DISSERTATIO ACADEMICA,

Full text

(1)

v

\

% R C.

DISSERTATIO ACADEMICA,

Sillens ; «

HISTORIAM

PHILOSOPHIE NATURALIS,

Cuius

PylRIEM P RIOREM,

CONSENT. AMPLISS. FAC. PH1LOSOPHICA

IN REGIA academia upsaliensi,

Sub PRiESIDlO

MAG SAMUELIS DUREL

FAC. PHIL. ADJ. ET PHYS. PROF. VICARII, ATQUE

REG. ACAD. SCIENT. STOCKH. MEMBRI,

PUBUCO BONORUM EXMUNI MODESTE SUBMITTJT

CLAUDIUS JOHANNIS EEK,

MORCOPIA-O-GO TH US.

IN AUDITORIO CAROL. MAJ. D. XXIX. MAJI,

ANNI MDCCLIV.

HORIS ANTE MER1D1EM CONSI'ETIS.

T.2-

UPSAL1JE,

Excud. LAUR. M. HÖJER, Reg. Acad. Typogr.

i

&

>

(2)

S:M R:® M:TB

MaGNJE VfRO, FIDE1

.

g

Dicecefeoi Llncopenfis EPISCOPO, Venerandi Confifto-

rii PR/PSIDI, Gymnafiii Scholarumque per Dicecefin EPHORO,

ReverendtJ/imo DOMINO,

Doft. ANDREJ

O. RHYZELIO.

Nec non

Admodum Reverendis & Prxclarifltmis

VIR IS,

Dominis M A G I S T R 1 S,

S. S. Theol. & Phii. LEl,TORIBUS in Regio Gymnafio Lincopenfi laudariflimis, Vener. Confift ASbESSO-

RIBUS aequiflimis.

VrRO Admodum Revcrendo & Pr<gcltwi<fimo,

Dn.M.CLAUD.WIM MER MARCK,

VVtmmerlyeniium PASTORi & PR/EPOol l O

adcuratiflimo,

omni pietatis& honoris cultu femper profequendo.

VIPO Adr odtim Reverendo Pr<ecl>ivisfi o,

Dn. JOHANNI PALM.ERO,

PAa1 Givl in Håradshammar & Jonsberg ti gmflimo,

EVERGEX/E propenhfllmo, ad cineres usque coiendo,

PATRONJS MAJ1M1S,

CJpatiaminii Reverendiffime PATER, •* Vir Maxime Re

oblatU7i,& Veltris Nominibus vilcriptum iri. Nulla

vere, atques quantum Vobis debeam, publice teflificari. Sufci

tQvum laborwn primitt as, quas Vobis, cum calidisfimis pro

mearum commendationem, di ro atqut conlecro,

Reverendiflimi j Maxime Reverend i & Prsecla

kumilliinus & obpr

CLAUDIUS

(3)

Maxime Rev er endo & Ampliffimo,

D:no P E T R O

FILENIO,

s. S. Theol. DOCTORI & PROFESSORI, Dicec. Line, ARCHI-PR^POSITO, utriusque Tempil Linco- "

penfis ANTISTI IT, Vener. Confift. ASSESSO.

RI Primario , MEMBRO Societat.

Angl, celeberrimo,

VIRO Admodum Reverendo & Rr<eclarisßmoy

Dn. Mag. PETRO T R Y S å N,

Ecciefiae, quüt in Borg & Loth colligitur, PASTORI vi-

gilanriflimo, & adjacentis Diftri&us PRAiPOSITO me- ritiflimo, AfFINIS loeo,omni,qua decet reveren-

tia, perpetim colendo.

VIRO Admodum Rewrendo & Prceclarisftmo,

Da. Mag JOB SAM. ECKSTEIN,

Eccleliae Teutonia? Norcop. PaSTORI meritilfimo,

Affinitafis vinculo jun&o Evergetae, jugiter fufprciendo.

VIRO Admodum Reverendo P"/fhriffimo,

Da, Mag. PETRO YVESTELIO,

Eccietia: Öltra-Kyenhs PASTORI hdeliflimo,

PRiECEPTORI quondam dexterrimo, quavis pietatis

obfervantia fufpiciendo.

MAG MS, OPTIKUS.

vt rtnde & Domini Praeclariflimi, hoc opufculum , Vobifc

mim ülia potui rntione, tacitos huc usque animi motus evol- piatis, Parroni, humillimus rogo, qnalescunqne bas Ac-ademi- Vcftra incolumitate adDEum Jufpiriis, inque fortunarum

risfiraorum NOMINUM VFSTRORUM ,

larfffmus cultor i

fv EEK.

(4)

HANDELSMANNEN och TOBAKS-FABRIQUEUREN

uti Norrköping,

Herr HANS ÉCKHOFF;

HANDEL SMANNEN äerjammaftådes,

HerrCLAES ECK HOF F;

HANDELSMANNEN uti Stockholm,

HerrPETTER ECKHOFF;

v Mifte Högtäracle käre Mor-Bröder.

Så ock,

HANDELSMANNEN uti Linköping,

Herr PETTER ELGE RUS.

ÅREBORNE OCH HÖGAKTADE HERRAR. I

Ett lag gammalt bruk antagen, att och berömlig unga Lårdoms-idkare, wana , år då de lemna hår likfom

fina fnille-prof för det ailmenna , utfira fremfta bla¬

den med andras namn, i fynnerhet Deras , hwilka de åro på nogot fått förpliktade, och af hwilka de wänta wida-

re befodring. Båda defie orfaker, hafwa ock föranlåtit mig, att nu upoffraEder, Mine HERRAR, förftlingen

af mina Academilka göromål, hwilket jag beder, måtte ej ogunftigt upptagas. Ej år min mening, att kunna lif- ügen affkildra Edra mig bewifta wålgerningar, eller den wördnad, fom jag tillbaka hyfer, ty i både delTe åmnen,

år min oöfwade penna lika otillråckelig. Nog af, om jag

får utbedja mig Eder wanliga gunft och kårlek, under till- önfkan af Himlens rika wålfignelfe, i få ömnigt mått, fom

Edra egna begår fig fträcka kunna. Jag har den åran,

att med fkvldig wördnad förblifwa,

Åreborne och Hh^acktade HERRAR EDER

bdmjukaße tjenave,

CLAES Johansson EEK.

(5)

HANDELSMANNEN uti Norrköping;

Areborne och llbgacktad

Herr JOHAN EEK CLAESSON,

M u Hb ii t ärade Aldrakäraftc FADER.

Föräldrar af fjelfwa Naturens lag plicktige och Barn, åro ganfka nära till inbördes kår¬ förbundne, och

lek. Många Föräldrar hafwa inga barn,-att upfo- ftra , uien alla barn böra åtminftone , tacka fina För¬

åldrar för upfoltran, faft än både tack och upfoflran merendels år nog ol ka. En del tacka för blotta lif-

wet , flått underhåll , eller wälluft. och goda dagar,

fom Föråldrarnas öfwerflöd och förmögenhet dem be- fkårt ; andra för nödtorftig födo , anftåndiga kläder,

wishit och dygd, faft ofta med Fadrens mö.ia och o-

lågenhet ; månge för kropfens fkötfell , få för (jålens wälmåga. Får jag nu kårafte FADER , fåga min me¬

ning , få wet jag intet mera än det; jag år Eder oän- deligen förbunden , och mer ån mycken tack fkyldig.

Kedan i min fpåda barndom, beflöt Eder omforg, Hul-

dafte FADER , att låta leda mig till bokliga konfter; be-- flutet {kulle werkftållas, men war knapt förr begynt, ån

en kår MODERS död, och andra nog hårda olycksbölj.or

hotade mig med de fwårafte öden, men Eder då fördubbla¬

de befwåriiga möda; Edra Faderliga förböner; och Eder öma kärlek, fom fatt min wälfård för egen beqwåmlighetf

åro, nåft den Högftes underliga och nådiga Förfyn, orfa- ken, att defle ringa blad nu kommet uti dagsljufet. T*g der-

före med Fa lerlig hand dem emot, fåfom det förfta årkåns- lans prol, hwilketjag, under djupa fuckningar till Himlen, Ederjmed flörfta rårt uppofrar.Gåfwan år ringa,men wörd-

naden ftörre. Då Winnes min onikan, om på Eder, Min FA¬

DER, rikeligen upfylies alla de löften, fom Gudfruktige Föråldrar af Allmagten åro tillfagde. I detta hopp lefwer jag med all fonlig wördnad in i döden,

Min Högt ärade Aldrakärafle FaDERS

lydigfte Son ,

CLAES Johansson EEFC.

(6)

tyc df* "X" & df*

Den". Han. Som. Föraktar, Föraktar. Naturens. Tillika. Naturens. Kännedom. HErre.

Ty-

Derföre.Äro.De.Skapade. Tingen. Lemnade.Ofs. f.Hånder,

Att. Wi. Skole. Lära. Rätt. Kånna. Och. Bruka. Dem*

TfU.

Skaparens. Åra. Och, Egen. Nytta.

SJ.

Hafwa.Fåderne.För.0ch.Efter.FlGdenJngaIunda,Föraktat.

Wetenfkapen.

Faft. De. Ej. Gjordt. Så. Mycket. Derwid.

Söm. JEgyptier* Chaldaeer. Phcenicier, Och. Andra. Gamla,

Folkflag,

Men.

Grekernas. Lärare. Hafwa. Hwar. För. Sig. Haft Mera.

Hufwudbry. Hårutinnan.

De. Romare. Emottogo. De. Grsekers* Satfer.

Och.

Turkarna. Öfwerfatte. Dem. FJ. Sitt. Språk;

Likwål. Hafwa. Alle, De/Te. Fuga. Uträttat.

Emedan. De. Utan- Rön. Och. Förfök.

Jjyggt. Slåtf. I. Luften. På. Fåfänga. Förflags-Meningar.

Hwilka. Nu. Till. Större. Delen. Ramlat. Kull.

J. Min. Herre.

Som. Widföftigare. Utfört. Alt. Detta.

År. Mycken. Heder. Wård.

Att. Göra. Framfteg. I. En. Wetenfkap. Utan. Att. Weta.

Des. Öden.

År. Lika. Så. Swårt. Som.

Att. Hitta. Wägen. I. En. Obanad. Ödemark>

Der. Hundrade. Willoftigar, Möta- Hwar. Andra.

Nu. Runnen. J. Sjelf. I Naturkunnigheten. Hinna Längre,

Och. Snarare Winna, Edert. Förefatte. Mål.

Hwar. Till. Lycka. Eder. Önfkas.

Af

ADAM CARL DUVALL

(7)

' pretiom difciplinis ftatuetur ex

dignitate objedorum» circa quae

verfantur, & ex utilitate , quam

^ecum ferunt , cum fori generi hiimano, tum cuivis eas tradan-

j^Ä ti mu^is , Philofophia Naturalis certe

non eft poftppaenda. Phae-

nomena enim mundi maten a Iis,

PR&£^ ivsäsF^Säftw eorundern leges & mutuam de- pendentiam corporumque vires explicatur , & quantum

fieri poteft, exponit. Qyurn itaque fic natura arcana,

ipfius Creafcris ojjus , rnagis magisque patefaciat, non

pofTunt non Theoiogia Naturalis & Philofophia Moralis,

certiffimum fundamentum & robur inde petere. Quantum

vero fubfidii hae adferunt Theologias Revel atse , itemque Oeconomise omni, quis ignorat ? Qvurn itaque haec

feientia humanre natura adeo fit conveniens, homi-

nemque adeo deceat, non mirum, quod omni tempore ,

homines, non impediti, vel educatione, vel confvetudine,

vel prajudieiis , vel alia quacunque decaufla, connati feiendi defiderii fatietatem quserantin confideraticne re- rurn Naturaiium, eas vel deferibendo, vel cognofcendo &

explicaudo, velimitando, vel adplicando ad ufus in vita

A necefia-

(8)

es*# ) s ( &g>

aecefiartos? Hincfemper, alicubi faltem, fuere, qiri fin- A

gulari cura in Cognitionen! naturce ineubuerunt, licet, feien-

tiac limitibus aequantibus ipram naturam, ad hunc usq'ue

diem, genuinum aliquod iftius condi non potuerit fyfte-

ma. Summte tarnen eft utilitatis & voluptatis retrofpice-

re in ineunabula & incrementa feientite hujus, confide-

rando quomodo a tenuibus Initiis progrefla fit ad eum fta-

tum, in quo nunc reperitur. Quod, fi rite peragetur, eft

quidem opus vaftifiimum ; attamen, quia in magnis vo-

lüfte fat eft, fpero, fore, ut leviora mea molimina, se- quis rerum eeftimatoribus & feientiae cultoribus , non o-

irmino fint difplicitura, praefertim fi fingularum gentium

iiiftorise perluftrentur, & femper obferventur cujusvis,

vei viri iliuftris, vel feeftee Philofophicöe, dogmataPhy-

fica. All, quoniam omnia initiaplerumque funt parva,

& hiftoria omnls antiquiftima perobfeura eft; nemo faci-

le enodabit gradus oinnes cognitionis humanse circa res Katurales. Nonloquar, qusedam heic non folum omnem iiienfis aciem fugere, fed & adtendenti occurrere prodi- giis quafi fimilia Noftrum itaque efte putavimus, col-

ligere, qute apud antiquiores optimae notai Scriptores di-

fperfa inverluntur, quteque fata Philofophise Naturalis il-

luftrare videntur. Qvum autem fec. XIÜ. radii quidam e-

micare eeeperint , clariorem hominibus promittentes lü-

cem, quse quoque infecuta eft, depulfis tenebris, plus

quam eimmeriis, in quibus jam diu fepulta quafi jacuerac

natura, licet genuina verioris Phyficge non jaefta fintfun-

damenta ante initiurn feeuli proxlme pnrterlapfi: in duas periodo« commode difp<fcitur noftra Hiftoria, quarum I.

nunc abführend*, comprehendit ftatum Philofophise Na¬

turalis ante, & II poftepocham allafam fec. XIII.

$. II.

Quernadfhörlüm omriis hiftoria antiquiftimorum po-

pixlorum, ita etiamipforum Phiiofopfcice Naturalis, valde

eft

t

(9)

<£*£ ) 3 c

jefl: incerfa, Pauea, quoe de ea novimus* ex facris Psq*

deCUs haurienda fi nt; unde edoeemur, plures inter pa-

tres, tam ante, quam polt diluvianos exltitilTe, qui non

mediocri gavili Tunt cognitioneHlliorix Naturalis, Chy-

ndcC & Altrognolis: 5 quod autero habuerint aliquam Sci-

.enriam Phyficam , ur quibusdam placet, eo minus eft ve-

rolimile, quod haec absque notitia Mathefeos, ne conci»

pi qui lem po teil \ hujus autem apud plerosque ne voU

quidem exltar & veftigium. £t eadem eit ratio totius po»

puli Judaici, in quo hsec fcientia, v.el non fefe extendit

ultra Iimites Hiftoriae Naturalis, v el ab ^gyptiis, Chal»

daeis , Grsecis & aliis fuir petita, & infuper, more orien-

taliurn, adeo obruta fabulis & allegoriis, ut parum vel ni-

h I inveniatur phylici. CHALDAEI, de antiquitate cum /Egyptiis certantes t fcientiam lideralem inprimis furnmo

nifu excoluerunf; effeétus fiderurn & influxu* in res in¬

feriores obfervarunt, & Aftrologi« judiciariae vehemen¬

ter /tuduerunt : qvum unanimi veterum teitimonio con-

iiet, eos, fi non primos, ornnium populorum, certe in¬

ter primos fuifie, qui ad motus altrorum adtenderintj

quin & regio flipendio nutritos, omnibusque aliis mune-

ribus curisque lolutos, altrorum contemplationi, in pa-»

tentiflimis Babylonice campis, vacavifTe (a). Audor 8c

eonditor Philolophiae Chaldaicie, a plerisque putatur ZO»

ROASTER., Magia fua, leu peculiati cultus dlvini fpe-

rie, celebris, Hujus cum tota hiftoria valde fit obfcura

& dubia, potiori jure prsedicatur RE LUS inventor cul-

lorque fideralis fcientiae (£).£jus filia Semiramis templum

media Babylone exftruxit5 quod fummoe erat altitudinis,

in quo Chaldjei fiderum contemplationi vacäverunt, or-

tusque & occafus aeeurace notaverun $ n irra ute Diodo¬

ro (c). Hoc templum Pbnii remporibus durayifTe, audor

dt ipfe (*). Zrdiaci circulum in Agna, gradus & minn«

ta diviferuut ((/;. Cosmologia iilorutn, audoré BEROSO,

A 2 vi ven-

(10)

££2 ) 4 ( &&

vi ven fe circa tempora Alexandra Magni, allegorlcfc lo-

curiönibus continetur, adeout, in tenebris iiiis nihil cer-

hl poffit, praeter vefligia traditionis de orfu mundi, ex

confnfo q tiodam chao a DEO prodti&i, 8c femina rerum CQhtirienttst atque deanimae humana: emanarione a DEO

(c). Ser split hic de ARronomia (/), 8c putavit lunae de-

ft élurn accidere , obverfa nobis parte, ignis experte (g),

]W je deletum iri terrena , quandö omnia fidera in can-

crum convenireht * inundationem vero paflüra, fi fub

ea pri c or no id fieret (b), atque terram fcaph« fimilem ef-

fe & cöncavam (/). Inter plures Chaldseorum fapientes

referunt etiam ZOROMASDREN , qui Mathematica &

Tliyfica fcripfit (A), atque TEUoRUM Babyioniurn, cu¬

jus hodie, fub Zeuch! nomine, quoedam ARrologica MSC.

feruntur {/). Ex tota cohorte Magorum apud PERSAS,

ftyachmanum 8c Gymncfophiftarurn apud INDOS , vel

Sabfiorum apud antiquiores ARABES, nihil omnino ad-

fertur memoratu dignum , nifi quod Ratuerint aquam eRe

mundi principium. Neque PHOENICES, induRria & faga-

citate celebres,atqjartis navigandi 8cArithmeticae aucRores,

ad res naturales peculiari ftudioanimumadplicuere. /TCiY-

PTIORUM eruditionem non parvi e(Te faciendam , ex multis cönftat, qvum präster inventionem Arithmeticae, Geometri«, Mufices ipfis non denegandam, Rudium Phi- lofophi« Naturalis plurimum apud ipfos viguit, quod vel

ex teRimonio Diod Sic. (m) patet, fecundum quem ac-

curate ab illis tradebantur ordo 8c aRrorurn motus, eo- rumque defcriptio, re multis antea feeulisfummo Rudio,

obfervata Planetarum infuper motus , conjuncliones, epicyclos diligenter fcrutari funt. Ssepius quoque, quo

melius occurri futuris poRVt, Rerilitatem, frucRuum u- berratem, morbos, tum hominibus » tum pecoribus im«

minen tes, terrae moturn atque inundationum tempora, co-

metarumque ortus praedicebant* Heic etiam merentur lo-

cum

(11)

11 1

) s (

cum AiTHJOPES , quibus m agn am fapientiam tribuir Lu-

cianus (ft), cujus inter alia hsec de illis lunt verba : Pri-

mum /Ethiopes hujus artis (Tideralis) rotionem mört alibits tradidifje, in cauff a fnit partim gentis ejus Japientia, par¬

tim re<± t onis y quam mccluiit Opportunität > propterea a nod apuå iUos perpetua fit de li ferenitas tranquillitasque > ne- que patiwitur anm mutat i mes, fed eadem temperie vivant.

Itaque cum primitm vidcßent lunam, non femper eodem vul-

tu adparentem , vi fa c fl illis ea res, admiratione atque disquifitione digna. Deinde cum inquifivijjenty reperere banc efje caujjam, qitod lun'£ non effet lumen proprium, fed a Jo-

le mutucitum, Invenerunt quoque & reliquarum ßeIlar um

motus, bafum , quas nos erroneas appellamus, naturamque

earitm ac poteflatenu €f eftectus, nominibus quoque indi-

tis. Quemadmofium SCYTH/E non folum morum Inte- gritate, fed & ingenii acumlne inter veteres cminueruntftf),

ita credibile eft iilos denotitia rerurn naturali quoque fuif-

fe follicitos, licet, quas habuerint opiniones ifiorum fa- pientes Abaris, Anacbarjis, Toxaris, Zamolxis ne yß

quidem ajferant, quos vidimus, autores. CELTARUM

Dryades autoritäre & eruditione valuiffe, conftat inter

alia ex teftimonio J. Casfaris (p)y multa, inquit, de fule-

ribus atque eorum motu, de mundi ac t errarum magni tu», dine &c. dijputarunt, Ef juventuti tradiderunt. Aft quas»

nam iuerint eorum dogmata, non asque conltat.

(a) Arian. Expedit. Alex. VII. 16. Cicer de Divinit. Lib.L (b) Plin. Hiß. Nar. L. VI. Cap 26. (c) Diod. Sicul. L II.p.p, (d) P 23. (e ) Brucker. Infi Hiß. Phil. Per 1. Part. I. Ltb.

II. Cap. 11. XXIII. (f) Hofeph. cont. Appion. L. I. c. 12. (g)

P lut ar eh. de Placit. Philof. L. IL c. ig. Vitruvius L IX, c.q,

(b) Sen Quxfl. Nat. L III c. ig. (i) Diod. Sic. Lib, III c ig.

(Ä) Said. Lex. (/) Lobbe Biblioth. nova M/c. p.ijS- (m) P.

m p- LI. in) De Aßrolog. T. III p. 2jq. (0) Lucian. in

7 oxar i T. / p. m. sgo Juß. L II. c. //. Curt. L. VII, c. VIII

(pjDeB.G.L VLc.14. $,IIf

(12)

&& ) 6 (•

$. ni.

Ek antiquiffimis Philofophis Grseeorum, qui vixifle

putantur an«e fe&as condifas, uruis inftar omnium nobis

erit nominsndus ORPHEUS, idque eo magis., quodquio;

quid facrse vel profans eruditionis apud vetetes Greecog

effioruit, id vel ab Orpheoinventum, vel abeointrodu.

$um eflfe, tradunt Seripfores. Hinc x&j <to»

(plr,v in ven ta ei rribuit epigramma vetus {a). Hujus qui-

dem exiftenriam in dubium vocavere Ariftoteles, Cicero

& plures recentiores, aff major fine dubio habenda eft

fides meliori verborum Ariftotelis & Ciceronis, circa

hane rem, explicationi , proecipue cum anriquiores Grs-

«i, Latini Poet®, Hiftoricl & PJiilofophi ut Pluto (b) Dio¬

dorus Siculus (c), & poft hos plures ex fchola Pythagorae

y & Piatonis , in eo eoncordent, fuifle Orpheum Thracem

in /Egypto edoélum , & in Grscia vixifle. Orpheum

hunc s non foiuni exercui/Te Medicinarn, fed & ita per»

didicifTe, uc defperatos morbos curaret, valde e/t proba-

bile {//). Referente Plinio primus fuit, qui quid curiofius

prodidit de herbis O)» Aftronomis vero laude prscipue

floruit, Etenim primus docuitGrscos Aftronomiam, 8c

inprimis Altrologiam, teftante Lueiano (/). Fuit etiam

Carmen inter orphica , quod de A/tronomia cecinif (jy)t Infuper eum non ex trivio fuiffe Aftronomurn ilio tempo¬

re, innuic Plutarehi teftisnonrum, quod Orphei fedato-

res dixerint fingulas flellas eile mundos (b)j & Carmen

Orphieum , quod reliquit Proclus (i):

\ K ■' i' '

MyjcrocTo o k/Akjv yossxv cc7rsiPCtTovy rjy re ■creXtfV/jv 'Aä'ocvccroi xhfi<?8<TiV , ^7rry(ßcvia de re y.rvry ,

'H 7?o?A' 8gs f%?/ , ttg/A' u^ea , 7to/koi (j.?Atx&gx.

Ex Orphei fchola , dodrina hacc ad Pyrbagoreos, Jo*

nicos , kleaticos, Platonicos aliosque phiiofophos de- migravit. Circa hsc tempora, in formam fcientite re.

dige re fua dogmata cceperunt eruditi, duarque proecipue,

hjiul

(13)

1

-T

<g*2> ) 7 ( SÄU

fimul fere exörfae funt SecHse 5 Jonica cujus auéior 7baUf

Milefius & Italica quam condidit Pyt hagoras. Se&aejO-

NiC/K prae ceteris difeiplinis , maxime in deliciis fult

Phyfica. Princeps hujus Scholae THALES exMileto Jo-

nfoe urbe, anno I. Olymp. XXXV. oriundus, & ob fapien-

tiam inrer VII fapientes Graecice habitus, primus fuit, qui

fine allegoriis & fabulis Philof. Nat. docuit. Ex pluribus

notatu digniflimis, quae de illo narrantur, nobis tantum

funt obfervanda dogmata , qute ei attribuuntur Phyfica ,

qusque h&c funt prcecipua: Äquam efTe in mundo prinei-

pium rerurn omnium materialium, ex quo exiHant primo,

& inquod iterurn refol vantur, caufla tarnen aliqua, quam fuppofuit, id efficiente. Mun lum hunc efie unicum &

pulcherrimum, in aquis more navigii fludluantem, Ani-

mam mundi , five ipfum DEum , e/Te locum , mundum

continentem & omnia replentern, adeoque nuilum vacuurn.

Materiam animatam eile, atque ideo mutabilem & fluxam;

divifidnem ejus in infinitum non dari. Sklera fubftantias

efie terrefires ignitas, quse vaporibus aquarum alerentur.

Lunam a Sole lumen aceipere. Figuram teme e/Te rotun¬

dan & alia ejusmcdi (k). Quod Afironomiam quoque

mire excoiuerit, vel exindepatet, quod hic Thales,ccé-

lum inZonas quinque primus difiinxerit, converfiones fo-

lis annotäverit, ejus ecliples obfervaverit,& certoeventu prasdixerit (i). Annum fecundum /Egyptios in CCCLXV

dies divifit. Quod vero hic inchoaverat, continuavit ANAXIMANDER popularis & fuceefior ejus, in non- nullis a magifiro difientiens. Mundos fiatuit infinitos,

ccelum calido & frigido mixtum, Hellas centones séris globofos & flarn mantes, a fph&ris fuis agltatos, illasefie

Deos voluit, ita quidem difpofitas, ut fupremo loco efiet

Sol, qui terrae sequarer magnitudinem & purus efTetignis,

rleinde luna alieno lucens lurrine, & demque Hellas fixas.

Eclipfes oriri ex obturationibys oriiiciorum, e quibus ex-

halat

(14)

) 8 (

halat ignis fohs lunscque. Ven mm e/Te flu&ationem com,,

inoti <.iins j terram mtdio loco centri in/lar durare, glo-

bofatnque e/Te. Hunc Anaximandrum, primurn terne ma*

fisque defcripfi/Te circuitum,gnomoTiem mvenifle, & fphse-

ram can<trux»ffe,exiftimatLac:tius(w). ANAXIMENES

itidem Milefius , circa Olymp. L VI. florens, dariori iuce fy j Verna pr receptoris expofuit, pro principio rerurn aérem

afiumervdo, quod immenfus fit, & femper in motu 5 id ipfom infinitum e/Te, /ive DEum, a quo omnia finita 0-

rirentur. Exteriorem cocli faciem, terreilrem & lapideam

edTe dixitjapides veio oh vehementem circumgyrationem

non decidere 5 terram tabellam planam , & ad eßndem ra-

tionem (idera, q.use non fubter, fed circa terram, a rari-

täte aéris rnoverentur} folem mafTam rotundam canden-

tem 5 lunam e/Te igneam, valles & colles continentem,

atque eclipfm pati, obturato foramine, per quod ignem

fpiratj Iadeum orbem, etfe foiaris 1 um inis reflexion em,

non intermicantibus ftdlis} cometas gigni eo, quod pla¬

netas concurrendo emittant flammulas , qure ab aére ad

modum fcintillarum agitantur (ni Hunc excepit ANA- XAGORAS Clazomenius, in Jonia Olymp. LXX. i. natus, qui difcipulus fuit Anaximenis, genere & opibus clarus,

fed generofo earum rerum eontemfu ciarior, qvumcon- fiderationem rerum naturalium, divitiis omnibus praepo- fuerit, Hic fuppofito eanone : Ex nihilo nihil fit, omnia

initio fui/Te fimui, inter fe confufa,& /ine motu, conten- debat. Item ccei ftia motu circulari exorta fui/Te- gravia inferiorem locum, ut terra, Jevia fuperiorem, ut ignis,

medium a€rem atque humor em feu vapores obtinui/Tc.

iEtherem vcro hunc circumfufum &igneum, vchemen-

tia circumvolutionis abripuiflefecurn e terra lapides , qui ignecandentes, in flellas converfi fint5 hinc folem fuubov SlccxvQcy, globum igneum I. laminam candentern, Pelopon-

nefo majorem, ftatuebat, cujus converfionum cau/Ta, e/Tet

polaris

(15)

/

$*2) ) 9 ( «SF

polaris aéris impulfus, & folis compreffio, ob hanc vero thefin , Athenienfes , folem divino profequentes cultu,

illum in carcerem detruferunt, lunam vero, fideribus lon-

ge inferiorem, eorumque calorem non fentientem, cor¬

pus e/Te opacum , a fole illuftratum, terras fimile, habi-

tabile , collibus , vaiiibus & aquis diftintftum , fuo jam tempore putabat ; id quod Aflronomorum quorundam &

Phyficorum hodiernorum hypothefibus , non folum non

repugnat, fed recentifflmis obfervationibus, probantibus atmofphaeram lunsj, maxime redditur probabile (o). Ui-

terius exiftimabat folem, lunam, fidera non efTe mentes

divinas ; nivem efTe natura nigram, quamquam externo colore fit alba } non dari vacuum; ventos fieri ex rare- faCHone aéris ex fole faCla, quiatuin aér fubtilior fa<ftus,

ad rnotum aptior eft, tonitrua ex nubiom collifione; ter¬

rae motum , a ventis in cavernis terrae conditis, fieri ; lu¬

nam, intercludente eam terra, deficere (p). Anaxago-

ram , quasdam de radiis vifivis, feu de ratione perfpe&i-

vae, configna/Te putat Heilbronner (q ). Huic in cathe¬

dra Jonica fucceffit DIOGENES Apolloniates, Anaxime-

nis difcipulus , cum Prseceptore ftatuens, aérem, rerum omnium efTe prineipium, vim vero divinam requifivit,

fine qua, nihil ex aére fieri pofTet, Ucrum autem, virtu-

tem hanc divinam, ab aére diftinxerit, vel illam aériin- habitantem cum informatore voluerit, incertum eft. De rebus naturalibus ita doeuit : efte aérem femper in motu;

infinitos dari mundos ; terram , oblonge efTe rotundam ; ftellas efTe exfpirationes mundi exhalantis; animam, in arteriofa cordis cavea habitare ; animalia nafoi inanimata;

bruta, ratione quidem prsedita, Ted ob humores non in- felligere. Quae ultima num hujus vel alterius Diogenis fint, non iiquidodicimusi Claubt hanc Seétam ARCHD LAUS. Milefius, qui primus ex Jonia Naturalem Philof.

Achenas advexit > ideo Phyficus vocatus. Hunc a Prae-

ß ceptore

(16)

) lö (

teptöréÅiiaxägora non Valde diffenfifle Cef tö pütätüi5 (v).

Staruit fölein 3 ftellarum elfe maximarr^ proxlmam magni»

tudine lunam § aérefti pellucidum $ terram e/Te aridam fa*

élam 3 cum initio pälug fuerit 3 &i in ambitu elevåtäm, in

médio Verö Concavam 3 figuram ejus efTe non JfeqUälem &

planarii 5 fed tatiquärtl övurn, rotundatn | gigni änifnalia

ex calorC tertcc* & fic etiam hdmineg natos* Hujugme»

fnorise irtimoftilitatem prsecipue conciliat difcipulus, o*

fnni £Vo) & quidem fummo jure 3 fapientiSfimus habi*

tus. Inter plures SÖCRATES } quorum apud hiftoricos

fit mentio s hie fuit Athenienfis, & Vixit cirdter 467 an»

nis ante N. C. Licet intet ömnes PhilöfophoS 3 quorum tiobis feliquit memöriäm ätttiquitasj primas facile obri»

tieat 3 pårum tåmen effedt in Philöfophiå Nat. 3 böc äU*

tern éöminug detrahit ejus laüdi* quåfi fu;fTet ifti fcien*

ti£ minus öupidus, quod vel höc iplum indicet faftigium

acuminis, & veri redique amOrém Erenim in fua juvetl*

tute inftitUebatur jitiuS témpotiS Phiiofopia* ÜC dida Na*

turåli 5 alt 3 quam fadile Irivfefiit ^ hane nihil contirtere ex*

Ipf éfcationi fuae & nomini refpöndens* nCc nifi inania jfy*

ftérhata i fyftematumque CömpilationCs * hypöthefibugj

lupCrftitionibuS & falfe religionis principiig fuperftrudas,

& hinc infihitås oriri fophiltårumj & philofopbaftrorurti

Contentiohes & jurgiä 3 non folum verse fcientlae 3 fed 8t

ömhi humäno geneiij indecöra & pernitiofiffima ? MoreS

infupCr fentiebat pöpularium fuorum corruptiflimos } fa»

pientiflime itäqüe ftatuebat* hifce omnibüs magis magis»

que crefcentibUS malis^ melius öcturri nön pGffe^ quam

ömninö mutartdö habitum tum ufitätse docflrinöe, idque ö=

tnnino réjiciendö opiniones receptäs* & fyitemata ada»

mata 3 ätqUe ftudendo moribuSj üt pofteafme prsecönce»

ptis opinionibus & pfåcjudiciiS3 nudo verifåris ämore fhi*

dium naturäé adgredi pöflent hömineS. Hinc prä?dicabat

(t Hibil (are 3 niji bot UnuWi quod nihil fciat i qu<e jüprd

(17)

W3> > " ( wa>

nos, nihil ad nos, Hinc Ciceroni dicitur Phi/o/ophiawe

(oclo devocafte.

(a) Fabric, Bibi Gr<ec. V L p. ijo. (b) De Republ. L X*

(c) Lik I. (d) Cfr. Hat. Com. L VILcf XI V, Dan. Clerici Biß. Med* I • L X- ie) Hift. Mrni Li b, ATÄf K <v IL c f)

De aftrol X HL ( g) Svidas Lex. ( b) Do plaeit. philof. Lik

JL c. XJIL {i) Tn Lim, Lib, 1V p. zSj- Ck) Stollii hift• //A X,

II Cap. JV.§, V. Bruck bift.phH&L P. IL Per. I. Lib. iLCap,

L fi. VI Mor bo f, Polyb. 7, IL Lib. II Cap9X.§» Lfeq. (/)

Berod. f. Laärt. Lib. L (w) Laert,L. II.Secl.L (n) Halb,

Biß Mar b. univerf, L* /■ c. F/, jf. 40?. Or/g, Pbil c. VL p.fS, feq. Cic. Quceß Acad. IV. n$. (o 1 Euler. Att. Bero 1. (p)

Bruck. & btollius /. cf Gl) Heilbron, L. I. c. /X jj\ /27.

5, IV,

Thaleti coaevus fuit PYTHAGQRAS Samius 9 qul circa O!. XL V, vixiffe puta tur, & patria a Ty r anno Poly*

crace opprdTa, defcendit in Italiae eam partem, quge Ma¬

gna Graecia olim vocabatur, ibique Se&am condjdit- Ita-

licam, Ex omnibus antiquioris aevlPhilofophis, nemoquod (cimus, tantum de Naturali Philof, meruit, ac Pythagoras,

eteaim non folum ipfe plura detexlt, fed& itineribus in*

ftitutis, plura eruditorum gentium inventa in Grseciam

fecum tulit, PJinc inter ejus & difcipulorum dogmata in*

yeniuntur, qua? fidem fere fuperant* Quis facile, fme

teftimonio Plutarchi (a) i & aiiorum fide dlgniflimorumi fibi perfvaderet , bis cognitum fuiffe genuinum fyflema mundanum* verbaque hos feciffe de motu telluris diurno

&aonuo» de antipodibus, de habjljtate lunae &eetero-

rum PJanetarum, de cometis, quod fint flellne, ftato tern*

pore, revolutione fua exorientes > quodque extra mun*

dumfitinane? fed & invenifTe fertur inclinationem Eclj*

ptiCce; quin & valde v er i eft finiile il-um quid fufpicatum eile, de gravitatione corporum cceleitium 3 quam hifce

Bs tempo-

(18)

) 12 (

ternporibus in lucem iterum protraxit , fummum Angliae

decus If Newtonus, & mira fagacitate explicuit. Quod

Pythagor® Harmonia fph®rarum , hujusmodiquid innuat,

hinc poteft conjici; qvum ftudiofifllrnus fuerit, fi non in-

ventor, Muficae, & Monochordii # ex occafione diverfi

a fabris ferrariis editi ftrepitus & foni, fme dubio exper-

lus eft, quod, (i chorda fiet unifona chord® dimidi®, erit

liujus tenfio quadrupla iftius, vel tenfiones erunt recipro-

c® qua iratis longitudinum 5 eadem quoque eft ratio gra¬

vitations Pianerarum, qu® quoque eft reciproce, ut qua-

drata diftantiarum a fole. Hinc putavit forfanMuficos fo-

nos produci ex circumrotatione fph®rarum cceleftium,

qu® omnium mortalium muficam fuperat. De cetero JE*

gyptiorum & Chaid®orum facris initiatus, maximi fecit

fcientias Mathematicas, iisque forfan abufus eft, qvum fta-

tuerit non folum, totum hunc mundum efte conditum nu-

mero , pondere & menfura, fed & numeris & figuris fi-

gularem inefle vim. Secundum ipfum eft quoque ignis

form® pyramidic®, terra cubic® , aér odtaedric®, aqua Icofaedricar, & globus totius univerfi dodecaedric® (b)*

H®c do&rina pofteris ipfius diu exculta fuit; hinc quin-

que folida regularia dicuntur corpora Platonica ; hinc ob

peculiarem, quem ipfis adtribuebant ufum inPhilofophia,

Euclsdes Alexandrinus Se<ft® Platonic® addidtus, id in fe recepit, ut horum folidorum demonftraret dimenfiones

& relationes ad fpb®ram circumfcriptam, quo ipfo exfti-

tit imrnortale ejus opus Elementorum Geometricorum (r).

Ex difcipulis Pythagor®, plures inftitere veftigiis pr®ce- ptoris , plurimi in de via delapfi funt, pauciftimi egregii

quid pr®ftitere. Inter eos tamen non practereundi funt ÅLCMÄON , qui in Medicina fuit verfatus, & primus

in Graccia Magna fcripfit Jibrum Dt Natura (d). ARCHY-

TAS Tarentinus fummus fu® seratis Phiiofophus & Ma- Ihematicus, vel exeocelebrij , quod Pljftonem difcipu-

- *

ium

(19)

/

QP39 ) i3 C

lum habuerit. Vixlt Olymp. XCVI. Qu» prsfliterit in

Philof Natural!, non adeo conftat , cum vero illam non

neglexiiTe, indicio efl admiranda ejus perith inMechani-

cis, qua columbam volitantem exligno cordecit, quaque primus Mechanica, mechanicis ufus principiis, in ordi-

nera redegtt (e). Ejus in Mathefin merita huc non perti-

nent. PHILOLAUS Crotoniates , Archytse difcipulus

vixit Heraclese PJaronis temporibus, Ejus librum, Pytha-

goricis principiis fuperftruclum, emit Plato a propinquis

Fhilo.Iai XL minis Alexandrinis, eum in finem, ut Timceum

fuum]componere poflet (/J- Statuebat etiam terram mo-

veri, folem /lare & ccelum» nempe terram efle plsnetam»

atque inter Martern & Venerem volvi circa folem. Men-

fis Synodici quantitatem definiit dierum 2pi , adeoque an-

ni lunaris disrum 354. praeciie, anni vero Polaris dierum

364! fere (g). EUDOXUS Cnidius, qui primo Archy-

tam, deinde Platonem quoque audivit, veteribus ob ma-

ximam prsecipue rerum cceleftium fcientiam , pro Eudoxo

diélus eil svSofys, & inter praeflantiilimos cceli fcrutatores

nurneratus, qua propter Diogeni Lsértio dicitur Afirono-

mus (/;), Geometra, Me dt rus & Legislator. In venit inter

alia Arachnen, horologium videlicet Polare, in quo lineae

horarise & arcus fignorum ad modum aranese fe fecabant \i).

M\tthematicas fcientias ad ufum Mechanicum, una cum

Archyta, traducere conatus eil. Tanto ardore fbgravit

cognofcendi res naturales & ccelefles, ut Pbaetontis modo

comburi voluerit, ea lege, ut fibi, ante lic er et ad folem ad-

ftanti, figur am, magnitudinem, formamque afiri per dit'c

re. Verba funt Plutarchi in pulcherrimo libello : Nonpofie Jv^viter vivi fecund. Epicur. Filio Ariflngorrc eruditionern

ailronomicam & Geometricam haireditate reliquit Emen-

datione Ocloeteridis Harpalicjz , prsecipue hic eft in/i-

gnis ( k).

(a) De pladt. Philo/. (b) Plutarch, L c. (c) Procl. Com*

1nent*

(20)

) *4 C

ment. in J.Lib. Eue lid, (ä) Diog* Laer t- D VIII c V, fe)

Cap. IF. (f) Cap. ///. ig) Plutflrch. de plant. V bil Cent or,

X V JU. (b) Di oLa pr t- Cap. V JU- (i) Ari fl. Mc t b* X11.

(k) Bruck, l.c PU B- poft• Lib. U C. X-ML /Ajf.. F/ feq.

Stölln biß, B bi loj. B- II- Caf. / F §.Xll.

§• Vo

Ex fej£la Eleaticfly cujus Au$or fuit XENOPHANES

circa Qiymp- Lyi, in/lar omnium nobiscrunt cojnmemo*

randi LEÜCJPPUS & DEMOCRJTUS, Etfi Leupippu$

fuit £enoni.s, aliorumque ex fe#a EIe.atjca difcipulus, ta*

pien prseceptorum yjam dj/Terendi de rpbus naturalibus

non tenuit, fed novam plane ingre/Tus e/b Cujus qujdem

jei fat jo ompino e/l in projntu ; etenipi dum priores Eiea*

tici fenfuum fidepi omnino refpuebant, & a veritatis cer*

ta cognitjone removebant, fola opinione relicfta, a&um

facile yidebapt de omni Phyfica , quae nullius naturalis

effedtus cau/Tam & rationem tw reddere poterat,quae non

fontraria ratione evelleretur,veIfyfetaphy/icoaliquo argu* , y

tnento everteretur. Quae omnia, Leucippo & Democrito,

yirfs, judicii aeje fingulari pollentibus, atque ferjo& fe^

eundupi naturam Philofophantibus ,npn potuerenon ma*

gnopere difpljcejre* Hincfme dubio enata eft occafioquse*

rendi rationes Phyficas alias, quae magis natura & fen/i*

bus convenirent. Propius itaque ad veneranda naturse Ii*

mir a accedere aufi, relidlis harmoniis, ideis, qualitativ

bus & formis elementaribus aliisque ignorantise afylis, ad

quae PPjyfici ha&enus confugerant f ipfa adiere corpora,

eorumque conditionem, naturam Phyfieam & Meehani*

cvam ejeaminantes, metum, figuram, partium fitum, te*

nuitatem &p, ex his cujqsque virtutes aeftimarunt, (icque

rationis & fenfuum barmoniam, haétenus proferiptam, re*

vocarunt. Hunc in finem nulj3 ipfis magis idonea vifa eit f Philofophandi metbodus, quam quae per atomps, feu par^

ticulas

(21)

®23> )

tictitas matefiae minimas & indivifibiles procedit, bas pri«

Varido ornnibus qualitatibuSj praeter figuram & motum (a)>

Quo ipfo differunt ab aliis Atomifticse Phyficse patronis»

Dogmata ipforum prsecipua & utrique communia fueret

Qiiod univerfum fit infinitum; ejus partem plenam efle}

partem inänem, Partem plenam conflare irifinitis corpo

fculis féu ätomis i quae infinita prseltent rerum principiå

& elementa in vaeuo. Sic fieri mundos infioitösj exhis

elementiS öriundos, & in ea reföl vendos. Licet hi, pfO

fiiöre illorum temporum fyltemati fuo Phyfiologico plu*

ta mifcuerint metaphyfica, omnino rejicienda > quscque

hörremUS* tamen genuina Phyfica ipfis plurimum debet*

Sic vacuum, ha&enus in fcholis Pbyfieörum a Thaletis

éetate non admifTum» ex exilio quafi revocatum eft$ quod

tamen poftea plerique vel profcripferuntj vel extra mun*

dum ablegarunt« doneC Gallildtus^ Isrricellius, Pafca-

lius, NeWotius &c. iterum reduxerunt. De quo D» V. in

Parte II* hujus dilTert, Qvum pofterior ex allatis* longiul

in Philofophia Nat. progreflus fit, qusedamde ipfo feparä*

tim erunt monenda* Vixit DÉMOGRITUS Milefius, cir-

Citer ann.4$ö ante C. N In inquifitionem natüräe tantö

ftudiö inCubuit, ut profeffus fit 5 (é inalle unam caujjam in

rebus naturalibits mveftigatain reperire » quam reqnum Per lar km con/equi (b). Dicit ipfe (L C ) le o&oginta an*

nos a patria 5 difciplinarum amore * abfuifTe apud &gy*

ptsos, Perfas, IndoSj i^Ethiöpes &c* Hinc in Philofophia

habitus fuit ulvrtchKbi * ut qui junxiflet Scientiam Natu*

t-alem > Moralem i Mathematicam * Liberales difciplinas

& ornnium ärtium peritiam (c). Ex ornnibus ejus fcri*

titis M vthefnaticis & Phyficis > quorum catalogum exhi-

bet Diog* Laért j ne uniCum quidem reftat* Hcec placi-

ta ejus fuere notabiliora l folem efle ma/Tam > feu läpidem

Igoe candentem,* lunäm elfe firmamenturn ignitum» quod

ån fe continCat möntes 9 planities j valles. Galaxiam efTe

fpleÄ*

(22)

) «Ä2> \6(

fplendorts colledionem & denfationem a multis, iisque

parvis &r-collueentibus fbellis , profe&i. Marc defcrefcit

femper, tandemque deficiet. Omnis fenlatio contadu

vel impulfu organi peragitur. Hanc Philofophiam quo-

que retinuit EPICURUS Athenienfis, anno 3 Olymp.

CIX natus. Obfervamus folum, eum docuifle colores o-

riri ex modificata luce in luperficiebus corporum (d).

(a) Mosbem. ad Cudwortb. Syß, Int eil. p. 23. not.i. (b)

Dionyl. Alex.apud Eufeb.XlV.2j. CO Diog% Laer t. IX. 7.

(V) Lucreu de Natur. rerum*

$, VI.

Inter Socratis difcipulos , qul ftudium naturse non

neglexere , PLATO maxime eminet; ille enim anno 1 Olymp. LXXXV1II. Athenis natus, celeberrimus poftmo-

dum Academicorum princeps fadus eft, aliisque egregiis fcientiis, Phyficam concordi fcedere junxic ; fcho'am

fuam , cujus limini in fcriptum erat : uyeoofjikr^ros

btalroo , in horto excitavit; ipfeque difciplinas Mathen ia-

ticas tradidit, & feveras Geometrarum leges in Philofo- phia fecutus eft, Principia rerum tria efle exiftimabat,

DEum fcilicet, mat er i am & ide am, feu a quo, ex qua &

In quam omnia fierent. Materiam efle seternam & infi-

nirarn, omnibus qualitatibus nudatam, ideoque non cor¬

pus ) corpora vero ex materia fieri, qvum inefltt vis qusedam cseca , quae materiam hanc temere & inordinate jadat & movet. DEum materiae efle oppofitum , incor- poralem rationem, fola mente aflequendurn. Jdeam vero

arternnm efle exemplar, quod DEus, in mundo hoc pul-

cherrimo condendo ,eflet fecutus. Materia autem a DEO tormata, quatuor exfurgifle corpora f. elementa di/linda;

& primo quidem ignem terramque, fine quibus nihil efle poflit, deinde aérem & aquam flngula ha-cce elementa fingulares accepifle qualitates, nimirum calorem, flccita-

tem,

(23)

\

.

Übt ^

\

) « 7 (

tem , frigus 8r humorem , qua; tamen mufuo infer fe

commifcentur & mutantur. Figuram competere cuivis

elemento diverfam, pro diverfa illorum veincitate& con-

fillentia; rnundum hunc perfe&ifFimum faéhim, rotun- dum effe & poiitum , in cu-jus medio anima habifans, per totum tenderet , omniaque per circulum moveret. De

amma hac mundana, ita obfcure loquitur., ut in varias fententias non potuerint non interpretes ipfi abire* Por-

ro , durare mundum (fatuit in teternum» ita tarnen , ut certis periodis , fa&a revoiutmne ornnium iiderum ad

idem pun&um, forfan illa, qua fit proeceflio aequinodtio-»

rum, qu#que abfolvirur annis 25920, nimirum 5o"quo-

libet anno (a), naturalifer eflet interiturus j & hincAn-

nus ille Magnus Platonicus. Eadeni dogmata retinuere ejus difcipuli, infer quos memorantur SPEUSIPPUS, Plato-

nis ex forore filius, XENOCRATES (Jhalcedonius, PO-

LEMO, & PHILIPPUS Opuntius, qui de intervallo fo-

•lis & lunse, de Eciipfi, de magnitudine folis, Junae & ter¬

rae,-de planetis , de Opticis difputavit (b). Sunt etiam qui tribuuntEUCLIDI Stoicheiotae Piaconio Elementa O- ptica, CatOptrica & Aftronomica, afl alii, ut Savtlius

& David Gregorius, an fint ipfius, valde dubltant, qvum

fint minoris momenti, & tanto Geomefra non digna

ARCE9ILAUS vero AcaaemhemedEe conditor, univer- fafem dy.oiruKr^luv introduxrt , flatuendo : Nihil effe quic-

,qnam, qitod fcirt pujffit, a te ill ml quidem ipfum, quodSo-

crates fibi reLnqubat, nihil (e fcive, Jed omni a tatevé m

■omilt o, ut. nihil fit, quéd c er ni am intelliqi poffit i indt cobibendwn aßhitumhcMinc inapricoeft, q jantumfeien-

tia noflra in-hic frhola , quemadmodum apud omnes fce- pficos , pafTa fit decrementi. Nec meliorem experta eft

fortem , in Academia nova.5 qu3mquam enim CaRXEA- iDES iftius inflaurator , de rigore & pertinacia Arcefild

«aliquid remiferit, re ipfa tamea inter fe conveniebant hi

Q

(24)

) 18 ( <£££>

ipfi , fuf[iead«nJo rationem ob re rum incertitudi-

nem (d).

(a) Newton. Princip. Phil. Not. L III. P- 39- Heilbrotu

biß. Mat be/. L L Cup. VM. $.72 V) Vpff de Sei em. Mot k

p. 103. Suid. Lexicon. Cr) ProcL L. il.c* l. (0) Bruck.i.c*P%

/. po/I* Li b. IL Cap, i7/.

S. VII.

QwY/ quidem ipfi Philof. Naturalem fusque deque

Iiabuerunr, interim ramen, fchoiae illorum propago, (e-

<fta STOICA , feientiam hane , jam diu in exilium pul-

fam, ad fuam porticum blandiflirne invitav-it, & tanto

honore profecuta eft , ut priftini exilii damna, abunde

jam eompenfata exiftimemus$ quapropter hsec fe<fta, ex

qua clariflimi fuere Phiiofophi, diu dura vit, donec a Syn*

cretifmo Alexandrino opprimeretur, Exorta vero eft,

circa Olymp. CXX Sc CXXV au<ftore ZENONE Citieo,

qui a Cratete Thebano, Xenocrate al isque informatus,

novum Phiiofophke corpus conftruxit , nec infelici fuccef-

fu 5 maximus enim ad illum, in Stoa difputantem difcipu-

lorum eoncurfus ia<ftus eft, qui omnes,quod ad rnaximam

partem difciplinae magiftri conftanter adhaeferunt, licet in

nonnuliis aftenfum cohibuerint. Horum e numero emi¬

nent PERSAEUS , iamulus & farniliaris Zenonis, quiO-

JympCXXX floruit5 CLEANTHES Lycius,CHRYSIP-

PUS SoJenfjs, ZENO Tarcenfis , ANTIPATER Tar-

cenfis, & POSIDONIUS Syrus diu Rhodi verfatus, qui

fphaeram artificialem, converfionibus cceli refpondentem,

mirifice conftruxit (a). Mcthodum amhitum terroe inve- ftigandi reliquit (&), atque Commentarium de Re Milita¬

ri, qui Bernac invenitur, in Bibliotheca Bongurfiana, una

cum Conftantino De modis pugnandi apud varias gentes,

& Clearchi Strategematis (c). Phyficam hujusSe<ffte late

fefe extendifle >patet vel «x diftiri<ftione illa , qua res Na¬

tura-

(25)

«X2> ) 'S (

turales in duas diviferunt claffes# quarum altera contine«

ret res naturales corporales, quorum e/Tent princip!a duo,

DEus agens , & pstiens Materia , & elementet quatuor j

altera res naturales non c orborales, vacnum Icihcet, re;«-

pus & tocum. Cum vero inter fe converriant fcriptores de

eo, quod PbyfioloRia Stoicorum, cum aliis fe&is pluri-

ma habuerit communia, adeoque principiis, magis a Ue¬

no, quam proprio ingenio excogitatis, fuperftruda fue-

rit; fpecialiora nos oinittimus, quaedam tantum illorum

placita adferentes : mundum hunc creatum efle animal,

fenfus, mentis & rationis compos, compofiturn ex parti¬

bus majoribus &minoribus, omnibus tarnen corruptibili-

bus. Partes majores duas pofuerunt , ccelum nempe &

terram j ccelum continere sethera f. ignem & aßra, terram

vero aquam & humum. Horum elementorum duo prio-

ra efTe levda, a centro recedentia, pofteriora gravia, f. ad

centrum accedentia. Ignem elementum fubtiliffimum,

eile vel artificialem feuDEum, vel non artificialem; A6-

rem frigidum, in regionem fummam, mediam &infimam

dtvidi y Aquam Uquidam , unum cum terra efficere glo-

bum; Terram elementum graviffimuin effe ficcam,Selm-

mobilem perhttere* Partes mundi minores multasenume-

rarunt, nempe fiellas quae corpora gfobofa, calida & ignea

efient vel fixa, adeoque cum teto ccelo, veierrantia, id

eft propriis motibus circumlata ; quseque cum fo!e, itidem

globofam atque terra majorem figuram habente, & luna,

mutuatitto lumine lucenre,& iter perZodiacurn peragen-

te, ex vaporibus maris fluminumque pafeerentur. Porro,

nuilum vaeuum inträ mundi partes habuerunt, Ted tan¬

tum extra, quo mundus fit circun fifus j tempus rem in-

corpoream , aéiionis & pafiionis expertem eße , dicebant.

*Eyprvga<rtv fingebant; h.e, totum mundum, tandem hu-

moribus exhaußis, exigne lat jnte confiagräturum, & cun-

£ta, anno illo magno in Jovem reditura; ex has maßa di-

C 2 vina ,

(26)

<g£S? ) 20 C ©ST

vinay novum före mundum , priori ia omnibus fimilemy

rediturosque hominesj cetera (;/):

(a) Cicero De nat• Deor. z (b) Vilm biff, mund: Lib 11, Voff. De Scient.Maih. Q) Bruck- V.k V. Il L II C, IX,

Stä- i Jf. K.

§. vint

Ex omnibus antiquis Phiiofopfils , vix uU'us efl, qup

lar.tam obtimiit noninis eelebritatem ac ARISTOTELES»

Sragirita j paticis itaque illum- attingemus r. & videbimus- qualia- P?iy'ica pafla fit fata fubeo &- ejus difcipulis. Na- tus-eft hie Peripateticorum PHnceps anno r Olymp» XCIX

vei 3S4 ante C. N.- Audivit Platonem, ut quidam volunt,*

per vig n?i annos y cui quoque maxime placuit.- Ål exa n-- dri Magni liudiis pr#fu;t per odennium. Erat vir inr roenfse fubtilitatis (a) , nobis confiderandus ut Phyficus;-

jEx omnibus autem ejus låbris PhyficisTatis confiat, ejus

inftitütum fuiflenovum quoque fyltema effingere, & ab*

omnibus ante fe Phyficis abire. Nec Plaronis idese, nec

Pythagoroe nurr.eri r nee Democriti atomi ipfi placuerunt^

adeoque a clara & naturalem fcientiam juvante inethodo- difcedenSy a!ia principia excogitare conatus eft, aliisque

©btrufit , ifto nomine minime digna, quippequse, nec clara fnnt, nee aliter nifi in mentis abflradione exlhn- tia, ideis vagis vocibusque nihili expreffa, quaeque natu«

ram rerum magis abfconderunt, quam expcfuerunt p e. gr

Principia rerum naturalium fhtuit tria, form am nempe,,

prtvationem & materierna caufTarum quatuor genera, ma*

terialem ex qua, formalem perquam , efficientem aqua, &

finalem proprer quam , res fiant. Fortunam & cafum va- fiorum effedluum cauffam efle; motum effe a dum ejus,

quodeft in potentia cum aduy infinitum, id elf ,. quod

fine fine habet tranlkioneniy in natura nori darij loeum

effe immediatam atque immobilem corporis continentis;

fuperficiem % vaeuum^id efl* locum corpore deftitutum,,

non

(27)

\

X SI C SÖ»

nori däri;; tempus efls numerum motus, fécuftdum prilis>

& pofterius; quietem motus privationem; quicquid mo-

ve tur, moveri ab alio,- & in tempore , atque ideo pri-

.mum quendam motorem necefTarium efle, feil» immobi¬

lem , indivifibilenv v quantitatis expertfem & infiniturn„

Ji. e. DEum. Porro, mundum e/Te unicum atque ceternurn,.

neque generatura, neque corruptibiiem p ccelum fphsericae figurs; cde perfectum , nec grave, nec leve , fed mutatio- Ris omnis plane ex-pers,& ferri motu cireuiaricentrum

CGBii efTe terram, rotundam , in medio confifbentern;. e- lem en tum corpus efTe fimplex, in quod alia corpora divi-

dantur -r efTe ejusmodi; duo contraria , ignem & terram v inter quoe media interjacent aer & aquaj omnia corpora

ex his efTe mixta j animalia' ex putride produei ,ca!ore na-- furali adjuvante &c.. HifGe & hujusmodi aliis refertaeft"

•Ardtotelis de mundo do&rina jquae licet (it abfurdiffima,.

iTiirum tarnen, quam potuerit hpminurn allicere animos,

ecsque per plura Tqcula quafi fafcinatos tenere, adeout

non fine fumma diffioultate jugum fibi adimi pafli fint (/;)*■

00 Plin. L Vilt. c,34. (b) Brück. P. / pars pofi. L IB.

Seck Vik Heilbrunner.. LI Cap. IX. jf. uz. p. i6g.

S» IX.

liiter omnes liujus temporis Philofbphos, faltemMaw-

fbematicos kt Phyficos$.quemadmodum inter reliquas ftel- laslol, efTulfit fubtiliflimus ille ARGHIMEDES Syiacu- fanus,. Hieroni Regi fangvine junéius, qui propter furn-

mam in Mathematicis perician^ in Mechanicis & Pbyficis perfpicaciam aclmirabilem, immortale confecutus efl no- men. Mittamus fphserarn illam vitream, in quam , mirö artificio^lunae, folis & quinque errantiu/n motus, illi- gavit , cujus fecit mentionem Romanie eloquentia; Pa¬

rens 00* Proetereamus etiarn fpecula illa uftoria, vel ve- v.Gy vel fi&a vqpibus Rooianorunv näves, ad diftantiam 30

paffuumi

(28)

<££!* ) 22 (

pa flu um combuffifle fertur (£), Confideremus modo Or¬

ganum ejus Muficum hydraulicum (f), Lucernas peculia-

res (r/j; Navem (tupendce rlruélurae & magnitudinis, quam Regi Hieroni conftruxitj Helicen , qua ingentcm iliain

tnolem in mareprctraxit; Cochleam, cxhauriendis aquis

tdonea-rn (V) $Trifpaftum & Polyfpaftum ,aliaque ejusmo-

di inftrumenta, magnis oneribus toilendis apta 5 confide¬

remus foiurionem problematis ; Datum pondus, data po~

tenn a movere, i perpendamus inventum iftud nobile, quo furtum, in aurea Hieronis corona votiva , commiflumab

artifice , fei citer detexit * & mixturam argenti determU

navit (J)', certe conftabit, Archimedem non modo fubti«

liffimum fuifTe Mathematicum , fed feliciffimum & fuo

tempore fummum Phyficum & Mechanicum, adeo utma-

ximo jure TtohufAiixotvos , hctTcyyst^ & Geometra Prima¬

rius, adpeiletur. Nihil dicamus de indultria ejus fingula-

ri, qua unus ille in primo punico bello A. U, C. DXLIL

Olymp. CXLII. variis machinis belücis, oblidionem Sy-

raeufanam , per plures annos protraxit (g). Ex feriptis

ejus Phyficis nobis reftant üb. duo De planis gquipende*

rantibits , feu De centris gravium planorum , & totidem.

De iis, qiiee aquis innatant i quorum his genuinum prse-

buit fundamentum Hydroftaticß, Ulis vero, & pluribus

fuis \nvex\t\s Statte <e & Mecbanicee. Parum ultra feculum

ante N. C. vixlt CTES1BIUS, qui feientias Hydraulicas

& Aérometricas exeoluit, organumque hydraulicumcon^

ftruxit, & cerotonum feu fclopetum aéris vi jaciens tela,y

referente Philme Byzantio; unde Plinio laudatus dicitur pnevmatica ratione & hydravlicis organis repercis (hR

Hujus difeipulus NERO Alexar drinus inflgnis MechanR

eus lcripfit De Dioptricis, quae tefte Lambecio in Biblio-

theca Yindebonenfi Msra occurrunt, triginta fere foliis

in quarto-; etiam De Catoptritis, quorum fecit ment onern Heliodorus, Lariflbus DeOpticis; Demondr avi t Metbani-

eus

(29)

OL*# ) 23 (

tus Her o in Cotoptricis, reclas > qu& ad anquhs äquales

refieBuntur, )mnimas efjv reBarum intermediär um, qn&

ad angulos äquales refieBuntur ad easdem partes ab ra*

(lem, b" fimiU linea. Q110 demonftrare, die t, naturam

radios vi/tis noflri ad äquales angulos refiexwam, mfi

veht fruflra vifum circumferri. Hoc fere tempore fio*

ruit H1PPARCHUS Nicenus, Aftronomorum antiquio-

rum facile Princeps. Unicus fuit , qui , quod conllat,

folidiora Aftronomiae jecit fundamenta ( /). Diligemifli-

mus fuit eoeleftiurn Phcenomenorum obfervator , fide-

rumque motuum indagator. Piura in compendio vide

apud Heilbronn. HifL Math. Univerfae (k). Cum his &

poft hos etiam fuere plures Phyfica eruditione clari, ut

PTOLEM/EUS& THEON Aiexindrinus, Aftronomi 5

ERATOSTHENES, POMPONIUS Mcla & STRAKO Cofmographi} PAPPUS Alexandrinus & PROCLUS Lu¬

cius, Mathematici, aliique, quorum tamen peculiaria

merita in Philofophiam Naturalem non exfhnt. Ccepit in-

terea nunc , ardor Philofophorum fcrutandi naturam, ma¬

gis magisque frigefcere,praeoptabant enim placitis Philo¬

fophorum adquiefcere, de illis controverfias movere, ea- dem, fsepius peflime, interpretari, definiriones denique,

dffiin&iones & fyftemata candere, quam fefe demittere

ad naturam ipfam interrogandam, hoc eft, obfervando

& experiendo ejus decreta colligere, hisque fuam fcien-

tiam fuperftruere. Ideoque non folum nuila per plura fe-

cula fenfit Phyfica incrementa, fed contra pedetentim ita decrevit, ut tandem vix ulla ejus remanferit fpecies. Ni-

hilo tamen minus promiflis ftantes, qua fieri poteft bre-

vitate, ilatum ipfius, labentis licet, pofterioribus tempo- ribus hujus epochse, luftrabimus.

(a) Cic. Nat. Deor. IL c. yf. lutcul. Qutfl. T. c. 2 f. Et jpbeeram hane Claudianus eleqantifftmo celebrat epigram»

r mate3 ftfr/.Heinfii />. 257. Etiam Ovidius IV. Faß. v. 277»

,

ita

(30)

ms ) «4 C ms

;ita tant ti

Arte Syracüfm fufpenfus in äSre clailTo

-Stat Polus, immenfi parva figura globi.

'(byCfr. Ihnlbron. L. L C,ap. X. $ 147 not.rr. (?) :De Wo

'Tertuilianus de amma c. 14. Figur am hitjus organi exbi- ibw'ffe dicitur If. 'Voflius-//#. de Rhytbmi viribus p. gg. (cq.

i(il) Fabr-Bib. Gmeca L. III. c. 22. (d) Diod- Sic. L. 1. p. 17.

Et dc/criptionem ejus invenimus in Franc. Efchinardi tra- Ein tu, de impetu Romanor. 1684. in q:to, ad fincm. (»

Vitruvius L. IX. c. 17. (g) Folyb.L. Vlll. c. 6, 7, 8. (•/;•)

Lib. FlU. 37. (i) Lib. II. 16. (k) Lag. 283. edtt. Lip/be

an 4:10 MDCCXLll.

§. X

Å Grsecis migravit omnis eruditio , & ipfa quoque .Scientia Naturalis ad Romanos, quorum nonnulii ei in- dulferunt, atque libros plures, de Pbyficis rebus confcri-

^feruntaR <vix ulla apud ipfos cepit incrementa. Sub imperio Regum , nihil ) quod Phiiofophiam fpirat valere potuit, cum omnis fere reipublic« Talus in armis ponere-

tur j atque eadem fere ratio obtinuit, cum , pulfis regi-

bus , ad optimates rerum furnma devoluta efTet,, ut ob-

fervatCel. Bruck. (<?). A feculo vero urbis feptimo, quo omnis fere Gr«cornm fe&a, Rom« patronos aflecuta eR,

etiam Seiend« Naturalis, apud Romanos, florenfis epo- eha derivari debet. Ex fe<Ra Fytbagorea, cujus fapienti«

fama matureRoma: innotuit,notari meretur P. NIGIDIUS Ffgulus (bl, qui Aftronomiain inprimis excoluit, & ar-

cana natur« diligenter inveRigavir. PoRillum, ad tem- pus quidem evanuithsec fedla, fed reRituta videtur tem¬

pore dmperatorum, quando nonnulii dogmata Pythago-

rica iterum receperunt, 8? cum Platonicis junxerum. Eo tempore fecutus eR ÄNAXILAUS LarifToeus exemplum 'Nigidii in fcrutandis natur« myReriis, qui ob fufpicionem iiRagios ab AuguRo damnatus> & in exilium puKus eR.

JNoiw«

(31)

«Ä2 ) 25 ( 83»

Nominandus etiam eft APQLLONIUS Tyaneus, qui

narrante Philoftrate, DeAftris& De Mundo fcripfit, Ted perierunt omnes hi Jibri , & fabula ejus incptiflimis nu- gis eft rep leta (V). Ad Academicos Romas celebres, jarn

veniamus. Piatonis eruditionem in Phyfiologida inpri-

fiiis admiratus eft, ejusque libros tranftulii M. Tullius CICERO , illuftriflimum illud apud Romanos nomer», etiamfi firnul obfervandum fit, nullius fere fedae difcipli-

nam > nullamque Philofophire partem eo tempore* ful fte,

quam non fcriptis fuis llluftraverit hic, uni tartum Epi-

curese jufto intenfior (d). Sub Augufto & Tiberlo emi-

nuerunt THRASYLLUS & THEON Smyrnaeus Aftro- logiac peritiflimi, Pythagorica Platonicis mifcentes (e)m

His adderidi funt PLUTARCHUS Chasronenfis , setate

Trsjani confpicuus, & Philofophorum interpresj Philo- fophus tarnen ipfe etiam HUioricusque inngnis. Quan¬

tum valuerit ipfe in Phyftcis, moriftrant inter alia, ejus Quaeftiones Naturales, De facie, qiae in orbe hm<e appa- ret, De placitis Philo!ophomm, ubi .ccurate Ei tis expo¬

nit tempora periodica Saturni, Jovis, Martis, Telluris

& Lunae (/). GALENUS Pergamenus, infer Medicos

fere Princeps, Matheinaticis difcipUnis irnbutus, Philo»

lophiam Piatonicam, multis illuftravit fcriptis (g), inter

qu3e multa funt egregia De ufu & finlbus rerum# Qoo-

niam vero mos, illo tempore invaluit, ex allarum feda-

rum placitis ea eligere , quoe cum propriis med'fationi-

bus maxime convenerunt , exorta eft Scda ECLECTI»

CA vel Syncretiftica Alexandrina, Philofophiam cum

ipfo Chriftianisino concilUns , & quidem ineunte Secu- lo, poft. N. C. tertio, au&oribus POTAMONE Alexan^

drino & AMMIO Sacca. O \ nss fere hu jus fed# Phi-

lolophos , eruditione luperant ORIGENES Adamanti-

nus, PLOTINUS , PORPHYRIÖS Tyrus & JäMBU-

CUS Chalcedenfs (h), Quanta vero damna ex ho-

D ruin

(32)

v*» j 2 6 (saf

rum doélrina & fcriptis redundarint in Philofophiam,

quam tocam everterunt , & innumeris Ingenii vani &

emoti cerebri fpeåris repleverunt , fatis dici , & pro dignitate , non poteft (i). Se<fta SI OICORUM a pluribus Romanorum proceribus recepta , inprimis fe-

culis I. & II:do leetiffima cepit incremcnta , donec a

fyncretifmo jam commemorato, penitus eft fupprefla.

Viros magnos fibi faventes habuit haec fe<fta; inter o-

rones tarnen maxime fuo tempore fplenduit Luc. An-

nseus SENECA Cordubenfis , prseeeptor Neronis. Cu¬

jus Naturalium quedionum Lib VII. adhuc fuperfunt,

quibus Scientiam Nat. fui temporis , adje&is morum praeeeptis , ptopofuit (A). Ex PERIPATETICIS ob-

fervamus ANDRONICUM Rhodium , qui commenta-

riis fuis > in Ariftotelis libros Phyficos, hueusque in

ßibliotheca Syllse latentes, jam vero a le reftitutos, &

emendatos , judicii acris laudem confecutus eft. Ne-

que reticendus eft SOSIGENES /Egyptius, cujus po«

tiftimum confilio ufus eft ,7 Cßfar in emendandis Ca-

lendarii Romani rationibus. Hinc etiam haec fe<fta pluribus fefe commendavit, & fucceftibus laetis uti cce-

pit, quamquam Seculo I:mo fere everfa videaiur , &

deinde magis magisque in Syncretifticam abierit, do¬

nec inter Chriftianos Seculo Xil. recepta t caput qua- li erigere vifa eft. Nomen quidem EPICURI lufpicio-

nes & odia Romanorum fuftinuit ; at fuerunt tarnen

inter ipfos primates plurimi , qui fideles ejus feeftato-

res fefe exhibuerunt. Nobis nominandus eft Titus

LUCRETJUS Carus, veteribus & recentioribus valde

laudatus , quod primus e Romanis in Phyficis feripfe-

rit, & libris fuis VI. De Kerum Natura omnein Epicuri

Phyfiologiam carmirubus explicaverlt (/;. Vergente

feculo primo innotuit C. PL1N1US Secundus, Vero-

nenfis , qui inexhauftam induftriara , laboris patien-

tiam

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :