Deo ter opt. annuente, ex auctoritate amplissimi senatus philosophici in regia academia Vpsaliensi, hanc, de veterum philosophorum mediis cognoscendi naturalia, meditationem, svb præsidio ... Petri Aurivillii ... publicæ subjicit censuræ s. r. m. alumnus

Full text

(1)

31. B. V.

D^oTer

Öpt.

annuenfe,

RxauttorttateAmplisßmiSenatusRhilofopbiti InRegia A(ademiaVpfalienfi»

hanc, de

VET ERUM PHILOSOPHORUM

medlis cognoscendi

natur allajmedj- .

tatjonem, ST)B fRJESIDIO

M.PETRI AURIVILLII

Log.

&

Metaph.

Prof,

Ord.

Publica

fubjicit tenfurct

S.

R.

Alumnus

PETRUS

©ijfrtwn

Wefmannus.-%Ad diem t Mart. AN K O M DC LXXII.

in Audit. Vet. Majori. ?

♦elf

°

fä*

UPSÄLIÄ

ExcudicH eNricus Chrio S. R. M«

& A 'emi«

Vp&lieufis

(2)
(3)

31.

Q^B. V.

f R JE F A T I O.

Q

Vi alt

äurisrupibus

ius vifeer

metalla

a

ter

ta

eruituri.ammum

ingrediuntur,

t

plerumque

demitterefotent, nefeufruftratiea

fit

nefua

vel fecus

operatqua

frangendo

mon-ti, volvendis

(axis,

fußtnendoque

fetört in-jumitur. Et mß qua

ffes compenfationis

fulciret

animum, ex dubii eventus timore

langvidum,

adque aßiduitatem

laboris bor-taretur de

quafitis

re/ultans commodum

j

totiab tam

gravi

fefe abflmerent

opere.Ea-dem (3 meam mentem

verfat

fententta)

t-demtirgetJcrupulusj

quod

fußtnuertm

ego, in fctcros

Pbiltfopbia

receffus

iter meditart,

quaft

talculum tis addtturus, quce

aoBå

& felici

fummorum

virorum

opera, in

id

redaBa juni ordinü7 & ad eum v erit ätts

gradum

promota , ut Ii

quid

tentarem

ifc-(ttper, agré pojfem

(upince ßoHditatü

evita-re notam;

pollicetur mihi, nefcio qum

tn animo

concepta melior perfvafo,

fp

em meam rr.inimbfore caducam

,

jubetquecitra

omne tr

ißt

oris eventus

periculumproperare quo feror , (3

quidem

maxtmé, cum in ea

ver/er

fotietate,

qua

ficuti

novit candcreirt

(4)

60

t3

benevofentiam

fibi

commendata ejje, ftc

ttiam

feBatnr illa

y

primat

officii fut

partes

exifltmans,facilt

&aquo

animoßoneßiortbuji

adeffe

conatibus.

Apparet praterea

cutvis

rebléjudicanti,

fubfißere

bac tbemata

in-terprima

prima

atatis

tentamina

:

Neque

mimmihi> ut

Heßodopaßort

férunt,

cala-mus a, Mups donatus

eßt

utfelicißylo,&

maturo cum

judtcio

exequt

valeam,

qua

ex-örfus (um»

Efi

&

hoc

lilentio

minime

fup-frimendum,

male

me

habere,

quod

urgenti-bus decaufis,tamexcellentemmateriam co-gar

angußü

pagellarum

fyattis coafUare*

circaquam,modo

acroamatico,

exquißtioriq;

(quem tarnen

virit Itterarum &

experten-tia laude claris

relinquendum feto,

)

debe¬

tet occupari*

Stquidem

autem

verba

funt

Scalig.Ex.

$59.5.

i.)noftrah^Gintite-rarura ftucfiis

peregrinatio,

finc

luper-f>a luce,

mifcrabiiis quardam erratio

eft: divina

itaque

bonitatis

gratiå

ut

ät-turrat opus,

fuppltci obfecro

voco

'

(5)

J*—3/.

J

Oi B. V.

Pofitio prima praeliminaris

ÉxpMttquoruttdam

Phtlofopborum

,cum veterum9 tum rctenttorumdtvtrfatJententtatcirca tnvé'

ßtgationem

veritatis naturaltr

tfubjunftaadfi*

neinratione titult. «.

Umproratione ftudiorum

inftitutbaliqualeminfti-jitnero,demateriamedita#

tionis meae,

confideratio-inem,haud obfcuré

colligo» minus felicem collocatam

iriopera,fiinranco& tara variodiflentientiuanimorum provenfti,com#

munes omnibus cognofcendae veriratis afli# gnarem modos, nifi prius per illorum do* gmata eundo, indicarem , quofdam ä

nd-itra penitusdecedereparte

, abos vero

éan-dem nobifcum retinere (enténtiam, Qnida

defiderio capti cognitionis, cum res

fublu-nares expenderent, ebablatifunt abf> rdita#

tis, ut p!ané defpetabundi nullam

admife-rint rerum notitiam. Ut jam filentio invol#

Vam Socratem , qui ob id gloriatus eft»fe

fummae fapientias ab Apolline obtinuififelau*

dem, qtiod diceret, je td unum [are,

qucd

tiihilfåret.Hancque effe unam »mncmque

fap'en-iiamt tion arbitrartJe fcire,quod nefctat ('*).

Ignorationisconfefiionemqualeminttiruerant

Democritus,

Anaxagoras, Empedocles #C

(») Cic. lib.*.Acad.qq.

(6)

ho

pxné omnes veterura, qui

denfiffimis

cir-circuradara efleomniarenebris,depIorabant,

videre poflis loco nominaro C dceronem.

Cy-fenaici Pbilofophi totos fe rerraxj^int å contemplatione rerum naturalium > quod

eas comprehendere fe non pTlffrjrfrie in

telligerent (ß). Et fiquidem textvis^gjgcus

meretur obfervationem,opera? prerium

exi-ftiroavi eum apponere. Verba

fic'fiaßenr.

a<pivt«t»n> $ rjqt <Q\j<nx.cöv} tjjv

tju^omvo^é-ecKxnxAtjtltow, i. e verlerne

Cdfu^ano.

^a'

turalium rerurn inqvificonem omitiebAnt, quod

comprebendi non poffe mamfefio eolligeretit. Hi jtaque profitentur fcinfirudos

fmfTe

mediis

naturalibus fcientiae paranda, fed noluifTe aljquidoperis

impendere

contemplationibus

»

velquod fruftrane# peniuis viderentur,

vel

quod res primo intmtu non caperent. Sed

extitere alii, qui ray »jV«? tollebant (y)\

imo hodierno tempore ejufdem farinae

ho-mines fefe ingerunr, ab hifcequiderncaligi-nis,& ignorant)# tenebris vacui,

anticipa-tis tarnen praejudiciis verirate,quam

illuftra-re autumant , atris fpinotarnm ppinionum

involucris obfcnrant, Caufa dubio procul hxc eft, quod media, qu# faniorum

Philo-foph. chorus proximaagnoverac,vel conte-maant, nefcio quå firma fapientiae perfva* fione nixi, vel dubiis occupaci

hypothefi-bus, in veritatis liberumnequeant

profilire

(/#)|Laert. iavita Ariftippi. (y) Id. eod. loco#

eampum

(7)

3 i

Qi.B.

V.

campnm. Sed plura de his in pofitione fe-qcenti. Placnit exercitium hoc nottrum in«

fignire nomine meditationis , tantam enim

mihinitnqoam aufim pollicericertitJidinem,

ut djcam famores vetrrum Philo(of>horum, hiic^Ttiediis j eodem ordine& numero,it» fosfuiflfe, (ed quod habita, fuper hac re,

meditatione qi'adam proximam Si accom* modatamfaris expiorandse veritati, college* rim haneede rationem. F.ft & boc obfervan*

dum,per nomen medioruma nobts intelligi ipftus humana rationit dtfiinfttores aäus, & expreflio resfunttiones, immanentes ,fenftbut & inteUeäu

temtnatas, qua in perfauianda objeäi alicujuf

natura, ab ipfa adbibita fuerant: ( cum nemo fibi perfvädeat, foto intuicu, rerum haberi

pofle indolem) itautratioperhorum mediorum velionjunltam , velfuaefiivamoperam,inrerum

intimam/limiratamramen proconditione in-telle&ushumani:)deveneritcognititnem.Quod

autemhasc media ignota fuerant vet:

Philo-Tophis,verant nos dubitareliterarum

monu-menta. Sic enimLaerritis, qui vitam Si

do-gmrta Epicurilireris mandavit, differir. 'W

irbvv tu kxvdvi ktyet

o EttK&ny&tx tv?

dktiStla;ein# rus eu&-yurnf, ^ KStj

rd7rä% (J). Hicprimo lococollocataie9-yj<roif

,

neceCfarium yvuxnus no»T\wif Propte*

rea t quod eo minus tognofcit intelleäus, quo

magis dottor* & duäore fen/u deßituitur.

()) Lactt,in vita Fpicnri.

(8)

{%)GaflenduSin

animädverfionibus

ad locn$

fcpicun, dicit eumcontendifie,

nullam

pos-it falfitatem cadere in primam Sc fimphce

apprehenfionem,qu«

fic

per

fenfus.

Dequa

re pollea«Epicurum veroprorfus

eadem

no-biicum ftamiTein naturalibus, media,patet

ex iliisverbis, ubi ficloquitur. ^$cRnvoiq

kvcguf iisr» t vy cucsrjrtwv ytyivxm, kxtu n

*&t7TTU(TlV, X»xAoytOA>y 4#) K&l

CV*$i<nV , -71 (c $ Aoytc-juS. i. e.

togitattones omne\afenfibusmanant,feiundum in•

fidenttattij dr proportiofkm&fimilitudtnem,&

tmpofttionem , toeperante etiam ratitne ipfa.

De Äristotele Philoioph. facile principe, roneft quod dubitemus, quin certö

ftatea-mus eum hasc media preflfe (equutum fuifle in enodatione reruro phyficarum. Impugna^ toribiiS hujus aflertionisipfinsloca

opponun-tur, ut [£]> Se 0] ubi »adverfionem Va-tabli; hec babentur verba. Qut non fentit,

hibil dijitre velintclligtre fottft♦ Nec obftat,

quod dum oculis

luTtramus

fcripta,quje

de

inediis» vel ut aliis placet,

inftrumentisin-veniendarum conftituendarumquenatur»lu- |

mine notis, rerum» aliquid praecipiunt,ali*

ponantur media feu pnncipia >

diverfo

etia rmmero. Ab hisnaraquegeneralifiimaefolum

conltitnunturrationes,quas nosfacultat.sin" (»)Meifn.q.Metaph i c.7%. partis

anal. c.i^./uxUcdit.PiKU. (n) lib. }*de

auimac.i.

(9)

felleåivas adjutrices fuftinemus appetlare

I

quibus parari poteft

qualifcunque cognitio*

ron autem a&usaliquiindiCanttir intelle&us*

Et forCan qiuedam hornm mediorum cum

noftris concilian poflent. Vixit etiam Pro¬ fetior qnidam in Academia Witeberg:

fuo

tempore hand

incelebris,

qni ex

PhilippO

jMelancht. iqveniendar arris tria ftatuit

prin-cipia ; Experientiam videlicet, piincipia nw

biftumnatu,& intellettum ordtnis inSjllogtfmo,

Sed quid nobis ille objicit impedimenti ?

folum boc indicandum cenfeo. Experientia

efle priiKipiatpm qnoddam alterius pnnci#

piicognofcendi> illiusque fcetus, [ li ira

fas

e/Tet dicere3. Eft namqueillaplurium

obler-yationum cölle&io. Innotuit prseterea jam

dndtim per illos, qui pccupati fuerapt in

confignanda Gnoftologia, & in illa de

me-diorum intelligendinumero, quamrequirat

ratio formalis experientiar,non

fenfusfolu»

fed & intelle&us plenariam operationens

Inyolvitur itaque contradi&i©, dicere ex#

perientiam efte principium,

cumabalio

na#

fcatur.NequénegamusPbilofophosopus

ha-buiffe illa, yeliiti caufa fine quånon » quip-pe, ut habet Scheiblerus , tollitforrpidinem

in intelleäu adferendumJudicium.

PoGtio fecunda

Declaratprimummedium

3 quodmere wntmpla»

tivum, aliasfenfuale diet poteß.

(10)

PRitnomitaque

&xv iplam rerntn

medium

(enffibilnira

pontmus

, &

nos^w-

obje-£iov rn per fenffus perceptionem,

Mewio-nemfecimus9t«e>«tf. ubi^erbanc

hnjusvo-cis latiorem (ignificanoiiem, non veritatis

indagationem accuratam, quar jundå ope¬

ra ffehfftis Si intellechis acquiriuir, (ed

nu-dumrerum -nruiruln» nudamquepercepr>o« rem, fepolita lilteriori diiquifirione, intel#

ligi vel-mus. Sed ad priora revertar. Tri» plexconcurrit

rationis

adiis,amequam

derei aliciijus mdole certioresreddimtir.

Hfotrm

prior eft,d: dicitur ol'jeäivus [tu

ir&ifttvnt

t

«bi fimplex Sc intuitiva inrelligenfia

jocutn

habet, qu£ pendet ab aduali influxu obje«

6b infenlus. Primaommf togniitofenfitiva ex¬

teriör , & omnit interiör ortutn fuum habet X

fenfu exttviori, afferente Javello [5-]. Nos itamque du&u fanionim Philofophorum» ab illa recedimus fentenria, quar ömnifim re-,

rum intelligibiles fpecies,per naturalem ge'

neranonem in bomines coßtendrt '

adeoquenonreqtiiri aJ'qnod exterionYfemus

mtnifferium, modoadveniat, quodanimatji

ranonalem fflarttm admoneat partium. Sat

equidem plauhbiles ab eis adferuntur ratio# fies, quac ,utexaminenturå ncbis >praeffens

non concedit inftitutum. JMiodo hoc

indice-imiis s d bitarenos an illa rolerari poffit

as-fffsitio, qu5 ffanre, tarn habet undefibiglo«

^)lib. i.Metaph,Exerc,6.

(11)

31.

C^B. V.

riari queat, homo de media orms ptebe# qni nullius unquam fuberat informationi ; quamquiomnes aetatis inaepar res,

multumqf

operar addikendis fcientiis contu'erat. Sed

hic confuli poifunt magni nomints v»ri,

ex-cellentisque erudirionis , qiiorum opera,ut

in aliis, ira & in hoc (crupulo éxcutiendo

magnifacienda. Sed ne longius ab mcepto

trahar. Certumeß,imtfiitjdem Javeilus,

/«r<-rtotem fen/tim tion mtnutart. nifi

pitus im*

tnqtaiofetifu exteriort. Antea namqtie occu¬

patio fuerat in eo ur cftenderec , perditis

fenftbus extenoribus,collabi inrenores,nam

catcns de colore quam nihil judicat.

%Alttr

actui ttt apprehenfivus &interiör, intelledum

nuda perficiens

apprehenfione, quiremob* jeftam concpit,& fenfui tommuni comnrut-tit. Senfus etenim communis efl terminus

Jen-fationum exteriorutn , & phantafta

fervat

Jpe-ctesJen fala» iutnon

nemoait.Et hieaétuseft, quifpecies fenfuales, miniftcrso exteriorum.

frnluutn ad fe delaras, fuperiori intelle&ux

trbmali examinandas filtir. Tertius aäutcsi judtcattvus, quem intel!e<äus abfolvit, cum

objeåum, quod per plures inadaequatos

cooceptus apprehenfum elf» dianoéiica difturöva prjceunte

operatione , jam per

athfcqnatos conceptus, cogmtis caufis, fibi

notum reddit. Appellatur hic

aäus, ut er

Agidio Sclaolaftico notat Scheiblerus

,judi»

(12)

intelie-60

étiva , praeter aäum , quo

apprehenditob-je&um , eIicitaliuma£fcum,quo

judicatretg

ita efle> velnonefle,vocata in

confirmatio-nem notitia experimenrali. Horum trium

prior ilie* quem

fola

abfolyi

contemplatiö-ne

fuprF

monitum eft , fefe in

hoc

primo

medio exeriiit. Obje&a namque conceptu

quodam leufuali percipiebant,

nondum

ex* cufla intimiori natura , ex qua disjungere

fcirentabinvicem , abstra&utn Si concretu,

fubftantiam &accidens. caeteraque vel con*

ftitutiva,vel confequutiva enrium,

quod

po#

ftea fa&tim eft , ut, bono cum Deo ,in*

ferius diipalefcet. Hic paujolatius

digre-diendum putamus, cum videamus ingenia

Pbilofophica, non hserere iolum,

(edetiam

impngnare primum, quod å

nobis

accepta-tur veritaris inveftigandse medium. Qmratur itaque, anne quisaudeat , falvtverttate,dicere

jtnfus exteriores,liberos &proporttonatos

*4

res,

non pritpum exbtbere officium in cognofcenda in*

dole objeäi ? vel, Uttum pratermtßis, vel ve¬

rsus negleäit fenfibus

, objeäortim veritat im•

tnedtaté ab tntelléäu petendafit?Nospriorem

affirmativam> pofteriorem negativam

defen«

dimus» fequentibus fulci

rationibus.

Primo

fic argumentamur. Cum Philolophus

fefe

accingit contemplationi natura:, aut

habet

omnes fpecies intelligibiles, Jam ante in

in-feile&ti coacervatas,aut debet eas recipere.

Dcftitutum elfe jncelle&um illis

fpeciebus

4

(13)

propria

convincirtir confcientiå. Ergo debet

de iis forinfecüs docen, Jam non potelf inrelleétus amma egredi; verü'ad difpofi-tioncm divinam,ei pradlo funt minifijri

fen-fus» q,:i ex debuo cfhdi tui , objgdorum

foecies ad phantafiam & inrelje£tum tfans-feriint, Deinde , (1 teninsi:ihil fidei

merean-tur in naturabü inveft'gatione, quam frprtra

remittit S- Sanctus homines, nimiae & in*

tetr.peftivaj ipbutudini deditps, ad grarnma

& volattlia cceli, ad qqa: Pculos

dirigilva-det, uravocentur ab innciliilla craftinaedi*

ei curå. Curnonftatimprovocatad

cognitio-flis vim & inrdleéhis virtqtem? tednovit il-le fons inexhauitae fapientix » hominemnon facile aflenfum prabere rei, mfi per (enfus aftualem experientiam informatus fuerit

de ipfarei veritate. Tertia, I lunc inrer

caete-ros elfe fenfnumfinem» ut contemplationi-bus infervanr, & non folnm ad corporis

> verum etiam animiperfe&ionemfaciant,

ver-bis acutiiiimis declarat Viottus [<] inquiens.

iQuodtunque prineiptum} quocunque modo in no-bisingenitum,

quaiunque rattoneftt man\feßum9

fl tonfiitutautprobari debet tergiverfanti, & ii tredere nolenti} tandem ad eos [erjuserit

deve-niendum, quorum ope tnißUeäut tlliut (ognitioé

tiem fibiparavtt. Qaarto. Divértamus

adfun-damenta phdofophandi adverfse partis

,exn-amus nos ommbus concepubus ex Philofo-(') ba.cj j.dc dcmonft,

phia

"

m

(14)

phia peripitetica hauftis : liberemus Sc fe#

jungamufc mentem abomni fenfunm auxilio: experturi quo randem abripiamur. Sed re#

gerunt» Cut ad illomm dogmata utar

ver#

bis Scaligeri,) (k) hos

fubttlitatcs negejfct' fulas trivtalium ingeniorum ; quinettamrulgd*

rujudtcia excedert multa.

ty. Ejufmodifub« tilitates locura non habere, ubi

res eft de

abditis narur« eruendis. Natura

equidem

fat fiibtrfis eft per le» ad

quam cognofcen* dam, fi fubtiliöres excogitarenrur

rationes, quam fruftraneus eftet omnislabor, omne* que ftudium illorum, qui primo

applicant animü(mim inquifitioni

rerum natnralium.

Quis unquam finem, cui deftinar

opus a» liquod, pertingere queat* mediis vel

igno-ratis, velnegle&is,vel

pravédifpofitis.H»c

sutem func, qnibtis

agricola fegetem,mer«

caior

merces,fcientiamque fibi Philofophu*

adquirit. Quwto. Nec deftituimur ati&ori*

täte cfarorum

virorum, de Ecclefia Dei,&

reliteraria plurimnm

meritorum > idemno«

bifcum fentientium. TertuUiano

noitram baud

difplicuifle fententiam, evidentiftimus illius

de (enfuum teftiinonio

difcurfns, ex

confi-derationeS. literarum petitus ,docet. Atqtie*

inquit, ne poflolis quidem ejus

ladiftcataeft natura.F'delisfutt& vifus &auditus

in

monter-delis&guftus

vint ilhuSflicetaqu<c anteinnuptiit

GaliUa:fidelit & tactus exinde

incteduli Tht'

(*) Exerctt, 307,f«&:jj.

(15)

tniJRtcitaJohannis teßimonium.Quodvidimut9 (r manusnvslra contreftaverunt defermone vi¬ ta. Talfiuttquetefiatio,fioculorum,&

au rfum, & manuum Jenfus natura mentitur. Hsec

ex

Gaflendo. Pr,*terea mitrimus Ariflotelcm Sc

Iptcurum, ne crambem bis co&am appofii#

ifle videamur. Meifnerum nominamus [a]

Scbarfittm (p) Sc alios, quos hnc allegare

fupervacaneum föret- Nec nos tantann, ac

Epicums, fenfibus alfignamuscertitudinem,

ur dicamus eos erronbus Sc fallaciis no»

efle obnoxios, nec ullum diibitationibus

relinqui loaim in rerum cognitiore, qu®

per fenfus innotuit. Sed hoc certo affirma/ mus, afferente Cicerone (*) itamaximum ejfe

fenfibus veritutem

, fi faritfm, & valentes

& ornnu removenturqua obflant, & impedi-unt. Itaque &lumen mutari fapé

volumus,&

fitus earum rerum qua* inttttmur, & iuterv'alU

aut contrahimus aut diducimus Exquibusli-quet, non prxtoria quadamdignitare, (en#

fus nna fenfatione veritatem afferere,

led

repetendas crebro fenfationes, renaoyenda

obftacula, proportiooem leivandam inter objeäumSc fenfus. Laercius in vita

Pläto-nis memorix prodit, vixiffe

Pbilofophos

,

qui alia eorum qua ftint, fenfibus perctpi,alix intelligentia ratione comprehendi, dicerent.Ubi

(*) part. i. ph.fobr.qq.tnet. c.S.feä,4.

{/*) Phyf. rccog,lib,8.6-».part.fpcc, (t), lib. a;

Acad. qq.

(16)

iiotanclum,eos,ffmplicem perceptionem ad (enfus, comprehenfionem vero «ffentialem

ad lntelleduni réciiljfle. Nec fernere~ad

di-öamen feiIWfitrffionm eile Judicium

fva-dct Cicfcro, locö å nobis fsepuis nominato. Nort enimiifunms» iricjpit

,qriiqüicquid

videtur,

taledicamus ftaiim cße, quäle vtdetur. Lücre-tius [13 videns fuä tempeltate, per hypo* theßn Academicorum violari rerum fidem,

Sc convelli Uta

Fundamentaj quibtts nixaturvita falusque.

hifce*verbis,ucSc aliis,conatuselt ad meliore

frugemrevocaretn transverfü a£tas mentes Quid majorefidé porro,quam[enjus baberi Debet? Anabferif%faljoratio ortavalebit Dicereeoscontra,quatotaabfentibüsortaefi.

Quintfi ftntveri, ratio

qüoquefaifa

fitomnis. Sexto. Rem verbo comple<äar. Lapis Ly¬ dias,quoutveritas,itaLtlfirasexploranda,ell

ipfa evidentia. Etcumpracipuaerroriscaufa

fit

praciptatiojudtäi, ipfum tempuseft, quod,

d;f-quifittone maiuriori adbibita,fa'fitatem apertam

facit. Gaffendus («). Nec apnd nosvalebit, qnod trito circumferrur pröverbio. Quemque

eßefua fentetitia amuum. Verum quisquiS fit

veritatis amicüs. Et cavendum netendendo

ad fua qitsecunque judicia, aperiarur

fenre-ftraad occafionem errorum. Hifce (Ic

pofi-fis

ampfitis

in difcrimen venit :

cujufnani

(?)" 1. 4. d: rebus naturalibus, (0) inanimtd. ad

rhilofopho Epicurié

(17)

(juinqueherum

feufuum

opera

primas obtinuerat

in apprehenjione objeäerum ? A vifu maximum

fuiflfe Phdofophis exhibitum auxilium,

am-plitudo obje&orum» A

digriitas,

quam pr* caeteris natur*opifex ei appoftiit, luculen-tcr demonftrat. Habet namque

fuprafeex-panfum calum lucidiffimis corporibus aliis örnatum» quac fpeeulatörem mirantem, in majorem rapit femper

admitationem.

Ter*

ra exhibet montes,

fylvas

*agros, pfataani»

malia &c. Avium multa milfia in

aerevo-litant. Vt jam taceam aquarum decurfus» fontium

fcaturigines,

coloresque.Quis itaqué

in tanto obje&ortf proventp,palmatn

prscri-piat vifui?

Pofitio Tertia'

Alterum cognoftendi medium, quodftmilitudinis

dppeüatur3 continet. r

ÄPprehenfionero

lamedia, qua? proprius

fimplicem, alia

concernnnt

nonnul«

ipfi-us intelFe&us fun&iories, in veritatererurn

venanda, occupati, interquae primum focu obtinet medium fimilitudinis , excipinnt.

Hic,ut habet Toletus,(a) homo vel Philofo* fhur attendenr individuoruexteirtam fpeciem

B

natural,magtsatque magis aduttabat, fuaque

Jpe-titi applicabat. Cum

namque beneficiö fen#

fuum fat colligerent, multa effe in reruns (*)Gommern?ia,1.aufcult»phyf Aiift, m. j.

(18)

natura, & ratione'carentia in fua:fpecié, & ratione prasdita, indem in fua

fpecie,

qua? fimilitudine externasfigurae, formas, o. perationumque,eådem gaudebant: fubit a'

nitnura cogüatio, has res eadem

participare forma eiTentiali,excollatione, natur®

con-venienüaminferentes. SedVideo occurri mi¬

hia dotlis vins , elfe m l a qua-

fimditu-dinis fpecie quadam,incautisdcnonadeoin

rerum cognitione firmatis facile

polluntim-ponere.fnamq; hocpronuntiato ficpr

cmuni-untinitantiam : fimtle in

cffettualtcui

nenßa-timeß idem fpeci*. IJi. Non aileri å

nob'S,

eos per hoc medium

, cögnicionem fibi

fci-entificam adquifivifte , latentibus caußs

:

collegiiTe tarnen ex effeätibus,fimilitudines, qu* phantaii® coromendar®fünf,quoadin»

telle&u» töcum inquirendc

veritatis negonu demandarerur. Quod etiam intelleéfcus

ex-fequutus eil,cum lnqtiiiltionem dirigeret in obje&i ultimatum complexum,i. e. inpro«

priiifimam de fpeeificam hujiis vel illitis rei formam, é qua

operationes proflnxere.Sed

ut brevitati litemus. In hac via

(implicetn

hauiere notitiam, quse nomine feientias

itri-Äeficdid®, nequaquam infigniri meretur,

üt quas per primam Sc immediatam

cauiaru

fiognitionem cönflatur.

Pofitio quarta

(19)

m

Q;. B. V.

FInifo

&im objefta confideravit, nkerius

fic medio fimilitudinis,

qnod jun-

in

na-mr® penetralia pergenti , obviam fe

präs-buit diverlitas confiderationum, quseammO

majorem indagand® veritatis creavit mole-ftiapi. Hic c®pit fenfus fummam negotiiad

rationem deferre,eamquein fnbfidium

pr®-cipnum aflumere, ut illa ipfa, qu® anreaå natur® opifice congefta erant, diflecaret

,

id eft,utrarioperitlterius examenfubftanti® vel objeéli actiones»Sc pafliones ertieret,de

formali fingnlorum conceptu diltin&ivo in¬ formanda. Nam fenfibus Sc mtelleöu fub-flantiasponderantes,concipiebantilla efleen*

tia ,

qua: ultimatum fubfiftendi modum in aliis non qu®rerent, b. eft. quorum natur®

repugnatin aliis fubfiftere. Sed deprehenlu eft eafdemfubftantiasvariisafficipaifionibus, gaudereqne diverfis aliis qualitatibus, un»

de res eö devoluta, ut cogitarent ipefleil'

Iis fiibftantiis, quod efientialem nori

habe-ref apritudinem

, mintrinfecéconftmiateas»

afficiattarnenextraeflentialiter»(Quem

termi-num,pr®eunteScheiblero, ad evirandaam* bign® lignificationis jncommoda,qtnbusvox ineiTe laborat, utile exiltimoufurpare) Sed

tit fub exempli allegatione loquar. Aqua fe

iatis oftenditefle fufceptivamcontrariorum» caLoris Sc frigoris, diyerfo licet tempore.

Ratio itaquehanevarietatem

allaboravitdi-Jigentiori cura dirimere, certoftatuensefle

(20)

60

in illa nt aliquid, quod ad

fubftanria»

con*

ftminoBem.confervatione & deftrtuäionem,

iiih'l conferebat, cum ad tempus fuftenta#

tum ab illa, recederet. Et hoc accidentis

nomine cenfere dignum, ex contrario iilo

abitus & reditus motu.

Politio quinta

In medio cuupatur refolutioqis.

VBnio

quirendas, qni

nunc

ad illum

refolmionis commode

modum

veritatis

in-

di¬

er poteft. Et liquidem

hic iplå

abfolvebatur

, liereflum habebant, divifa in via

feparationiSjulrerius

divrdere

atqj

refolvere,

ut caufas dc principia

cujufve

rei penitius

cognofeerent. Hic etiam

modus,

ut

laboris

erat refertus, fic intelle&am in eflentialem

admiOr rerum cogninonem.

Philofophi hic

irtdruebarrtur cogmtione illa

comprehenfiva

& quiddirativa rei, qua totumid,

quod

e*

rar in >ntelligib;!i, per rationis

asfidtiarr.

o-peraru , tam quoad

quidditafiua-,

quam

at-tributa alia innotuit > compoiito in partes

componentes refoluro.

Sit

torum

aliquod

phyficum loco exempli,

quod

ex

difquifitü©*»

ne intelie&us fe fatis prodidit ordmem

ha¬

bere ad materiam & formam, ex quibuS coep-s naturale fuum efle habet,

licet

inte' qualiter, Dixi inaequaliter coocurreremate¬

(21)

31:

Qi B. V.

riam & formam.Qniaut tradunt$vnHa!nf>tot

materiafe habet roeré pasfivé Öt fecundum fe non elt alictijus a&iviratis. Habet

equi>

dem aåum entirativum, formalem vero

adipifciturab ingreflu form®,qu® materiam pcrficit &eidatefle fpecificiim«

Sedperga-mus. Refecto fic corporephyfico, principia, procul dubio , conftnutiva manifeita red*

debantur. Et forfan nonimpingamusin

Phi-lofophiam» flftatuerimus ,eosper hocmed;u

in proprietatum quarundam corporis

natu« ralis, ut (unt quantiratis, qualitatis, mo<

tus, quietis, loci & temporis cognitionem inveftos fuiffe.

Pofitio fexta

Contpofitionisdemenflrat medium,

HOc fummå

mus. Indicandum

cum

feftinatione

autem eft fiib

percurre-

imciu thefeos,hoc non fuiiTe conjun&um fucces-(iva quadam ratione cumrehquis jam ablo* lutis mediis > qu® fefe mutuo

excipiebant»

fed devenifle Philofophos in hoc, citra o.

mnem expe&ationem, inftarhominisin

igno-ta via errantis. Exiftimo é renoneflfealtius

tepetere,^quippefciarn omnesfanioris cere-bri hominesånöltris (lare partibus] tnulta effe in orbe rerurn, qu® per fe ab

intelie-3u capi non poiiunt, yel quorum natura

(22)

ftO - »•

octulra jacet» nifi tcum aliö cotijunganftir,. Ex quä conjundione effedus

quofdam

fin-gulares, & patfiones refultare cognitum eft,

quae extra talem unitionem nequicquafm

fci-untiir. Prognata au tern etthajc

compöfitio-nis ratio» non exrerebellis Philofophoru,

fed accidenrano modo fadurr.» utres rei admota & oppofita, hos vel dlos

edide-rit effedus. Eft iraque in propaculo quam

turpiter llljs obruratur os, qui

aflerunt

in-tellectum menfiirare res, adeoque omnem

demonftrationem ad intelledus fufpendtint determinarionem. Quis aurem tinquam fe

perfvafione hac induci patiariir , magneti non inefle virtutem attrahendi ferrum,

nul-la de catifa impeditum

, 8c proportionatu,

licet homo viribus ingenii id nunquam per'

fequi valeat. Ab intelledu iraque non ap-prehendente naruram rei>ad ejus proprie-tatum negationem , non valere

confequen-tiam , cogniru eft facilimuin. Ab attäoritatt

humana negativa, fequela nulla; ait Ge* prgius Mejerus

Pofitio feptima

Medium proportionis aidit.

MOnftrant

quod in

alii

veritatis

infuper

adyta

aliud

medium

decurritur,

per

quod

PYOportionis

fen analogu

nuncupatur.

f») infua Gaoftol.p,m. 30*

(23)

St:

QiB. V.

Porro vox analogiar varias ob conditionii

« {wz rationem. forrirurfignificationes. Nam

inSchölls Phil,eftaliud analogum,quod me«»

ram dicicextrinfecam denominationem,abs*

qne participatione eflenciali analogator tim. A'terum vero extrinfeca illa pratdicatione

non terminarur, fedeffentias iftfertcommiu

nicacionem,licet injequali modo. Quas ac»

*

ceptiones, ut heterogeneas rejieimus, per proportionis medium intendentes noneflen#

ti», fed in aliis attributis aliqualetn cQnve*

riientiam, e* quortuu uno tanquam notiori

j' elicitur alteriusnaturae

indoles,nobisq;

notior redditur res alioquin incognita. Vtcum

per

res feiilu perceptibiles

, aliarum ifitelligjV

bitium indolemjintervenienre analogia

qua#

dam, haurimus. Et conveniunt Philofophi

»n declaratjone formalitatis

hujtis medii,

fcilicet fitam eflfe illam in affinitate & con#

junåione rrmtua rerum. Contendunt etiam

hane aoalogicam convenientiam dari inein#

juria inferatur philofophiatprimas, quaeen$

confiderat in abftratliffima conceptum na» tura, quodetiarti tam communibus

gaudel

>

affeftionibns,ut non corporeistanrum, fed

etiarofpiritualibusveré & realiter tribuantur rebus. Sic Pneumatici probatnri aninaa:

ra" tionalis immortalirem,

argumenta & con»

clufiones deducunt ab ejufdem animas

in corpore

organico jatn conftifut«, o. peratioflibus. Sic ab artis eonfidöratione»

(24)

^rc

ad naturalium procedimus ' fpeculationem.

Atque fic emenfi fumus haec cognofcendi media, quoriim iiamplior faerit numerus*

*

fperamus nos in ipfo colloquio informa* *

tumiri,finminus,hifceadqiiiefcimus.

n

A N N E X A.

i

I4 An ex mulittudine

legum

poßtivarunb,

argui

paß]t

fyipub4

dgrttudo ? Aß.

11. Vtrtim hoc

cjfatum

(it <wSy<Töfov 0

mntt malitia

in

bona ?

Neg,

Define plura puer calamo fignare tenello,

Nefcis anne ifthasc do#a jVlinerva probet,

SOLI DE O gLO KI A.

Dofto

Quod

dum

monflrtsfcriptOjdottisfime

cognofcendifit mediumAtque

Dijkmatl

modut

In re natura : ne c nonqua prifca fopborttm

ul Turba docet,

loquitur lingua ii[erta tua: ! <jfl dratulor ex animo tibi pulchros hofce labores:

JU

Apprecor ac Mufis pr&mia digna tuit. ni

In honorem exim i Dn. Studiofiac amici

mei honorandi,authoris Sc defenforis harumthefium.amicae gratulatiomsergo

a

ta

hxcce paucula adpofui

JOHANNES

S. ,ö9t9J. i"

Paltoris Vbfal. fa Adjund.

(25)

rf?

31.

C^B. V.

em.

ndi Taf

ruSj

^it&jonv.

avQwg avvt%ui{

pthtfnuctT

egtnw»

ma#

'E.vg*ifo&

j«(W*

c . A«T?«r> *

n'ilTPE cp/AiS-' ItMrtW rufsat Qthoptxetf 'a*

9H»I 33n ff"» X8<p#*\^ eiv$-dlict fyiQJ» 'uni, '

I

0-<P<A/o^ «vgJC#

civ7ij£i£i'xr£

CHRIST« Aurivillm?«. !o, >ef* wa« >dw TMCI oris :rgo tf,

Exiraie & Do&iflime Dn £Mjtlt1(W/

amice inprimis dilette!

SExennium eß

iDijfttläö.exquo

,

vel quod exiurrit, amtcisfime

ctpitecumamiciiiamjünge¬

re jnonfucatamillam&f'iperjuiariam,quain

o-re hom'mum nafeitur

, quaque moniento durans,

inopiarerum}per quas mundi tonciliatur amor, deßruitur, fedquaintitnotmprejja cordi, vixcum

ultimorefolviturrogo. Qj<od

rumitufu,egoqueper quendam amiiorumacceptrtm, Te velie privata

Jludiaypubluo exbtbereexamini, baudrite

conti-nui, quinTuurn, intanta rerumangußra,cona•

tum,amicaprofequerergratulatione. Interimta¬ rnen,utaltius repetum

,me nonfemel admiratione

afftclumejje, cum nefciam qttibiufubnixus

facul-tatibus,tantumoperü fubire aufm fuérit,quippe quifctarnTenonexeorumprognatumgenen,quotu

faventior fortum progemém ivgtntibus obitte»

(26)

fat muneuhut» qua unten in nhifum dejui ab

tu novimui, qui in praapuapartegloria

potiunt,

Audaudj.ittitionü>tolere verborum, variatoquev$.

fitumeultU ,nonnullorumgratiamfutile

tmpetra-re, Sedvereorne peitem tujttffaepifloU legem,

p longiori Te detineam alloquto: Hat proinde

tlaufula mamfeftum reddens,quantam in peftore

rneo Utitiam exciurit nuncius Tuorumconatuum,

Dtvinam Bonitatem [upplicibus venerabor

prect-bus, velit Teparentemaftulo orbatum,dementia

fua adtße

fuperflua

> ficenim fiet utStylUmad»

verptutisrabiem &(onantes invidiafcopulos,qui• busper aliquot annorum deiurfum allifus fueras,

in UtoreUtttia, DeoFavente,tuttu

rejpicias

,ubi

revocatoanime,tnaftoque dolore abjetto,ad

exem-plum Anea ,aUuadjicios calcar, dians.

O focii(nequeenimi^qarifumiisante malorum )

O pafli gtaviora : dabitDeus hisquoque

finem.

Fortan&haec olim memihiffe juvabit.

Vale.

T.Q^F. S.

S. iötitrbacf Dalk ml» S.k. M. Alumn.

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :