J B. C. D.
DifTertationisHiftorico-Philologicas
,PARS
PRIOR
TRIA PRIORA mrerSEPTEM
MUNDI
MIRACULA
Adumbrantf,
QuamCohfenßi
&
ApprobationeAmpliß". Ord.
Pbilof.
in IttitflriadSalam LycaoSub PRäSIDIO,
AM PLISSIMI VIR I
D.JACOB1 ARRHENII
Hifb. Prof. Reg. & Ord.
]Placido candidorum examinifubmittit
ISRAEL NASSENIUS
r Dalekarlus.
fV-. v • ...
InAudtt.Guß.Maj. add.13 Junil 1707,
borit ante meridiemfolitis.
UPSALIffi,
Si/E
R:^
MAGNIV
I
Illußrisßmo
Ge?ieroßsßmocme
D O M I N ODn
)
A CO BO
ffi
*
Montanarum Regionum <Fahlunenfis & Occidentalis
Nec non i ©dfCt#5c Sftd&C&ätfcg territoriorü 4 UtriusqueDalekarJia? GU BERNATOHL
MACENATJBUS
D. D. 1 MAGNORUM NOMI i bumiUimut ISftAEl®
Majitis
^
FIDEI
1
RIS,
ReTjercndtsfimo
in
CHriflo
PATRI m DOMINO^Dn
CAROLO
CARLSSON
mS.SvTheologi#
DOGTQRI
Ce-leberrimo , EPISCOPO Arofienfi
„ Eminentiffimo, Confiftorii
Eccle-ru
fiaftici PRZESIDI Graviflimo,
Re-giicg ibidem Gymnafii
EPHO-m RO Adcuratiflimo.
I
MAX1MIS.
~>- D. II NUM VESTRORUM cnlter 1 Nassenius.V 1 R o
Nobilißimo
atqueAmplijjhm
Dn.
HARALDO
L Y B E C K E R
Regii
Coliegii,quod
Holmia* ReiMetallica?pra»eft,
ÄbsESSoRidignif-■
fimo-prudentisfimoque,
ut&ReiMetallica?
apud
Cuprimontaaos PjOefecto dexterrimo.PATRONO MAGNO.
Amplijlimö atque Confultisßmo y
Dn.
JO
H
A
N
NI
H O L E N I O
M
Confuli Fahlunenfi Juftitia?
asquis-fimo,' prudentisfimo,
Promo-tori certiffimo.
PL Reverendo & Doälsfmo
Dn. PETRO NASSENIO
Apud
Fahlunenfes V. D. Prceconi f impigerrimo , ut Parenti Optimo,ita ad cineres venerabunda
V I R O
Maxime Reverendo &
Amplifftmo
Dn.
Mag.
OLA
VO
€ $
3»
2191
Ütriusque
templi FahiunenfisPå-stori meritisfimo,
ejusdemque
Ecclefias PRM>ÖSITO meritiffimo.
PATRONO OPTIMO.
Pl. Reverendo &Do
åiflimo
Da
JOHANNI
S CHEDWINO
Eccléfiae,qüaeChriftoad
colligituivPaftori Ionge mer«ito, ut
A-vunculooptimo, itaFautori
propentiflimo.
Spetiatiffimo
atquePrudentiJJimo
Dn.
JOHANNI
Civi & Mercatori inter
Norcopen-fcsintcgcrrimo, obfingularemfavoré,
ömni fidnorcprofcqucndo. bumiUitttc ofßciofeoffert
Spetfata integritatis
acprudentia
V I R ODiOLAO
st«$®9t
...Societatis Rei Metallica? ad
Cuprf-montern ab zere ponderando, ex
ordine 24 Seniorum
integer-rimo.
Integritate
& prudentict
ConjpieuoV I R O
Da
JOHANN! ®©<
ataeseeoM1
Cuprimontis,qui
Fahluna?
eft,Cul-torifolertifiimo,inter24
Senio-res prudentiflimo.
Fautoribus & Beridfaétoribus Honoratiifimis^ - £
['HKAHOf aiQ
Dic&t & cotifecrcti
Caput Primum.
ContinensPradiminaria.
§. I.
tin fe Hia per veftigia
volvi-tur annus; ita
abeunt
rede-untq; tempu¬
rum
viciffiüu-dines Sc fecla,
Sc omnes fuo circulo transferuntur res. Hinc Tacitus in Annal.Lib.
3.
Cap. 55. Forte rebus
cunåis
meß qui-dam velut orb/f, ut quemadmodumtem-porumviceSyita morum vertäutur.. Si
åprimaabtäte quistotiushujus
uni-verfi,& lucis hujus cujusvisufune*
filum ducat, certe rerum circulum
Tibi conficiet. Multa mala majores
preflerunt, eadem&nos premunt,
& qaamdm totius hujus univerii
ftru&ura manet; tamdiu circulo
fuo transferiintur. Cura & fudor, rei familiaris procuratores , dum
fpiritus trahit artus, per omnem
astatis circulum, aprima inftitutio-ne, in mortales dominantur. Vana
gloria & avaritia omnes regit, ut
gbftis fuis arroganter quafi in
fide-ra fcandere conentur, nomenque
immortali confecrare memoria. A-lii vi£oriis ac triumphis cum
Ale-xandro Magno; alii
incomparabili
eruditione cum Socrate ; aliielo-quentia cum Cicenone; alii vita?
fuaer arroganti ja&ura cum Marco Cu tio; äl:ii ftupendis &
admiran-dissedificiis ac molibus cum
Semi-ramide Babylonias regina , & aliis
miraculorumau&oribus,
inclarue-'
re» Sic omni a?tati xternx memo¬
ria nomen tradere mos fuit. Sed
quid mirandum, quod mortales, vitam
vitam tanto labori impendant,cum iliis finxerit natura os fublime, ad omnes artes
excogitandas
&effici-endas, promtum. Namque
Nä mortalibus arduum eft, Codum ipfum petimus
flultitia:
Horat. Ode. III.Trfoötpwinflua}
Lib.
I.HuicPoéta? fulcrum addere feptem mundimiracula videntur, omni
or-binota&celebrata. Sedpedem
mo-veam adinftitutum, a&urus de fe¬
ptem his orbis miraculis,quoad de¬
bilesvires valeant Obnixevero
ro-go, velis B. L. pro humanitate tua
fblita , in favorem prompta manu
138 iVWKl fufcipere, 8c, fi qux
ob-veniuntnon fatis grata atque
poli-ta, in meliorem partem
intérpre-tari.
§.II.
IN feptem
fendis, quorummundi miraculis
hiftoricimentio-recen-nemfaciunt, variant multi, quos
tarnen a?qvusjudex facile
concilia-bit. Ludovicus CaeliusRhodiginus
inLe£ionumantiquaru Lib.XXIII.
p. m.885. hunc obfervat ordinera: Ergo in eum venit ordinem, D'tan& in*
primis Ephefi.a temphnn: inde
Maufek-umj hoc eft,
Matijoli
fepulcrum:Colof-fusfelis apud Rhodios: Jovk Ölympici fimulacrum9 qttod Phidias fecit exebore:
Muri Babylonis, quos excitarit regim
Semiramis: Pyramides in/Egypto, ipfe
bic, dequodiximus,
obelifcus.
Verumab aliis difTentiens, raptusque iti_j
admirationem domus Cyri
Perfa-rum regis magnifica? & ftupend^, cam feptimo loco numerat. De
qua
'
re alias dicemus. Cum
Rhodigino
confentit Theodor. Zuingerus in_j theaüro vita? humana?, &multi alii. Nec defunt, qui alio ponunt
ordi-ne; Ted t^dium excitaretprolixitas*
fi fingulos , praeter inflitutum
no-ftrum recenferernus. SufHcit
novif-fe non omnes hifloricos eundernu obfervafle ordinera , fed qui ipfis
placeret; Res tarnen eodem rediü.
Nos neminemvel laudamus vel
tupe-tuperamus , Ted, ceteris omiffis, cumlaudatoC^elio, eodem Ariadnis
filo utimur,quo labyrintho felicius
exeamus, De numero feptenario
omnes conveniunt fcriptores,eum
fortaffis in finem , uteo magis ad-miraretur omnis a?tas; cum, fi
plu-ra ftatuident, fenfim
augeretur nu¬
merus, & miratio minueretur.
§. III.
QUem
fectalatiné,
eloquentia,mundumex
abfoluCa
&
nun-per¬
cupamus, eundem Gra?ci y.åcrpLov
ap-pellabant. Mercurius indé mundum
eile diCtum fentit, quod omnia
va-rieüate generationis exornet,<3cFlo¬
rens Septimius
, quod in Divinac
Majeftatis ornamentum initio
ex-prefTus fit. PlatoinGeorgia, tradunt,
inquifc, fapieutes, ccelum &• terram, DEum &* homines, fieletate^quadam & am'icitia^ modeftoque ornatu tem¬
perantia ér juftitia teueri. Et hinc
concludit Plato id univerfum
pro-pterea mundumornatumquenomi¬
6
naffe veteres, non immunditierru
atque intemperantiam. Quem pro-indeidemPlato inLibro de univerfi
natura, DEum beatum appellare_»
non dubitavit. Sed mittimus ha?c.
Notat autem aaa-fiog, ornatum feu
ordinis praeftantiam, ut vult Eufta-thius. Undepatet, quodlatini or¬
natum muliebrem nonnunquam»»
mundum nuncupare foliti fuerint. In propatulo eft, multum laudis
in-efte vocabulo tS yJcr/u.8, quod Graeci viris rationis cumhonefta?tummo¬
derata? nomina hinc imponere
vo-iuerint. Duces
ipfeHomerusw^'-Topocg, auafi pra?fcribentes
multitu-dini orainem, vocat. Latiné mun-dum Comem dixifle eruditos,
au-tumatCoelius. Hsec tantum de
fi-gnificatione & eTv^oXoyioc vocis mundi<3?aucis indicare
lubet,quid
per mundum hunc intelligåmus,
liquidem hoc fit noftri officii. 0-mittimus variorum varias de
mun-do fententias, eorum inprimis,
qui
mun-mundos vel tres vel guatuor
ftatu-unt, tefte Cadio, cujus verbahacc funt, quae ad illorumjudicium
ad-fett :• EJJe enimprimum,
&
quidemfmtmmm, in cujus
contemplatione
calli-getmens, rerumadobruta magnitudi-ne,bebejcantfenfus: Nec ullo modofar
fit concipietuU excellentia qualiscunque
&1 quantuscunque fit humanus animus. Ultramundanmnhunc intelligtmus,
exi-mium, augußijßmum,
incomprebenßbi-lem: quem
fcientiffimis
angelicum,Pbi-lojophis vero etiam inteiledualem mos
efl appéllare. Cujus commeminerit
Pia-toetiam inPhxdro, illum aftruens non fojje pro dignitate verborum copia ulla
vel ingerinprxflantia ejferrit, dec
anta-rique. Proximumdeinde locum habe¬
re, quem
cceleflem
dicamus. Intimumvero,poftremumque, quem
fublunarem
mincupemus mundum: qui fit hominismajeßati contrihutus, Jedquem etiam tenebrarumvocent
conceptacutum,
ficu-ti claritatisincomprebenfibtlisillum<£n\
Lib.II. Gap,XVIII. Quique
addunt
ho-8
hominem, quartum mundum, in_j
quo dicunt eile limulacra
reliquo-rnm omnium Cceliusibid.
Praten-mus etiam Origenisfententiam,
fta-tuentisinnumerabiles efTe mundos, ita ut unius fini fuccedat alterius principium, & quidem in
infini-tum; itemque Epicuri, qui plures
autumatfimulexiliere mundos.
Re-linquimus etiam reliquorum
inuti-les &falfasde mundo opiniones, &
vocis t£yJcTfjcx (jvvovvfxiav, atq} cum
Ariftotile in libro de mundo,lic de-finimus mundum : i<rlxorfjiog jj wv
exuv rdfyg ts ti, diuyoafJLYjcrig dno
re, fcj diu Qsov (piXuTio>jLsvY}. Sic
Cleo-medes de orbium cceleftium
con-templatione: Mundus eft conßitutio
codi terrae, &*natur£ verum, qus intra cluduntur: Hunc nos intelligi-mus mundum, & in eo feptemhxc
miracula, dequibus di&urifumus.
> IV.
QUod
raculum dicit.Gr^cia
Suv[A.a>
Etfuntlatium mi-
miraculamul-multorum generum. Et
Rudi
plebimiracula dicuntur, qua;
veré
mira-cula nonfunt, magna namc$ funtftukorum fpe&atorum, ut
fcelera-torum au&orum, miracula,
quem-admodumloquiturZvingerus.
Suntalia miracula divinay quse duorutn
generum. Altera absque hominis
minifterio å DEO vel inteligentiis
bonis eduntur, quse perplurima
fa-cercodex nobis exhibet, &ha?c ad
Theatrum intelligentiarum
perti-nent Altera ab höminibus piis
di-vina ope inftru&is poficifcuntuiL,„
Sic Johannes Evangelifta, (quem
JEfus plurimum amavit) cum å
Pathmo infula Ephefum revertere-tur, Drufianam defun&am ab ipfo Pheretro, quo ad fepulcrum porta-batur, fanam furgere, acdomuro-»
redire fecit. Idem virgulta
in#}u-rum, & Saxa litoralia in gemmas
matavit. Pecuniam ac divitias
pri-ftin;e naturs ac forma? reftituit &
Diana? Ephefia? templum
fundkus
ever-evertie. Venenum absque
damno
haufit, ejusdemque hauftuene&os
ad vitam revocavit. Marulus Lib,
II. cap.IV.
&SabellicusLib.il. e.V.
apudZvingerumVoium. 5.
Lib. IV.
pag. m.1512. Sic
Paulus,
vasSpi-rituSan&o plenum, varia
miracula
divina edidit. Vide etiam Marul.eodem loco. Multi etiam alii
Di-vina inftrumenta varia miracula_j
fecerunt, qua?recenfere ratio tem¬
poris non linit
Quod
de Divinis
diximüs? idem deDjemoniacis
mira-culis ititeliigendum, duum fcilicet
efTe generum. In aliis namque
im-mediaté D^mon vim fuam exerit,
tk ba?c ad Theatrum intelligentia¬
rum malarumrelegandafunt. In_»
aliis vero per homines impios,
qui
nomén ac vitam illi confecrarunt, q
ijßk
generali nomine Magos
appel-
;lamus, quorumrationem habitus&
öperationes pra?terimus, aliiscjj
ex-plicanda relinquimus. Fa&a funt-» etiam miracula nonnunquam per.»
Ora-'
Oracula,qua?,
Ludov.
Ca?lius,
Por-phyrii (ententiafuffultus
,in
libro
deOraculis,dicit
potiusfieri
ex cce-lefti fmgulari obfervatione, quam Diabolica potentia, qu£absc$
per-, mifTu Divino eo fe non extendit-j.Sunt&alia Praternaturdia ,utmonr
fträ & ejusmödi, in quibus natura
aliter quam confveverat, operatur,
fuaque infolentia
hominesinadmi-rationem rapit.
Qyamobrem
etiammiracula appellari
folent.
Zving.
p. m. 1380. Alia funt
Naturalia,
qua?fequuntur natura?
ordinem, &
fun-damentum habent in caufis
natura-libus; de quibusagere inparte
po-fleriori» volente DEo, cpnftitui; &
propterea
hic ficco
pede
praetereo.Sunt <5c infuper alia
Artificialta,
quaemortale caput excogitare,
&
efii-cere valet; namque
Nil mortalibus arduumefl &c. Horat. Ode lll.
TTgbpQoji/yfltiiij
Lib. I.
De hifce nobisjam fermo eft, in_.
quibus primum
fibi
vindicare
tt
cum videntur,
feptem
illaopera 5cmoles, qua? miracula mundivocari
folent. A Diana? Ephefiae cemplo
itaque aufpicamur.
Caput
Secundum.
De Dianas
Ephefinae templo.
§. I.
%
E'TVfioXoyfav
quod attinet,vocis
videturt9
illaDiana?
fibiprimum depofcere locum-M Siquidem vero antiquftas cum
re-centiori a?tate de etymo vocis
hu-jus
varia dederit calcula; eomajo-remrei evidentiam adducere,
ope¬
ra? prartium fuerit. Tullium
im-primis adferendum cenfemus, qui,
alicubiprofeftus le, partim ab altis
phiiofophica
fuahautifTe, partimet-iam commentum elfe» dicit lunam
nomineDiana? venire, quod no&u
quali Diem conftciat, Porroquando
Diana, eadem cum luna,
transmit-tentibus HiiLflliiii, Attica? fluvlum
(un-(undeHilifliadesnuncupantur Mu-fa?) occurrit ( Paufania tefte)regio,
quamdicuntincola?Kygcts, ubi fuit
Diana?
dypoTegxg
templum. Caelius Lib. 20.cap. 7. Lunampra?terea,
vam Dianam vult Cselius, ab
En-ymione amatamfabulantur,atque
inde filios efTe enixam
quinquagin-ta;Ted omittimus illasfabuias. Cum
autem Diana eadcm (itac luna, ut
fabulantur , in vocabulo tS dies
öriginem inquiremus, quodluna,
ut modo diximus
, no&u quali
diem conficiat. Ca?lius ibidem»,.
Cum ha?c derivatio non adeo
pla-ceat, inquiramus meliorem vocis
denominatioriem. Lubet audire_j»
Macrobium, qui citat Nigidium.,,
& dicit Dianam eandem efle ac Ja-nam, appofita tantumlitera D ante
I, Euphonia? caufa ac elegantia?,
ua latini variis in vocibus
augen-is utuntur. Sat. Lib.I. c.9.
Glarif-fimusautemVoflius mavultnomen
Dian«nöjd avmlw exDiva&Jana,
vel Dea 5c Jana conftatum, quem-admodum
antiquioribus
latinis mosfuitdicere Divam pro Dea.
Sic
et¬iam Scaliger
Lib.
II.de
emendat_,
temporum.
Multi
etiamlatinorum
Dianam Gra?ca originedi&am
vo-iunt,
5cquidem
dxo
traditur
namque Dianam natam
efle
anteL»Apollinem,
eodem
tamen partuobftetricismunerepoftea
apud
ma¬trem Latonam fiin&am, naicente
Apolline. Nat.
Gom.
Mytholog*
Lib.III.c.18- Äliis arridet deriva-tio vocisoiito TYjg dfTftxrjg,
quod
vo-cabulum congeftum
eftab
apriva-tivo ScTépvu,
quod
dtnotatfeco}
fiquidem
nonlaeåe
fed
integra?
vir-ginitatis
créderetur.
VofC
Idololat.
Lib.82. c.25. Dicitur itaque
Strabo-ni Lib. 14. Ärtemü, a voce'dprs-ytfb
qua? notat
incolumem
, quoainco-lumes integrosque faciat
homines.
GrasCi etiam hane noftram DianarnApté(ju$(&
nomineinfignire
vole-bantj Dicebantur pra?terea
Dian#
IS
facraArtemia, dedu&aåvocemodo difta. C^lius Lib.20.c. 6. Libanius
veroin oratione 3 2de
Diana,horum
improbat fententiam,
ftatuens
Dia-nam,A'prréfjufadiåam,quod
adyer-fusJunonis injurias ftrenua&intre-pida fteterit,Siquidem
tuti inho¬
rumcaftranondefcendamus, aliam
ingrediamur viam, inquifituri
cla-riorem vocis denominationem, 8c
quidem in lingua Schytica, eufti,
Diana Schytis fuos natales debere
agnofcat. Quia Dianamultis
mam-mis 8c uberibus tumefcentibus
ef-fingi fölet, haut male
videturno-minisfui originem haufilTe å
Schy-tico vocabulo, bi/ Laétere, velbetja
feube$gta
la&are,
unde
diettur
betanutrix, gtftua Ma/ lac
prsebere,
8c hinc btfle vel bitte/ mamma,unde
bta vel beta in nominativo, btanvel betan in accufativo; in plurali,
Statta vel betona. Et lic Dianam
invenimus. Quam modo Dianam
adfe-idiPP
ruimus , ejus etiam denominatio- l
nemå Schytico vocabulo artemafa
eruerefacile poflumus.
3orDetttaja
etiam eam dici fcriptores tradunt,
quod temeDeam denotet\ Dicitur
namque attettt Schytis terra, &
DEus, afa Dea. Plura
fufficientit
fimé videinAtlanticasTom. 2.C.6. beatae memoria Celeberrimi &
de-fideratiflimi Domini Olavi
Rud-beckii.
$. II.
VAriis
infignitacognomentis å
eft ha?c noftrafcriptoribus
Dianas.Dicitur alias, Laphrin, Triclaria,
Potamia,
Alphasa,Lye,Hoplosmia,
Hecatombea, Bubaftis,Luna, präs¬
ter multa alia cognomina, qua? re-cenfere brevitatis ratio
prohibet-».
Cui originem debeathascDivaDia¬na , multum^quidem difputatur^.
,
Zuingerus in theatri humanas vitas
Votum. 20. Lib. 2. Jovem &
Latö-nam parentes ftatuit, & hanc
Dia-»am inmatris faxLatona?täöpolojot
puerperio
obftetricem
futfTe;
qua*obremDeapra?gnantium
habebatur«,
HuiccontrariusPaufanias in ArcadéLib. VIIL Cereris filiam Diana nu
fuiffe affirmat, non Latonae.
He-rodotusApollinem &,Dianam
Dio-nyfii & Ifidis liberos fuifle adferitj
Latonam voro horum nutricem ac
liberatricem. Plutarchus in Arato
mavult Dianam lumbis illuftris vi-ri Epigethis
Öriginem
debere*
Bifbrmem etiamfabulantur Pceta^
utMaro:
Tergemtnamque
Hecaten,
triavir-ginis oraDtana> Quod etiamexpenmensAufoniush*
ternariinumeri grypho allulit:
T'rgemina
efl
Rccate,
tria vitgtnu
ora Diana*
Quia triplicem
facit
vifitationent#
kma quum furgitin
cornua,Sc
hlcata dicitur, quumque
dividuäu
eft, & orbe circumaao: hinc ita»
que propagatum autumant
poeti®
Ig
cum illud commentum de
trifor-mi Diana. Cadius lib. 20. C. 6.
A Cupidine denique liberam, Lu-dovicus Vives de Chriftkma femi:
na lib.i. hancnoftram Dianam
vin-dicat, perfabellam difcurfus Vene-ris & Cupidinis. Namque
interro-gatus aliquando Cupido å matre.»
Venere, cur Jovem, Neptunum,
Apollinem, Junonem, fe
etiamma-trem,
denique
omnes Deosjaculisfuis confixerit 3 Minerva? vero &
Mufis &Diana? ne manum quidem
admoverit, refpondit: Minerva^,
mihi venienti comminatur-, Diana
öccafionibus obviam it & refiftit, Mufa?vero veneranda? funt, &
fem-per
honeßis
exercitiis
occupata?:na?majeftatefua-f & negotii
inten-tione, ab amore fe vindicant. Dia¬
na in fylvis & folitudinibus errat:
hsecamorem non haurit
confvetu-dine; multum enim amoris per
fenfiimfe infinuat, quod poftea
excre-feit. Pellucidum denique
eftcafti-tatis fignum Oratio Diana?ad Jove^
cum arfverfareturmares, quod
viderit
qi&
pafla erat mäter, cumei obftetricata eflet. Quam
*Cali-macus Hocce verficulo effert:
Adgfiol 7rxgTsmv äitiviov unojcc &v*
AäWeiv.
Da mihiperpetuo, utßm virgo , da Pater alme. Cujus etia votidemum Diana com-posfaitaeft. Infignü caftitatis
Dia-na^onoremmos fuitAthenienfibus
vir^ines,
priusquam nuberent,vi-ris,huic Dea? confecrare acinitiare,
facraque Dea? nifi obiiiTent, viris
tradi illicitum erat. Et hic ritus
confecrandi men® Jjfniario fieri
confvevit, quemaomodum indieat
Libanius in Oratione, quamde Di¬
an«laudibus. Induebanturautem
vefte, quam Crocotam nominant,
I nec deeimo «tatisannograndiores, nec quintOyinferiores; Lis autem
a®
cauflaejusmödi
indignatiönem
con*■fcepifTe videbatur. C^lius lib. i6,
C. 10. Qaemadmodum h^c DeaJ
jnultis numen colebatur fta ei
tem-pta,
fecella, flatus ac obelifci en-gebantur, qua? omnia enumerarenon necefTe. Templi Ephefini Di¬ ana? confecratijam videamus deli*
neationem,
$:
ni,
Diva? noftra?
phefi, fuiile,Diana?
farts liquet,templum
quod
E-dicitur omnibus Ephefmum.Sitta
fuit hoc
opidum
in Afiia minöri,Strabo lib III. Jonicarum urbium clariflima quondam 6c praecipua, condita ab Amazonibus,
quemad*
modum Juftinus Lib. 2, feripfit
&
Plinius retulit fif), 5. Cap. 29. Qu°
tempore ha?c urbs condita fit, non
adeo certum, attamen fic diflerit Sab. lib.9. Enn.I.Jones Davidicire*
gni tempore ex Atticain Afiammi* grafle traduntur, Androclisduåu,
qui
fuit Godri filius. Ephefum, ut
Phc-Pherecydes prodidit
,condiderunt,
ibique Jonum regioab initio
con-ftituta. Negat adverfus
Juftinum
& Plinium Paiifanias in Arcadicis lib. 7. ab Amazonibus hane
Ephe-! fum efTe conditam, verum multo
ante illorum in Gra?ciam expedi¬
tionen!, ab Ephefo
Cayftis
fiumi-nis filio, <3c Grefo indigena
quodam
fundatam , quod falfo potius quam
veritate nitividetur,cum hi fuerint
privati, non tanta facultate
pra?-diti , quanta tanti operis
ftru&u-ra indigebat. Amazones hane
ap-dificafle verius videtur, cum fuifTe
in bello ftrenuas , multasque
ter-ras
opulentiflimas
fua?ditionis
fe-cifTe memoria? traditum fit. Huic
(ententia? fovent, Pindarus,
Hera-clides, Dionyfius, Scrabo , Mela &
multi alii, Reli&is aliorum
Ephe-ii denominationis fententiis, inde
Ephefum
di&um
puta tHeraclides
de Politicis,
quod
eam terram A* mazonibus conceflerit ac permife»rit Hercules j enim Gra?ci
per-permiflionem
feu
conceflionem di-
|cunt. Tuto itaque Amazones
e-tiam Au&ores templi hujus Diapas
Epheiina? credimus, quamvis
mul-ti eant defenfum aliud fentientes.
Noftram fententiam corroborant
Cajus Solinus Polyhift; Cap. 43.
quitemplumhoc fabricam
Amazo-num nuncipare haut dubitat;
quod
ctiam opus iliarum dicit Plin.lib.5.
Cap. 29. Quo tempore fanum hoc
admirabile inchoatum fit, procerto
ftatuerenon pofTumus. Pneftatn.
conje&uris fupercedere, quam ar¬
roganter certum definire tempus.
Sufficit noviffe id antiquitate nulli alii Afia? fano fecundum fuilTe, ne
quidem
Liberi patris, utvultPau-fanias. Quemadmodum omnes
fe-mina? moliiores funt viris, ita hx inmajoresamcenorum locorum de-licias å natura quafi tradu&a? funt.
Amazones itaque amoenifiimum 5c
omni cceli & agri dementia ac
fer-fcilitateinträfil#ditionis limites lo- , cum
2?
cum eligerunt, quo federn imperii
füi ftatuerent. Omnibus locis
per-luftratis, inter flumina Cayftrum
& Meandrum tabernacula erigun-tur, quibus au&is Ephefum,ut
an-tea dixirnus, oppidum incolae
no-minabant, 5c deinda? Divae Dianas templum exftrui curabant. Solum
huic deftinatumpaluftremlegimus,
ne terra? motus fentiret fanum,aut
hiatus timeret. Rurfus ne in
lu-brico, 5c inftabiü loco
fundamen-ta fundamen-tanfundamen-ta? molis locarentur, ftimulis
folo injunåis, calcatis
fundamen-ta fubftravere carbonibus, dein
vel-leribus Pliniuslib. 26. Quanta
fue-rit ha?c moles, vel exinde judicare
licet, quodtotaAfia,ducentis 5c
vi-ginti annis in ea exftruenda
occu-pata fuerit; 5c ftru&ura fub centü
& viginti regum imperio
continu-ata. Cherfiphonem primum
1 archite&um fuifle nemo dubitat.
Opus Patris inchoatum
Methage-aes continuavit, 5c ill© e vivis
24
emto , Demetrius, Ipfius
Dianas
fervus, & Posnius faftigium ac co*
ronam delubro impofuit.
§> IV*
\7rIdeamus
ad prcecipuas fuasnunc
templum
circumftan-
,
quo
tias. Univerfo templo
longitudo
eft quadrigentorum &
quindecim
pedum,
latitudo ducentorum &vi-ginti. Plinius lib. 5 cap. 14.
Philo
vero Byzantinus
longitudinenL»
templi
quadrigentorum
& vigintiquinque pedum fuifle adftruit,
cui
decem Plinius, Zvingerus &
alii»
demunt. Parum certe hac in re_>
difcrepant;nos veronullius fenten-tia? albü addimus calculum,rem in medio relinqucntes. Columna?
cen-tum& viginti feptem numerantur*
quasPlinius fingulas fingulis
regib9
tribuit, qua? furgunfcin altum
fexa-ginta
pedes.4
Exhistrigintafexca?-lata?, una a Scopa artifice
inligni.
Ex marmore , ut quidam volunt, vel alio lapide exfiru&um
fuiflfe-»
hoc
templum facile creditur,
cumtion potuifTet tam brevi temporis
jpatio
inftaurari, nifirudera
reman-iment. Et illud miraculum erat,
quod epiftylia tantac molis attolll
potuerint, & foribusimponi. Ab¬
fahre vero & callide Cherfiphon-*
impofuit, nam ex peronibus arena
plenis, molle pulvinum fupra capi¬
ta columnarum exaggeravit,
pau-latimque exinanivit infimos
pero-nes, ut totamoles in cubili fenfim confideret. Adeo tarnen difficil® hoc primum videbatur
Cherfipho-ni, maxima enim fuit moles quae
imponeretur,ut
Ferro liberummor» tis arbitrium occupafTet, evitatu»rus dedecus
imperfe&i
operis, niea cogitationefeiTus no&urnotem¬
pore per quietem
vidiffet
prüfen»tem Dianam, cui templum
fiebat*
hortantem ne fe exftingveret, di-»
centemque fe
compofuUIe lapidem;
quod poflero die
Faétum
apparuiutxtouåum
eft hoctemplum
eo>l6
modo , quem
archite&i
Aid<ruXoivocant, magnificentiflimum
ftru-öura? genus, ubi columnaria ita_» inter fe diftant, ut trium
interme-dium apquaverit fpaciurn, Sunt tri¬
um columnarum genera apud
Grz-cos, Dorium,Jonicuni,Corinthium:
Tufcanum autem compofitum
eft,
ex Jonico & Corinthio, Erant
i-taque ha? columna? Gra?co more-i
ca?lata?. Suntque partes columnx
ha? fequentes: Bafis feu fpira
Sty-jobata,
Scapus, feu corpuscolunv
na?, & fupra fcapum capituhimu.
Has columnas hoc modo faåas
haut dubitare fas videtur, cum ar-chite&os illius a?tatis ha? columna¬
rum partes non latuiffe creditur.
Parietes cedrini, variis ornamentis
inftru&i, exornabant
templum
&
tegebant, lapis ne quis
obfervari
pollet. Teétum fani
compa&um
fuifle e cedrinis trabibus
adferitPli-nius lib. 16. cap.40,
qua?
arfrornec
cariem nec vetuftatem fentit.vaj eCypreflb
confe&a?
erant,qua*cum Cedro eandem habent
virtu-tem, & putatura?terna ; namque^ prope quadringentis annis
durafTe
hane dicit Plini9 inftar noviibidem.Id quoque
notandum,
valvas im_»
glutiniscompage
quadrienio
fuiffe,
ut eomelius adverfus a^tatis& tem-peftatis varias injuriasconfifteret.
vTajjfce molis altitudinem aequat_j
fcala, una vite Cypria
fa<Sa(namcg
! ibi ad prascipuam
amplitudinem
Sc
proceritatemexit)qua
te&um
Scaii-ditur. Plin. lib. i4.cap. i.
$. V.
UT
fanieo
defcriptio,melius
intelligatur
in tres parteshujus
illud dividere placet.
Prodromus,
alias
diétusjg^p,
primum
iibi
de-i pofcere locum
videtur, qui
eratan-1
te fellum, in quo populi conven-tus fiebat, ultra quem
progredi
illi
religio fuit. Erat
hic locus ceteris
ambobus major, propter
populi
■
frequentiam,
cui
potiflimum
ftina-■
itinat9eftlocus
publicis
in negotiis; (religione tamen minor ac fan&ita- 1
te. Religiofiflimus & fan&iflimus 1
Jiunc excepitlocus, in quo Deas fi- c
rnulacrum conftitutum colebatur. i
Erat hie locus
prodromo
multo mi- cjior, fan&itate vero & religione,uC ! i
di&um eft,major. Di&useft
hicfa-cerlocus "legdTSiov feu facrariunij
quod non nifi unico numini tantü
confecrari fas erat. Opiftodomum
Intima aflignamum parti, ubi ara In qua vi&ima Deas a facerdotibus
Immolabatur, quifacris pera<ftis,in
camera huic vicina,
aqua?
copiain-ligni, abluebatur.Dicebantur
Epbe-liis IUa lacra Artemia, ut
memini-mus antea. Demateria
hiyusfirniF
lacri ambigunt
equidem
&difcre-pant auftores, & certam ftatuunfc
inateriarnj fed iilterius
propter^ ! Ignorantiae ipiftas nebulas
procede-re nequeunt. Mutianus,ter conful, ex his, qui proxime eo vifo fcri^
?9
quam mutatum, etfi templum^. feptiesreftitutumfuerit, tradit. Plin.
lib. 16. cap. 4. Vitruvius
illud
exeadem materia aclacunaria fuiffe-j
ftatuit, qua?, e
Cypreffo,
utmodo
diximus, compa&a.
Xenophon-*
illud aureum fuifTe hifce verbis
o-ftendit, lib. 5. mg Avccß, qua?
Gl.
Salmafius etiam aafert: 0 vctczu$
fuxgög (jLsydXu rw sv
s(pécfco
eiKOLZoa,to ^octvov eqatsv yunotmcrmv zgvcrco
ovftu s<Qs(tu. Hoc potius
admirari
quamconariftabilireconvenit. Ce-teri exebeno fuilTe tradunt. Siqui
dem nulla certa au&oritate fuftulti
(imus, rem in medio relinquimus.
Hac tarnenforma idolon fculptum
fuifTe volunt hiftorici: Capitecoro^
nam geftabat,
pretiociflimis
gefhisdiftin&am,arcisqjfpe eiern
pra?ben-Item:vultuslinéaméta,natural!
qua-{icoloretin&a,omnium oculos
mi-rantes, iti fe convertit. Procerura
& tenue Collum comacalamiftrata
tegebat,
&
pe&us multis mammis
turne-tumebat. Infuper
muliebri
&qui-dem
magnifico
cinftamundo, ad
fimbriam &
pedes
coronamfere-bat, cui Ephelia? litera? infculptae
erant, qua? fuere magica?, Pauca_j
diceremus de hifce iiteris magicis
Ephefiorum, fi vacaret.
Ad
hujus
Dea? läcra adminifiranda
facerdo-tes eunuchi conftituebantur, qui
propter
demiflas
velies Megaloby-zi dicebantur, & quia femperac-cerfebantur digni hoc munene->,
etiam in maximo habebantur
ho-nore, Cum his erant 8c virgines
facerdotes, qua? facra pra^flabarit-»
Dea?, 8c dicebantur primum
JMeBt*
eren, quali
delignatse
facerdotes;hinc Hieren, jam facerdotes ;
de-nique Parieren, quali defunfta?
fa-cerdotio. Plut. an fen. traft. Relp.pag.476. Fello,
quod
Diana?huic
celebrabaturannuatim, nom en
fu-itThargelion, in quo primitia?
fru-gum,.qua? Dea? provenerant,
co-quebantur,
8c
hiiic
menfemlaruntSapyrjÅtov, qui noftro
potifli-mum Aprili refpondet. Hymnos ,
quos hoc in fefto chorus cecinitL-,,
in cultum & laudem Dea?, Hypin-gos Ephefii nuncupabant.
Quem-admoclum omnibus Diis quoddam
animal antiqui dicaverunt
prasci-puum in facrificium, fic Diana?
Ephefina?, cervum, alii veroaliud.
Alex, ab Aex. lib. 3. cap. 12. Quum
certam fummam huici admirabili
templo Diana? impenfam
defmireL*
nequeamus, quippe qua? prorfus
infinita, le&orem ad tabulam
Ale-xandri ablegamus, qu#
vigin-ti
tajentis
auri conftabat, ut exindeveljudicet de magnificentia hujus
magnificentiffimi
fani. In hac ta¬ bula adeo affabre depinxitAlexan-drum Magnum
Apelles,ut digiti
e-minentes & fulmen, quod manu
tenebat, extra tabulam quafi
omni-um oculosrapuerint in
admiratia-nem fui. Sic quoquefimulacri Dia¬
na? tanta fuit radiatio & fplendor r
üt non minus nocere oculis, acfol
videretur. Fuerunt & alia
magni*
ficentfce figna, qua? le&orin
ejus-modi fanofuiiTe exiftimarepoterit;
fufpenfoitaquepedeeapneterimus»
Multaetiam de
Afylijure
hujctem-plo
dato,
& porro ab aliisamplifi-cato, ab aliis diminuto, ab
Augu-flo tandem Casfare abrogato, tan-quam noxio: de privilegiis,annuo
reditu, innumeris aeceflionibus ac
donis, dicenda effent, fed
brevita-tis caufa illis hac vice
fupcrfede-mus. Fata tantum perfequamur
admirandi hujus templi.
QUemadmodum
multos habuit admiratoresfanum hocce-»
j itaunquam repertus eft Heroftratus,
qui illud defpexit&Vulcano
confe-cravit. Interogatus horno
fcelera-tus, quam obcaufamadeo funeftuffl
facinus agrefTus eflet, eo fe fibi im-mortale nomen acquifiturum
re-Ipondit. Sed votifui hautcc
SI
faftus eftj nam poena capitis pen^
totamAüam fancitumeft , ne quis
nomenhominis nequamnominaret.
Geliius in no<ftibus Atticis. LibV %
fexta, prcetore Athenis Elpine,qua
die
Olympias,
Phiiippi
Macedonurjx
regis conjunx, Alexandrum Ma-gnum enixa eft. Omnes
Ephefif
magnum malum Afi^ hac die
ena-tum effe difcurrentes clamabantL* i fub ipfo incendio, caufam
tribuen-tes Diana?\ qua: non
incendio
tem-pli, fedOlympiadispartui
adfuiftet«
Latinus, fcriptor in 2.Lib.
deDeo-rum nat. ejusmodi de hac re fert^.
Judicium: Concinneque, utmulta
Ti-maus: quicum
in
hiß
ortadixißet,
quamcle natus Alexander eßet, eadem
Diana
Epbefia templum
confiagrjaßiy
adjunxit: minime id eße mirandum >
quod Diana cum partui
Olympiadis
(tdejjevoluißet,
ahfuißet templo.
Huié
autemcommento Plutarchus in
ta Älexandri omnem adimit fidem.
'& Hegefium per
jocum
dixifle ait,DianamzM tS
jtåwéh
occupatam fuifte, cum templum^
'conflagrarityquo
nihilunquamfri-gidius
ab homine
prolatumexifti-matur. Solent fcilicet ejusmodi
figmenta & mendacia , au&oribus "frigus afferre,quare cum Deam
in-firhulare vellet Vi&orius. Lib. i<5.
Var. led. cap. 15, ita lufit, ut
dice-rét, tantarri vimfuilTeillifrigori,ut
éktinguereincendium potuerit,quo
templum in cineres reda&um eft.
Sedlongius evagamur. Rurfus
re-ftauratum eft hoc templum fub ar-chite&o Democrate, au<ftis
fumti-Biis, ab Alexandro Magno , e
tri-butiséxPerfiaredeuntibus.
Qvam-obrem AlexanderMagnus totaAfia
pacata^iterasEphefiis
deditportio-hem damhi fe redditurum, fi tem¬
plum .dicarent nomini ipfius;
fed
huic defidero ejus nullus reliftuseft locus. InterimAlexandro adhuc
vivo templum reltifcutum eft&
per-fe&um. Srabö. Lib.14. Templum hoc foepiu? everfum tradunt
hifto-ric!, & Sexies reftitutum.
Johan-nem Evangeliftam illud funditus
evertifte affirmant. Marulus Lib.2.
c*4. & Sabellicus Lib.2. c.5. Scipiö
etiamEphefi,ex fanoDian#
depofi-tasantiquitus pecunias, ceterasqué
Deae ftatuas tollijuflerat, fed poft-quam venerac in templum, litera?
eireddita; funt å Pompeio , mare_»; transiiffe cum legionibus Ccefarem;
Omiflis itaque omnibjas, iter
1%^ Macedoniam parabat; qux res Ep
phefia? pecuniae falutem attulit. C.
Julius C^efar de bello civili Lib. 5.
c. 32. Sed ut olim maxime admir
rundum fuit hoc Dianas templum;
Ifa ho die maxime miferandum;cu-;r
jusne quidem rudera
fuperfunt.Plu-ranonaddo.Cuihxc nonfufficiunty
adeat LiciniumMucianum, qui o-mnia, qua? in temploEphefino me-morabilia fuere annotavit,
referen-te Salmafio inExercit. p. 8*6.
|é
Caput Tertium.
De
Maufoleo,
Regis
Maufoli
fcpulcro.
§.I.
PRasterea
tuas, & columnasis
invaluit
aliaquemos,
ut
mo-fta-numenta , mortuorum
fepul-cris mortales adderent. Aliimajora
&rnagnifica,pro ratione
dignitatis,
facultatis & defiderii defun&i, alii
minora, pro terra; more, vel
pe-nuria rerum.Interim apudSolonem
pcena fancitum fuit, Cadius.Lib.17»
c. 2o. ne quis
cujuscunque
elFetdi¬
gnitatis
,fepulcrü pra:tiofius
&ma-jus faceret, quam quod decem
ho-mines triduo efficere
poflfent,
neghermas erigere liceret, neque
de-»
mortui laude , nifi inpublicis lo-eis, nec per alium nifi per euno_.<>
qui publice ad eam rem conftitutus
föret, dici permitteretur. Roma;
Dernerius novum ftatuit modum
fepul-j
fepulcris; qui
nqnfuper*
terra?tu-i mulum
erigi columellam
juÜit,
qua?trium cubitorum menfuram
exce-dereü. Sunt aütein variis
gentibus
varia? fepulcrorum figura?, 6c liios
fepiliendi, qua? jam exponere non licet. Columnarumin fepulcris
mo-rem,fcribunt hiftorici ,regibus,im-peratoribus ac nobilioribus tantüm
fiiifle permifTum, quo eorum_,,
faftigium inferioribus
emine-ret. Columnarum inquit Plinius,
erat attolli fupra ceteros mortales. Dicuntur veroGrascis ejusmodi
fe-pulcra columnarumgftando. Et de ejusmodi fepulcro nobis
jam
fermo eftquod
Maufoleum vocariconfvevit.
§. n.
AD
regiomare
Caria.Afiaticum
Intercujus
no
bilis
pra?-eft
cipua oppida eft
Halicarnaftus,
quondam regia fedes. In hac erat
lepulcrum
Maufoleum, regi Caria?.
Maufolo
ere&um,quod fecundum
dici-28
dicitur mundi miraculum. De quo
pauciS;
dicamus.
Patre hic Maufo¬ lus ufus eft Hecatonmo Carias &Halicarnafli rege, quitreshabuit-»
filios,
filiasque
duas, Maufolum,Idrieum &Pexodorum,Artemifiam &Adam e
quibusgrandiorArtemi-fia, Maufolo exfratribusgrandlqri,
minor vero natu Ada fratri minori Idrieo nupfit. Strabo. Poftfata
pa-tris, in.ejus locum Maufolus
fuffe-&us, imperium gefiit tyrannicum,
prudentiam
tarnenejus
in tributfcconquirendis laudatAriftoteles irL»
Oecon. In magnificentiam
profti-fum etiam
fuifle^patet,
quoaregi-amProconnefio marmore
magnifir
ce extruifecerit,latertiisparietibus.
Piin.Lib. %6.c.6. Diem fupremum
obiit hic Maufolus anno regni 24*
Olympiadiscentefima?,anno
fecun-do, & urbis Romae anno
tricente-fimo fecundo. Plin. ibid. Hujus
poft
obitum fceptrum ad uxoremacre-ginam. Artemifiam translatum
qua? animo heroico ne
Semiramicii
quidem fecurida ftetit, princeps
fe-minarum merito dicenaa. Gefta_,ejus, adferre rion vacat, qui vero
ea viderc cupit,
adeat Chriftianum
Mathiae. Perfarum
poténtiffimus
Rex Xerxes de virtute Artemifiäshoc locutus eft : Viri quidem
exiite-nmt mihifemin<£, femin£ atdemviri,
Herod, Halicarn. Lib. 8. p- m. 164,
Quo amore ha?c Artemifia maritütti
tJröfécuta'fit,' vel indejudicari po-teft,quod defim&i cädaver in
cine-res redaftüm , quotidiäno potu
ebiberit, eique fepulcrum, inter
Teptem mundi miracula
numera-"tumI exftruxerit, & ad
decantari-das mariti laudes, princeps
orato-rum exGratia evocarit. Val.Mafc.
Lib,4. c. 6. öc Gel). Lib. 10. c. ig.
Pergamus ad ipfum Maufoleum.
§.
III.IN hoc
ftantiflimifepulcro
magiftriexftruendo
artisCcélandi
pne-occupati fuerunt, Scopas, Bryäxis
4°
8c ThimotheusScLeochares;
quo-rum hic cadavit ab occafu , ille a
meridie , ifte a feptentrione,Scopäs
autem ab Oriente eodem fere mo¬
do, quo templum Diana: Epheii, hoc fepulcrum extru&um erat. Et licet columna: Iongius inter fe
di-ftarent, tamen ad dignitatem ac
magnificientiam nihil deerat. Mar¬
inoreum hoc erat fepulcrum, ex
qua materia magnifica &
fplendida
opera
potiflimum
exftruuntun^,quod probant inter alia regum &
magnatum fepulcra ac Epitaphia,
qua: hicUpfalia:vifuntur. Ab
au-Itro Sc feptentrione patet,
fexage-nos ternos pedes, å frontibus au¬
tem toto circuitu pedes
quadrin-gentos 8c undecim. In altitudinem tollitur viginti quinque cubitis, &
cingitur columnis 36, ut Plin.
Lib.
36. c. 5. oftendit. Sed antequam-»
opus abfolvebatur, Artemifia defi-derio mariti confe&a exfpiravitL*• Nihilominustarnen
opus,curaIdriei
4* qui Sorori
fucceftit,
perficiebatur
ab iisdem artificibus : & alii
po-ftea accedentes opusauxere, tijnift fupra pteron pyramis proceritate
inferiorem aequans, contraxir fe_» in meta? cacumen viginti quatuor
gradibus. Sumitate
quadriga
mar-moreamultisfculpta
figuris
exorna-bat, quam fecit Pifis infignis
pi-&or. Plin. lib. 36.c. 5. De tempo¬
re hujus ftru&urae, certi
quid
af-ferri non
poteft,
cum taceanthi-ftorici; certum tamen eft plures
annos in ea efte confumtos.
I-nitium autem fa<ftum videtur
fta-tim poft mortem
Maufoli,
de
quafupra. Etfatetur
Pliniuslib.
36.c.5. Suo tempore , in
hoc
fepul-cro conficiendp manus artificum
certafTe. Jam verofepulcrum Mau¬
foli, partim'ab a?tate , qua?
omnia
exedit, partim etiam violenta-» hominum manu, quoe omnia ro-dit , everfum eft,, ne ruderibus
quidem
remanentibus.
42
mus nunc quam
fueric
Maufoleumj
hocxelebre ac famofum apud
ali-a?9lntes.
I
$. IV.
QUam
bris acfuerit
felix,Maufolei
hinc facilefama
quiviscele-^telligere poteft,quodnumeratum
iit inter miracula mundi;
Quodqj
omnia regum fepulcra
fplendida_.
acmagnifica hinc acceperint
nomé
& vocari cceptafunt Maufolea. Sic fepulcrum Ccefarum , quod
extrui
fecit Auguftus in campo Martio, inter Flaminiamviam & ripam
Ti-beris, & in quo ipfius corpus
con-ditumeft, vocaturMaufoleum.vid,
Sveton, in Aug.c.ioo. & in Vefpaf.
23. add. Flor. 4. 10» ubi fit mentio
Maufolei
Regum
Agypti.ru
CAPUT R
'
Caput
Quartum.
De Coloiio Solisapud
Rhodios.
§. ii.
ANnotatum eft
ftatuas eas,qusea
quibusdam
intra liuma-,
ni habirus ftaturam fierent,figna & ftgilla'nuncupari, cubitale» palmaresve,& (i qua? efTent harum
quota? partes, lila? ftatua? qua?c$
fa-8ik in honorem bene meritorurrL.
& fapientum virorum , qua? eosC
pnefentarent, pariles dicebantun*
Magna? vero qua? regibus
impera-toribus &c. data?, continebantutL,
infrafefquialteram Statura?;
Majo¬
res, ad alteram qua? excreverant,
majores didbae,folis heroibus dica*
bantur, quorum memoriam &
no-men omnis a?tas veneratura erat»
Statua? vero maxima? qua? ter
hu-mani corporis ftaturam
continue-runt , quamvis eas
fibi Barbari &
Romani reges vindicare fuftinue-rint,prpprie tarnen erant
Deorum*
4-4- '•
& ColoHi lunt nominal , velab
aucl'ore
jipfo,
ut putatFeftus, vel
ab noxia radiorum effufione, qua?
potillimum oculos
laedit
intuentesejusmodi magnifica opera &
rno-3es; vei a fpecubus, vaftaqueinfus
jnanitate. Zving. vol. III. Üb.
IX.
Aummantporro Grammatici,teile
Brodeolib. 4. Grec. Epigr.
Statu-as eas, quae in Deorum cultam ac
honorem erigebantur é$oÅa nomi-nari; qua? autem beroibus
qua? regibus ac imperatoribus
w-qua* fapientibus & qu:e bene meritis viris ßgorsct.
Ce-Irusfic etiam Hb. xvu.c. xvi.
Co-lolTos maximas ftatuas nuncupari
flatuit, hiantis vafta? inanitatis
ra-tione, <& velutixoXovoovov.
C^lof*
Tos nominatas elTe ab oculorumlaf-fkudine argumentatur Matth. Rö¬
derns, auélore Barthioad Stat.Silv.
p 3$. Sunt autem Colosli moles
ftatuarum curribus pares;
quaüs
inGapitölio Apollo,translatus aM.
i■ i n ■ 45 LuculloexApolloniaPonti
urbe,tri-gintacubitorum , centum
quinqua-gintatalenrisfa&us. Incampo
Mar-tiotalem dicavit ClaudiusCa?far
Jo-vi, quia vicinitatetheatri
Pompeja-nuspopulo
di&us
eft.Lyfippuset-iam talem fecitTarenti
quadragin-torü cubitoru, Plin.lib.34. c. Hi
quamvismulta fuerint
magnificen-tia, Scadmirationem rneruerint,
o-mnibus tamen longe praeftitit
Co-loflas folis apud Rhodios,quem
a*-tas vehementer admirans inter
fe-ptem orbis miracula conumeravit.
%H-f IT coeca antijuitas numina fua,
^veri Dei a?muloscoluit,ftatuas,
obelifcos,
pyramides, CololTos
ac templa ipiiserexit; itaetiamquifo-lem numen coluerunt Arabes, op<
pidum ejus in honorem asdificave* runt, haut procul Memphi
in/Egy-pto; Plin, lib, 6. c. 29. Rhodii
au-tem dederunt ipQColoflum
inRho*
do. Et quidem ex a?re
juxta
fes¬ten-4«
tentiam Plinii, 5c eorum qui
Plini-um fequuntur, alii vero ex
marmo-re fa&um volunt, quod verilimile non videtur.
5. III.
POftquam
ratim de hocpaucis egimus
Coloflb, nunc exa-gene-minemuseum quoad pra?cipuas
e-jus cireumftantias. Ut Svetico a
-dagio dicitur, merfrt piifat nrnfta* ren; fic ex ipfa hac mole
zeftiman-dus venit au&or & artifex Chares
LyndiusexperientisflmiLyfippi
di-fcipulus,qujColofluhuncfecit,prae¬
ter quem fuere & alii Colosfi ibide
numerocentum ; quorüfinguli
po-tuiflent fingula nobilitareloca,Plin.
lib.54.c-7. ColofTum bunc noftrum fcriptores dicunt fuiffe altitudinis
cubitorü feptuaginta; quarenemo miretur omnesin admirationeejus
abreptos. Quam fuerit craflus hic
nofterColqfTus, proportione fua_j
indicataltitudo. Quseutmolesma¬ ximasexegerit opes, ita
volenti
Derne-47 Demetrio rege trecentis talentis
e-re&a efTetraditur,6canis duodecim,
cum magna opera longym etiam
requiranttempus. Exduobuspra>
cipue intelligitur Colosfi magnitu-do, quod digiti ejus
majores
fue-rint, quam alias integrse ftatua?, 6c
pollicem admodum pauci
potue-rintample&i: quodque navis
qua-liscunque
velis vento datis, inten,utraque femor^absque
injuria
po-tuerit
procedere.-5. IV.
C/Edquemadmodum resomnes
fa-^tis fuis obnoxia? funt; itafextum
& quinquagefimum poft annum, terr-e motu illis in terris frequenti
proftratus eft hic Coloflus ; 5c fic
etiamjacens miraculo erat. Vafti fpecus hiabant de fra&is membrisy
& fpe&abantur intus magnce
mo-lis faxa quorum
pondere
ftabilieratconftituens. Ha?c ipfa infula regü
primum imperio
fuberat,
poftea_,cum Afia inRomanorum veniebaC
pote-48
oteflatem,cuminterea Gr^cieam
abuiflétfub fua ditione &dominio;
poftremo
inSaracenorum venit
poteftatem Anno iocxv , qui
Co*
loflTum abftulifle, 5c a?re ejus
quin-gentos
quadringentosve camelos
onerafte feruntur. Recuperaruntquidem eam Anno ciocccvin
E-quitesJoanitse ,
Ted
ark) ciocixxiiiterum amifere , occupatam
å
Solymänno II.
Tur^arum
impera-tore. Cluver.in Geograph. Lib. IL
cap.xxvi. Atque He
abfolvimus
ea,quae nobis de hifce miraculis
erant dicenda, de ceteris adturi in
difTertatione altera fi DEus volet.
Cui fit honor & gloria^