Ad ideam philosophiæ moralis illustrandam meditamenta, quæ venia ampliss. fac. phil. Ups. præside doct. Dan. Boëthio ... pro gradu p. p. Zacharias Juringius, stipend. Lindblom. Ostrog. In audit. Gust. majori, die XXV Maji MDCCCIII. H. a. m. s

Full text

(1)

AD

IDEAM PHIL

OSO

Ρ

HI

MORALIS

ILLU.STRANDAM

MED

IT

AMEN

TA,

QXJJE

VENIA AMPLlSß. FAC. PHIL» UPS,

PRiSIDE

doct.

DaIN.

b

ΕΤΗ. ET POLIT. PROF. REG. ET ORD·

PRO GRADÜ

P. P.

ZACHARIAS

STIPEND. LINDBsLOMe OSTROG.

In Audit. Guft. Majori, Die XXV

Maji MDCCCIII.

J;

h

Η. Α. M. S.

ü Ρ S A L I iE,

(2)

IN

SJACRAM REGIAM MAJESTATEM

MAGNiE FIDEI VIRO ,

DIOECESEOS LINCOPIENSlS

EPISCOPO,

REGII ORDINIS DE STELLA POLAR!

COMMENDATORi,

REVERENDISSIMO DOMINO DOCTORI

(3)

AD

1DEAM PHILOSOPHIE

MORALIS

ILL

ÜSTRANDAM MEDITAMENTA»

Ρhilofophiam,

quam, per fcientiam rerum divinarum & hun^anarum causfarumque quibus continentirr,

defcri-pferunr, in Phyficam Sc Erhicam diilinguere foliti fuerunc

Antiqui. Recentioribus iliam in Theoreticam Sc Pra£U*

cam dividendi mos fuit. Dum vero de limitibus, quibus

una hujus fcientiae pars ab altera feparatur, de nexu inter

utramque, vel de utriusque fcopo, de principio, a quo in-cipiat, vel de meta, ad quam tendat, paulioaccuratius dis·

quiritur, in tanta abire Philofophiae cultores fententiarum divortia folent, Sc tot fe implicare difficultatibus, ut du-biuro *videri posfit, an non ipfam, quam Philofophiae no¬ mine quaerunr, fcientiam inter vanos ingenii humani

lii-fus referre fas esfet.

Claufimus nuper faeculum, quod Philofophici nomine

condecorare frequens fuit; fed antequam ad finem

perve-nit, ipfa Philofophise, qua gloriabatur, fundamenta

quas-fata vidimus, novaque aliis mox locum cesfura conaminl aliam disquifitionibus philofophicis faciem induendi all· amque metam proponendi exorta, quo fa&um eft, utjam in nulla fere alia re, qui Philofophise operam fe dare per·

hibent, confentire videantur, quam ut ab aliis disfentianr*

Conqueritur undique, turbatos esfe circulos, quorum ope

fe tarnen aliquid percipere posfe olim fibi perfvadere

pö-tuisfent Philofophiae cultores, illatamque esfe in

(4)

ve--ritares, fi fbrfan quasdatn humano generi utiie.s

condne-rer, praecludirur; &<fi quidam juvenili ardore & nov'irate

rci allefli ad easdem penetrare conantur, tot

offendun-tur maeandris, ut exitum iß venire vix queant.

Vereor autem, ne inique judicenr, qui hujus generis lamentationibus praecipue indulgere folent. Perfvadere

e-nirn mihi nullo paflo posfum, Seienriam, Philofophiae

no¬

mine infignitano, ad quam invincibili impetu

mens huma¬

na ad fciTcitandum excitata ferrur., deceptricemtantum

es-fe & reaiitate vacuam umbram; nec inurilem fuisle ρut o recenriorum de eadem inde ab ipfis principiis

emendan-da curam, felici enim progresfibus ingenii humani omine

femper evenisfe compertum eft, ut furrexennt inter ici-entiarum eultores, qui dogmaticum foporem, in

quem ad-eo pronum delabirur humanuni ingenium, paullisper

ex-cutiendi necesfitatem intulerunt; nec dubito, quin ad fo-lidiorem veri cognitionem olim juvasfe deprehendantur,

quas noftro tempore iniiauratas vidimus,' rerum

philofo-phicarum disquifitiones, Sed parum juvabit fcientia ad

majorem perfe&ionem per fe tendens eos, qui memoria,

non proprise cogitationis vi, ejus placita familiaria fibi

red-dere folent, qui verborum formulis detenti internam re¬ rum indolem rimari nefciunt, qui au£ioritate non ratione

niruntur, & qui Philofophiam adgrediuntur iine praevia rerum cognitione, quae ad philofopbicas disquifitiones im-pellit, & fie facultate deftituuntur quaeßiones proprio

mar-te inftituendi vel inftitutas intelligendi, ad quas foivendas

Phiiofophia ipeflat.

Haec cum ita fint, non omnino inutilem junioribus

me praeftiturum fore laborem fperare aufim, II

quam -ab ipfo limine Philofophias Moralis de hujus fcientiae indole

& fine formavi ideam, & qua ducius in eadem

(5)

—·*

ff '-»Α. Ί

da & illius placitis dijudicandis me

adjutum fuisfe inte!-*

lexi, paucis defcriberenu

Omnis cognirio conüata e judiciis,

quae non ία

alie-na adquiefcunr au&oritate, Ted

quae ab interna auimi per¬

fpiciendi vi orta Sc perfpe&a haberaus, ad

Philofophiam

referri folet, quatenus de eadem ad fua

fundamenta

re-dneenda & a nativis prineipiis demonftranda quaeritur. Sie communi hominum fermone ambitus Scientiarum

Phi-lofophicarum exrenditur ad omni»,

quae non a fpeci&li

Revelanone vel poiirivis legibus unice haurire

placet,

Phi-lofophna, lariori. hoc ienfu fumta, omnes comple&itur

Sci-«ntias, quarum causfte & fundamenta in naiivo quodam mentis perfpiciendi modo latent.:

unde philofophari in

ge-nere tum dieimur, quando

rationem notionum

judicio-rumque^ quae de rebus formavimus natura? ipfius vi du&i, nobis reddere allaboramus, effc&us e

causfis, a proximis ad remotas eundo, explicare

conamur, & attentione ad

vim intelligendi & judicandi converfa

quamlibet notionem

vel quodlibet Judicium ad

nativum, a quo oritur, perfpi¬

ciendi modum referre

atque in quo unus perfpiciendi

modus ab altero differat &

qui communis,a quo emanant

fmguli, fit fons disquirimus. Hinc tres mihi in

philofo-phando vel ad Philofophiam progrediendo fingo

gradus, ceu totidera videndi ftationes,

per quas ordine

adfeende-re debet

Philofophiam quserens, Sc in unaque paüllisper commorari, ur, quae ex eadem psrfpicit, rite definiat,

colligat & inter fe jungar, anrequam ad altiorem pergat,

usque dum ad fupreniain omnesreliquas

uno obtuitu

com-prehenfuram perveniar.

Incipir fcilicet omnis ad Philofophiam progresfio a rebus feu judieiis particularibus, in

quibus naturali fenfu

aliorum nobiscum confenfum pollulare nos posfe videmur,

(6)

ea-- -Λ-Λ ■<» • · u ' vs

'S*-*"*

eademque ad certas clasfes reducere conattir, qa rum

u-namquarnque peculiari Scproprio perfpiciendimodo

men-ti narivo, quem difiin&e Tibi praefenrare Sc exprimere

conatur, adiigaar. Primus hic eft, quem nobis fingimus,

Phiiofophise gradus, in quo pmieulares Scienrias

forma-mus, ruüemque antea cognirionem ad adiignata unicuique

clasfi principla reducimus, Sc eorum ope fyftematico

ne-xu copuiamus. Alter in philofophando gradus, de pofitis

Iiis cuique fcientiae propriis princi'piis, quaerere incipic, eorumque posiibiliratem Sc necesfitatem Tibi explieatam & perfpicuam reddere cupir, ur purior Sc omni rerum

a-lienarum commixtione li'oera lux in Scientia, cui

funda-rnento Tunt, oriarur. Tertius denique gradus omnes Sc

fingulos honuni nativos Sc necesfarios videndi modos, fit«

ve fcientiarum Sc judiciorum principia, in unum

conjun-gere nititur, ut, qua? fit uniuscujusque humanse cognitio·

nis obje£liva Sc ultima realiras, adpareat. Hinc quando

de Philofophia y.ccf fermo eft, feu de illa, quatenus

ab una parte ab omnibus reliquis ita diftis philofophicis

icientiis diftingvitur> ab altera vero ad fingulas pertinere

perhiberur, prima Sc realia fingulis

fundamenta

praebitura,

ad ultimum hunc in Philofophando gradum tota refertur.

illorum ope, qui propriae meditationis vi primum in

Philofophando gradum attigerunt, Sc ex hac, quam men·

te occuparunt, ltatione res examinare

earutnque notiones definire Sc comparare allaborärunt, fcientiae particulares formatae funt. Sic orram esfe Mathefin, illiusque

demon-ftrationibus fundamento futuras definitiones, Axiomata Sc Poftulata, hc quoque Ethicam Syftematicam Sc, quae cum eadem ne&unrur, difciplinas oriri debere, mente nobis

fingimus. Iiiamque ex hac ftatione vifam non magis ad

Philofophiam pertinere putamus, quam Mathefin. Sed,

quemadmodum extra campum, in quo Mathefis defudar,

(7)

egre-egreditnur, quando de mathematicae cognitionis„

evideri-tiae & certirudinis posfibilicare Sc causiis quserimus, Sc Phi¬

lofophiam Mathefeos a Matheil diftingvimus, iic

quo-que Philofophiae Erhices diverfum ab Ethica munus

acl-fignamus; nimirum, alrero in Philofophando gradu, vi-dendi Sc judicandi modum, quo inrmitur, explicatum

no-bis ßitere cupimus: illo vero e causiis nativis dedu£to Sc

expiicato ad tranfttum ad tertiurn feu fupremum in Phi¬

lofophando gradum, in quo ad Philofophiam ßrifte iic

didam tendimus, provocamur.

Scilicet verfarur Ethica feu Do&rina morum,

qnate-nus fcientise nomen tueri

poteft, in judiciis de

honefto

Sc turpi, a nulla humana mente alienis, ab unico fönte feu

principio dcducendis Sc definiendis. Per hoc principium

vero nihil aliud intelligendum esie putarnus, quam cer tum tnenti nativurn perfpiciendi modum, ab aliis, menti quoque noitrae familiaribus, diitin&uro, Sc verbis ira

ex-pofitum, ut eum ceu datam videndi Itationem , quisque,

fano fenfu praeditus, eadem ratione oecupare posfir, ac in

Matheii a quoliber punfto ad quodliber punctum lineam

ducendi faculratem fibi tribuere. In hoc principio Ethi·

cae inveniendo, primos facimus ad Philofophiam moralem

gresfus, fed iliis fa£tis nihil aliud praeitirum esfe putamus,

quam ut quadtionem in Philofophia Ethices folvendam generaliter propooere valeamus. Ha?c enim Philofophia

eo tendit, ur Ethicaeproprius videndi &

res definiendi mo¬

dus, feu ratio qua liberam voluntatem autonomiae lege adßri&am ponimus,, e nativis eademque ac ipfa cogitandi facultas necesiitate gaudenubus causfis deducatur, quibus deinde ultimam realitatem dabit Philofophia ßri&e iic di-fta, hanc judicandi rationem cum omnibus reliquis, qui¬

bus humana mens capax eft, coneiiiatura.

(8)

Ma-i- )fT Ο Φ »e-f

Magno .Philofophiae ad Ethictm fpe&antis Sc ipfius

morum doårinfe detrimenro, me judice, fa&um eft, quod

diverii hi de morum regulis Philofophandi gradus non béne diilindtos ob oculos habuerint Ethicae phdofophicae

culrores, inconiideratae enim confuiioni, qua quaeftiones,

e prima videndi ftatione rite dijudicandae, ad alteram Sc

rertiam transferuntur, adfcribendum esfe putamus, quod

Philofophia morum adhüc adeo longe abesfe videri

-pos-fit ab ea perfpicuitateeaque veritaris evidentia,quae

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :