violatione

Divini pra?ceptide rebus Hierichuntinf«

devofs,furtoablatis &foppreffis,mandato Dei

requiren-dus erattantifacinorisau<ftor.*quemquidemfortisope

pro-diiu.n fuifle ac dsprehenkim, declarant haud obieure

(14)

\€i-, ) IC C (25!3

verba S. tex?m jam modo allata. Denotatur id pofifH« «τιum verbo "dS, rccurrente aliquoties in hoc loco, asqtie

ac ceteris , ubi (ortis negotium enarratur. Quod vei>

bum licet generalitis fignificet ccipere» occuparey

fpecia-iius tarnen ufarpatur de capto homine ac deprehenfo, &

cletento veluti per fortem indicern, ad inftar ferce vel

a-viculce, quas laqueo aut vifco, vel glutine capta tenetür.

Quam verbi hujus emphafin in fenlu tropico egrégie pro

xnore fao indicavit atque iiiuftravit Schultens rz)>.

atque polt eum Clodius m Lex. Sei. nec minus

Stoc-kius in Ciavi, atque Pifcator ad h, I. Hinc in cornm. 14,

ubi exftat rnandatum Divinum , de inquiiitione

hacinfti-iuenda, Vulgatus interpres verba Π1ΓΪ* 13*73^· "NW*, haud

dubitanter reddidit, qumicimqne tribum Jors irwenerit.

Pari roodo & Arabica Verfio tum in hoc loco,tum 1 Sam.

XIV. 41, 4Z., ubi de fortitlone inter Saulem & Jonatha·

tiem agitur , verbum 137 conihnter fere vertit pet

gS*

,

quo

Jortis

adtus

in

illa veriione

& Jingva

fe-pius denotatur. Aliter vero cum reddiderint LXX

fn-terpreres , Chaldseus & Syrus , ncmpeLa per in«

pre-'hen(lere ; ill» : jh dv νάςιοε, rneriio fuipicatur

, ρoft

"Pocockium & VValtcnum s Carpzovius b) ad exemplar

Hebrseum,nonGraecum, autSyriacum, quod alibsj fsepius

iaclum adparet, audlorem hujus verfionis fuam

compo-fuiiTe. Sic & ßiblia Vinarienfia Germ, verfionis fenfum

inhoc loco fépplevere, tUttcjj* tog treffen/ in comm.

14.

Atque ita potiores fere Interpretes, c®ofentiente etiam Tlavio Jofepho c), modurn hujus inquiiiiionis

explicue-re. Adco vero ab hac fententia alienus eft Jo. Clericus,

.In fuo ad h. 1. commenfario, ut Vulgatum Interpretern,

vel, ut iple habet , Hieronyrnum , audacia? arguere

fu-"Öinuerit, quodJuanvconjeBuram in comextum admiferit,

jnbi nulla e(i (ortismentio, ScÜicet credidit ipie, potius

ple^zareii) 3

päUio

iadutui^i & collan ornatum

(15)

eiafFc, quod DEtis ei fuggefTerit. Quts

quidem

explicado,

e Rahbinorum feholishaud dubie hauiia,non omnipror-r

lus caret fpecie, eoque longe eil

tolerabilior cenfura ifta

acriori, qua errorem & c&rruptionem

"antiquiifimam

af-finglt textui S. Hebrseo , in commate 17 ejusd. cap. ubi

coritendit Clericus, adduétus potiffimum fide Vulgari In-terpretis, quem jam modo reprehenderat , vocabulum

ETOJT? > quod textushabet, tribuendum (ge

librario,

non

S. Scriptort t qui fine dubio

DT31?

fcrip/eritχ licet

He-brseo textui conformia habeat verlio Grasca> cujus

ipfe-met adduxit vorba , fed ex opinione ejus seque erronea.

Hoccine vero fine Tummat audaciae nota, in Clerico,

hie-t>t alibi faepius , contra authentiam S. textus, Cappella zante, eil ferendum? Ad reliquam autem ejus interpre¬

tationen] commatumantecedentium, qnod attinet,quam

modo vidimus, illi paria iere tradiderunt Hebrseorum D)-dores. Exifiimant illorum nonniiili, faélum efle

crimi-nis indicium per Urim&

Ibumwim, hac

quidem ratione,

ut tribus otnnes coram furnmo ficerdote, pedlorali fuo

& lapidibus iliis duodecim ornato, convenerint, atque

ea gemma, quse fontis tribus nomen

habebat, fplendor©

amifib,

culpam prodiderit.

In

hoc

autem

iiberalloreS

funt Clerico, quod cenfeant, deprehenfa tribu,

efle

int

profapias, domos deinde & capita forte

inquifitum

j cui

tarnen locuro nulluni in hoc negotio concefiifClericus.

Patent al ii Rabbinorum , vcl potius fingiint,arcam huic

adiuiiTe operi , ante quam primi Te

iliterint,

qui tribus

reprsefentarent, poftea qui

familiasj illos

autem, qui de

nox:a tribu vel familia effent,· ita retentosfuiffc, ut ne

quidem loc© fe movere

poffent,

donec fur,

le

liftens,

eodem eonßringerctur modo. Collcélas hac de re

D,o-ilorum opiniones exhibet Buxtorfius d)· Ab hiice vero

populiribus

fuis

merito

dififentit R. Le

vi

b Gerfnn»

cu¬

jus

hi£C

eflexpofuio,

*?W1

Γ#Π

ΠΙ

ΠΊ7'ΰχ

qijcd

(16)

) it (

totum hoc negotium forte fuerit peraBum. Cujus fuae

fententise fat fpeciofam hanc adJit rationem, non opus juiffe totambaqibus , fiper Unm Cf Thummim, aut

prophetium indicium factum fuiffet, cum itaßatim reus deliBi potuiffet indicari: ut haec breviterenarrat Buddeus O· Qiiae praeterea difquirit hie Rabbi in fuo ad h.1.

com-mwnt.rio, de fortis indole, aut erim ine Achanis

impu-tato Ifraeli toti» ad noftrum non pertinent inftitutum.

Nobis fufficiat ejus confenius de /ortis adu hic

comme-inorato, quem & reliqui Dolores gentis plerique haud

segre admittunf», invito licet Cleaåco, heic, ut alibi»

quoties fert occafio, novaturiente.

ä) In comtnent.adTfob- V: 13. &alibi b) In CrifrS* Bart. II: c. V. ff. c) Tn antiq. Jud. Lib* Vi r. d) In hifloria Urim & 7humm»,Cap. III. p>m. 3.04 feq. e) In Bfl.. Ecel. B. II f, IL ff.$

$

Vit

Alterum fortis Diviwitorirf exemplum commemo«

fcatur in Hiftoria Saulis, Regis Ifraéiitarum, fub

expedi-tlone ejus bellica contra Philifbeos. Etenim poft boftes

opeJonathanis & divinitus

c0\vfternatione

immiffa

pro-fllgatos, quumnefeius edidipaterni? graviilima.

exfecra-tione firmati, de cibo nullo iumendo ipfo tanfse

νί<Π:ο-riaedie,, ne ulla oecafio perféquendi hofies elaberetur3, Jonathan Regis Filius fame & pugna deiatigatus, ali4

quantulum inellis degufiaflet,atque inde viribus refe&us jjopuloidem faciendi coniilium dedißet; ratus poftmo*·

dum eft Saul, violatum a quopiam jusjurandum cauffam; fuifle, cur fibl fcifcitanti defuilTet oraculum & refpon«

•Cum Divinum. Sörtitione igitur requirendum cenfuit

tulpae hujus au&orem, ne femetipfc quidem & Jonathan

»e filio hinc excepto. Enarratidipfum facra hiltoria

hi-fceverbis.' (rut113*1T2 JJW f»

VttW

"KM*"?

ι

(17)

.

_

»i

(

SS®

in Cap.

XIV.·

4.1.

Libr.

1.

Samuelis.

A&urti

fortiti»·'

nis in hoc

prsefertlm

commate

defignari,

vix quiSquam

eil Interpreturn, qui negare

fuitiriuerit;

quin

& ipic

Qericus, heic, ut rn priori loco, ceteris

difficilior,

*d

concedere fuitccodlus in iüo ad h. ioc.

commentario,dG-cens, verba jnj,* hgrsihcare , eum(orte

damna·

tum fuiße. Hoc autem

adni'iTo,

jure

miramury

illum

eadem verba in commate anteced. 41de eodem

joiatha-r\e & Säule occurrentia,

expIicuifTe

non

de

forte%

fed de

Urim& Ibammim, feu voce PontificisMax.ίαerisvetli*

bus& collariornatis idqueeo magis, quod

veriio Grseca

των 0,quaeipfi alioquin

multi

eil

pretii,prasferrirn

in

pon-deranda dignitate H:brari textus^

hoc modo

reddat

ver¬

ba illa: r&j νΛηξίϊται

'ίωνοίΒ-χν

x&f Σα&λ,

&

Corte

captus

Jonathan &Sani: quem etiam

fenfum

expreilis verbis

exhibet verfio Arabica, a Latino interprete in Polyglot¬

tes Lond. ficreddita: tum mißis fimul forribus

obtigit

jors

pfmatbani&

Sauli.

Poilulare

omnino

utrobique

hunc

fenfum Hebr. ID1?, antea nos

evicilTe

ex emphatica ejus

fignlficatione

fper^mus:

immo

vult

Gufletius

ex

verbis

etiam antecedentis hujus commatis 41, tFDFT Π3Π,

for-tis negotium haud

ob'cure

de/ignari,

vertendo:

da

*«-noceniemj contendens,

verbum

3iT,

cujus hic habe¬

turImperativus, non minus quam

7&y

·> NT

&

in hoc

noilro loco obvium ^, forti denotandae, in fenfu Ii»<

«et tropico ,

eile

conveniens ay.

Hanc

autem

verfionem horum verboruui 0Ί3Π Π3Π qua? multum alio¬

quin torferunt

& in

diverf

1 traxerunr

Interpretes,

ut pa·-.

let ex Poll

Synopii Criticorum

ad h. 1. fi adrniferimus

^um quibusdam

aliis,

paene

fuperflua videbitur qustilio?

-quam ex fortis eventu,

jonatbanem indicante,atque

ho¬

rum verborum alla explicatione, fibi, ur

neceflariam &

valde controverfam9 formarunt plerique Interoreres, tum

Htbrasi, tum eeterij, hsec

vide'iicet:

jSuntlhrs·.

Divwä·

(18)

3o-) Τ4 ( <£*£«

β'biiatbanem peccatorem defignamrit ? In hac qu^ftione

ioivenda atque ad analogiam do&rinae fanioris ilkillranda,

haud parum polt alios defudatfummus in hifce Dodlor^

Seb. Schmkliusj atque poft aliortm explicationes

addu-étaseo tandem eil adados, utagnofcat, fortem in

Jona-thai e quidem indicafie peccati materielle, non vero

for-imlebX Ceferum iila diftindione iubtiliori inhoc

nego-tiovixopus hoffet, fi panliattcnritiscoafiderafietSchmi«

dkis ipfam petitionein Saulisin hifcererbis : Ω'ϋΠ ΠΙΠ»

Quac ipfemet in fua Bsbliorum verfione cum Junio, Gus~

Setio , Clerico & alus reddit : da innocentem. L'tenim

Sortis eventus atque indicium , ii larn iic dirigente DEO»

talem deh-gnavit, quaiem a DEO S ml petierat,

nonpec-caiorem, & erkrinis reum , feJ mtmentern Jonathanem,

nullius culpa? fibiconfcium, fedneielum paferme

exfe-crationis, utpatetex verfu n. ejusd.capitis, idcoque //-beratum a p&pulo v. 4 5« idque jure, & exfettfit proprio»

verhörum> edeoque ex legitima expofittone refpoßiisper.

fortem dati, quo iHe, qai indieahatur , dahatur petenti

innocentem/ quemadmedum de hifce fc'te prorfus rätiocU

natur Gufletius ιX Idem ver© juxta obförvat, aiiam for¬

te mentemfuiffe Saulis, eumque puravifre, Jo lathanem

ioree datum ut fonteroj id vero imprudentku ejus

reli-quae ut conforme vük tribuendum. Dicendum loitecum Junio, per Ιυφημι&μον eum petiviffeinfoßtem, more

hy-peeritarum. Qpod

ipfum

pari fere modo hicexplicat

Cle-rlcus# atque (enfumh?jnc verborum quum fatperfpimum

eße credat, juxta miratur , LXX Interpretes de fuo tot

verba beic

infarßße,

teque ac Vulgatum : quorum urrius-que verba, ab illoadduda, in utraque verhone

exftan-tia> nos ut longiora hic prastermittirous. Eile vero fpu-rium hoc afiumentum , in illis verhonibusnon adeo

in-frequens , patetnon folnm ex Hebrieo textu, verum &

verfiombus Orientaftbus reliquis, Cbaldaica, Sy.iaca &

(19)

&9J> ) *5 (

Arabica , ubi nulluni ejus appafet

veitlglunu

U't

nihil

nunc dicamus ds verbis QVyn Π2Π parum apte redditls,

ios $Ä8?j & a Lat. interpr. da indicium :

quihus

longe

aptiora exhibent

Rabbini.

Etenirn

Rafchius

haec

ita

de-clarat: nDR VlU JH

da fortem

veram.

Kimchi pariter:

ilDRI D^DH 'PTiJI da fortem inteeram atque veracem:

eo-demque

fenfti

iclem explicat verba

Paraphraftis

Chaldtel

23Wp2 nirVtf

hifce fuis

: ΠDR3 Π3Π

Vi

h.

e.

da

Jort anveracem. Cum quibus

confonat

paraphrafis

Abarbe»

nelis, paulioquidemampiior,

fed tandem

paueis

hifce

fen-tentiam fuam liftens :*nVD DDRD bl&V Ο'ΰΠ Γ73Γ? RlDft

verba ΟΉΠ »ΓΟΠ id ipfum immunt , ut caderei

(vel eluceretj veritas per fortem.

Ex

quibus

(i-ngulis

haud obfcure coliigitur, Hebreeorum a?que a<r reliquo·

rum interpretum pierorumque concordem

fuifte fenten·

tiam,orrme boenegotiumfortis

beneficiofuliTe

pera<ftuoK

id quodprcecipuenobis helc

eratdemonftrandum.

a) Vid. Comment. L.

Hebr.

p. ijj.

b)

Vid.

Comment*

üdb. /·

qutüd.

X c) In

lib.

c.it.

p. 313.

g- vin.

Sortitionis£tujus,a

Saule

inftitutoe,

longe

aliam

fuifte

indolem , quam alcerius anfea commem©ratas,

indete-\gendocrimine

Achanis, vel i

η

de

apparet,

quod

earn

qni-dem expreffo man

dato Divino fufceperit jofua

j

hcec

au-tem prseclpiti ac temerario

Sauiis arbitrio

,

ooirtfifntiente

licet popuio, niteretur<

Unde

& alium

fuifTe

inquifitjo-nis modum, diverfumquefortiendi ordinem facile

dtpré-hendirrius; non perttibus, familias.& domos, ut

fadfuin

•a Jsrfua; Ted mandata confeftim feparatione totins

exerei-tusIiraelitici a Saule ejusque familia Regin, ut narratur

in comm. 40.Miratur id haud temereacutifnmusR.

Abar

banel, haee obfervans: .37130 v£0 R*?l ΊΗΤΙ ^3 hJ'R

Ell

, hoc ipfiim non convenienter , neque ex möre

Jorti-Piotiis facUim. Cujus e£*am

inftituti Re-gii

fpecicdampoft-'■

(20)

) ι6 (

r®ioduni ex fua opinione adfert cauffams videlicet

noti-tiam,vel fufpicionem fakem Saulis de Jonathanis delicto.

Μ vero* cum &hic Rabbinus & ceferi, non FLbråri

io-lunij Ted & Chriitiani Doétores, in eo conf ntiant,

te-jrnere licet fuieeptarn fortitionem, fuo ?ar» en eventu non

fuiflfe fallaeem, led, dir i gente illam Divioa η anu,

fuum

obtinjiiTefc.ep.um,remque antea occultam & dubiam ve·

te ce exifle Satdi &ccetui Ifn>6lis ; Hinc haud levis

fub-ftafcitur d'fficfiras in hifcc conciliandR cum veibis

ver-Cus $7 : tmn öra rjy ovAsa 5w > ubi

parratur fat evi ienter, Saulern relponfo & revelatione

IDivina fe redilidifleindignurrj cum tarnen id ipfum forte

jrdta % eam gubernante

DHÜ,

mox

obti

uibfe videafur.

Mortem au*em eiTe accenlendam reliquis Divinae revtia·

tionis modis-, eoque etiam refponfis Divinis, nemo bel¬

le negaveatt a)\ Unde & verba Saulis inccwtn. 4t. nan lic interpietaturR. Abarbercl, qiod precatus fue·

tit Rexι finon re/ponderet ipfiDEus per Urim &

Thum·

mim, dignaretur tamen 53 130D ΓΡΓΓ

'131 ΠΠΛ'ΓΟ DH Ό ηηροα Ί31Π

5&

/orre

der/arare

$n neImm indicium ftenepJacitum, fenteritiam) ne

even-tus negotii ca/u, fcdejus Providentia dirigeretur. Hinc

& Seb.Schmidius b): certum <fl, inquit, qiwd(ars Jona"

tbanem defignaverii .· & quod eadem /ars nonhumana (f

faHtbttis,/edDivina

infiMlbiIis

fuerit. Non itoque de bis difputaxio. Idcmqueperfvafuro fuifTc nen folum

ipfi

Saufi & JcnathanI, fed & cceiui Jfraéfis univerfo,

facile

conftat ex factabujus rei biitoria. Quantum videmus^

volvitur ferupulus in explicatione vocum injy &5 ; quae

bie reftringenda haud

dubie

fünf & interpretanda de

re-Jfpon/o Divino & revelatione

folenniori

per Urim

&

Ihuvu

mimi quemadmodum haec expofuiffe Abatbenelem jaoi

tpodo vidimus ^ quomodo etiam ante illum ceteri gentis

Dolores expUcuere. Atque haac

ex^ofttionein

pofeit

(21)

:

ss* ) 17 < sa*

< ;' · i

mninoconfjlium-aut mcnitum facerdotis, ineod. comnv

Di^n nanpj) accedamus

huc

ad Dewn, h. t} ante areamj quam quidein in caftris Ifrailitarum tune

fuiffe, teftatur 5. htftoria in veriu t;g. ejusd. Cap. Jbi

vero cum folenniori rnodo rituqae peculiaremfuam

prae-fentiarn & rei.po.nfa fcifcitantihus patefaceret Deusj

elu-cet facile, de folenniori ii]o revelattonis Divinse adui

efle explicanda verba illa ΜΠΠ :D^ TOJ? ^:quaequideni

baud amblgue indicanf, noluiffe Deum hoc tempore di¬

gnar! Saulem, fua temeritate plurimis fe pölluentem

vi-tiis, evidentiori.atque folenniori illo refponfo, a fum-mo Sacerdote manifeftando. Qiiod etiarn pauio ante

ohitum ejus iρfi plane denegatum fuiiTe

, expreffe nar¬

rat f. hiftoria, in Cap. XXVIII:: 6. ejusd, Libririruy.

'V) .CTMa D«3 moxin DJ mm., non rejponditei;3e,bova*

neque perjomnia , nequeper Vrim* cetera. Qlice iρfa

ut fat evidentia effe arbitramur; ita reliquum Divinae

providentiac modum & gubernationern populi fui,

du-rante adhuc Theocratia, non plane excludunt> .quo mi¬

nus in re momenti vilioris, puta, quisn3m e ccetu Ifr*

violati jurisjurandi temerarii Saulis eff-t reus, tum

verl-tatem acStus., tum fuam fententiam & JudiciumJortis

be-neficio revelaret. Pracfertim cum id fa dum fuiffe, non

infavorem Saulis, iibi jam odiöfi & mox repudiandi9

fed Jonathanis innocentis, atque totius ccetus Ifr. ad-niodum ejus cauffa heic fölliciti, facilefitintelledu. Cfn

Se b. Schmidius c)- Quse cum itafint comparata,

ne-fcimus plane, quapotiffimum veri Ipecie atque ratione

addu&usGlericus, inaiiisiaspe jufto peripicacior,

docue-rit in fuoad h. 1. commentar. omnia, quae in comm.

41-Cap. XIV. narrantur1 puta, quod depr.ehenfi fuerint

Saul & Jonathan, popuius verofit élapfus, fa&a videri

voce Fontificis Max.facrisveftibm & (ollari ornati; h.-eu

per Urim & Thummim 3 qu£ verv /equunturforte fa*

(22)

) 18 ( §*3

Safuiffe. Qucchujus negotii

explieatio, quomorlocum

S. hidofia, praefertim in comm. 37.ejusd.ca-p. & quide-m

verbis inj? , fit concilianda, haud teque perfpicimu&j

utpote quibus eam plane

contrarias,

adeoque

falfamo-mnino arbitramur.

a) Qua de re vid.

Witßus

in

MiJcelL faer. Lib.

1,

r.j. jf. IV. &

poß illum

Volffius

in

BibL IJebr.

T.

IL

p. 130. b) In Comment►

ad

1

Sam. Xi

V. Quceß»

X,

c) Loc. tiu r

j. IX.

Quse prseferea heic

difquiri

poflent

atqne

foIen?,tum

de Saulis jurejurando,

tempeüivone

ac

prudenti

&

pio,

an iecusj tum de blentio oraculi Divini, ejusque vera

cauffa; tum etiam de Jonathane, atque illius

innocentia-«e , an culpa & reatu, cetera; partim in

antecedenti-bus obiter attigimus, pastim

ejusmodi

funt quseltiones,

ut ad inititgium noitrurn direkte non pertineant, eaque de cauila facile translri queant. Sin aliquid heic nobis

dicendum, fuffecerit iorte verbo

indicaffe,

ex fmgulis

pnefentis hujuu

hdtoriae

momentis

faris

elucere

levem &

|)r£ecipitem ac

violentam

Saulis

indolem,

qua non

fetan-tummodo gravioris criminis & contumaciam adverfus

Deum ejusque miniilros reum

reddiderit,

Ted

omnern

etiam popuium Ifraéiis, quin

&

ipfum

filium fuum

Jona-thanem , recentiffim'o Divini

favoris documento

&

ine-ritis partae ab

hoftibus

vidtorise

infignem

dile&umque

ccetui, adduxerit in

Cülparn

evidentiorem

,

&

pnefen-tiffimum vitx periculumj nifi, intercedente populo 1-ihé*?itico, invito licet Rege,

fuiiTet

hinc ereptus,

vi-vusque confervatus. Cui

eventui

Γι

fortis

decretum

&

indicium objieias, addueimur

facile,

ut heic pariter ac

fuperius, cum

GuiTetio,

vi orationis

Saulinse,

petentis

innocentern, talem a

DEO

ipfum

fuifTe

deprehenfum

at¬

(23)

opinio-«*2>

)

»9

(

<£*»

ηt Saulis occulta &

hypocritica,

Jonaihanem,

ut

culpas

alicujus reum

exhibuine

contenderis,

nobis

huncnodum

eodem modo folvere

licebit,

quo

D.o&ores

plerique

id

conati funt; videlicet,

fa&urn

hoc

elfe,

non

fine

ra-tione graviorh

Si

enim

populus

Regem

vidiiTeC

depre-hendi, eum

omnino

cau/iam

Divini

lilentii &

ma!i

re-plitafTet,

atque

illius

inde

contemturus

fuifiet imperium;

cum tarnen Deus

nihil adhuc

vellet

de dignitate ejus

re¬

gia diminutum.

Oeprehenfus

autem

ideo videtur

Jona¬

than„ ut nihilominus

adfligeretur

Rex,

fuamque

agno-fceret temeritatem. Filio

enim

tantse

fpei &

Indolis,

tnorte

pleäendo

necelTe eft

ariiiTe

patris

vifcera.

§. x.

Hifce jam confideratls,

Sortes

Hebraeorum

,

qua«

Confultorias nuncupant ,

breviter

nobis

contemplandae

funt , ita

potiilimum

di&ce

9

quod

in

negotio

ambiguo

confuleretur DEus *

quid

in

praefens

faäum

vellet,

quid

cavendum. Ad hanc

clafFem pertinere

cenfemus

primum

fortitionis inftitutse

exemplum,

in

Sacris

Jiteris

coi

ηmc-moratum, ubi ex

mandato

Divino in

folennitate

feilt

Ex-piationis, ex

duobus

hircis^

coram

DEO

fiftendis,

for¬

te erat delignatirlus alter hircorurn,

qui

DEO

in

factifi-cium offerretur, itemque alter,

vocabulo

deno·

tatus. Quod negotium

ita

definiunt vcrba

praecepti

Di¬

vini Levif.XVI.g.

ηfau

D*nwn

w-ty

pn« jrai

IWT*> in«. Ex quibus

verbis

iat

per-fpicue

colligitur,

non

unam

Jortem

,

fed binas

diftindat

pro hireo utroque

fuiffe

du&as

»

id

quod

vocab.

Πί·?*νΐ|

haud obfcure indicat,

Modum

ipfum

fortiendi talem

no¬

bis tradidit Rafchius : IHK!

fD'1?

1ΠΗ

YOya

pnui

Vkdbs

irani

j'd'a

Snu

Vaui ^pa

ιτ

tust

fnji

131 Qrpy

Conflituebat

(Aaron

hircum>

unum

ad dex*

trm3

»herum

adftniftram,

&

manu

utraqus

immiffa

in

(24)

) 20 (

grcam?extremtforfem funam) äextra, alteram

0nißray

easquv Ulis fhirc-s) impofitit; vi^e licet dextra extra&aur

fortem, fua infcriptione frgnatamhirco ad dextram;

al-leram vero, altero titulo infignitam, hirco ad iiniftram,

utr haec ultra declaratridem Rabbi in comment ad loc.cird

Eodemque fete ritu hoc negotium fui/Te persåum, fu-fpicatur

Ciericus,.

ar forfrom uni inferipCum fuerit

ΠΠ^

alteri aur afterufrum tmi duntax.,ff ufpofe cumy hirco niter oadmum ritum ekEt&^non ohfeurum eßet,quid

filtertflert oport erer. Qfcsequrdem quaηtumvis ipeciofe

dicunfjr fortem tarnen bina-m ac diverfam

, pro

iitröque

defignando, fuiiTe edudtam , verba S. mandati haud

am-bigue dedarant. Sorti tio autern hrecce, Divinopnccepto* inftifuta,#gue ac reliqua eo fp$$anfiaf ut pars erant fe-fti hujus dieί admodum confpieua,pr&iertim ft

Rabbinc-tum de hifce tradifionibus fidem habearnus

r q υ os, pofl

Lighffoottjm

de

mini

fler

io lempli & afios, coprofe e fcri-:

ρtis? Taimudieis recenfef Venerand.Job GotthCarpzov«.

a)} ita haud injueund-um föret hifce comtempfondis

alt-quantisper immorar i, nifiab infiitutö prcefenti pauiio

vi-derenfur remotiora. Atque idem fere nobis dfeendum

ar-litramur de graviilima & celebri controverfia inter

Phi-lologos agifata , quid nomine tyxfy figniiicetur j rpfené

hircus alter e duobus illisj an locus aliquis, · ut möns',auf

praeeipitiumy quo

deducendus

tandem e/fer5 an heftis&

adveriarius tum Sacrorum Divinorum , tum humani ge¬

nensι Duibolits; an ipfemetdenique DRus, alio refpedu

afio hoece nomine

appellativo

, ab eilentiaIi Jehova df-verfo? femet ira nuncupari voiens, Habuerunt fingulx

h& fententiae & explicaiiones hujus voeabuli fuos

au<flo-res & propugnatores acerrimos, non Rabbinos fo(um,fed

Chriftianos Philologos magni nomin is& auéiorifatis;

quorum finguli dum fuam quisque opinionem e voeis

(25)

ad-) 91 C

©rnare Γι bi vifi fünf, ut aiTenfum aliis

exforqucrerrede-res

y pauci id obtinueriint ,· ut notam ineptioris, ii non

abfurdioris, explicationisevitarint. Prcealiisfat cperofe

ftuduit Spencerus b) denominationem hancce vindicare

Btfmonif idque eaInduflria & argumentorum pondereac:

fpecre, ut,Rabbinorum quorundam veftigia hie prernenS,,

baud irdimsenots DodoresChrrftlanos infuaspartes per«·

fraxerit, Herrn. Witfium c) Jo.Franc. Buddeum ä) alios,,

fn reliquis ejus hypothefibus i Iii maxime adverfarios. Ät

Jo. Ciericum , quod mirere , faiTum licet, fe tantitiri·.

Jéfcem in hisee tembrisf fciiicec S textus, füßmjecütwn

adeonon eo adigere potuit, ut ejus fententite adfentire-·,

fur, ut pofius illäm pericuii plena-m, nec admittendam

faciley cenfuerit, quocunque modo expiicefur. Qjam. quiclem cenfuram Cleriei, juilam licet & mgenuam , ut

nerno facile exfpedaverit a Viro, rr.ultce quidem erudiv

tionis & acummis, fed non ubivis fenfus tenerioris circas res faeras i ifa plane tempeffivum reétumque fuiiTe hoc

ejus'Judicium de interpretation« Spencerbna,aiiorumque' ejusdem bpinionis,, fuo caiculo comprobat aeufiffimus J.

G. Carpzovius qui pofr addu$a prarcipua

argument»

eam refe lientia

, miratur tandem, virosfubaffi judicit

hane jlententiam ferio tuenäam fufeipere potuijfey

utpote-perabfurdam, judice etiam Bbcharto. Quienam· veroce-,·

terasaHorum conjediuras de nomine fytf j.yS,

quas.fuprai

recenfuimus, premant difficultates & ineommoda iderr*

Vir eruditiffimus pluribus rationibus declurat, ipfemet

tandem acquiefeens explicationi Bocharti, e 1'ingva

Ära-bica ηomen hocce iilufiranris, ita ut άναγβξνισιν feceffio-nein vel abduciionem noter, puta, in ioca deferta.

Gu*-jus Magni Viri veiligiis ii & nos in hoc quaΓι tranfitu inr fiitamus, fa Iva in hifce liberfate conjedturae, utut hane

etiam etymologiarn aliis displicere noverirnus

, eo fasci-'

fitirentnobis ventem pollicemur, ψο magis adßnem ac

(26)

€*# } 22 r

«convemcntemliancarbitramur fenTuiverfionisSvecan®,

quse, pott

Lutheri icbicjcn

/

vertit

gri-^ocfen/

-&b. Gezelius in fuis notis BibL S5orfgäugg-23o(fenj ali¬

quanto propius

accedens ad

Syinmachi

ατΐ€ξ%όμενον

&

τω»

m , cbrc7rc/jL7icclcv.

Qu®

tarnen

Verfiones

in

eo

difcrepa-nt

a Boeharto* quod is non hircum

ipfum,

fed

eventum aa

/eparationemejus

hoc

vocabuio den

otatam

fufpicetur.

Ce-terum ut ηoftri nen eft negotii tantascomponereIites,

quas* praeter

ianda

tum

Carpzoviurp &

Ccriptores

ab

eo

nominatos, fuftus emrravitJoh.Frifchmuthin

duab.

dis-fertt. dehino emißariof arque ac alii piures /); ita hoc

argumentum jam

reiiéturi,

filentio

prseterniittere

non

pos-fumus Judicium Spenceri

hic additum

»

confidenter

ad-modum doccntis, DEum, in hoc fortitionis ritu,

anti-qaitus recepto ,

moribus

bumanis

Je

accommodaffe» h.

e,-profanarum

gentium,Ägyptiorum,

Perfarum »Grsecorum

fortiendi confvetudinem in S. fefto Expiationis

populo

fuoaeeeptandam atque imitan

dam

iniiituifie.

Quas

hy-pothefis

,

Spencer

o

poft Marshamum

g)

ubique

familia-ris, ut palmarium

ferc

ipfi

prsebet

argumentum pro

Aza'

Tele ex'plicando, ut

diverfa

perfona,

jehov®

oppofita

|

ita nos illam pernegamus &

falfam

plane declaramus,

quantUfiWK eam

acceptafFe

videatur

Oericus,

pari

fere

tnodo, quo Spencerus,

Heroum Bomericorum

exemplo

hunc ritum illuftrans. Quanti autem pretii ac

fidei

ha-bendaftf h®cfententia, poftmodurn nobis erit

difpiciea-dum, quum ad originem

hujus ritus

confiderandam

fue-rit deventum.

a) lu appar.

Hiß.

Cr

it.

p. 43?feqq.

b)

De Leg.

Hehr.

Rit.DijJ. VIIi. S. z<

l

ib.

III.

c)

In

Occon.

Fed.

Drc. Lib.

IV.c.6. d)

Hiß. Eccief. V. Τ.

ρ m.572. e) inAppar.

Hiß.

Crit. ρ' 43<?·

f)

Qitibus adhmqi

poterit

ßoh.

Simonis

in

Λνςαηοformarumρ.

6fy. g)

In

emone

Chronica.

(27)

^3 ) η (

§. XL

Alterom tmjiiltoriß lortis exemplum

nobis

oilert

SI

hiftorta in ele&ione Saulis ad regnum

fufelpiendum,poft-quam popuium

Ifraéliticum jam

taedium

ceperat

regimi¬

nis Ju dieum, atque a Propheta

& Judice,

Samuele,.

Regem popoicerant

temerarii

&

pervreaces

gentium

reü-quaium imitatores.

Equidem Deus,

quem vere

habue-runt, & cliutius habere potuerant,

folum

Regem-,

po-ftuiara eorum, quse faftidiebatfacile tarnen

permitte-bat exfequenda. Hoe autem negotium

Samuel

Tibi

vi¬ deos demandatum facile fenfit non fine difbculiate aH>»

qua pofie expediri. Etenim non

uni,

aut

duabus, fed

.fluodecim tribubus caput erat defvgnandum, quod in

tan-ta hommum multitudine, fine aliorum invidia, utpote

discordiarum lonte, iupraomnes evelieretur- Ceterun*

bac folHcitudine rnox fuit kvatus, quum mandato

Di-vino inftrueretur, ut Saulem, Kifi iilium, ad fe aiio

nomine aceefTururn, Regem Ifraeiitarum ungeret. Hoe

autem faéto, fed dam atque privatim, inieio omni

po-pulo',

neceffe

erat,

coetui

tribuum

unbverfo»

convocato

volunta tern Divinam in novo Rege eonftituendo, rhu

folenniori patefacsre.,

Μ

quornodo

peradum fuetit,

S.

hiftoria enarrat i Sam. X : 20, 21. bis verbis:

:ηρη

irVi Vjntr*

«b

inm

•7^1 nirm rnfife nDbnr inniwcb/ pjn ßnttrm

; -ja Viw Unde luculenter patet,

adhibltas

fuiiTe

fortes, Saulem a Deo antea

eledtum,

& a

Samuele

un-&urn , Regem demonhraturas, tanquam

remedium

Opti¬

mum contentionis cujuscunque avertendse , alioqui

for-tsilis oritura»;. quum Saul e tribu eilet minori &

farni-lia obfcuriore, adeo ut de eo prophetante

dieeretur

r

blKp tun ΠΤΙ ΠΓΤΙΟ I Sam. X.ML In hoe autem negotio tamum abfuit, ut efFent

difcor-eles„ut, contra ea, ele&o Säule, Iseritia

pracfufi,

(28)

§. XII

'Sorlis auteni -vo.cabulum cum in hac defignatione

Saulis non Jegätur in Hebr. textu expreiTurn , fed

d{-,eat.urpopulusifraciliseonvocatusaSamueleΠ|)Ϊ£Πfil!T

In coram, j 7,, atque jubeantur poftea in comm.

119. lernet fiflere ;DTP coram Jehova; quin etiam.,

quod in comm. 22. hsec

habeanturVbRSH

ΠΗΤ3 conjuhiermit iterum jfehovam 5 hinc nonnulli

In-terpretum, tum Rabbinorum, tum Chriftianorurn,

nul-Jam heic (ortitionem in Säule defignando intervenifle,

putant, fed oraculo

divino,

per Wrim tf

Ibummim

e-dito a Pontifice, fingula fuiffe pera&a. Quam quidera

,expiicationem Chrifhanis quibusdam

Do&oribus

primus

tradidiiTe videtur R. David Kimchiin Comment. ad h. 1.,

tibi docet reliquas tribus facile potuifie invidere Sauli

regiam dignitatem., Rb DR ni->

β fuijjet deprebenfus per

Urim

&

Ibummim:

quibuspa¬

ria tradidiiTe R. Tanchuniain Medrajchmonet Buxtor-ifius aX Quemadmodum vero facile concedendum

videtur, formulam verborum in cornm. 22. ntj?

denotare oraculum Divinum , confultum per

Pon-tificem Max. in quo interpretes fere confentiunt,

utpote formula familiari , quando confulitur DEeis per

Urim & Thummim; iia antecedens mandatum

Samue-iis, de ilüendo populo per tribus &familias, ipüimqtre

negotium ita

peraélum.,

ut primum tribusj mox

famüia,

tandemque in ea Saul deiignaretur., haudmkius

perfpi-.cuejürtiiimis actum heic ufurpatum deciarat, Ii

loquen-di rationem heic occurrenfem probe & attentius

confide-raverimus. Extra dubium omne id coilocare voluit in«

terpres Vulgatus Lat. dum verba Hebrsa cornm.20.

|D\33 !£>yV bc vertit : £if cecidit fors tribus Benjamin.

Pradverunt hic., ut fcpius, LXX Grsci., haecvertentes:

rgef KccTUKÄrigtiTcu ·σν.ν)Τϊτ.ξον

ßevia/Mv,

éodernque rrodo

bis

poitmodum heic occurrens -d«? fuo KMT;CCKÅ'/]£8TCCl

intCr-pretantur in ieqv. cornm. 21, Quorum veitigia

iiaud

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :