Full text

(1)

gUi ;■ D. B.

SPECIMEN ACADEMICUM,

DE

INCLINATIONE

MAGNET ICA,

CUJUS

PARTEM PRIOREM,

CONSENS. AMPLISS. SENAT. PHILOS.

IN REGIA ACADEMIA UPSAL.,

SU B PR^SIDIO,

Mag S A M G E L I S D U R /E I,

Physices PROFESS. Reg. et Ord.

nie nqn Reg. Acad. Scient. Holm. MFMBRI5

PUtiLICO EXAMINI MODESTE OFFERT

CAROLUS GUST. AVELIN,

DALEKARLUS.

IN AUDIT. GUSTAV. DIE XIX. MARTH,

ANNl MDCCLXIII.

H. A. M. S.

UPSALI£

(2)

VIRO

Admodum Reverendo atque Praclariffimo

Dn

Mag. M

A

TTH I/E RAMZELIO,

PASTORI & PRzEPOSITO Ecclefiarum Salen flum Me-

ritiffimo, Adjacentis Diftrictus ANTISTITI AdcuratifTimo,

Am Materno, Ad Cineres Colendo.

FavorisquamTuipaternamAngularis, Cdomum,ari[pme Avetot tantaque^ tamexftanterga me,do-

cumenta, ut ea digno prteconio celebrare nequeam.

Supremo rerum humanarum Statori fummam debeo

habeoque gratiam, quod ei placuerit, Te, fulcrum, decus atque delicium noftrum exoptatiftimum, in ve-

nerabilem usque canitiem, fartum atque incolumem

confervare, quodque occafio fe jam offerat publice

prcedicandi benevolentiam Tuam vere paternam, qua

nos, nullo non tempore , ampledi es dignatus. In-

eomtum hoc opufculum Äcademicum Tibi confecro,

in pii ac venerabundi pectoris teOeram ; ferena id"

adfpicias fronte, humillimus oro atque obteftor. Me¬

ura erit votis precibu-sque Deo fupplicare, velit Ti¬

bi, fua Divina gratia, adeflé, &, vires animi corpo¬

risq ue corroborando , feneriuti Tut addere incolumi-

tatem iliibatam. Ero, quoad fpiravero,

Admodnm Reverendi atque Pratclaviffimi

NOMJNIS TUI

culior humillimus C. G. AVELIN.

(3)

MONSIEUR

Monsieur

CHARLES

JEAN WIKMAN,

DIRECTEU.R & MEDAILLEUR å la Banque.

7 * f V t

C'eflnentunedes ouvrages auancienne continnepublic, deå ceux,les qui clon*dedier ä

leur bienfaiteurs Ef de celebrer leur memoire,

puisque par les moyeiis qidils nous ont journi, ils

ont contribué ä notre bonheur. Ceß aujji, Mon- fieur, pour fatisfaire ä ce devoir Ef å mon incli-

nation;que je prens la liberté de Volis dedier cette

dijjertation de /' Inclinaifon Magnetique, comtne

une preuve de la reconnoisjance Ef du refpet, dont

mon coeur penetré de toutes les graces, dont

Voits m'avez favorifé. Je meßimerai le plus

beureux du nionde, fi par mon zele ä Votre fer-

vice je pouvois1meriter la continuation de Vos bon-

tes. Au rcfle je ne manquerai pas dladrejfer des

voeux ardens au ciel pour Votre felicité Ef celle '

de tous ceux quiVous appartiennent, Je.fvis avee:

un profond refpet.

MONSIEUR

Votre tres bttmble

Ef tres obeijjant Jerviteur

C. G. AVELIN.

(4)

CASSEUREN och PÅSTMÄSTAREN

Vid AVeIla Bruk ,

HÖGAKTAD

HERR GABRIEL AVELIN,

min huldaste fader.

Denmedfomnöjeej forqvaft allde ikyldigheter,Tandfomeftertänka,en fornufrigåtlyderle-

dolåra eftertryckeligen påyrkar. Ibland defta råknas

billigt et tackfamt finne mot den, fom med hjelpfam

hand behagat bitråda våra behof. Ju flera vålgernin-

gar å dencena ftdan, ju kraftigare forbindelfe å den

andra. Min Huldafte Fader har jag haft Gud, a* an- fe for min ftorfta vålgorare. En vålflgnad åhogafor

min upfoftran , ofparä moda och koftnad for min

framgång åro hårtil ojåfaktiga vitnesbörd. Jag häftar

fålecies i den djupafte Ikuld. Forgafves letar jag efter

ord, fom kunna rått tolka den erkåntfla, hvilken mitt

inre hyfer,utan har ftorfta ordfak fkattamig högft lyck¬

lig, jag år förvillad, at min välmening blir al en

Fnild Fader med vanlig ynneft anfedd. I detta fåkra

hopp driftar jag mig tilågna min Huldafte Fader detta

mit ringa fnillefofter, fom et profafen fonlig tilglfven-

het, flytande afet vordnadsfult broft, hvilken ej forr

ån med lifvets aftynande fkal uphora. Emedlertid fkal

det vara mit gladafte göromål, at for min Hulde Fad¬

ders ochModers välgång och trefnad anropaden nådiga

Almagten, och in tilmin-fifta lefnadsftund framhärda

MIN HULDASTE FADERS

lydigße fon

C. G. AVELIN.

(5)

RP* - i I arasproprietäres &effeflus Magne-

tis, ab eo usque tempore, quo yirtus Angularis hiijus iapidis co- gnita fuit, nimiumquantum rae-

rito admiräti fant omnes, quibus inyeftigatio rerum naturalium

corcii fuit. Plures itaque Phyfiei

omni ftudio in id incuouere, ut

quantitates, affectiones & leges virium Magneticarurrt

eruerent; remautém.tanti moment!perflringendo veri-

tatem elicere, hoc opus, liic labor. IndefeiTo tamen

labore& Audio plurimum profecerunt, & varia utilia

detexerunt, fpeAantia virtutem Magneticamtam At-

tra&iva?Ujquam DireBivam; h^cproducit Acus Magne-

ticte, ficdibarn DMnationem, & hiclinationem, de qua pofteriore, promodulo ingenii, quampauciüimis, nunc .

agere nobis eft animus. Solitum tuum, B. L., favo-

rera enixe' expetjimus, &,ut leyiorem hunc laborem

A, can-

(6)

)J(

eandido dignari velis calculo, etjam atque etjam ro- gamus, & efHagitamus.

§* Il-

Si acus, feu virga ferrea, Magneti non adfrifta ,

fulcro aut iiylo cuidam ita imponatur, ut in fitu hori¬

zontal i sequilibrio gaudeat , eu-ndem fitum non reti-

net vi Magnetica imbuta; Ted in hemifphaerio terrae bo- reali, cufpis ejus feptentrionalis, & in auftrali, altera

ejus pars ad meridiem vergens, infra horizontem, ut plurimum , deprimitur. Haec depreflio acus, feu an- gulus ille, quem acus, hoc modo inclinata, conftituit

cumpiano horizontali, per centrum motus dueto, In-

clinatio Magnetica, feu Acus Magma, vocatur.

Ad incommodum evitandum in compaflfis marinis confvetis, hac Inclinationeörtum, nautaealiquantulum

cerae extremitatiacus, queee'evatur fupra horizontem , adfigere, veletjam, illam altera cufpide graviorem fa-

cere folent, pro reftituendo aequilibrio.

Roberto Normanno Britanno gloriainventionis hu-

jus proprietatis Magnetis, feu acusMagn:ae tribuitur, qui

primus A:o 1576 acus partem boreamLondiniinclinalle

71 gr. 50 m. obfervavit. Novum hoc inventummagni

iecerunt ferutatores natura? ; pradertim , cum haud pau- ci, licet praepropere, putaverunt, hane, prce ceteris a-

Iiis modis, infervire J i locorum inveniendae,

mati, licet per hane theoriam , vix fatisfieri polTe vide¬

tur, fumma tarnen 11011 caretutilitate; etenim hacce, fi-

ne dubio, obtinere licebitpenitiorem visMagn:ae cogni-

tior.em, quoad ipfius intenfitatem & direclionem,quin

&Polorum Magneticorum veri in terra fitus, magnitu-

dinis,perpetuarqueconverfionis; unde majorcerte affun-

detur lux doktrins de viribus attraåricibus ingenere,

§. III.

tantopere etjamnum Maximo ifli Proble-

qu#

(7)

) 3 (

qute in Phyficis maximi eft momenti. Cuivis itaque

pofteritati inlervire cupienti, etjam hoc experimento¬

rum genus non fatis commendari poteft, cum Äcubus

Inclinatoriis, xque magnis, seque gravibus, figura:fibi

fimillimis, & perfeftiftime elaboratis.

§. iv.

Quamvis Inclinatio acus Magn:# jam ducentis fere

annis nota fuerit, parum tarnen, quod dolendum, ob

varias difticultates heicobvias, effeftum eft in iis, quac

ad explanatam notitiam hujus compiicati phamomeni

evolvendam conferre poftimt. Multi quiaem in hoc

negotio vires Cuas periciitati funt, quo vero fucceftii,

aliis judicandum relinquimus.

§. V.

Verforium horizontale Inclinationi explorandcC

nonfuiOe accommodatum,omnes facilecomperierePhy-

fici, pr#cipue, cum centrum motus in illo paullo fit ele-

vatius centrogravitatis, unde, alterutrotermino acus de-

preftb, centrum gravitatis elevatur ab altera parte, &

adeo"verforium ex gravitate irerum defcendit, quam o<b

rem, ut efteftus gravitatisevitetur, & vis Magn:se tan-

tum habeatur, ejusiiiodi machinas conftruere, necefté

eft, in quibus centra motus & gravitatis omnino con- veniunt, quin & acus liberum, quantum fieripoteft,

motum verticalem habeant. His conficiendis varias me- thodos accommodarunt, quas omnes prolixiusrecenfere

non vacat; plurimi etjam obfervatores conftructionem

inftrumentorum, atque acuum fuarum non attulerunt.

In confefto autem en:, maximam curam atque diligen-

tiaam adhibendam efte, tamin ipfis experimentis infti-

tuendis, quam pr#cipue in pyxidibus rite conftruendis.

Minimum enim Vitium in Harum compofitione latens,

facile efficere poteft, ut Inclinatiovera Magnranon ob-

tineatur. Ad omnes, qu#heic probe obfervanda:funt

A 2 cir-

(8)

A\

i

circümftantias , cum plerique fatis non attenderint, nan

inirum, complures eorum obfervationes,eodem loco,

&tempore fufceptas, piusjudo discrepare. Kinc ante- quam certo conflat, quomodo machinse hx ita inftitu-

anfrur, ne cauffa erroris cujusdam experimentorum illis infit, progrefliium inhacdodlrina faciendorum nullaefl fpes; obfervationes fachv aut facienda; parum fic nobis

proflint: adcuratam enim inftrumentorum conflrudlio-

nem in dubium vocantes, veritatis obfervationum con- vinci nequimus. Hacdere, pro more fuo, ioiidifiime

egerunt .duumviri excellentiffimi Dn. Dan. Bervov.Uius

&Dn. Leonh. Eulerits, in Diflertationibus fuis ad Reg.

Acad. Scient. Parif. 1743 niiflis, De optimo medo con-

ficiendi pyxides Inclinatorias, ob quas quoque pra;mio promiflo adfecli funt; led htecce, ut & alia recentio-

rum opera, pofleriori partiopufculi hujiis, relinquere

conftituimus, nuncvifuri, qua; ante illa tempora, ftu-

dio &induflria Phyficorum, in lioc negotio Inciinatio-

nis Magneticaq funt peradta.

§. VI.

Quo inftrumento, quave methodo nfus eft Npr-

mannus in fua obfervatione capienda ignoramus, quem- admodum neque conflat ratio obfervationum plurium

in feculö proxime preeterlapfo inflitutarum, pra;ter Leo-

taudi; infgnis hic Mathematicus adhibuit acum oblon-

gam , ab utraque parte fui axeos arque gravem: axis ex-

cipiébatur ab annulo cupreo, qui exfeta equina fufpen-

debatur in circulo a*neo in 360 gradus divifo, atque

pondere annexo in ftu verticali tenebatur. a) Qua:

cum hac fua acu öbfervavit, omnino noslatent;tarnen alias quasdam fere eodem tempore fadlas obfervatio¬

nes, adferre lubet. lindfonus A:o 1607 2c 1608, ad la¬

titud. Boream 61 gr. 11 m.,invenit Inclinationem79gr.,

& adlatitud. ]3or. 75igr, zz m-,prope Nqyam Zemblam,

pepe-

'

ar-

(9)

# ) T ( #

réperit acum Magneticam fuiile fere perpendiculäretn

adhörizontem,nempe(inclinafle 89 \ grad. Rid/eyus A:o

1613, Inclinationem Londini inter 72~& 73 gr. interfe-

ruit. Gilbertus eam ibidem indicayit 72 gr. & Bondius

1676. 73 gr. 30 m. Grandrwnicus Inclinationem Turo-

nibirs 70 gr. expertus eft. Varia tentaminapro Incli-

natione inveniendafeeerunt Fucilleus in Americano iti-

nere, Semlerus in Germania, Noellius & Poimdius per

mare Indicum & /Ethiopicumnavigantes, maxima au-

tem inter obfervationes eorum, eodem loco babitas ,

deprehenditur diflerentia. Acus Nceilii perpendicularis

fuit ad horizontem ad latitud. Auftr. 35 gr. 25 m. plaga

Hypoc£ecia,meridiano transeunte fupraMadagalcar. Sub

jequino&iali obfervavit Inclinationem 10gr. 30 m. & in

alio loco fub jequatore 5 5 gr. Hadeyus Ao 1700 inve-

nit Inclinationem ad infulas Cabo Verde fuiilenullam,

adeo ut acus infltu horizontal! remanferit. Kscfaltem

indicant, quod quoquepiures recentiorum abunde con-

firmant, Inclinationem acus Magneticaehon lub a;qua-

tore efie nullam, necin eadem latitudine eandem, ne-

que ad Polos maximam. Obfervationes infaper Cun-

ninghamij Poundii. Nceilii &Fueilleiedidit Celeb. Mus-

fchenbroekius. b) Ulterius itaque progrediamur,& ex-

ponamus adcuratiorabnjus arvi experimenta.

a) MuJJchenhvcek. DiJJert. de Magnete pag. ipo*

b) L, c pag. 206 &T1 fean.

§. VII.

IngeniöfilTimi illi viri Gråhamns & Whißomis in

notitia Inclinationis Magma; adquirenda, multum ope¬

ra; pofuerunt; hic etjam tradlatumquendam Of the dip-

ping Ntedie confcripfit, quem nondum videre licuit,

fequentia tarnen habet MufTchenbroekius, d) Acu unius

pedis A.o 1720, obfervavit Inclinationem Londini 73

gr. 45 m.; acu autena4ped.,cujuspondus erat 4012fgran.

A 3 ean-

(10)

& ) 6 ( #

eandem 7$ gr. 10 m. compeiit. Supra caudam hujus a-

cus collocavit pondufculum 1 f- gran, quo in fitumho¬

rizontalem rediit; féd a!ia acus, ponderis 4582fgran.

~horizonti parallela fiebat, impofito pondere 1 \gran.

Grahamus maxima cum follicitudine experimenta Londini cepit, initio Anni 1723, cumverforio afe dex-

terrirgeconfeclo. Acus ejus fuit 12T% pollic. longa; in

medio lata fed verfus terminos y^poll., & craffitie gaudebat circiter poll. Totum ejus pondus fuit cir-

citer \ unc. Troy. Axis ipfius termini erant pertenues,

& optime politi, impofiti aciebus lamellarum chalybea-

rum politilfimis, fuper quas acus ofcillando libere vol-

veretur. Angulus Inclinationis percipiebatur margine

femicirculi a?nei, in gradus divifi, illorum vero juxta

quos terminus acus borcalis Londini ofcillando move-

batur, quivis in fexpartes erat divilus. Cochleis redi-

febaturatur duabus libellisfemicirculusnormaliterin verum fibiftatum, qui determina-invicem junctis; vi¬

troinfuper erat inclufus, ne acus a motu aeris turbare-

tur. I la!c in meridiano Magnetico ofcillans arcum 10 gr. defcrihebat.

An. 1722) Primat25 vibrationes peracta?funt 2 m. 58 lec.

Mart. 20) Sequentes 25 2 27

Medium pro una vibratione 6 £ 5 t.

Inclinatio acus 73 gr. 15 m.

Acum fubvertit, adeo ut extremitas axis antea in orientemvergens, jam occidentem Ipe&aret.

Prima? 25 vibrat. 2 m. 49p Sequentes 25. 2 m. 39 C

Medium pro i vibr. 6 $6. Inclinatio 73 gr. 50 m.

Eodem modo acantea, acum eidem Magneti adfricuit

& peracta?funtofciilationes Acu fubverfa

rimac 25 vibr. 2 m.49f. 25 vibr. 2 m. 41 f.

oc eft unavibr. 6, 76 h. e. una vibr. 6, 44 Inclinatio acus73 gr. 20 m. Inclinatio 73 gr. 45 m.

Acum

(11)

# ) 7 ( #

Acum iterumfupra alium Magnetem duxit &

Primae 25 vibr. 1 m. 58 f fequentes 25 vibr. i.m. 46f.

Una vibr. - - 4, 48 Inclinatio 73 gr. 55 m.

Acu fu byerfa

Primae 25 vibr. 2 m. of. fequentes 25 vibr. 1 m. 57£

Una vibr. - - 4, 74 Inclinatio 74 gr. 10 m.

Acu denuo vi Magnetica imbuta, baud aliter ae

in primo experimento

primae 25 vibr. 1 m. 35 f fequentes 2$ 1 m. 34 f.

Una vibr. 3, 78. Inclinatio 74 gr. 20 m*

Experimento repetito, Inclinatio fuit 74 gr. 20 m.

Acu fubverfa

primae 25 vibr. 1 m. 33 f. fequ. 25. - 1 m. 34 fl

Inclinario acus 74 gr. 25 f. 8C

iterum repetita fuit 74 gr. 30m,

Anno 1723

Martii 31 Inclinatio. Hora diei

Gr. M. IncL

74.50.10, o.A.M.

74.50. 2,15.P.M.

Apr. Gr.m.hora. M.

9.74,40. i o. o.A.M.

74,40. 4.15.P. M.

Apr. i. 74. 25. 6,45.A. M.

74. 20. 9. o.

2. 74.20. 7. 30.A.M.

74.20. 7.30.P. M.

,

3. 74.20. 9.30.A.M. '2$J75. o. I. O. P. M.

74.50. 4. 15.P.M.i 74. 58. 5,15.

Vibrationes acus ofcillantisr* *ii A in arcuT* 10. grad.

10.74.40. 10. o. A.M.

74. 30. 8- o- P-M.

21,74. 50.10.30. A.M.

Åpr: i. Primae 50. ofcillat

3 m. 2 f.

Ultimae 50 2, 45

Apr. 28 Primae 50 Ofcil.

2. m. 48 f.

Ultimte 50 2, 16

3. I:mx 50 2, 53 jFodemdieI:mae 50 2, 47

hora praeterlapfa Ultimi 50. 2, 16.

Ultimi50 2, 35ä Mais

(12)

# ) 8 f #

Mail 20 Acu denuo Magnetiadfrida,

Primas50Ofcii 2m.381. Eläpfahora ultima$o,2. m. 20f.

Hsecce,& omnia alia a le inftituta experimenra, quin &

veiTorium fuum ulterius defcriptum, inferuit ipfe foller-

tiflimus Grahamus TransaÜioiiibus Philofophicis b).

Detéfto hac ratione, tempore(T),quo ofcillationes

minores abfolvit acus Inclinatoria data? longitudinis (1),

atque aliunde cognitalongitudine penduli Ifochroni(L)

111 loco quo obfervationesinflituuntur, comparari poted

vis Magnetica directrix cum vigravitatis, ope formulx

LxT

ex theoriaofciilationis perfacile deducend^;ni-

X2GOX1

LxT1

mirum, Gravitas eft ad vim Magneticam, ut 1200X/

ad I; ita, e. g. in experimento Grahami, fuitacus 12 poli. adeoque 1 12; ofcillationesminores peragebantur

tempore 330 tert. unde Tzi330& T2"330*11108900;

Longitudo penduli Ifochroni, feu ofcillantis minuta fe-

cunda Londini, feu.Ln39,2 poil. Hisce'fubflitutis in

formulam allatam , predit. quam proxime Gravitas ad

vim Magneticam, ut 296ad 1; (ed ex calculo Musfchen-

bi'oekii, paullo prolixiori, ed fere ut 295 ad 1.

a) L. c. pag. iyp. feq. b) Vol. 33. pag. 332.fequ.

§. VIII.

Pofl Grahamum Inclinationi Magnetica obfervan¬

das (efeJaccinxit Cel. Musfchenbroekius, qui plurimum

fludii & operas in hane inquifitionem infumfit, plura-

que peregregia pneftitit, limas tarnen obftoxia, quas

quoque nec defuit, uti fuo loco dicetur. Ufus eftlabo-

riofiflimus hic vir tabula lignea quadrata, verticali, a cu¬

jus alterutroangulo fuperiofi, tamquam centro, defcri-

pti erant, 6cinpartes äquales diviü, plures quadrantes

circu-

(13)

& ) 9 C #

circulorum ; fingulari aftificio tabula affixa erant duo

capita, feu excipula, quorum utrumque lamina vitrea

politiflima, planaque tegebatur, itaut fupra hxc axis a-

cus, in ipfocentro circulorum pofitus, libere movere-

tur, absqueullo fere attritu. Acusheic adhibitse utrim-

que definebantineulpides aeutiflimos; per medium feu

centrumgravitatis transibat axis tenuis, perfeAe rotun-

dus, & politifFimus. Infuper, acus impofita excipulis,

quam adcuratifFime erat a'quilibrata; quod ut obtinea-

tur, incredibile, quantum laboris perferendum, adeo

quidem, ut fumma requiratur artificis tam dexteritas ,

quam patientia. Et, qvum vero fit fimillimum, hane

adcurationem, in priorum acubus aquilibrandis , non

adhibitam fuille, exceptis Whiftoni & Gra-hami, tanta

inter obfervationes illorum deprehenditur difFerentia, ut

vix illis fidere liceat.

A:o 1728 Martii 23 Trajecli Batavorum pluribus

acubus diverfcelongitudinis Inclinationem obfervavit ;

htE tarnen, etfi eidem Magnetiadfriftaj, noneandem in-

dicabant Inclinationem. Acus bipedalis plerumque in-

clinabat 60 grad., interdum 59 & 61 gr. Altera 3 \

ped. longa plerumque Inclinationem 72 gr. common-

frabat, atque diverfee ejus Inclinationes non gradu dif-

ferebant. Aliaacu 4 ped. Ipnga, in medio-i poll. lata

& tV P°H. crafla Inclinationem 67 gr. aucupatus efl.

Hcec acus afitu quietis remota plerumqueadgrad.67re- diit; interdum ad 68, vel 66 gr. vel minuta diverfa,in¬

terhosgradus fere intermedia. Acus Grahami videtur

quidemMusfchenbroekii fuifle adcuratior, quia interdi-

verfas Inclinationes ejusdem acus mox repetitas, non major quam 4vel 5 minutorum difFerentia intercedebat.

Ex hac diverfa Inclinatione acuum diverfa longitu¬

dinis, quam Musfchenbroekius expertus efl, #que ac Whiftonus, concludit ille , quod acusIncUnatorice di-

B yerfe

(14)

) io (

verfarlongitud. erjam diverba agantur Inclinatione. Flu- ribus autem adcüratioribus experimeritis ivabi iatur hare

regula, oportet, antequam aliquid certi llacuere liceat;

fhcile enim fieri poteft, ut differentia hasc ab alia qua- dam caufla accidentali, feu a vitio quodam inftrumenti,

orta fuerit.

Acum fuam 4., ped. cujus totum pondus erat oiof

gran., ill bitum horizontalem redjgit, impobito cubpidi

ejus audra'i pondufeulo if-gran. Difficileautem,& mi¬

nus certe forbitan virtus direetrix Magn:ca experiment»

liocni determinari pofié videtur. Melius quidem huicfi- obtinendo infervire polTu.nt oblervatiohes ofcillatio-

1111m acus, ad quas etjam Musfchenbroekius attendit &

deprehendit obcillationes eo breviori tempore abfolvi ,

quo arcus bunt minores. Dum acus 4. ped. in Meridia-

110 Magnxo arcum 10 grad. defcriberet, 10 primär vi-

brationesacus abfolvebäntur in 3, m. 32, f. 10 lequentes

inso 3,111. 12, b & 10 Ultimos in 2, m. 54.11 Acu 3 ^ ped.

primas obcillationes peragebantur in 2, m. 44 b. & 10

fequentibus peraetis, fuit totum tempus impenlum4,111.

45,11 Acus bipedalis primas 10 vibrationes peradas fue-

runtin 1, ni. 45, b. &adhuc 10 aliis abbolutis, fuit totum

tempus elapbum 2,111. 15. b. Quando acus Grahami ar¬

cum iograd. defcriberet, olcillationes per horte fpatium

viiibileserant; acus tamen GrahamiMusfchenbrotekiile- vior fuit, adeoque etjam ejus obcillationes prins abfol¬

vi,ur oportuit. Deinvibraretur in audornofler ita direxit acum 4 ped., piano ad anguios reclos Meridianum

Magnrcum becante, & olciOatioiiibus acus peraclis, cu-

bpis ejus ad orientem vergens, Inclinationem 84 grad.

notabat;10vibrationes& dumfadtas buntacus olcillarétin 4, m.in 43arcu1! &10adhucgrad. 10primäraliis peradis tempus 9. minut, elapbum fuit 5 adeo utvibra¬

tiones multolentius heic lintperate, quam in Meridia¬

ne?

(15)

# ) II ( #

noMagnetico, Sc vis movens imbecillior,aft quantam,'

determmare voluit Whiftonus hac propofitione: Quanti-

tas potentia Magn;ca accelerantis eandem acum Inclina- toriam, ofcillantem in varas plagis verticalibits, efl fem*

per, nt cofinus angulorum faclorum ab bis planis &

ridiano Magnetico fumto, fupra bori%ontem, quam expe-

rientio eileconformem, fe pluries deprehendiOé aflerit.

Laudatiffimus M*is(chenbroekius, qui in doclnna Magnetica eetatem terere in animiwiinduxit, quotidieIn- clinationem & Declinationem acuum ipÜJ meridi^per

tres annos obfervando 1729 , 1730,

1731, animadvet*-

tit 11011 mutari Declinatio»nem, quo tempore Inclinatio

mutatur, conf. Philof. Transacl. 1732, N. 425 & 426,

ubi quoque videre eft ejus Ephemerides Meteorolo- gicas iisdem annis habitas , quin & Inclinationem acus

quadrupedalis maximam Sc minimam quoiibet menfe.

§. IX.

I):nus Duhan de JandunMemelio Inclinationi ob¬

fervando exquifitius operam dedit A:o 1732, licet ex-

perimenta ejus 12011 fint luci publico commifla, prius- quam A:o 1756 a). Fatetur quidem III. Auetor, quod debitam fuis aeubus non conciliare valuerit perfectio-

nem, tarnen oper.am adhibuit, heic omnino 11011 pro- tereundatn. Acus illius fuere pertenues, 5 vel 6 poll.

longo, & formafagitto inftrueto. Inmedio furama ad-

curatione, Sc labore illas perforavit; per foramenvalde

exiguum, vitransmifit acumquandam ordinariam tenuis-

fimam , quo adeoque priori firmiter adhofit ; poftea

ablcidit terminos, ut refiduum eilet uniformitercraflum

& circulare,atque acus verticalis circa illud tamquam a- xem, liberrime moveri poflet: denique acum oquili- bratam, rnore folito frieuit Magnete, Scfecit, ut unus

axeos terminus normaliter tenderet ad centrum circuli ingradus divifi, alter vero imponeretur lamino argen-

B 2 teo

(16)

& ; i2 ( #

tex plante, & perpolitte, ut omnis, quantum fieri poflet,

evitaretur friåio. Verforio lic adaptato, obfervationes adgreflus eld, quarum prtecipue fimt ill<e, quibus ex- plorare conatus eft Inclinationem in variis planis verti-

calibus, fen in diverfis punctis, in circumferentia cir-

culi horizontalis, centrum habente in linea meridiana prins determinataaflumtis, 10grad. a fe dildantibus, per qua: diametros duxit, adeo ut prakter meridianum, 17

linear eOent, numerata inter eas linea Declinationis Ma-

gn:te, cum heic Declinatio efiet 10 grad. circiter. Die

24April 1732, Inclinationes illasdifferentes, quas acus, cuivisharum linearum inpianohorizontaliimpofita,com'

monftrabat, ii^velligavit, & quidem duplici modo,quip-

pe qui, acus fubverla: inclinationem aliam deprehendit,

etjam in illaminquifivit, ita utfuperficiesejus prius fur-

fum jam deorfum vergeret, licet iple fubdubitet, u-

trum htecce differentia adlcribenda fit ipffc^rei natura:, vel cuidam in acubus yitio.

Diverfte pla- , Inclin.

ga: horizontis. Gradus Supra Meridia-

numSeptentr.o. a. 72

Septentr.ver-10. b. 72 iusOccident. 20. c. 72 30. d, 73 40. e. 74 50. f. 75 60. g. 77 70. h. 79 80. i. 81 Occid. 90. k: 83 Occid. ver- 10. 1. 86 fus Merid. 20, m. SSHic,

Acu fubverfa

Plagte horiz. Incl. Gr.

Septentrio o. 83

A Septentr. 10. /3. 83 verk Occid. 20. y. 83

. 30. I 84

40. e. 86

50. g. 88-Heic

Acus horizontiperpendicul.

dein adfcendit

60. v\. 91.

70. •$. 92 h. e.

88gr.infrahor.

80 (. 94. 86

acus

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :