De jure imputandi dissertatio, quam cons. ampl. fac. philos. Ups. præside doct. Dan. Boëthio ... pro gradu philosophico p. p. Andreas Löfvén, a sacris, Fjerdhundrensis. In audit. Gust. maj. d. VII Mai. MDCCIV

Full text

(1)

ί£ί

DE

JURE

IΜ Ρ U

Τ Α

Ν

D I

DISSERTATIO,

QUAM

CONS. AMPL, FAC. PRILOS. UPS. VR2ES IDE

DOCT.

ΕΤΗ, ET POLIT. PROF. REG. ET ORD.

PRO GRADU PHILOSOPHICO

P. F.

ANDREAS

LÖFVÉN,

A SACRIS, FJERDHUNDRENSIS.

IN AUDIT. GUET. MAJ. D. VII MAI. MDCCCIV. U. Α. M. S.

UP SA L I JE, TYPIS EDMANI ANIS»

(2)

kongl, jnlajits trotjenare, forste teologie professore ν

och domprosten i upsala,

hogvördige och vidtberomde herr doktor

JOHAN

WINBOM

samt frij domprostinkan,

CATH,

WINBOM»

FÖDD

AFZELIUS,

υordnadsfullt tillegnadt af anders löfyekt.

(3)

JURE

WE

IMPUTANDi

=g=«ga»_ .

Quanti,

criminalem

tam

ad illam,

vocare folent, rite

Jurisprudentiae

fanciendam

partem,

&

quam

adpli-candam, quam ad

jufta &

aequa

de Hominum confiliis

& adtionibus in vita communi judicia formanda, fit pon-deris, bene exploratis

principiis

fuffulta de imputatione

a&ionum humanarum doétrina, non ignorant,

qui

res

humanas attentiori ocuio examinare voluerint.

Plurimi

quideno^

iidemque

perfpicafisfimi, viri in

eadem

adornan-da ftudium & operam collocarunt,

fed

cum

id fecum

ferre videatur indoles rerum, disqpifitioni in

hac

dodtrt-na obviarum, ut in confinio quafi earum, quse

humana

intelligentia

attingi

nequeunt,

disquirentem ponant,

& ad

fpinofum

illud de libero

Hominis

arbitrio

disputationis

genus

facile

ducant,

nefcio,

an

omni

adhuc

illuftrata

ha-beri queat,

luce,

qua

indiget,

ut

certas

&

abufui

noa

obnoxias quisque de

fua aüorumque

falute

&

perfe&ione

follicitus ex ilia haurire posfit regulas.

Quurn

vero

mihi

perfvafum

habeo,

nullam

unquam rerum

cognitio-nem, quae

ad fines,

quos

fibi

licite

proponere

poteft

ho-mo, obtinendos

necesfaria

judicari

poteft, adeo

abicon*

ditam & tenebris a natura obvolutam

esfe,

ut non

in-dagari

&

ad

ufum fatis

luculenter

demonftrari

posfit,

fperare quoque

aufus fum,

viam

fapienter

quaerentibus

non fore praecfufam

inveniendi

ea, quae

ad

do&rinam de

imputatione,

illuftrandam

& fupra

omnem

dubitationis

aleam

ponendam

fufficere

queant,

meque

facile veniam

impetraturum, quum

ad

eam

indicandam

pauca

adfer-re conabor.

(4)

Im-Imputation© exprimere volumus rationem a<5Hör.es a libere volentibus profedtas coniiderandi & dijudicandi, utuc diverfam ab iila, fecundum quam aliarum

rerum effedtus

ponderamus. In illius igitur notione formanda ponimus

agendi facuitatem, intelligent! propriam> a cujus, qualis

confcientiae obveri'atur, recta explicatione tota de impu-tatione doéfcrina pendet. De hac itaque dodtrina follicito

omnes eae obveniunt diiiieultates, quae impeditam &

er-roribus obnoxiam facere folent viam ad principia

iupe-rioris intelligentibus concesfae naturae invenienda &

ex-plicanda, fed novis iiiique propriis audtae , inde exortis,

quod in nulla alia eflTedtus &

phienomena,

a prseftantio-ri entium ratione praeditorum naturae derivatos, verbis

ex-primendi ratione, exftantia adeo impresfa ibnt vefitigia

causfarum occafiones & campum fuperiori hominis na¬

turae lernet exfei;endi aperientium, quae nifi a causfis

i-pfam hanc naturam conftituentibus diiigenter ieparatae iuerint, in inextricabilem labyrintum facile inducere

pos-i'unt.

Forum, in quo fifamur, quando adtiones noilrae

im-putari dicuntur, vei illius notio, quae modo adtiones di-,

judicandi, quem per Imputationen) indicatum volumus,

femper adhaeret, occafiones & genefin a focietate hu¬ mana habuit, & ad iiiatn fen Tu

proprio fpedtat, Forum quidem dein in Divinum & humanuni, & hoc iterum in

internum & externum non inepte difpefcitur,

quorum fi

quis alterum cum aitero denuo eonfunderet, erroribus

tarn virtuti quam humanas focietatis

paci inimicisfimis

anfam daret; Ted fi quis, originem notionis fori ideae

im-putationis adhaerentis oblifcus, de adtionum in fbro Divi¬

do imputatione quaefiionem

inftitueret,

iJlamquealio

fpe-dtare crederet, quam ut efficiatur, hoinini

propofitos

fi-nes fummumque illius bonuin fine fincero virtutte

Audio

(5)

ob-obtineri nan posfe, vereor ne rem

explicnndam fine ullo

honeftatis lucro difficultatibus involveret. ldem quoque

valere putamus de imputatione in

foro interno fen

con-fcientiae , de qua omnis utilis & fincera

quseftio

eum in

fiη em inftituitnr, ut honeflatis & virtutis notionem de-pravandi iliiusque

rigorem

diuiinuendi

omnis,

in

qua

pronum plerumque

fertnr

ingenium

humanuni,

tolla-tur anfa.

Non noftrum esfe voluimus has pertratftare

quae-jftiones, ad honeftatis ftudium firmandum & ab omni

corruptione tutuin

praeftandum ipecftantes,

quas

forma

a focietate humana mutuata proponi posfunt

& folent.

Sed iilis remotis, fupereft tarnen 1*t amplum

disquiren-di argumentum de

fundamento legibnsque

imputationis

in foro humano externo, in quibus eruendis

noftra

qua-iiscunque verfabitur opera.

An jute alter alterius

atftiones

imputare

posfit, fine

erroris metil coiifcientiae unius cujusque, qui fe

aliquid

rebus & brutis animantibus piteftare putat, nec omuem

confulto ager.di ficulratem fibi

denegat,

jndicaiidiim

i

e-linquimus; quae enim

de

libertatis

reaiitate

metaphyfice

difputari folent, in

prasfenti

rerutn

fcena,

tibi

extra

confcientisé ambitum evagan non licet, nifi

agendi

mate·

riam & inftrumenta lina cum agendi incitamentis

&

re-guiis omnemqué inter

homines

focietatis

communioneni

tollere volueris, nullam habere posfunt vim.

Qui

tne-taphyficis

argumentis

fedudlus,

liberam

rogitantis

indo-lem negaverit, vivere tarnen

&

agere

defineret,

nifi

in-ftar libere agentis fibi confcius

föret.

Fieri

deitide

non

poteft, ut, falva

hac

eonfcientia,

fe

honeftatis lege teneri

& confilia & acliones fuas aut ad iaudein aut ad

(6)

4

ii hunc ad legem moralem

refpe&um,

qui ab

imputatio-ne a&ionum ieparari nequit, confideramus,

eundem in

dijudicandis aliorum a&ionibus, diverfum esfe ab illo, cui in propriis. imputandis confiliis & faeinoribus

inhae-rendum fit, facile perfpicimus; qui

enim immediate no-ftrae voluntatis motus mentisque habitum unde

profeéti

fint intuemur, ad internal« indolem alieni confilii

media-te tantum & ab externis, iisque baud

raro ambiguis atque iiiilaiibus fignis, concludere posfumus; & dum in

judicio

de n^-bis ipfis in foro confcientiae vix erramus nifi erra-re ipfi voluerimus, in aliis judicandis

in perpetuo

er-randi periculo fe verfari eo Juculentius quisque videt,

quo

majori

follicitudine fe fuaque honeftatis regulis

fub-mittere curat. Moveri hinc, circa jus aliorum aéliones

ipfis imputandi, posfunt quseftiones, quae baud parutn difficultatis fecum ferrent, fi juftae imputationis

regulas

a cognitione alienae mentis,

Jibereque agendi facultatis

poteiiate,

quae illi in agendo adfuerit, dimetiendas

uni-ce haberemus. Crefcere quidem

rerum in humana fo*

cietate ufu & experientia, aliorum conjeftandi mores

jnternumque alienae mentis habitum perfpieiendi peritia,

& interefi: noftra, ut iilam augere ftudeamus; vereor

autem, ne hoc ftudio parum juvarentur humanae res

nifi adesfent regulae, non probabili conjeétura

, fed certa

Scientia & extra omriem dubitationis aleam

pofita, asfe-quendae, quse conquifita & experientia augenda de alio¬

rum confilio mentisque habitu

cognitione rite uti

doce-rent, &

jus,

quale homini tribui pofcefi:, aliorum

a&io-nes ipfis imputandi definirent.

Ad has igitur regulas rite eruendas &

explicandas

prsecipua, me

judice

tendere debet de jure imputandi in

foro externo defmiendo cura; nec ulii dubium esfe

ar-bitror, illas aliunde ori§inem & robur non derivare,

(7)

Β

quam a

finibus,

qnos propter honeilatem

ilbi propofifcos

haberej debent homines. Hi vero fines, quorum causfa

imputandi facultas nobis concesfa eil, dnplicis funt

gene-ris, alterum pertinet ad fecu ritatern & tutam

jurium

in·

ter homines ufuratn, cujus gratia in focietate civili Ieges

& fora praecipue conftituta funt, & juridicum appellari:

potefl, alterum

jus

quoddam infpeétionis iii aliorum

ho-minum mores & coniiiia fecum fertj ut ad mutuam correélionem: & honeilatis imperium inter homines tuen-dum & roborandum, quantum fieri

poteil

conferatur,

& morale vocatur. Utrumque hoc imputationis genus

fuis definitur regulis, pro diverfitate finium diverfis & non fine focietatis humanas detrimento confundendis.

v.

Praecipua

de imputatione juridica, quseftio,

poftquam·

in Civitates coaéli funt homines, fpeftat forum

civile,-cujus eft cavere, ne alicujus

jura

laedantur. In

fancien-dis legibus in hoc foro applicandis Legisiatori eo majori

jure aftiones legibus vetitas imputabiles cenfere licet,,

quo certius a

juftis

imperii civilis fundamentis elici queat,

unumquemque qui

jura

inter homines legum ope farta

& tefta fibi poftulat, fe ipfum conditionibus, qnibus

fu-blatis, Jeges nihil valerent, deiiberato confilio fubjecisfe,.

& declarasfe, fe aétionum , lege prohibitarum, quae a fe

profeclae funt, haberi velie auélorem , niii ipfe fe

infon-tem> esfe idoneis argumentis coram foro probaverit.. Et quamvis in legibus ferendis difFerentiam inter dolum &

culpam, diverfosque culpse gradus perperam negligeret

Legislator vel eadem poena imprudentern & noxium multaret, id tamen fecum fert leges propter fecuritatem

rrutuam ferendi ratio, ut unamquamque Legi contrariam

aftionem confilio

fufceptam

judicare

& Legisiatori &

Ju-dici 'iiceat, donec reus ipfe fufTicientes ad culpam levan·

dam attulerit rationes; quare etiam uec igporantiam frve

(8)

e-6

4egis illa fuerit, five efFedluum ab actione vefcita prove-nientium, neque res circumilantes, quarnm vi ad

deii-ctum patrandurr. adlus fuerit reus, ad illius excufatio-nem admittere posfunt leges, nifi fibi ipfis

contradice-rent. Sufficit in foro, de quo heic loquimur,

juridico,

ut extra dubium ponatur , delidtum, re ipfa commisfum

, reo redte attribui. Sive conlulto patratum

fuerit

ilve non,

amplius legum non eil quaerere, quam ut apertam &

tutam reo ad fe coram jndice purgandum & culpam

le-vandam concedant viam. Sequitur hane in foro juridi¬

co peradlam Imputationen!

poena fonti eroganda, cum

ver o nulla puniendi facultas Civitatisjure

comprehenden-da concesfa haberi poteil, nifi quse ad publicam & pri-vatam fecuritateni tuendam necesfaria fuerrt, ad hane

necesiitatein dimetienda quoque eil gråvitas poense,

cui-libet dilidlo lege conilituenda, adeo ut quo Civirati &

juribus in Civitate tuendis perniciofius fuerit commisfum

crimen & quo perniciofior ejus Audior, eo etiam gravius

pleclatur, quamvis, fi leges hane aequitatem minus

ferva-verint, de injuria fibi illata queri non posfit is, qui con¬

tra leges peccaverit, quando poenam delidlo femel con-ilitutam fubire coaclus föret. His praeterea ii addatur

Legislator? in omni lege ferendo necesfarius ad hone-ilatem ,

cujus

causfa jura legibus farta tedbique

confer-vanda funt, refpedlu.s atque inde derivanda in poena

fon-tibus fancienda regula, quae jubefc, ut quantum ratio fe-curitatis permittat, in cenfum quoque venire debeant

causlae- ab iis, quse ad animum delinquentis corrigendum

facere posfunt, petitae, habebinms indubia & ambiguitate non obnoxia principia, ad quorum normam omnis in foro juridico imputatio fieri <St effeclui dari debet, &: nifi valde falior, quse in Juris Confultorum praxi circa hane imputationem oriri posfunt diificultates, vel Legum

(9)

im-imperfedlione vel ignorantia Judicum fublata »

evanefee-rent.

Sed paucis quoque

indicandum

eil, quäle fit jus

imputandi in foro inter homines natura ipfa conftituto, quod morale vocavhpus, in quo oiune

jus

diredfce

hone-ftatem, iJiiusque in focietate humana imperium internum

angendum & conftrmandum, ipedlat. Non quidein

abfur-dum föret contendere, unumquemque hominem ipfo

fa-fto , quo fe aliis octrirs refpiciendum esfe

poftulat,

ac

res rationis non participes, & amorem atque ftudia alio-rtiin in fe fuaque commoda convertere cupit,

concesfis-fe, ut auétor confiiiorum actionumque, ad honeftatis

nor-inam dijudicandorum, quae ab ipfo profecbe fuerint, ha-beatur, idque vel laudis vel vituperii, quod iisdem com-petere posfifc,

fibi

refte

tribni; fed concesfam fic aliis

imputairi licentiam male interpretaremur, fi eandem eo-dem rigore valere exiftimaremus, ac iliam quae foro

juridico

competit,

feilicet

quamprimum aélionem lege

ve-titam a quodam

profe&am

compertum eil, tum quoque ftatim eandem c onfulto fufceptam judicare, nifi aliud a

peccante pfobatum

fuerit,

iicere; nam quam Civitati, ne

finibus, quos diredte fpeélat, excidat, concedendam ipfa

necesiitas fvadet, licentiam, privatas, cujus fecuritati

pro-fpicere civitatis

eil, fibi

non arrogaret, nifi honeftati,

cujus legibus fe fuaque omnia fubmitrere debuisfet,

va-lediceret. In foro igitur, in quo alter alteri, eidem ho¬

neftatis leg! fecum fubjeélo, ad eandem legem imputan¬

di & vitam moresque fuos examinandi jus concesfisfe

cenfetur, iniqua esfet, finibusque futs contraria impu¬

tandi facultas, nifi iis adftringe*etur regulis, qu?s a

fin-eero tam fuam quam aliorutn honeftateru promovendi

(10)

ftu-ftudio, fponte nafcuntur. Sed nobis fufficiafc earnm

in-dicasfe fontem; mentis purse de virtutis ante omnia

flo-re follicitae, ab omni iniquo fui commodi & laudis ftudio

alienae, fuseque defidiae alienarn praetendere abhorrentis erit, easdem invenire & ad totum vitae focialis ambitum Ita applicare, ut crefcat &, quo ipfa fertur, virtutis

ftu-dium, & numerus eorum, qui virtutem amare & cole-fe fciunt.

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :