Disquisitio chemica, de calce auri fulminante, quam, cum consensu ampliss. ordinis philosophici, in reg. academia Upsaliensi, præside mag. Torberno Bergman ... publico examini submittit Carolus Andreas Plomgren ... in audit. Gustaviano die XVI Decemb. ann

Full text

(1)

J?

3

DISQUISITIO CHEM1CÄ,

DE

CALCE ÅURI

FULMINANTE,

Quam,

Confenju Amplijf. Oräinis Philofophici,

In Reg. Academia Upfalieiifi,

Prsefide

Mag.

TORBERNO

BERGMAN,

Chemise Prof. Reg. & Ordin.

,

Academia Imp. N. C., Reg. Scientiarum

Acade-jniae Scockholmenfis & Societatis

Reg.

Londinenfis Membro,

Publico Examini Submittit

CAROLUS ANDREAS

PLOMGREN,

Reg. Colieg. Metall. & Acad.

Scient. Stockh. Adfcriptus,

In Audit. Guftaviano Die XVI Decemb.

Anni MDCCLXIX.

//. A. M. S.

UPSALlAi,

(2)
(3)
(4)

MONSEIGNEUR,

♦f f W

f L, \t protection, qne~ Votre Siltejje Royole t!

c-^

röräfc

tfz/x

fciences

c/

en

particiilier ä

xelleSy qni ont quelque Rapport aux mines,

(5)

har-hardit i mettre d Ses Pieds un Ouvragey qut ev

traite.

Quel Bonbeur pour moi, Monfeigneur,

Votre Alteffe Royale ne dedaigneroit pas ce petit

ejfai, ni les Voeux, que j7 adrejje au Cid pour la

Confervation de Votre AlteJJe Royale.

jif'*?/ /' honneitr äretre avec leplus

profond refpect

MONSEIGNEUR,

DE VOTRE ALTESSE ROYALE,

le tres humbk, tres oheisfant

& trtefiiumisJérvitettr

(6)

Amtciflimo Domino RE3PONDENTI.

i

ulcev OJ Aurl rutilusque fulgor,

Principum dignus nitidis coroms!

Se tibi curvat procerum caterva ,

Fulgus omne..

Hinc avent tanti genium Metaüi

Scire permulti*; latebras Joluti

Nempe fcrutando ,

b

ene Umperatis

Ignibus, Auri. hiter bos foliers mentoras, Amice,

Qppale molltur tonitru movetque

Dax metallorum radiansque princeps9

Igne perußus.

Fulmen heic Auri retegis docesque

Fulminis icaujfas: cupidique ctincB

Dijcimus, quantum pretii vel Auro

Reddere fas eß.

Nullit res conftat: volitatper aaras Fulminans Aurum : fiabili decore

Atque fic cultu meliore Firtus

Sola fuperbit.

Fuge !fis

jclix, redimitus

almz

Laude Firtutis: fluat ex Honors

Fama: tu folis meritisque difcas

hjfe beatus.

GUST. Aism BOÜDRIE. Ksg. Aeid. UpR Secret.tr..

(7)

DE

CALCE

A

URI

"•» T" T T T& '7$ & PK"! A TV. T ms""* l"*7*

Ii

jl,

ivl

i

N

A N.

i

L.

Qudibet

res

nihil

pr^ßare

poteß

prater

icß

eß &

qtioätri

con-tinet.

Gebt r. \ 6-§. I. 3H!

mira fulminnndi propriVas licet

freu-j io (altem deeiino & quijko nota ,?),non

üum tarnen ica a Natur«, myftis foit

ex-plorata, ut unde orracur horrendes hicce iragor, unde ftupenda hsec vis & explodo, in hone

cs-que diem certe determinari potuerit. Meie nihilo

minus phaenomena cccurrunc omnino

digna

at-A ten«

. . a) um antiquidimi A'clie* Ii.« fun involvtbanr arenrn.

PASI-mici auri fiilmiuandi vnnr.m t.o- 1.1US VALFNTIN'JS

pimusior-\eiint ignoramus

, antjgirnf'5us e- fun eam clase dekrJ}fit, mm ec inufitaris loquendi

(8)

fiuimu-a De Calce Auri Fulminante.

cintione, quippe qure non tantum

fingulares

in*

dicant proprietäres,

fed

etiam,

cauffis

rite

denn*

tis, theoriam Chemicacn rion poffunt non

mul-tum illuftrare. Quse fequuntur tentamina , par¬

tim nova , partim ab aiiis quidem antea

defcri-pta, jam vero foliicite

revifa

& Iimkata, qua En¬

vis non pienam, aliquam tamen

prafenti

materise impertitura locem fperamus,ea

igitur

ut

asqui

bo-nique

confuias B. L.

etiam atque

etiam

rogamus. 5. H.

Pulvis hicec foiaris duplici in primis me*

thodo pra?parari potelt, vei enim aurum

in

men* firuo, ex aqua forti &

fole

ammoniaco

compo-ftto, folutum dejicitur mediante alkali fixo, vel

etiam folutio inftkuitur aqua Regis, fine fale am-moniaco fa 61a, quod variis fieri potek modis

b), ipfa vero pnecipkatio ope

falis

alkali

volati-Iis peragicur c).

Quocunque dernum modo

au¬

rum

b) TsMs paratm* aqua Regis, JattJi- fuerit gFavrdattrm. Hane can-vel ex aev.iis ni fri & muri®irrixtis, tel-un p'erique Chemici, etiam re¬

vel e nitro acido falis fo furu, vel ceiKiornin intritf, ve! rencent, vel

denique e muria ncido ni tri infe- ita proponnnt, ut tantum fecurio-fta» Per fepatet loco ni tri vel mu- rent inde fperare licenr lucceffum,

rke, alios adhiberr po(Te fålesiisdein et vi.x negari potefl , quin

inter-gravidatos acidis. dum norm-ullar hujus calcis parti¬

skey Si prarcipitatio mediante al- cular quafi decrepitent. Ipfum

au-kali fixa peragitur, fedimentum non diamus Dann HELLOT , qui in fulminat, nili luenftruum alkali vo- Mein, de lr Ac. de_ Paris tyjf ita

(9)

De Calce Auri Fulminante 3

rum folvatur & deturbetur, fedimentum obtine-tur fkvefcensr quod follicite

coliigitur,

probe

kvatur aqua r/),& caute exficcatur

e),

aurumque fulminans vulgo audit. Pondus

calcis

ficcats quin*

ta circiter parte aurum folucum

fuperare

Folet/).

§■ in.

Ph^nomenon, quod prsecipue celebritatem huic conciiiavit pulveri ipfiusque denominationi

anfam fimiil prabuit, eft ingens iile fragor,quo

A 2 pau*

Icribit: Mr. Groffe a ohfirvéavant quafi hoc modo vis tolli polTct,

moi, que qtinnd bor eß diffoutpar led tenendnm eft, eam non tantum

Je mehlige de hefprit de nitre & de non minui, fed ne quidem fine lo-/' efprit de fil, in pracipitatiou die l' tione fuinmam adquirere

vehemen-or, qtfon ventavoirfulminant,reuf- tinm, conf. §. XI.

fimieux lors qtdon emplqyc /' efprit e ) Calorein —r-27°

thermo-volatil de fil ammoniac, que fi 011 metri fuec. non fuperantem praefcri-je firvott de /' btitle de tartre par bit BOERHAAVE , & monente

defdhuicc, &que le coutraire nrri- D:o MALOUIN, il faut meine ti¬

ve, hrsqit l' or a eté dijfiut par un voir attention,que kfileil ne donne

efprit- de nitre reqalifépar kfelam- pas dejfus, autrcment cctte poudre

moniac. Dans ce dernier cas l' or fe dißiperoit tont d' un cnup, avcc

paro'tt etre plus fulminant, fi onde un grandhrnit, tel qu'eft celui dela

precipite par/' huile de tartre, que foudre. Chim. Med. Tom. II.14. fi 011 /' avoit precipite par uti efprit STAHL quoque teftatur, quod in

volatil. Cette objirvation merited' papyro, cui aurum fulminans fic* etre approfoiulie fcf eilepevt develop■ candum impofitum fuit , hernach

per uue nouvelle theorie de lafulmi- nar nichtes tvär,foweit die finnen

nationde!'or fulminant. LEMORT firahleu es von ferne hatten errei-.

tarnen facculö XVII idem fereuvget. eben können. Fund. Chem. dogm.

d ) BARNEROS in Chym. p, III. p. 24S»

Pbil. p- 432 dicit: ut eo melius ef- f)BECHER dicitj, LEMERY fectum edat aqua non eluitnr. Alii t misJCKEN —•

(10)

4 De Calce Auei Fulminante

pauca gr:m, vel in

cochleari

roetnilico,

vel

ferro

*

candcnte admoto, vei aHo quolibec modo calori

expofita fu iminis inftar fubito quaqua \

erfum

dis-tiliunr, Quo modo ac ratione hoc hat

fequen-tia momen ta luculentius monftranc*

IJ. Calor, illum quo gaudet

ebulliens

a-qua,pau!Ium

fuperans, notabiii

htiic impetui

ex-cirando fufficit. Num vero radii folares hne

condenfatione idem valeanc, uti nonnulli

conten-dunt g), non dum explo'rare

nobis

licuit, de

tan-ta interea eoram etficacia dubitari po(Te videtur,

nifi optime praeparetur.

Ceterum, fi

maflula

ful-mina ura niomento explofionem pra:cedente

infpi-citur, null-a alia obfervatur mutatio, quam

colo-ris jam vigvefcentis, &, dum haec incipit, cum

ob*

fcura flammula acutiffimoque fonitu mox

difpér-gitur

b),

II). Sola tritura vel percuffione

irrcenditur

& violentiffime difplodit, ursde funedidimi

inter-dum eventus /J. Non tarnen hoc modo quod- cun-5;) Confi nota d. numera frufiula fra£him,

diiiemi-h) Scrtipulus bujus nurifnrritts na(Te narrat ORSCHAL in fole fi.

(terem conctit.it, quam libra iutegra ne ve(Te. Similiter in Anglia

ac-pulveris pyrii, C. TÄTERI Phy- cidi(Te refert Dtiis LEWIS. fiol. Exp. 523. Cafurrr vero longe funeftiflinium

i) Inniortaiio jafpufeo tritnm ipfe tedis adfert , Celeherrimus

(11)

1)e Calce Auri Fulminante. 5

cunquc accendi poteft aurnm fulminans.

Coctione

in aqua pura, vel quod longe melius, in lixivia

alkalino, potijßvium vera calcinatione idonea Iiuic

incendio adeo fic aptum, tu leviffimo faspe atca&u inflammetur.

III). Laming impofica portio, 10-12

grano-rum ponderi a^quivalens, eandem fulminans

per-forat laceratque, minor vero cavitatem imprimic, Sc adhuc minor fuperficiem taneum radic, quod

a pulvere pyrio, licet longe majori quancitate

ad-hibeatur, numquam praeftatur.

IV). Grave quodlibec pulveri impofitum me¬

mento explofionis exfilit, & d fuerit argenteum

macula flavefeente inauraturA.X Similicer

fuften-taculum argenceum vel cupreum decoratur. Porro granum

majufcufum

flammse

cande-Iae a latere admotum eam cum crepitu efflat, &

aliquot unciae (ub imprudenti exliccafione fimul

A 3

ex-SciUcet juvenis2.0circiter annorunl neinrtmo mifericordbe fenfu

ennrrn-Iagunculae vitrea au rum fulminans ri poteft,binis amiflts oculis, En

ve-injecir, non vero arrendens infelix hementiflmiuin effeedufn- pulver i

tnn-tmairr alteramve particularn coll'o tum colio inlm-entr adfcribepdum. adhaerere, eam probe claulurusob- k) Muhoties rn collcgiis pliy.

tttramentumr uri mos oft, verteil- ßcis ftorenum impofitum, non

tan-do intrudebat. Moirfento necendun- tum nd fex ulnas ab incendio hu*

tur grann!a

, homuncro i11ter fur- jus auri furfinn moveri,fed df* fimul

nosLaboratari i magno impetu pro- in certo f'patio deaurari

demonftra-jicirur, facie fruffulis diffilientis vi- vi. H. F. TEJCHMEJER, In(V#

(12)

<> De Calci Auri Fulminante.

cxplodentes

janaas

feneftrasque

violenter

cfFrin-gunt

/). Luculenter

hinc

paret, aurum

ftilminans

quaqua

verfum fuam

extendere

violentiam,

non

tarnen ideo negandum, quin

ferocius

qux

tangit

feriac, quam qux

paullulum

diftanc,

licet

alias

pro«

xima. Ita, ti papyraceo

locello immittitur

por-tiuncula fundum tantum fulminans dilacerat, nifi

operculum

fuerit appreflum,

in

hoc

enim

cafu

& fupra &

infra

perforat

m).

VJ, In phiala vitrea

vel locello

papyraceo

prudenter

pedetcndimque fulminans fuliginem

reiinquit purpurafcentem

n),

in qua

nitentis

au¬ ri particulae faepe reperiuntur,

immo

grana

im-mutata, (i paullum

major

portio

fimul

fuerit

ad-

hi-/) Talem narrat cafutn Dr. BARNKRI in Cbym. phil. p. 471.

BIRCH in Hifroria Societatis Reg. N. LE FEURE argenteum praefcri-Lond. bit vas, vide ejus Cours de Cliy-?n) HELLOT loc. cit. mie editum per DU MONSTRIER

k)Artißaumquononnutti au- tom. III. p. 39. De Iii(ce florilms

rum fulminans inflores redigerefa- 5TAHLIUS ita: Wennmandasau* tagunt- * - ita inftituunt: infer• rum fulminans in einen gldfern ge¬

reimt aliquod infirumentum tubula- febirr provide iS? perite, nach und

tum ac iguitum probe, aliquot gra• nach abknallen, und l'jf fulminiren

ttula aurifuhn. injiciunt per vices, läfl, fo bekommt man das gold in

fieque credunt, dumillud difploditur form einesfebrzartundfubtilen

brau-nd latera velin capitellum fuperius nen pulvers oder ßaubes wieder,

fublimari flnres; novi hoc inaula dennfo baldder knall vorbey, fo fallt Regis cujüsdant ejfe tentatum, fed das gold wieder nieder♦ Ch. Dog. P+ inftlici JucceJfu, fi quidem vas 0- iii, 246,

(13)

De Calce Auei Fulminante. 7

hibica. Non enim nifi flratum calori

proximum

incenditur, quod FaciH monftrari potefl: experi«

mento, fi nimiruni fulminatio inftituatur fuper majore carbonum candentium area, nam ea

per-a&a multse audiuntur decrepitationes,e granisim-mutatis, inferiorum impetu difperfis.

VI). Aqua imbutum non fimul explodit,

fed

quodvis granum in ordine exficcationis folum

de-crephat, inftar falls culinaris.

VII). In vafis vitreis claiifis moderita por¬

tio, ut fraftura evitetur, fulminat quidem, fed

ftreprtu admodum debiii, qni percipi vix potefh

Vili). In vafis metallicis, fufiiciente prsdius firmitate perfe&eque ckufis, igni expofitum

au-rum fulminans, tacite reducitur 8c fine ullis

via-lenti« velligiisö). Aerls acceffu non nihil irnpe-dito metallica ckuftra magis tentantur y fi vero

ea iatis fint valida Sc fubtiliffima tantum

ekhen-di

0)CoramRegiaSocietateLon

• In globulis magni ttrcfine. prforuni elmenficairrparationis ergo varin in- df&isqtrepnlveribus impletis- ea

tan-ftituta liwt experim-enta. iEquai'es cum fuir cfiffeien.ria, ut quf py.

pulveris pyrii & «uri fulminant;» rio feateb-at quamvis cowtentuea

portiones ferreisrincludebantur glo inflaminareturx non tarnen fuerii bis, qui inter c-arbones eand&nt?? fractus.

collöcabantur» Qni pulveie pyrio Viele Hiftory af rbe Roy.

Socie-gandebat violetter frangebatrur,alter ty by Dr.BIRiCB tom. I. p. 29^

vero integer fine ullo fbnitir per- 2£9, JuX

manfit. lderra in globis chalybeis

(14)

% De Calce Auri Fulminante.

di rirna, fumas

quidem

per

hanc

penetrat,

Ted

placide & (ine rnptura,

quod bis

(umus

experti dimidio circicer hujus cakis fcrupulo, quo locei-lum aeneum implevimus & aperturam dein

robu-fta Cochlea firmavimus, vapor enim nihilo minus

incer fpiras exitum (ibi paravit parum

fibilan?»

§ IV'

Vis b:rcce fulmmans variis tolli potefl

mo-dis, idque etiam line addicamenco , folo igne per grcdus lente c'f provide aucto. ScHicet adnihetur

initio calor illi proximus, quo fulminatio fieri (o-ler, hie vero mox relaxatur paullum, dein

ite-rum alternis vicibus fenfim augetur & minuitur,

quo labore, pluries rite continuaco, aurum

fulmi-nans magis magisque igni intenfiori refiftit,

tan-demque obfcure nigrefcit & omni privatur cxplo« dendi virtute. Patientiam exercet hocce experi-mentum, nam nifi calor perice temperetur

omnis-que vel minima agicatio & adfri&us evitetur, eodem

niomento folita vehementia in atiram avolat.

Mul-tum mqucjuvat additio alius materia

cujuscunque

demum riaturcc^ modo probe

puiveretur Sc

tritu-ratione cum pulvere folari intime

commifceatur, adeo iit ejus particuhe,

quantum fieri poteft, fe-parentur. Hoc enim fa£fo3 (quod parvis

(15)

ni-I^e Calc"e Aum Fulminante, <$

nibus faciie expioratur) (ine metu fuIminationis

mifcela igm' exponitur. Sulphur diu eo modo

fuic ufititum, uc ejus pulvis, cum au.ro fulminan¬

te ejusdem vel dimidii ponderis mixtus, leni ca»

Jore primum (ine fumo aliquantifper fluat, dein

vero cum evaporatione,ultimoque

cum

deflagra-tione comburetur p). Multo faeilius hoc

peragi-tur mtxturam fuceejjrce åmihtmäo in crucih-u•

lum ica calefactum , ut lulphar primo attaQ:a

üammam concipiat, nam licet nonnulia grana

cre-pitarent, non tamen difTeminantur. Idem adhuc

commodius fit, fi fulphuri fufo immittaturaurnm

fulminans*

Sales tam alcalini, quam tnedii, iidem

quo-quc (ufiiciunt fiöi, lidqtie opportune,cum dein

ab-Jutione faciie ieparari queanr.

Cum terris itidem fuccedit, irqmo etiarn

co-&ura in acido vitrioli concentraro, oleum di£fco,

qua nonnullae micst aureurn (kpe recipiunt nitorem.

Paucis; aurum fulminans faa fpoliatur viokntia,

fi exponatur graåui caloris , qni ejusdem

eruptio-ni efi Jiecejfarius, modo fimul explofio impediatur

B

qua-p) BASILIUS V.M.ENTI- öatur puKwrem .li.oc ir«o/!r> tvachr-NUS, ope fuiphiiris mutationen! tum pro pipmento aiirifabroiura

aiuiax primus tonrnvir. itu amaufoium inftrvire. InclytusSTA H LI US quo

(16)

juste-lo De Calce Auri Fulminante

qujcunjue

methodo,

ctiam

vi

externa.

(

§. III.

vin).

,

$\V\

Explicationes

fulminatioriis

auri

apudChemt*

cos vari# oceurrunt, quarum eas, quae

verbis

vix

expiicandis

func

propofkaz q\

ficco,

uc

ajunt,

pe-de jure

pnerereundas

credimus,

reliquas

vero

in

quatuor

diftributas

phahnges

breviter

perlufcrabi-r\uis. Scilicet exidimarum Natura:

fcrucatores

iTiirtim hocce phxnomenon

adfcribeudam efie, vei

aeri fixo, vei fa Uno, vei fulphureo principio,

vet

denique horum

piuribus

combinatis.

Nonnulli

tarnen omnes ha&enus propofkas

explicationes

in-fufficicnces iure declaranc qJ.

§. VI.

Qu* corporum compagern inträt, aeri fimih

Uma, ab eo licet diverfa

fubftintia,

apud

recen-ticires fcriptofes aeris fixt nomine venit. Hane

pferticularum gloten atque

vinculift«,

inque

hoc

flata ehitere privatam effe concendunt. Ex

eo-rum fenremta illa ipfa materia a corpore qnod-am

eopiofe & Emu!

feparata

,

elaflickatem

recupe-

ran-) BOERHAAVE , MAC- rer aiteoqm vehementer difjrlicnd'or

QUER, SriUr.TVTAN. nerem 'tamforther verheranty non

r) Parttmlje citri fuJphurees feens rejihphttr t?'nirritm in

vttl-ejiträverfit eviircnlis faltum , vette pari ißo ptrhxre fulminante.

CAS-ti eantrariortm , metiiaute igiie ex- SIUS de aaio p. 113,»

(17)

earee-De Calce Äuri Fulminante. ii

rando, non poteft non Lerem

atmofpharicum

vis-lenter imptllere,

undas

in

eodem adeoque

fonum

pro re nata

varium

excitare.

In

prüfend

cafu

rem

ukerius ica

expediunt.Au-rum fub folutione fiium aerenl fixum amictit /),

dum vero e mendruo decurbacur,majorem recupe-ratquantitatem, quam

aufto

calcis

folaris

pondere

demonknri autumant tJ. Prxcipiutum dein igni

expofiturn hiecce aerea

mecerin

deferere

cogitur,

non obftante parcicularum auri

gravitate,

qua ta¬

rnen eruptio impedita

longe fit

vehementior«.

Cauftfcttacem in defe&u aeris fixi pbnnnc hi

Philofophi , unde prono fluit

alveo nüllum

ex-fpefrandum efTe aurum

fuiminans,

fi

pr<ec.ipita-tio meåiarite alkali volatili caußtco inftituitur. Hunc itaque lapidem

lydium adhibuimus,

Au«

rom in aqua regis (ine

fale

nmmoniaco

folutum

ope fpiricus falis ammoniaci per calcem vivam optime caufticati dejecimus u ),

Fedimentum

vero probe locum , ignique expoficum more

confueto

B 2

Fol-s)2 potlicfScubici aqua*regis rnt y rend before a lociery in

Eidin-auretclamelirc ndfufi4quidem pol!, burgh Vol. II. p. igo.

cub. aeris fixi dederunt, led cum ' u) .Koratu diguum videtur,

aurum folutione nihilponderisper- mirura ope fpiritus fiilis

nminonia-dnt, hofce menfhuo adlcribit Dr. ci cauÜici promte deturbari, ctfi

HALES in ftatiral Elfavs. menlh-unmnonfirfaturatum, quöd

t)Conf. Dr. J. BLACK in nec,alkoll volatili vutgari, nec

(18)

De: Cälce Äurt Fulminante.

fnlninure reperlmus, quo ipfo allata corruere vi¬

decur fenteocia.. Varia igjcur alfa manenda

omit-timus, uti cacFura auri. futainantb in lixivio

cau-l'ticofalva expiodendi vi; müh Jab fulaunatioue

generatia aeris

fix

i ^ cetera..

§.

VIL

Qui falino tulminationerrr tribuunt, non

ta-men de genere omnes conveniunt.. Nonnulli

fa-lem di ge(Iivom (o-lärt calci adhaereaten* & irr ca>

tor«r decrepkantem , uti cauffam refpfciunt, fed hi non conliderant, faleni nominatom nec ade(Ter

ne c reg.enera.rl, li a ur um in acido nitrofo, fåle

am-moaiaco- gravidato»,. vel in. nuTcela acidi murbti-cti

& nitroG; lol:utum, alkali volacili praecipitetur. Et

praeterea, (i.

pofterior

ex hifce foliitionibus

dejicia-cur alkali fixo, nullum obtme tur fedimen tum full

minans, licet heic. fal digefti-vus non- delideretur..

AHi ad nitrum vulgare conCugjunt, quodi

cum ph logi (lo detonare no tum e(l

u). .Eaedem:

vero occurruntdifociiltates, nec enim femper adeft,

éum aurum p reparatör fulminans,, nec ubi adeft:

ideo

femper

obdnetur prsecipitatum fulminandii virtute inftru&umv Céterumy cum folarf calce non»

de-«) Perufiionem pnrticularum efficacia: A. PET ERMANN I ßlhriHmcumi nitro>progignitur hac Chim;

(19)

De Calce Auui Fulminante.

$$ detonat hie fat, fed e contrario, methodo in

§.

IV

defcFipca

y auro fulminanti reducendo infervic.

Longe

vero aliternitrum, flammans

di£tumr

com-paratum eße videtur^ Conflat hie fal aefdo

ni-trofo alkali volatrlf faturato, fk ex

antecedenti-bus titriusque hujiis

ingredientis materia:

prasfen-tia. in prseparando auro fulminante eliicet.

Por-ro detonandi virc ute

ga udet,- fine addito

phlogi-fto,.

pfaetereaque

& acidum vitriolieum, nitrofo

fortius, & alkali fixum, volatile' expeilens, ful-rnfnandi facultstem domare perhibent au8:0res.. Summa igitur probabiiieatis fpecie fefe

commen-dare videt lirec opinie>r quam etiam recentio--rum; fere omnes amplexi funt xji Ur

vero;

cer-B 3;

tarn,-x yS.i aurum

aqua regis, ut' aqua forti ist fnle ammoniaco tota

nitro volaüli, fnle anmotmeo, ur

jubtilia funt & voldtilia, admodum

terra olcalina voLttilj folutuni efl,

fqcile funt mobilia & inflammalnlia

tum 'olco tar tari, uti terra alcatink niinimö motu autcalore'; eoque

per-fixa pracipitatur; aqua fortis ex cepto frägorenl deorftim

ednntJi-parte afile tartariy ut antagonfla cut:pulvis pyrius fluni alias

fur-fuo faturatur ist figuirr; atque quin furn edere fölet - - - • nant

aa-fiüro reclufior terra efl, aurum-

di-rumipfum,ut terrafixa deorfum

ten-mittit;aurumfpiritu aqua-fortisnu dit', cum

e contra carbpnes

pulve-frofo & alkali volatili falis ammo- ris' pyrii fint terra volatilis Hit

fur-ninci valde impraguatum efl &

gra- fumtendit - - -Atltum fere ttiplo

vidum', hinc fecum hos ambos ad fortius pulvere pyrio fulminat,

cum

fundum r/ipit,fbique ut terra:focios pulvis pyrius nitruvi haheat

corpo-tenetr omnis eniw terra ficca efl rale,

craffuni ist cruåum, aurum

tvida iti fe fal quoddam'fumendi

fulminans vero totvm volatile,

(20)

-Vif De

Calce

Auri

Fulminante.

tam, (1 fieri

poflec,

adquireremus

Cognitionen),

varia infticuimus experimenta, quorum

prsecipua

jam

funt

enarranda.

§.

VIIL

Alkali iixurn fulminandi vim aaro

quidem

e-ripic

methodo

in

$.

IV

tradita,

fed

eo

in cafu

tion alicer ac materia quzecunque

particulis

inter-pofita

agit,

nmn vero

itti

alkali idem

valeat

ten-tandum fuit alio modo»

Sex igitur partes

alkali

Tartari

cum una

cal-cis folaris & nonnullis aqu#

deftillatas

guttis in

inortario vitreo optime trieze

fuerunt.

Hoc facto,

paullum

magis

aquae

adfundebatur Sc in

calore

digeßionis omne

liquidum

evaporabatur.

Sub hoc

labore ne minimum odoris urinofi veftigiurn

fen-tiri potuif»

Mifcela

exficcatä

ablutionc

falino

li-beratä, non modo fulminavit,

fed etiam

fono,

fo-lito longe

validiori

y).

Alio adhuc modo idem experci famus. Sei¬ ltet in ducentis partibus

lixivii

cauftici,

pars

una

Ouando hco alkali fixi veeipis vo-. y) C®1. SPIELMAN aflerit

htile, nempefal volarilc urina,aut fulminartcti virrnrem domari alealt

C.omu Cervii eoqueJolutiouem auri perdeüqnium fufo & fvtper aurum

praeiphas , adhuc fortius fulminr.t. fulminan* cxiiccato.

(21)

De Caj.ce Auri Fulminante» 15

una calcis auri perfimihoram coquebatur.

Hoc

vcro ipfo poritis au£te, quam minuta vis

fuit.

A-quam addidimus, ne forte Iixivium calorem

jufto

fortiorem adquireret, eoque

folo explodendi

fa-culcatcm tollerec z).

Unicum addamus, nimirum nullam

obferva-tam füifie effieaciae diiferentiam, (ivelente, five

ceieriter e fuo menfh'Lio praecipitata fuerit

calx

noftra a).

§.

IX.

Cum acidum vitrioli concentratum ut ebulr

liat triplö fere majorem pofuilet calorem,, quam aqua pura. nihil mir! in eo latet,

qtiod

co&ura

in rali acido fulminandi vis pereat, uti antea

ob-fervavimus. Ut vero fimul pateret, utrum hsec vera & unica fit mutatia<,:s caujfa, acidum eo

US-f 1 ~ — 1 ■ -1 -■ ■ 11 ■ '

~) Qunmh ßccntiim hoc au- mnes eundem urgent cxperimei*i

rumfulminans in aqua cum alcali fuccefium.

ßxo, e. g. oko tartarip. d, cintrl- a) Si nimiwn, & praßrtim

husclavellatis,aliirve alcalihuscoqiti- ßmul nimis coitfertim, affufus fit

tur, in conti'iaiti vim fulminantem liquor alcalimts, fulminantem

effe-perdit; fal fixum eiiim folv.it rea- ctum amittit;quem tarnen dettuode¬ mentia. volatilia auro adharentia, quiritTß fpiritus falls atmnomac't

d-folvendo facittertium» nc falisatka- dulcorato pulvert affinulatur &cum

Ii fixitate fifitligittquercaclionevwie eo aliquamdiu quafiprodigéjlrone re,

amplius fulminare queant. Aurea linqttatur. STAHL Ch. Dogm. p, Hoineri Cat. p. 84- IL Jdem alkali volatili fe

(22)

ié> I>£ Calce Auri Fulminante,

üsqüe aqua deftillata

dilutum fuit,

ut

jufto

ma¬

joremcaloris gradum recipere non

pofTec, &

an-rum fulminans in hoc per femihoram

coffum,

püfteaque

bene

cdulcatum

more

folico, cxploderé

compertum eft. Neque cum acido vitrfoli

fortiflf-mo tritum

d/^^tf^quidquamefhcacijc

amifit

r).

Acida falis communis & nitri co&ura fpiimanda majori quidemcalore gnudenr,quam e

bulliens

aqua,

eo tarnen inferiori, qui fulminanoni eft"

neceffari-rius, unde etiam horum fluidorum poderiys vim

hon modo non auffert, fed prae-cipitatum quoque eo imbutum bne edulcoratione haud aliter ac ii

aqua fiiiflet

penetratum,decrepicat.

Acidinn

vero

jalisiUud

facilius

folvic&fub

evaparationeferefem-per- pulchre

reducit

,

d),Hxc

f <£ vero

folutio alkali fixo

praecipitata,

calciforml1&

fulminans

reddit

aururru

Quod

c) Nitfitii. einfal vitrioliunc. 2, d) CAVSIUp narrat nu rum

aurifitlmiuantisuncIt,öléivitrioliunc, fulminans vebementifntne

explofis-if, fi-ze foIches zufnmmenineinewar- fe, dum ab eod'em Fpirittw- fidis

me,faßösfl dasfalurina,alsfrigidum dulcis abftraheretur, A\\\ vero vim

■weg,und bleibet dein gold grtnzge- hanceetolü contendunt, uti

ROL-diegen liegen, Und wenn es gleiche FINCK Ch. 311■>G. WEDE«

etliche wochcn in der hizeflehet, fo LIUS Comp. C!:. 104.AUC'I OR.

nimmt dn:k das oetnicht 1 gran in Aur. Homeri cot., imme

SPIEL-ßch. }. KÜNCKEL Labor.aTf. MAN id.em" fieri omni acido

adfe-Quod aurum cum oleo vi tri- verat , etinm aceto. Hoc vero

oli tritum fulminand? virtute fpo- non valet ndi de re fiduo, vel

re-lietur üdfiwmt Dr. LEWIS , a- dufto, velnon edulcorstQ.

(23)

De Cälce Auri Pulminante. jj

Quod fub dig^ftione non (olvicur, dein bene

e-edulcatum vix quidquam perdidiffe reperitur.

§. X.

Ut porro exploraretur, iitram omnino neces•

farium

fit

ticidnm nitri, & quomodo fine acido

felis (efe habeat res,fequenth irtftituta funt ten»

ramin^. Calx auri non fulminans in acido vitrioli

parum diluto coEfcum foiutionem dedit ftavam,cu¬ jus prsedpitationi mtiltum requirebatur ipirjcus fa¬

lls amrnoniaci cauflici. Sedimentum eratvalde

exi-guurn^, fed

bJblutum

in calore

fulminavit.

Alia prortio in

aquaforti

plene prascipitata non nid vehementi ebullicione foiutionem rubram,

e-jusdem coloris ac Platinae in aqua regis3

prabu-it. Haje, fola aqua calcem demifit, quaein fpiritu

falis amrnoniaci cauflici digefta, edulcata &

fic-cata in calore explofit, aeque ac aurum cx acido

nitri ope alkali volatilis cauftici deje£tum, ablu-tum & exficcatum.

Spiritus

Jalis

omnium acidorum optima folvit

aurum prajcipitatum iners, etiam (ine calore Sc

promte. Talern foiutionem

fpiritu alkalino

cau-ftico, uti antea, deturbavimus, fedimentum>

(24)

18 Dfi Calce Auri Fulminante.

cjue ablutum & ficcum

moreconfueto

fortiturful-minare compertum eft eJ.

§. XL

Praeteren, auripraecipicatum non

fulminans,

cum

nitro flammante tritura , folutionc, digeftione 8c

exficcatione combinare tentavimus, fed non nid

pulverem in calore ftridenteri}

hac

via

obdnere

potuimus.

Cum vero hic fal eo usque fit in aqua folubi-Iis, ut humiditatem• atmofphserae lub^nter

attra-hatj auro fulminanti fi inlit, coflura aufierri

pos-fe credidimus. Una igitur pars cum aqua?

deftil-Iatse fexcentis per integram horam, & uno

inter-jeclo die, eadem cum aliis lexcentis aquas parti¬

bus aequaii temporis fpatio coquebatur,

fed

fru-fira , nam pulvis nihilo minus eadem a.c antea

fulminavic vehementia. Per gradas eundo a* qiice efficacia obfervari potefi, etenim e menftruo

deje&um

aurnni fine edulcoratione vix ac nevix quidem fulminat, aqua veru frigida non nihil la¬

vatum explodic quidem, fed fono perquam

ob-

tu-O Spiritushicce falis;fuitpu- qua deftillata colleclus & dein ite-riflimus, e fåle marina ops acidi rum ä fale marino obltraetus.

(25)

a-De Calce Auri Fulminante.

19

cufo & flamma diffufa

lucida, alt (i copiofiori

vel calida

eluatur,fragorem

excitat valde acutum

& flammuiam obfcuram.

Hase maxima efficacia

coftione in aqua deinde nec

minuitur, nec

auge-tur, Ii fides habenda auribus, quamdiu

accura-tiori menfurandi methodo

deftituamur

f).

§. XII.

Ex ållatis (§, §. Vill XI) in

aprico pofitum vi-detur, nitrum flammans, (i alias phaenomenis

fuf-ficeret, vix tarnen, & ne vix quidem, auri fulmi-nationern cauflari, neque ullum falinum folum jure efle fufpe&um (§. XI), ideoque ad

fulphu-rea jam progredimur.

Antiquiores

Ghemici

ple-rique 8z rencentiorum non pauci de fuiphure

quo-dam folari loquuntur, immo nonnulli

aurum

ful-phuri totum efle contendunt ^,

indeque

effe-£tus, de qnibus heic agitur, derivant., nam ea-dem fere prineipia adeße ac in

pulvere pyrio 8t

pulvere

fulminante,

e fuiphure', nitro & tartaro

C 2 com»

/) Vim fulminantem coöio- habere aurum tale confwitle quid

ne in aqua vel penitus toili vel fal- ipfi ßilphuri, quntnvis non

manife-lein minui Chemici contendunt

fe-fte(aurum totumfulpburi efl

dicitTa-re omues, e.xcepto D:o BAVME' chenius) iß/hm

verodifplofionem apar-Conf. Piflion.de Chymie. ticulis

falinis, qua croco feu] aur*

g) linde vero vis illa (tt viftt adhartvt, illarutnque difcontinuvio-(lipitiin efldqua inparter.ffcnfumpra- tie criri,J. BARNERI Ch, PhiK

hemus W.Hißo, ac prafcrlim Ta- 43.2« ehenio, qui melius hoc explicat,

(26)

2Q- De Calge Auri Fulminante.

compofito, fibi aliisque

perfuadere

conantur

h\

Sed opiniones

hafce

minas

fubtjles &

obfcuras,

fuis involutas tenebris, intaktas relinquimus.

r I' ^ _ r'

Sulphori

nitrofo,

fub prsecipitatione

generato,

calciqne adhasrentr folåri,

noviffime

fulminntio

adfcribicur /). E detonacione nicri -hujus mira

fa-tis elucet violentia, ejusdem vero in auri

pneci-pitato prxfentia hucasque

fruftra fuit

quacfita. Cum fuiphur vitriolicum in lixivio cauftico (olvi

& acidis dejici pofiit,

eandem

proprietatem

ni-trofo quoque competere ex

analogia

veriftmile

vi-detur. A(t coftura pera&a vis fulminans

reperi*

tur integra (^VIII), & acidis

lixivio adfufis

nul-lus peculiaris fentitnr odor, nec

nid parciflime

quidquam auri

foluti decidit.

JEtherem quoque vitriolicum, prspotens

illuci

phlogifticorum menftruum,

adhibuimus.

Hic

a1i

-q.u°f

■ " 1 T 1 "

i) CaSSIUS de auio, WE- praftans, nam & lic difperfa nuti

DFLTUS comp. Chim. pag. igf, pamcufä excepta fub microfcopio

VATER Phyliol. exp. p.323., LU- durum Junt deprchcnfa. Sccunda.

DOLE Einleit. in die Chymie £r riß diitem adhdrentis nitri, cum

64D TE1CITMEYER Inft. Chem. nlcaUuis fcf fulpbureis conflictantis

2x3* i"1 fwnmo predu, tit tandem

dijplo-M. C. H\NNOVIUS sethe- /to fequaiur. Phil. Nöt. rom.I. 681.

reirr quoque admifcet, ita ériimil- i) CL BAÜME" Man. d«. le: trimaria quidevi vis atberis Chymie» .

(27)

De Calce A.uri Fulminante 21

qnot dierum digeftione flavüs tingi ccepit, mem-branula aurea in fuperficie fluidi apparuit, immo

varia calcis folaris grana, in fundo jacentia, aureo fplenduerunt colore. Hase folutio ad ficcum e*

vaporata dedit aurum nitens minirne fulminans.

Spiritu vini

fulphur

quidem vulgare non

fol-vitur, rii'fi iitroque horum corporum in forma

va-porofa conftituto , fed hinc de fulphure nicrofo

concludere non aufi fumus. Aurum icaque fub

minans fpiricui vini reftificato ingeftum per oEto

dies in calore digeftionis pofuimus, fed nec

tin-gebatur liquor , nec evaporatus quidquam reib

quit, nec calx folaris mutata reperiebatur..

§. XIIL

Ut,quid alkali

volatile contribuat,

pateret,praeci-picatum nonfulminans in fpiritu volatilicauftico per

aliquot horas fuitdigeftum, pofteaque edulcatum

Sc (iccatum. Hoc tentatum perfefte fulminavit.

Ne vero ulla fuperefTet fufpicio de reliquiis

aquae

regis, edulcoratione non obftante, prseeipitato in-haerentibus, experimeneum

fuit

reperitum eo mo*

do,ut illud anteä in acido vitrioli viginci quaruor horis digereretur, Sc aqua pura

bene

(28)

»2 De Calce Auri Fulminante.

ritui alkalino, tam miti

aquofo

k ) &

uinofo i),

quam

caufticö

,

immergeretur,

Ted

idem

nihilo

minus eventus

fequebatur, immo,

quod magis

inexfpe&atum erat,

fola digeßio

in

folutione fa¬

lls aimuoniaci calcem reddidic fulminantem, etfi hoc, uti omni apud nos

venali

fa'e

ammoniaco,

Lacmus rufefcat,ex quo conficitur acidum abun

dare.

Hoc fucceflu incidit fufpicio, annon idem

ac-cideret cum alkali volatili, aliis fatprato acidis

mi-neralibus. Tentatum igitur fuit in

folutionibus

nitri flammantis & Jalis ammoniaci

je

eret

i,

atque

in utraque

fimditer vis

fulminans

adquirebastur.

§. XIV.

Ex ha&enus allatis experimentis

facile

per-fpicitur, quod

acidum

vitriolicum & muriaticum

non minus ac nitrofum fulminationi faveat (§. X):

quod tarnen horum neutrum,

nifi

ut

folvens &

attenuans fit neceffarinm (§, XIII^ : quod

alkali

volatile femper requiratur

XIII ) ?//),

etiam-fi

k) Hic ipiritus ex alkaliyo- nidci vittofo nicht fehltet, wclche-s latlli concreto per alkali fixüm ex- auch han fublimirh werden. C.

pulfo, & in .aqua puv'a fbdf.it®, NEUMAN Pral. edit.

Zimmer-erat faclus. manni pag. 429.

.1) Es ißvemarquihel)daß dnfs tn) Hucfortelocuspertinet fe-tivrumfulmin. mitfpiritufalisattmo- qttrnsapudJ. KUNCKEL:Wennma11

(29)

Ds Calce Auri "Fulminante,

23

ü vix in fubftantia effeäui contribuat, cum vis

nec alkali fixo (§.VIIl), nec acidis tolli

(§.IX),nec

aqua ablui queat (§. Xi ): quod denique neces-faris fecernantur partes, quamvis alkali volatile

acido quocunque minerali fuerit faturatum (§. XIII).Eo igitur jamredit problema,ut inveniatur,

qu&nam

qualesque

alkali volatilis

partes

conftttutiva,

&

quo

mecha-nismo,

auri

fulminationem

pro-CTCCYlt\

Phlogiftics

profe&o naturs efTe

viden-tur, cum calcinatione ahigi pofTint (§. IV), aft

ea faltem fubtilis hujus materis

?nodtficatio, qua

coeruleum generatur Berolmenfe, tants eliciends violentis vix fufficit. Scilicet auro in acido Ta¬

lis foluto alkali fixum optime phlogifticatum

in-ftillavimus, mox liquidum

congrumatum vire-fcentem induebat colorem & copioTum deponebat fedimentum, quod edulcatum pulverem cceruleo-nigrum, minime fulminantem prsbuit.

Ce-eittoder etlicheutlzen vom auro ful- mit dem acido verbündet hat.

Hier-minante in eine retorte thut, daffel- ans kttnnft du fehen, das

die kraft

he mit vitrioloel tränket, und her- des auri fulminant

is in falt

volati-nacb diflilliret

, fo fublimiret fich Ii concentrato gefleckt habe. Labor.

einfalvolatile imhälfe,welches

fäuer- 27f«

lieh iß, weil es fich nach

(30)

24 De Calce Auri Fulmtnante.

Ceterum, temporis, qua in prüfend

circum-fcribicur anguftia , hanc

inveftigaiionem

ultefius

heic perficere vetac, qoippe qua? fubciliöxmas

po-ftüiat inquihiones. Quas, de aiiorum

metallo-rum, in primis ferri, cupri n) Sc argenti

fulmi-natione o) perhihent auclores , nobis

hoffenus

non fucceflilTe latemur, unde cogitur, eos,vel

con-ditiones experimentorum neceffarias

tacjaißc,

vgl

nuDtni pro Junone amplé&entes fuifle deCeptos

de.conatione nitri flammancis, aliave

cireumftau-tia vaga, qua? huc non pertiner»

Non omnis

exploiio ab iisdem derivanda cauifis,, imrao

hoc

refpeOru multum differunt aurum

julminans,

pul¬

vis pyrius & pulvis

fulminans

di&us,

licet

alias

in variis convenianr*

f. XV.

In ftatum priftinum aurum

fulminans

facile

re-

du-n) Wenn man eifen fo tra- nach den fpiritum urina zugieß,

cliret, ncmlich in aqua regisfolvirt0 fo folviret ßchs weder, und wirdt

oder in guten fpiritu nitri mit gu• hochfaphir -hlau;dtefefolution

evtl-ten fpiritu urina preecipitiret, und pont man, dajffie ßch coagulirt,

recht damit umgehet, das fu'minirt wenn man dann vollends trucknen

fo fiark, und noch wol ärger, ab will mit einer hitze, die faß glü-gofd„ Immo quod plus cß, wenn hen will, oderdie zumglühengenug

mankupferin aqua fort folvirt, und iß, fo fchliigt ts auch und

fulmi-thutfpiritwn urinadazu,fofällt im nirtwie aurum fulminant. AHL

anfang der ajfufioil etwas weißes Ch, Dogin. P. III. 24V« 24V. nieder, wem man aber, nach und 0) Cei« VOGEL Ch. 374.

(31)

De Calce Auri Fulminante zy

ducitur. Vidimus quid

acidurn

vitrioli

(§.

IV),

quid

acidum falls

($.

IX),

quid

aether

vitrio-licus ( §.

XII), quid denique

vis

externa

fufK-eiens ( §. III ), in

hoc

negotio

valeant.

Prseter-ea, vi explofionis

methodo in

§.

IV

tradita,

do-jnata, ft pulvis remanens cum

borace,

aliisve

ido-neis fluoribus funditur,

metailicam

mox recupe« rat indolem. Nec heic

praetereundum, in

omnibns

folutionibus auri quidquam

fpante

reduci,

inftar

te-nuiffimse membrans enatans,

unde

decipiuntur,

qui,

additis

praecipitantibus

ignavis,his

illam

ad-fcribunt. Subtilifßma ha

pellicula

aureo

nitent

colore,dum radiis

luminis

reflexis

conliderantur,

refradis vero

purparafcunt*

§.

XVI.

Si noflris temporibus

fragore

quodam

Vi-borgend opus

foret,

calce

folari

defcripta

omni-um certe

impetuofiffimus

prseftari

pofiet,

nihil

e-nim hadenus notum fortiorem excitat

(onum

p

).

In cuniculis vero eodem fuccefTu pro

pulvere

py-rio fabditui nequit, uti

nonnulli opinantur,

ubi

namque

repagulis

firmis

includitur

(ine

ftrepitu

D &

/>)Dr LEWIS fragorem pul- natitis illi,quembrevis vel multuin

reris pyrii fono chordae longne vel tenfa edir. laxiE cotnparat, auri vero

(32)

fulmi-26 De Cålge Äuri Fulminante.

i v ""

& violentia potins reduceretur, qnarn

fulminatio-ne incumbentia everteret. Ceterum, non fcintil«

lis, Ted calore incendatur oportet.

Aurum alkali volatiii prajcipitatum pro pig- .

mento amauforum inftar arcani, meliore forian

jure a

nonnullis

commendatur

q).

q) CK DOSSIE Exp. Cbyiru

As

in

Mat

be

mat

icks, fo in

Pbiloföphy,

t

he

inveftigation

of

dif-ficult

things

by the method

of

lyßs,

ought

ever

to

precede

the

me¬

thod

of

compoßüon.

7bis

Analyßs

conjißs

in

making

,

and

in

drawing general conclußons from

them

by

induflion.

NEWTON. Pag. lo. lin. 6. loco q) lege r ).^

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :