Dissertatio philosophica de justitia Dei vindicativa, quam consentiente ampliss. Senatu Philosoph. in Regia Academ. Upsal. sub præsidio ... Erici Alstrin ... pro gradu, publico examini modeste submittit Nicolaus Lindman, Arosia - Westmannus, in audit. Gus

Full text

(1)

sv

AU SP l C Ε T)1V1N0 NU Μ INE!

DlSSERTATiO PHlLOSOPHICA

TUSTITIA DEI

VINDICATIO.

OUAM %

Confentiente Ampkfjl Senatu Philofopb,

In Regia Academ. Upfal.

Sub PRAlSIDIO

Mm.Rev. &Celcberrimi VIRI3

Mag. ERICI

ALSTRIN»

Log. & Metaph. Prof. Reg. & Ord»

h, t. Dfcani Spedabilisy

PRO GRADU,

Tubltco examint modefte Jubmittit Nicolaus

Arosia-Westmannus ,

Ia Audit. Guftav. Maj. d. gi.Maji

ANNI MDCCXXXI.

4 Horit Ante mertåiem foluU.

Ψ UPSaLIAi, Litens Wernerianis.

(2)

S:e R:e M:tis

MAGNAL FIDEI VIRO,

Summe Reverendo Qf dmphsßmö

DOMINO,

Dn. andren KALSE MO,

S. Theol. DOCTORI Celeber-

rimo

,

R;/£ M:T1 a Sacris

5UPREMO

,

Ecclefia? Primaria?

Siockholmenf. ANTlSTITldrgnis-

fimo , nec non Confift. PRiE- SIDI Graviffimo,

MecENATI Optimo.

IBh^ letatc panier ac reve-

Jm rentia du£lm

,

exiles

hat pagettat Tibi, Maecenas O-

ptime,

(3)

ptimc, fkcras facio, ut, ψά i- pf& deßttuU junt, lucem a Cele-

berrimo Nomine Tuo mutuen*

tur. Eos β placido njultu fufci-

pere digneris, benevolentiß Ύι\χ,

multiplici nomine mihi femper prafittA , haud levem addis cu~

mulum. Pergas infuper , humtl-

limevogo, Vir Summe Reve¬

rende, fpes meas folito favore

tuen\ Adeum erit, pro peren- ni Tu Je felicitatis ßore, quovü tempore , vota ardentioris äffe*

Bus fundere.

.Summe Rever, & AmpM

NOMINIS TUI

Cultor 5c clien? humillimus

HICOLAUS

(4)

Nobil & Speftatiffimo VIR O, Dn. jacobo tersmeden,

Officin. Ferrear. ad 2atél>0 PoJJejJb°

yi & Direfiori adcuratiffirno , Ρα·

trono quovis honoris cultu iem-

per profequendo.

Nobil. & Spedatijßmo VI R O, Λ

Dn. abrah. robsahm,

Officin. Ferrear. ad StOtfbottt &

SScfOté Pojfeffori & Patrone dexter«

rimo, Evergeu nullo non tem¬

pore piurimum fufpiciendo.

VO&/V, quum Domini Benignissimi? plura debeat, hoc, quic-

quid efi Specimim Academici, in gra·

ii animi ac perpetui offictt pignus, of¬

fert , fimulquefelteent remmjuccejfum

ex animo adprecatur

Nobil. & SpeåatiiT. Nomin. Veßr»

indefeiTus eultor

Νια

(5)

OQO.CGOÜOOOOCCOGO

Ο CO, o. O OÖO Ο Ο G Ο Ο Ο Ο

Λ iV. δ1. 5. Τ.

$. ι.

Sie η tia m Divin am.*

ea, qua par eil, at~

tenrione qui confi- derat, tanto perfe«

ftionum ejus fplen-

dore perftnngitur, ut acies mentis il- litrs haud aliter ad ejus contemplatio-

nem Te habeat> ac oculi noiln ad in- tuicum folis. Proinde tantum abeil,

wt quis de perfecta priiiii Entis co-

gnitione glonari poifie , uc potius, etjamii fagaciffimus , id conceptibus inadxquatis , prout poteil, appre- bendere folum neceiTe habeat. Quum

enim Deus fit infinitus, qui, ob per- feiliones fuas longe eminentifiimasi

unica ratione adäquate reprafentari nequit;

'

quomodo intelle&us finitus,'

: Α < pro-

(6)

propter fummam imbecillitatem ac ari- guiliam, pluribus ad eum ccgnofcen-

dum conceptibus, a rebus creatis ana-

logice defumtis, indigens, eum, pro

Dt in fe eil

,

comprehender ? Indo

fadlum eil

,

fatente iniigni Philofo- ,,pho , ut nos , pro moduio DEuitl»

v.cogitaturi, necefife habeamus, plus a ,,in eo concipere pra?dicata *.

*

Ger, de Fries exercit. rational. di/Jcrt,

J. $. '♦ ρ 46.

§. Ii.

Hatc praedicata attributorum nomi¬

ne vulgo veniunt, quae in fpecialiili-

mo, maximeque frequenti figmficatu

funt perfeBiones , C]U<s naturalt rationO inveftigari pojjunt , & ex effentia Deif for¬

maliter fpeBata, neceffario fluunt a) U·

bi tamen monemus , ejusmodi attri-

buta vel perfetfiones nequaquam ceu

accidentta fumenda efle, utpote quae»

ab ipfa eiTentia vere diflinila * earru

fui acceffu modificarent

>

eoqte ϊρΓο

ei maprem perfedlionis gradum t "i·

buerent. Hoc enim adtniilo, DEus

& imperfedlionis argueretur, 81 com·

pofitionem admirreret; quum tameoj»

tttrumque tam per.jeBionutn ejus infini-

tat)

(7)

3

tAs

y

quam tndependentia ΟΓΠηίπο re-

fpuat. iUiut η. ratione eßentta divinx

ornnes omntrio perfeRiones peßiaet f modo fibi roKVeniente

y

id eß > tnfinito ac cön- fummarißimo b) ; huic autem omnis compoiuio contrariatur. Nam quic-<c quid ex pluribus eft compo(uum,quau

tale

,

pofterius eft rebus, ex quibus

ceu partibus componttur, atque ab<c

iisdem

,

ranquam natura prioribus<f pendet c). Jam vero quodcunque vel

minimam innuit dependentiam , o diametro Divinitati repugnare, ex¬

tra omnem controverfiam eft, & cui·

vis in aprico pofitum.

a) Job. Paul. Hebenfireit. Syft. TheoU Tom, t Lac, t. Thef. if, b) de Fries cx- etc Phi/of. de Dco infinite perfeRo §, jp. J4. c) Id. de Deo ftmplici §. i. p. $<f.

§. III.

Ne quis autem exiftimet, fcaec ae- tribura

,

quar in fe, ac per fe, cum i- pfo DEo , ejusque eiTentia realiter u- num idemque efte contendimus, pro lubitij, atque iine ratione a nobis con*

cipi, adeoque meros conceptus, im-

mo, Juius ingenii efte; dicimus eflfe^

A ι eorum

(8)

4

eorum quoddam difcrimen, quo, tanft

ab ipfa elTentia , quam a fe invicerru diftinguuntur , non quidem a parto

rei , feu per differentiam realem, Ted

iantummodo in noftro conceptu, &

ienfu, quem vocant, formali, ita ta¬

rnen

,

ut haec diftindio fundamentum iimul in re hnbeat, quae diftindio Phi- lofophis dicitur rationü rAtiecinate. Eft

autem fundamentum illud partim in-

finita DEi perfedio , partim inteile*

dus noftri imbecillitas & anguftia^.

,,Cum enim DEus immediate , per

„fimpliciilimam & infinftam fuam es- 3,fentiam, praftet id, quod homines

>»per plures perfediones, tum inter

>,fe, tum ab eftentia realiter diftindas,

„prxftare folent, fit inde, ut intelle-

„dus nofter in D£o plures concipiat perfediones, easque ab eftentia Di-

„vina, pariter & a fe invicem , co-

„gnittone fua difcernat Et cum intelle«

„dus nofter adeo fit imperfedus, ut»

?,uno ac fimplici conceptu, totam in- 5,finitam DEi perfedionem diftindc*

j,ac perfedecomprehendere nequeat*

„fit inde, ut ipfe eam , pluribus in-

^adaquatis conceptibus, in plures per-

fe dio·

(9)

* s,fe<fHones quafi partiaeur, easaue in-

j,ter fe, & a Divina cifentia diftmguat d). Et licet hic concipiendi modus

magnam arguat-difproportionem,men·

tern inter & rem cogitandam } nul-

lam tarnen in ejusmodi conceptibus ponit falfitatem , propter fufficiens

horum conceptuum in re fundamen-

tum & neceifitatem. Quin & nec DEo imperfeftionem adjudicat, fed potius infinitam natura ejus exceilen-

tiam, atque fummam perfe&ionum e»

minentiam ad liquidum demonftrett.

Unicum tarnen ante omnia probe eft

obfervandum

,

ut

,

anguftiac mentis

noftra ac imperfefti iftiusmodi con-

cipiendi modi perpetuo memores ,

neutiquam , quascunque de DEo no»

bis formare poterimus cogitationes,

normam eorum conftituamus, quae de

Summo Ente judicanda funt, fed ac-

curata judicii lance omnia penfitando,

§2οπξΕπως de fan&iffimo Numine fen-

tiamus. Conf, Ger. de Vries e) Ex

hoc enim negle&o, quicquid error»«

circa attributa Divina a multis irrepfit»

örtum fuum habuit. Et hoc quoque in cauflfa eil, quod nonrvulh yußitiam

A I JUEi

(10)

6

DEi vindic ativam vel labefaffrare , vel penitus deftruere allaborarint· In_»

quorum argumentationibus non tam

refutandis, quam in hac DEi juftitia,

argumenta, a ratione petitis, adftru- enda

,

ha:c verfabitur opella. Licet v.

exiguac ingenil vires rei perquam ar' duae accuratiori traftationi haud fuffi-

ciant 5 mitiorem tarnen B. L. cenfu-

ram mihi polliceor, ac innoxia co- namma favori ejus follicite com·

mendo.

d) Hebenßreit. loc. cit. theß ιρ. e)

Sxerc. Ρ kil,. §. 5·.

§. iv.

Circa divifionem jußiti*, non o- mnes Philoiophos uno eodem modo incedere, res eft notiffima, quem ta¬

rnen diiTenfum, ut a propofito noftro

alienum

,

mifium facimus, content!, ad duäum b. Doft. Buddei f), dis- pefcere juftitiam primo in JEquateriam

& Rectoriam. Atqui iüa , quum ipter arquales locum obtineat , legemque

communem, utramque partem ftrin-

,gentem, fupponat, neque heic nobis,

de Divina juftitia Ioquentibus, in cen- Tum venit. Hane vero

,

quum inter

inac-

(11)

7

inarquales verfefnr , ac irrperantibus

competat> etjam DEo tuto adfcrtbimus,

Ei namq; cauiTas juitas ac fuflficientes

efle hominibus imperandi -> nsque ob«

ligationem imponendi » is demum i-

verit inficias, qu! eutn > ut rerum o- mnium, Hc quoque hominum creato-

rem ac confervacorem edc negaventj

hosque , quanti quanti funt, ab eo ita dependere , ut > iine ejus nutu & vo- lunrate, ne digitum quidem movere poiTint, adeoqj quicqutd iunt & habent,

α unice acceptum ferre debeant Eftque ha:c juditia perfecta Divl··4, qua

DS'it ex purißlmo fui amorey ftud oque_*

fänclttätit» hominum veccata qu*vis g*A- viter punit

,

lene autem faffa lar^tter

temuteratur f). IdeoqlP in Remunerati-

Vam Vindicativam difpefcitur. II! 'i q" a

treatur arum rattonaliunt bene rtRcque fafta

t

ex fingulart gr Atta ben>%nitare>

largtter compenfat. HarC) tjua no cent* s

ob detifta ita punit, ut omnem fimu/ tUia

adim it cauffam , de injuria βοι f *< 11 5 y ju*e

*

mer toque qurrendi.

Conf. Budd. Infi. Theol. Moral. Ρ Art.

4 t> *. §. 8 f) Ejtud. Inft* Iheol. D<gm.

üb. 2. e. i. §. ιγ.

A4 5- V,

(12)

δ

Evicimus in .χν, fuperioribus, attribu-

ta DEi cum natura & eilentia ejus, in

fe

>

unum plane idemque eile , unde facile coJIigitur , hane étjam jußitiam

DEi vin die ät iv am non eiTe contingen*

ter talem, Ted omnino neeeifariam, naturalem & efTentialem ipfius pro?

prietatem, Quumque fanditas DEi,

quac fons eil: jnftitiae ejus, iit immu- tabilisj quidni quoque juititia, puni-

ens transgretliones legis, itidem im?

mutabilis, ac per coniequens natura¬

lis erit ? nifi forte contendere velis,

poffe aliquid , refpedu unius ejusdem»

que caurfse & effeftus, & immutabili-

ter 8c contingenter fe habere. Quod

tarnen omnimodam contradidlionem involvere

,

nemo fanus negaverit, Quid? quod fumma illa ac perfedtiili-

ma aqualitas omniurn proprietatum eiTentiah'um divmarum contingentem

in DFo jufiitiam nullatenus admittit :

qiynpe quac, intra iimpliciilirnam DEi

^ xcriciv confiderata? j neque magis, ne- que minus recipitint g). Adde, quod

Gentium Dodlor & Apoftolus Paulus

apertiffime teßetur, rccWhyps

(13)

9

quod mala facientes digni fint mor-

te, ipfis gentilibus fuiiie cognitum h).

Quod tamen dicere non potuidet> ii juftitia eilet libera & contingens: quum, qux liberac in DEo funt voluntatis, ex lumine rationis innotefcere illis non

potuerint t). Namque naturales πξο-

λήψεις hominum , qualis eil, quod

DEhs iecundum juilitiam puniat pec-

catores, funt univerfales & irnmutabi-

les. Atqui uttales fint, univerfali iti-

dem & immutabili fundamento nitan«

tur, neceiTe eil. Quäle in seternum nullum aliud dari & excogitari poteil,

praeter naturam DEi : qui non con-

tingenter , fed ex neceffitate naturae

fuae puniat & odio perfequatur omnem

iniquicatem k), Hinc egregie Plutar-

chus 5 τω ©g« 'επετχf των etTrshtim*

μένων τ£ eefe νόμϋ πμωζϊς , b χξωμε^χ

vrttvng α-ν&ξωπτί φνσζι πξος πιχ,ντνις άν&ξώ.

πας, ω<τπεο πολίτκς i. e. Deum comita"

tur juftitia

,

ultrix eorum , qui Divinam legem deferuerunt , qua omnes bomines

natura utimur, adverfus omnes bomines,

ut cives /).

g) Leonb. Hut t er i Loc. Comm. p, pj.

A s 4^6

(14)

ΙΟ

4<ό. h) Pom, J. ]i. i) Hoehßert. des Jure Poenar. Seft. ζ. $. /. ht. c. ρ. m, >ζ.

Ål) Hütt, loc cit. I) T. 2 Opp de Ex ful.

f. 601, cit. Z:*itgrdv- de Ortg. J, N. Art·

§, 22. p. 70.

§. VI.

Ex hifce

,

probe confideratis , in-

Vidla confequentiae virtute fluit ; von

po(fe DEum 1 (ine fatiifaftione f<u com tn*

fat one , condonarc peicata. Quar com-

penfatio , aho modo, quam per pce-

nam , deli&o proportionatam , fieri nequit. llt enim alia injuria aliit mo·

dix

t

cuicjue relationi ac ftatut propriis , *-

ta ejuoque injuria , imperanti, qua tali%

iüata

,

pcenü compen\antur m). Olli

frultra omnino opponitnr, poffe quem*

que fuo jurt renunciare, adeoque & ip(u»t

DEum peccata impunita dimittere. LltUt

emm hoc procedere interdum poteft

in jure mutabili, pofitivo & arbitrarii

exercitii $ nequaquam tarnen ad jus

DEi immutabile , acternum

,

perpe- tuique exercitti eil extendendum» de

quo adeo plane cedere nequit » ac ja·

ri venerationis fuz renuneiare

»

&

crearuras a cultu pariter ac obfequio

abfolvere. Gratis quoqj illudadferturi

pojje }

(15)

II

po (fe hominet iUatat fibi inj ur tat Jine (λ- tüfjftione remitiere, quidn 't quoque DE*

um? Ille cnim non folum eft perfona,

per peccatum Iaefa, Ted etjam fupre-

mus judex, cui, vi juftitiie fuar, con- venit, peccata punire, ac pro illis fa-

tisfadtionem pcenalem requirere, haud

aliter ac judicum terrenorum eft,

etjamii injuriac a larfo jäm funt condo-

nacac

,

vi muneris fui > eas vindicare.

Et fi vel maxime illi deficerent, certe, citra impietatis, immo, blasphemiae

notam, nemo idem de DEo fandtifii-

mo aftirmaret. Audiamus Calixtum, hac de re egregie difterentem. Eos-

funt quidem homines, inquit, qui-44

bus corrmiiTa eft poteftas & admini-44

ftratio juftitiae, fupplicium commeri·44

tum condonare, & impunitum di 44 mittere, quia polTunt deficere, jufti-44

tiamque & pa&a infuper habero.44 Quäle quid in DEum cadere, fum-4'

fria & abfoluta ejus perfecftio non_>44 admittit, non magis, quam ut falJat,"

aut DEus eile definat. Abfoluta igi-44

tur DEi potentia non eft eousquo44

extendenda, ut abfolutae ejus perfe-44

ftioni deroget & detrahat »)· Nec

firmio-

(16)

12

firmiore ftat talo , ίϊ diceretur ; po/fe

DEutn abfolute remitiere peccata: quum illa nec injuriam nec dammim ei infe*

ränt, (f ü, condonando, yiec fibi , nec aiits fa da t injuriam: non ftbi% quia volen*

ti, & de jure fuo cedenti tio η fit injuria:

non aliis

,

q utα in folum DSum comwitti-

tur peceatum. Omnia ha?c fine ratio-

ne dicuntur. Ad prius quod attinet, quis, qoaefo, ii modo iana me.nte u- titur, negaret, peceatum in DFum

eiTe maxime injurium: quum majefta<

tem ac excellentiam ejus violer, ac honori DEi, jure perfe&o ei dcbito*

deroget? Quam bene cohacrerent, fua

voluntate contra DEi voiuntatem uti,

& tarnen injuriam in DEom non com- mittere! De damno ii loquimur, am-

babus largimur manibus, intrincef^

tale, non pofie DEo inferri: quum fumma ejus beatitudo ac vita eminen-

tiffima quam longiiTime extra omnD periculum fit pofita 5 laeditur tarnen is

per peceatum extrinfece , in honore

ac cultu

,

fibi a creatura rationaii de»

bito. Quod v. poflerius eoncernitj fupra oftendimus , DEum nunquamj juri iuo renunciare poile. Et fi vel

maxi*

(17)

.

*5 maxime, peccata frne cornpenfatione

eoiidonando, nemini extra fe faceret injuriam, faceret tamen a fua raaje-

ftate«r ahenum o).

tu) Ho c hfl ett* de f. P* Sett, 4. §. 2· tit*

t, p. m.j#. r>) Calixt. de Ρ Att ti D/vinti

§* 31. e) cortf. Hochfl. loc. c it. Sett* t.

6, tit. a & D.wbav. ΧξίτζΌΦΰφ Sett.

Art. ι, ρ, m, 124- '*f-

§. Vlh

Sed üt hsc clariora adhuc paté- ftant

,

atque in atternvs veritatibuS

fundamentum fuum habere videan-

tm, res paullo altios repetenda ve¬

nit· Primum itaque ipfam peccati

indolem expendamus, quas uti culpam

& moralem imputabilitatem, fic quo- que pcena: reatum & meritum in fo

continet. Eft enim peccatum träns*

greilio a voluntate DEi, & qus eam Gobis manifeftat, lege natural!. Qua,

quum peccans dignitatem fuarn, con- fiftentem in voluntatis, omniumquej»

a&ionum ftiarum* cum nutu ac vo¬

luntate Creatoris, convenientia, ex-

tinguat & perdati ica foediflimam in*

fimul deformitatem iibi contrahit»

qu« nou poteft; non fan&iffimo Nu*

mini

(18)

14

mini maxime invifa eile. Quumque

illa iibere a creatura rationali fit con¬

tradia

,

imputari eidem omnino poteft

ac debet

,

immo , promeretur , ob

qüam delinquens , ex vera oblrgatio-

ne ad poenam iubeundam tenetur, a- deo ut reatus a peccato nunquam au- ferri poifit. Hincquoque canit Poera:

7ίνς σφίας τισα,νπ ιχετησιοζ> ος τε <£ ά)Κχς Αν&ρωπχς εφοξά) (c τivv7uiy όστις αμάξτ^

Jupiter ipfos ulctfcatur fupplicum v 'tndex ,

qui & alias

Homines infricit, pleffu , qtticunquL·»

peccant p)„

p) Homer > Ody[[+ N% 2/j.

§< VIII.

Hoc ipfum quoque evincit mutua~*

illa maximeque neceilaria relatio,qua:

eft inter creatura: rationalis a Dfco, tanquam primo & fupremo principio»

dependentiam , ejusdemque ad legem

& voluntatem Divinam vivendi Obli¬

gationen. Quum enim illa in eile»

iuo, unice a Sunimo Numine depcn-

deat j non poteft non , quamdiu ira

manet, lex tili ferri, qnac ad obfequi-

lim & fubjeftionem obiiget. Quo*

ties-

(19)

15

tiescunque itaque legem hane trans- greditur , juftum Legislators impe¬

rium excucit, ejusque, (i nun apertus,

tacitus tarnen, qua animum & vuta, hofhs exiilir. Quid? quod honorem

ei, qua imperanti, jure perfefto de-

bitum prorfus contemnit, parum auc nihil penfi habens, aegrene, an leeus fem (uperior, voluntatem fuam non attendi, fed iperni ej). Quumque iic

naturalis i 1 Je dependentiae atque obfe- quti nexus, quo Conditori creatura^

adftringitur, faltim moraliter, & quo- ad intentionem

,

diflolvatur} rebelli-

onem illam Legislator impunitam di-

mittere nequit , fed eam naturaliter

ulcifcitur. Si quis vero contenderec, pplle DEum dimittere atque creaturam rationalem obligatione abfolvere, qua neceftario ad fubje<fHonem & obedi-

entiam tenetur} diceret quoque DE-

wm poiTe abjicere jus fuum & domi¬

nium fpeciale in illam creaturam.^

Quod quam plane abfurdum fit, is

baud difficulcer videt, qui fimul per- pendit, efie hoc jus & dominium^

fundatum in produdione iftius crea- turae, non tantum ut generaliterexi-

(lentis

(20)

ΐό

ftentis, ac bons-, juxta cum aliis> fed etjam ut rationalis, quae capax fit o- bedientis ac λογικής λατξίϊας , baud

aliter ac poteftas & exiftimatio patrrs

inter homines fundata eft in genera- tione filii, quac abjici & abnegari non

poteft , nifi & ipfa gcneratio nege-

tur r). Diiferit quoque hac de re, &

egregia adFert Celeb. Ger. de Vries, quae , ctjamii proiixiora , huc trans¬

feriere non pigebit. Non pofte efte

„creaturam rationalem, inquit, abs-

„que obligatione ad colendum DE-

))«m, tanquam talem, per fe claret.

„Obligationen! hanc derivandam eile

„haud aliunde

,

quam a lege , norL»

„minus maniFeftum eft. Legem abs-

,,que fantftione pcenali legem non efte»

,,fed potius confilium, Jiquet, quia, ea ,,ηοη addita, impune licet vivere arbi- ,,trio, non legis, Ted fuo. Jam ergo

„commmiffo peccato, eoque iine fa-

„tisfadlione remiftb, quasrere lubet»

quo demum patfto tali in cafu pec-

„catrix creatura maneat fublex ? Non

„certe ratione obedientiar aftivs; ab

„ea enim peccator peccando defecic;

asquodque eft fa&um inFe&um fieri

nequit.

(21)

neqait, Non ctjam ratione cbe-"

dientiae paifivae; reatum enim cum"

poena remiilum fupponimus. Ecce!"

renunciat crearura obligationi legis,"

quoad obfervantiam a&ivam , pec-"

cando; renunciat DEus obligationi"

legis , quoad poenam , remittendo."

Soluto itaque utroque hoc obligatio."

nis vinculo, praeter quod tertium.^

non datur, folvitur re vera ailus a-"

liquis moralis alicujus creaturac ab o-<<

mni obligatione legis divinac. Hoc"

cum fieri nequeat citra abnegatio-"

nem divinac excellentiac, etjam pec".'

cata impunita remittere non polio"

DEum, concludendum erit /).

q) Conf. Hoc bft et t. 7 r. cit. Secl. I. §. f.

Iit, b. r) Vide otntiino G is b. Voetiunz_»

öppen die. part. 2. ad Diß>. de Jure & Ju*

fiit. DEi ρ* jpo,& ßpt. /) Exercit. Ra-

tion. 20. §. 7.

§■ IX.

Neque nos aliter fentire finit ipfa

Sapientia Divina. Quis , quacso , im-

perantem , qui nimia indujgentia pec.

cata & delicSEa condonat, jure merito-

qne fapientem dixerir ? Is certe, jk.ft

gfirendo, ipfam focretatem peifutH

B darct>

(22)

*8

daret, quippe qm fine pcenä falva*

eiTe nequit. Nam maBat oveSf qtti Itt*

pü parcit > & veterem ferenda injuriam9

invitiit novam t). Et id non folum, fed

& propriam audorltatem in extre-

mom non minus difrrirnen

,

quam-»

vilipendmm ac contemtum deduceret.

Quare & Eufebius > impenfus Con-

ftantini M. in ceteris laudator, hac in

re ipfum reprehendit, dicens; Cum.λ

nu'.ttu effet extremt fuppltcti metm % qui

malas homlnes a fcelertbus deterreret *

Imperatore pror/us in clementiam propert'

fö , & ex provinciarum reBoribm nemine

cöntradicente

,

eo faBum eft, ut publica adminiftratio non mediocrem reprehenfio*

nem fubiret u), Idem quoque de Sum·

mo Ente dicendum föret, qui tamen»

ob infinicam fapientiam, non poteft

ädmittere diffbrmitates in iuo regimi-

ne. Sane ii delida impunica mane·

rent, ipfe , quod horreo dicere, fo-

cietatis deftrudionem promoveret t

benignitatemque ac patientiam fuam

impune conremni permitteret. Quare

Celeb* Bülffing. Quanam hac .rerum

tonvementia e(l, β ad anteeedentia c ort' trariå non feqnuntur etiam contraria ? β

cadtm

(23)

19 eadem cenfequuntur ex dherfis, hoc e(ly β bonde attiones ö* indifferentes» ί>*7 /'»- 4afferentes & maU eosdem nancifcuntur

eventus: an fapientia prseßdet rebus ? v)·

Simul tarnen eft obfervandum

»

no-

tiifimum Piatonis effatum, Nemo pru- dens punit, quid peccåtum efi , fed ncj>

peccerur, non eiTe univerfaliter verum, quum DEus etjam, ob alias rationcs, neceftario puniat, non folum ne pec»

cetur, fed etjam, quia peccatum eft »

omnesque refradarios imperii fui con»

temtores nequaquam impunitos re-

linquat. Ad quod reftituendum neu-

tiquam fufficit in pofterum obedien-

tem efle, haud aliterac ad res ablatas reftituendas non fatis eft, nullas am-

plius eripere, fed relatio ex fado or*

ta, non niii contrario fado , con- trariam relationem habente , elidt debet. Ut puichre obfervat Hochftet*

terus at). Ubi inftmul notandum eft*

neceftitatem juftirisc fic in DEo agno- fcendam efte* utlibertas arbitrii tarnen

& abfoluta in omnes omnino creaturas

poteftas Eidem minime dencgetur, adeo utdilatio pcenae aut certa difpen»,

Tatio quoad tempus & modum , libero

£ 3t DE i

(24)

20

DEi arbitrio in hane aut illam partem determinari poilit, quamvis ii punire,

feu ipfa pcena, in fe & abfolute con- fiderata , fit neceflaria 7).

t) Hochftett. de Jure Peen. p. 10. lie. c.

u) de vita Conflant. Λ/. 4, £/. cit. Hochft·

foc, cit· v) Dilucid. Ρ bil. Sc 61. 4, r, ■?.

φ. 4^. ^7. *) Traft, cit. Seft. 7.

?. //>. f. p. fp. γ) Gisb. Vo'et. Seieft.

&φ. Tbeol. pare. t. de Jure & Jufi> DE*

pag. 36z. ad calctm.

§. X.

Sanftitatem Divinam fi perpendimus,

illa imprimis pro juftitia ejus vindica·-

trice adftruenda militat. 111 eninu DEus in fe ipfo ab omni labe & im- puritate eft remotifiimusj ita non pot-

eft non vehementer dereftari

,

quic- quid labe quadam ac vitio laborat,

Urget hoc amor ille puriftimus, quo

ie jpfum profequitur, quem, ceu fcn*

tem, ipfa fanditas agnofeit. Etenim

quum omnia ea in fc inveniat , qua;

ad fummum illum amorem excitan^

dum apta funt, hinc quoque, vi a-

moris ejus, iummo ftudiofugit, quod

(25)

21

ci vel minimam labcm adfpergero poteft, ac a commumone fui rerno-

"

Vet, quicquid perfe&iilimae puritati

ejus contrariumefl. Ex quibus probe perpeniis facile conftare exiftimave-

nm y quid roboris palmariae eorum argumentation! fit tribuendum , qui

hane juftitiam DEi inficiantur, ejus-

que ofores funt infeftiiiimi» quurru dicant; non poße DEum dehBa pcenis compenfare , fiquidem ßt ip/e amor, Scl-

licet nihil plane ad diftineftionem il-

lam attendunt, qua difpefcitur amor

DEi in immanentem

y

quo fc ipfuiTL*

ampleditur, & tranfeuntem , querrL»

erga creaturas declarat. Sub hoc iU

lum comprehendi volunt, quum ta-

*

men iUe hunc in fe omnino conti-

neåt. Amore quidem ardentiilimo

ÖEus creaturam fuam profequitur :

quum vero illa potenti manui ejus

fe fubjicere renuit, neque fe ad fi-

nem ultimum creationis componi patitur, qut elt gloria Creatoris, ut-,

ut hic ad eam il lue permovendamL»

ömma attentavit, qua? amor ejus in-

teniiflimus requirit, cogitur quafi a

creatura ad fe ipfum recederfej a c.

fp · B I tranfe«

(26)

22

tranfeuKti amorf terminqs ponero,

immanent congruos, quippe qui abfo-

lutus cffc ac penicus immutabilis. Con-

feratur omnino Celcb. Andr. Ryde-

lius a).

a) in Monitis circa ΚτηκΑτάς&στ,ν πκν-

των ρ* 23» & 24κ

§. χι.

Veritatem alTerti noftri prarterea^»

in finita DE i perfettio demon ftrat? quae

tarnen alias nequaquam falva foret.

Quis, quarfo , nifi talpa caccior, noru viderit, longe majorem eile perfe-

dionern» peccatis, pro qualitate eo-

rüm , pcenas promeritas decernere >

quum majeftatis Jaefac jus vindicet, quam indulgendo ea impunita dimittero»

quod illam , irnmatie quantum, la·

befadaret? Hinc legitima & neceffa-

ria fequela infertur , ii pofterius do

DEo diceretur, non eile Deum ju·

'ftum, quo admiiTo, nec eflet infinite perfedus. Confentit nöbiscum Celeb*

Bülffinger, qui in hunc fere modum

loquitur; Imperfedionem argueret»

in Conditore, β creatura gattderet rt*

pvgftfyia fua y & in jtuttorem fuunu»

(27)

2f

rebeHtone. Talis er, im cafta föret, β im- pune divinam vialare voluntAtem Uceret,

malö adverfantem Ü) poßulantem optima*

lmperfcftionetn conditori imputabilem få+

fiens architeUus nullam admittit b)t

b) De Origine & pcrmifione ma/i §.

456. p. 418.

§. XII.

Nec minimi ponderis argumen¬

tum hominis Conßientia fuppeditat, CU¬

JUS vim fingularem ipfe Cicero egre- gie depingit. Magna, inquit , vis eft

confcientia

,

& magna in utramque par¬

tim: ut neque timeant, qui nihil com·

miferint ,· & panam femper ante oculos

vtrfari putent, qui peccarunt c). Quid

fibi vellet lllc metus, nifi DEo in_»

homines praccipiendi puniendiquo jus competeret 1 Quomodo metue-

rent eum , a quo tarnen nihil mali

jure exfpe&are. deberent? φο- ßsgcv τύς&σιν £$>· ταίςix isaiv ττωζ ctv i, Ct exißcntium enim rerum eft

metus : qua non funt autem 5 nemo eft

qui pertimefcAt d). Eftque metus hic

adeo uojyerfalist imra©3 natuj|lis, ut

(28)

24

nemo , nid quem effrenata malitia^

ita cepit , ut omnem humanitatis

ienfum penitus exuerit , ab illo lm- munis fit ac Iiber j in aliis tametL»

ante fadlum commiiium

»

in aliis ve- ro pofi: lllud deprehenditur. illot , quum moratiores fint, a fceleribus

revccat, ita ut fcelus aliquod per- petrandum cogitantes , exhorrefcant

& a mafo abflineant, quorfum fpeftat

illud Poeta::

Expedit ejfe DEos , & ut expedit effsjt

putemui:

Dentur in äntiqttos t b ura merumque focot.

Kee fecura quies iüos fimilisque fopori

Detinet : innocui vivite

,

numen ad- eft e),

Hi vero , licet ad tempus feroci Ii-

bidini obfequsntes» fine omni fenfu

& metu Numinis, in quacvis fcele-

ra caeco impetu ruant ; tandem ta¬

rnen ajto quaii e fomno experge- fadi, perpetuis vexantur angoribus » atque a propria confcientia y accufa-

toris & carnificis Iocum obtmento >

damnaQtur ac mifere lancinatltur. Ex·.

tra

(29)

2 5

tra quam vexationem neque illi eon- ftitutifunt, quibus tarnen fpes eil ho»

mines fallendi

,

poenamque huma«

nam efrugiendi. Si qui\ enim , ver*

ba funt Ciceronis

,

fibi tontra komi-

tium conlciintiam fepti e[fe & muniti vi-

dentur5 Deorum tamen Numen horrenty

tasque ipfaa [oüicitudines > quibus eorum

an 'tmi noües atque dies exeduntur, a Diis

immort alibus (uppiicii caujja import ar i

fu tant fy Id quod etjam de fum-

mis imperantibus j ac quibus nemo, in rerris fuperior agnofcitur, eft pro- nunciandum , ficut ex-emplo Tiberii

fatis fuperque confirmat Corn, Taci-

tus <?)· Quanquam vero ejusmpdi"

timor in iiomines etjam fuperftitio.<{

fos & idololatras cecideritj non ta>'^

men eos metus hic, niii fub opi-u

nione alicujus Numinis , perturba·«'.

vit, a cujus, peccato larfi & irati

vindida fibi metuerunt

?

ut proin-";

de, quamquam ilJos umbra: terrue-"

rint, non ramen h* larvaf

,

fedf*

divinitatis perfvafio , quam per er^<6

rorem iftis tribuerant , rnetum

obligationis fenfum io deceptis ex-*

sitaverit bf

f) Örat.

(30)

26

c ) O rat% pr ff A. Mi lon e ά ) PUtff

Axiocb. f. 7J/. r/V. Zentgr. de Or ig. Jur.

$. ij. ρ. 7<f. OP/V, Hb,

t. de Art. amanåi, f) Lib. i, de finib.

bon. & mal. c, ιό. g} Annal, Fl. 0. k) Zentgr, loc, cit. §. 2/. ρ. gl.

§. XIII.

Denique adeo altis radicibus con- fcientia: di&amen

,

de Juftitia DEi

vindicativa

>

in ipfis gentilibus infi-

xum fust , ut etjam de vari is modisj placationi Numinis infervientibus >

cos follicitos reddiderit, Hinc tot

luftrationum > expurgationum, vi<fti-

marum atque facrificiorum genera-*

excogitata funt, a quibus tarnen > pro»

cul omni dubio

>

utpote perquanu molcftis , abhorruiiient f nifi virru quandam , ad iram Numinis placan-

dam & inhibendam, iilis inefle cre- didiiTent- Hac de re eleganter dis-

ferit Seldenus. Non folum in Cbrifiia- ntfmoyl-inquit , Judaifmo & Muhamedt*

fm o j verum etjam tn Theologia ac jute

Gracorum, & Romanorum veterumy alia- tumque feregentium, feu inpagani/mo

Humen effe, fifc unicum ßve plura ?

·,i ,

Nu ml·

(31)

37

Numinlt vindiBam ofßcii jurttqtie, tieces- fArio feu ex vinculo aut obligatione obfer·

vandi, violathnem confeq-ui) id eß, DE-

um efjt & remuneratiovem , credebatur·

Quorfvm alias tot vi&ima ac februa^ qtt<s pvccata dilutrent i) ? Quorflim alias

Theologia eorum mythologica> im- primis de Nemefi k), nifi de Numi-

ne, fcelerum omnium jufto vindtce * plane perfvafi fuiiTent? Quid aliud e«

vincutic prsclara eorum monumcnta?

quibus ad vicam honefte inftituendam»

raoresque deperditos follicite emen- dandos hortati funt ? Quid denique-*

iunc aliud calamicaces bellorum ? quid

Varia morborum genera ? quid Cari¬

tas annons? quid reliqua mala, ho·

minibus immiiTa, quam apertiffima»»

indicia vindius juftitU Divinas ? ηιΠ o·

tnnia hacc inevitabili prorfus necefli-

tati adicribere,atque fic abfurdiifimum

illud facumStoicum propugnare velis*

Ut jam de more ufitatiifimo , in op- preilione ac injuria quacunque , ad juftitiam DEi provocandi, nihil dicam.

i) De Jur, Na t. & Gent* feeundum dtje.

Übt. p. fp. j.) Qisb% Voet. Differt* ant.

tit. p. $6t. cotjf. Ndt. Comit. Myt hol. lib.p^

Ac*

(32)

Atque fic r pro modulo ingeni'» ac ratione temporis , addu&a funt, qusc ad veram Jufiitis DEi vindicativt de- rnonftrationem, quoad qualitatem, fo-

la ratio fuppeditat. Num vero hxc

^

fola ad quantitatis ejusdem fufficien-

tem delineationem pertingere poilit, aliis, qui luba&iori ingenio pollent,

difcutiendum relinquo. Vereor tamen>

ne ejusmodi res illis obveniant»

ad quas reiolvendas fandhus

& fublimius lumen re-

quiratur.

Soli Deo Glorial

\

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :