ERICI RENATI

Full text

(1)

CT)_ • /iT DISSERTATIONIS ACADEMICÄ DE

PHILOSOPHIA

RENATI

CARTESII

C1R.CA

EX1STENTIAM

DEl

PARTEM

PRIOREM,

Ex Indultn

Ampliffima

Facultatis

Philofopb.

in Illiift.

Upf.

Athen.

Sub PR^SIDIO

VlRl CELEBERRIMI

DOMINI

Mag

ERICI

ALSTRIN,

Log & Metaphyf, Prof. Reg & Ord.

Publica Literatorum $r<m exhibet

NICOLAUS

GRANBAUM,

Medelpad,

In Audit. Gnft

Majori

d.T/Junii

Anno MDCCXXVlf.

» HOLMl/E,

(2)

S:x R:as

M:tis

MAGRE FIDEI VIR

O

CHILIJRCH.jF,

Perilluftri atque

Generoliflimö

Baroni,

DOMINO

BRODE.RO

RÅLAMB.

Domino meo

Gratiofiffimo.

PErillufire

mine

Gratioßßime,

Nomen

Tuum,

non

Do*

mi¬

nus rerum in

toga

fago

prudenter

ac

for

ti

t

er

gefiarum

glo*

ria->

quam

Generis farna

&

fflen-dore inclutum5

buk

rudi

opelU

prafigere aufus fum.

Valdevereory

ne temeraria nimis "videatur hac

audacia. Sed

Jfem

"venia

fack

Gratia illa Tua

prorfus

ßngularis

(3)

cm&hy

ettam

in

pulvere

natts,

ob-viav

Neque

mireris,

Perillußris

4tc

Generoßjfime

Domine,

7770

,

f/Vc^

Renati

Carteßi

Philo-jophemata

, #0#

jußirmiffe;

qmmadmodum

nobilisßmus

piBor

cfimanthes>

ingentis

Oyclopis

magni-tudinem parva

i#

tabula

expres-furus

5

pollicem

duritaxat

ejus

(quem

Satyr

t>

juxt

a

piBi

5

thjrfo

metirentur)

penicillofertur

adum-braße

:

ita

ego

in

hacce

particuld

acquiejcere

coaBus

Jum

,

partim

ingenii

y

partim

rei familiaris

an-guftia

interclufus.

Patiaris

t

a*

men eandem

Interpretern

ej]e

men-tis

humdlimdy

qu#

femper

vove-bit 5 ut

vigeat fua

falus in feros

usque annos,

&

perennet

Fama%

quamdiu

genus

humanüm

fupereß.

Perilluftris atque

Generofiflöuni

r vs

Nominis Tui

Humillimus Gliens

(4)

S:x

R'X

M:tis

UAGUE F1DEI VIRO

Et

Cancellarise

Regia?

CONSILI

ARIO,

NobilisßmoatqueGeneroßsßmo

Domino,

dno

olavo

CEDERSTRÖM,

Maecenati Summo.

ANnus

tus5

Generoßßime

jam

vohitnr

Domi¬

quar-ne ,

pofieaquam Filiorum

Nobilißimorum

moderamini

memet

admovißi

■ memet^ quem

adverfa

fortuna^

o

hoflis

truculenti

fevi-tia ad extremas

angußias

detrufe-rat. Nulli

itaque?

potiori

jure->

bas

debeo

primitias

Academkas;

fiqui-dem :Tua

Aiunißcentia,

Genero-ßjjimeDomine}unka

affli&is

rebus

(5)

meis ara

reperta

eft.

Hac

effecit5

ut biter cetera, mente

pia

nunquam

1

fatis

celebranda beneficia

,

hoc

et-iam

fruar

otio

Academico.

Sup-plex

tantummodo contendoy

ne

Ti¬

bi,

M&cenas

Summe

?

diffliceant

munera h&cce

Academica,

nullo

fuo

afiimanda

pretio,

Jo/d

profesfione.

Votum

meum

ärdentifjmum

eft

,

eritque

fempery

velit Summum Numen ambitum Tibi

conferre

atatis

Ne

före

a 5

floreas diu

fojfes

in

Regis

Noflri

Qementisßmi

Patriaque prolixam

utilitatem }

&

GenerofiJjima

Fa-milia decusac

gaudium

fummum.

Nobiliffimi

atque

Generofiflimi

Nominis Tui

Cultor ©evotisfimus

(6)

S:aj R:ai

M:tis

MAGN£ FID£I

VIRO

Et

CUBIQUrAR

Nöbiliß. dtqfjenerofi[frm')DonimOj

D:no

SVBNONi

CEDERSTRÖM,

MiECENATI MAXIMO,

TOt

nigmtatis

etiam

exßant Tu<e in

documenta, Gener

me

be-

q-fijfime Domine,

ut

Tis

condigne

fr&dicamhs omnino

imparem

me

ej

fe

Jatear.

Cum

cwtem

nefas ejfe

ducamy

horum memnriamunquam

intermoriy

patere,

qu<efo.,

bas

paginas

teftes ej/e

perpetude me<e

in Te

Venerationis.

Vi-lijjimum quidem

hoc

mwutfculum efty

förbandpr<eflantiu,s

aqueo,

quodquon*

dam Sineta

Regi

detulit Artaxerxi;

verum

pneflantius

ojferre

nequeo♦

Reliqua

jiipplebit

Deus T. O.

M.

quem

fitppiex

veneroratque rogo,

velit

Tey

Tuosque,

Generofijjime

Domine,

omni-genacoronare

felicitatey

&

Tuam

&ta~

ternprorogare

in

annos

usq;PyliiJen

is,

Nobiliff»atq;

GenerofifTNom/T

ui

CliensObfervantifllmus NICQL, GRANBAUM.

(7)

Nobilisßmo

atque

Conßtkisßmo

Domino,

D:no

LAURENTlO

iTlERNMÄRK.

Judici

per

Geftriciatn

T

erritoriali

laudatisfirno,

Patroao

Optima

COram

bilißime

Tno etiam

Domine,ßßitur

Tribüftali,

Renat

Nö-

i

Cartefii

Philosophia.

Summt

Fa¬

vöris documentum

effet,

ß

Parideftus

inter &* vofta

Themidos

Vohmina

exiguum

nan

c'feeret

ur

locum, id efly

ß refpiceretur

ut

pignus

quoddam

mentis Venerabunda , qua pro Tua

atque

NohHi/firna

Familia

incolumi-täte perpetua vota nunquam

inter-mittet

calidisßma.

Nobilisfimi atque Cofifultisfimi Nominis Tui

Cultor Studioßflimus .

(8)

VIR

IS

PlurReverend

atquePrueclariJJimis

Mag.

ERLANDO

TÖRN,

Paftori in Jpubttttge/

Q5rdnfprcfa <Sc

^acfa/

meritisfimo, Patrono certisfimo.

Dn M

AGNO

WESLANDRO,

Paftori inUgUbö/ &

adjacentis

diftridus

Praepofito

graviflimo,

Evergetse

seftumatisfimo.

Mag,

ISACO

BIBERG,

Paftori in@eüdngfr/@unMn>alt) &0dtm

vigilantisfimo,

Promotori femper

venerando.

Mag.

DANIEL!

BODING,

Paftori ih ^dfrd meritiftimo, ut

Prsece-ptori

quondam

i

&

Evergetse

optimo,

ita nuncPatrono astatem

coiendö,

Hafce

lacubratjones,

cen

perpetua

Ve¬

nerationis & grati

animi

teftes

at-que

obfdes,

interp a votapro

fala-te Veßra

perenni,

venerabundus

smmendat

(9)

«RP.W

rip^Tcn}KtyTuSv

'^tagA.£iÄe

Arifioty l.ib,7«P$litiCäf.%t

De

Philofophia

Renati

Car-tefii circa Exiftentiam Dei.

prafatio*

QU«cunque

tem hutnanam

men-

na¬

turaliterperficiunt,

peaunovocabu!o

di-cimus Philofophi-^«5«/. de

*m. Hsec originem debet

ra-#V/>-

^//r-tionis lumini, homini a

Deo^^

concelto ; quod licet per lap.y^,*,^^

fumProtopläftorüm admodumtupnr. N*r. debilitatumeCefateamur;ejusTom.t.hb.+.

tarnen aliqua remanfifTe

vefti-1 • ' 1 Jon- de

gta, qusePhilofophi npofojyWftie„f. Prj,

6vSlK<yj^jrptoTtZ $l>7eco',«ffpMT«.? thef. 2+.

trtißtfJj. See, nuncjupant,

t$-chJ.^\*Jar'

n ' f- thiA Syftem.

ttaaturmonumcntamortaliumEth.U»

(10)

i.G*t-2 o

kiiDifr.zt.is.

ftupenda,

qux

opetantummo-dohujusiuminisintantum

fur-leriExercit.c.reXere faftigium* Namque

Meru2CalZ

Philofophia, ab

antiquiflimis

TertX. sjji.

retro

temporibus, fuos

habuit

Tbeohej.qu.cultores, <5c quidem indefetiös* s.MeifnPhii. Miramurfane ftupendam

vete-7eP PcT',o

rum*nduftriatlrtV

pervigile

ftu-ofillkr 1dium

>

certaminaque

gentium

DeoinLum.Sc virorum in addifcenda la-ifatur. re.pientiaj cum

nulla

pene

exfti-1r&I>Zxerc.j, t£rit natio, autpaulo eveftior

indoles» qux diffuftfc

Fruditio-nispalmam»nifu prorfus firigu-lari, non quxfiveric. lixe

Phiiofophia, concreto

conE-derata. & refpe&u temporis,

velantiqua, yelrecentior

eft.

Antiquioris Philofophix

fcru-tinium non minorem prxftaC

jucunditatem, quam

recondi-t, tam in fuo finu fovet utilita-tem, Antiqui quippe

(ermo-nes non ita , ficut antiqua

Diott.PrHf.o-Pharmaca, fpirjtu exhalato, rat. de Exil.v\m fuam

perdunt. Prifcx

Phi-*r*f''3*

loiophix mönumenta , licet

muta, mirabili tarnenloquaci«

täte, nonviventiumfolummo*

(11)

«&§ o §> ! dodifela & fälesaemulantur,

verum etiam au&orum, quo-»

rum favillat & urnuUe vix

fu-perfunt,

famam

cuftodiunt, <$p

ad feram transmittuot

poftm-tatem. Hinc vétuftpruh?

Ii-brorum le&io eodem fere

itio-do nobis prodefle videtur, ac

Ii familiär! colloquio

praeftan-tiffimorum töuus ahtiquitatis

ingeniorum» quorum

illi

mo-

v.éf*y

numenta funt, uteremur; &tefu

quidem

colloquio

ita

'préme-^/J^;

ditato, ut nön nifi optimas & Jele&isfimas quasque ex fui$ dci

icogitätiombuSnobis

declarent.introcl

«dHi-Äb ils autem prorfus

exhau-f

ftum efle vaftifiimum huncce

ZTr')nveni

Oceanum, necaliis quicquam,»ov.antiq-,<.

inquo

ingenii

periclitentur vi-

'■

stnrmii

res,reiiäuméfTe,neminempu-

phf-Mod'-&

tofacile aflerere , nifi qui ho.

fpitem ex literis

retulit

ani- t*w

mum. Quaritamcunqiie

enitti

Andrea

as-impendantcuram&

indüftriam

fert- Metkod.

expoliendis difciplmis

lagacis

limi etiamfcriptores, omnibus yer^riesPytr

tamen numerisabfplutampro-lof. Natur, mittere nequeunf

Panfophian,

Preleg.

(12)

4 «&t o gg»

orman. Ten- cumnusquam

ingeniorum

tan-tam. rhu.de tafitfelicitas, ut omniumre*

Theoi. cart.rum & inventorum

copiam fic

^'* fola

posfideant»quin futura et? lam fecula aliquam laboris pro-vinciam,inexcogitandis novis»

habiturafint. Hincjureeorum

improbamusmorem,qui

Neo-terica qyavis inventa

refpu-unt; &nihrl fuo laborefuaque

cZ"J

aJ. «dufttia

d'gnum arbitrantur,

proCartefcj.nl»

Suod ipfiuS

VetUltatlS 3U-5./. Sturmiiftoritatem>Sc primorum quafi

rhu. Ecieft,hominum canitiem praefe ferat;

Tr

TxJ™'

Non

attendentes,

eam

efle

ve-«iL

st.ritatis

indolem

, ut prakribi

phjf%Reform.nequeat,

Sc

nonminus tempo-inPrdf.Eijic-rumintervalla,quamregionum

rtPunfoph,c,

pnvilegiafupergrediatur. Quis

'Åndwphi-

en*m>n1^

ultro

non

hßPart.Jpec,

fateatur»

PhilofophorumPrin-cieero hb.j,cipi» quemadmodum

Ariftote-Ftn* les apud

Ciceronem audit, ut homini» multa talfa&erronca;

utPaganq» multa impia &

pro-iana ; utPh|Iofophias inftaura-tori,multamahear&imperfe&a

excidifie ? Virum itaquenon

poenitcbit ingenuum, in

qui-

(13)

^ O s

busdam feroerudiri,quäetem¬

pore forfan immaturse setatis

nonitare&edidicerit; Necleni

eritopprobrio5quodjuvenis

in-veneritviam, quam

prove&io-resIruftraqusefiverintjfiquidem

indecrepita hacmundijetate

fi-miles fumuspueris,qui,

Gigan-tum humeris infidentes, longi-us,quamilli,prolpiciunt. Fac

enim adolelcentemmundi aeta-temmagis valuifle ingenio» eft certehsec fenilisexperientiaar¬

matior: Utpote quae

antiquo-rumplacitis, recentiorum

ad-junxit experimenta, 8cquasnon fuafolum, fed & Patrum pro-fecit diligentia* Solius itaque veterisfapientiaeprseconemvel

hoftem agerepublicum faftus»

vel fobolesillius» infaniaeffet.

Interea, ut inTheologia

anti-quitas > fic in Philofophia

no-vitas celebratur* Ulteriusfå¬

netentarem vaftum iilud

ma-risPhilofophiciaequor,ni

cym-buljemeaetabulata, infirmis

ad-a&a compagibusi

extimefce-rentlitora latentibus fubinde

fco-Carprutar, rhilof. Uber» inpraf. Ver-dries Philofy Natur» Pro-leg, 5»'/• /tf-MeibomiiEp. dedie. adHu-etii Cenfur. Phil. Cartejl Balt.Beb^eri admcnif\ de Phil. Carte/. fetf.S. f-7»

(14)

é 4|0|»

fcopulis

infida,

imrnitesque

Pe-lagi voragines

Sufficia

hic

notaffe, Philofophiam eidem,

cuiceterahumana, fatorumle¬

gi fubelTe, Ut enim

in terris

nihil setetnum ac ftabde 1 led

cundtaVariis rerüm

viciflitudi-nibusobnoxia, incrementa

ca-piunt, dein

vigent

flqrentque,

jäc tandem decrelcunt:

ItaPhi-lofophiadebitönonlemper co-rufcat

fpiendore,

led luas quo-que patituf

Écclipfes*

IlliuS

etiam ar va dumetis interdum

äc vepribus

fqualent,

Tefta*

tur hoc, inter alia in numera,

fan&isfimum iljjutd

^hÜpfophias

piodor^^

delubrum» Athens» quondam

Sicülorüm de Romanorum ad-fiß

'n.deo-

miratio,

&

nobiliflimum Orbis

rat.Hbj.c.n.terrarumGymnallum.Teftatur

jtidin. hl2 hocruinaOccid.entis,&infecu|a

|;|^«barbaries

;

nt

taceam.immane

rUcciT^ß.

illud Tyrannidis

jugum, quod,

stud: Mic.longaahnorum ferie,gens

illa

Gaffend, Ex-Scholafticorumbajulavit.Hinc

erctt'^dd-Vidémus,nön

modo

illius

effati

pliloß

Nat

voritatem,

quo;Lucanu&

rerum

i

ij*

teftatur raundanarum

(15)

<é§ o la»

tatem: fummis negatum ftare

diu; verum experimur etiam,

Philofophiam non omnem

prorfus refpuere

reformatio-nem, quse obftetricantes

at-quedäfculapiasprsbeatmanu$>

in repeJlendis ignorantiaetene¬

brisj &reficiendis

expoliendis-que iis, quas interitum

velmi-nantur, vel limam exoptant

ul-teriorem.Hacinrefi

viri,doftri-na& meritis in Rempublicam

Literariaminc^uti,unquam

dc-fudarunt, recentiorum certe

in numero non ingloria

prs-liatus eftprsliaMente <Sc Gente Illuftriflimus Renatus Cartepus,

PhilofophusGallus.

Hicenim,r^

Andrts.

methodofingulari,

inDiphthe-^,.

metha

ris & manufcriptis codicibuscir/.r.^r./» Deiantiquisfimis, inpatulo dc

grandi

fyftematis

mundi

volu-minej tabula mentis,genui¬

naPhilofophis quaerere

decre-vit Elementa» difcutiendo

So-phismatumtricas, quibusnatu¬

rs are a na

prioresPhilofophiin«

volverant»&velutsnigmatum

(16)

ce-# «ei o

tiraPhilofophisemcmbra, quae

Philofophusnoüer fibi

reftau-randafumfit, eminentejus me-ditationesMetaphyficae de

Exi-ftentia Den Ceterum hae

va-riis variorumjudiciis lunt

ex-ceptac; fubiit quippe

quorun-dammentesdubitatio, num

in-genue an per infidias

philofo-dtDeopharetur ifte i^y\äficev;

num

Re^E^rj

*'J(,WaTec

*ua diriget in

fcientia-q.22. vuler.rum

reparationen*,

an

Theolo-m*x. lib. 7.giaeejusque principiorum

ever-€.2. Sturmis(ionem?NonnulH

Phifofophum

Thtlof.Ecle<f.qUaß fapientise humanse

terre-qT 'vid.Re.

&re quoddam

Oraculum

fufpi-vii' scriptaciebant» quemadmodumdeSo-^nti.cartef crate Ioquitur Valerius Maxi-paßm f &muSj &, Stagireae Tyrannidis

r.Zt

reje(fto,Perronico

domi-Tob. natui colla fubdebant. Aiii Parker, deiterum contendunt, eum fua Deo&c.di/p.philofophandiratione ad

bar-3lafl'rh

^

bariem

Scythicam,

Enthufia-Huetii cenj:

ftarum & Ethnicorum

ducere

rhii. cartej.caftra>onanemde

NaturaeOpi-c.s.q/.caffice fcientiäplane tollere,nulla,

fend.Dtsqut-njß(ophiftica,proExiftentiaDei

ftt.Met.cont r ^ Fc , ...

c*rt.».3.vo*7Xgumenta

adferre, fuperciho

(17)

Pytha-4R o I* 9

Pythagorico fuis

dogmatibus

np.T.r. Dijf. majeftatemconciliare, fibi au•

filett.Schooc-temviamad ingeniorumtyran-*•"

ad™'™n-. , n ö A method.Cart.

nidem fternere. Quid ? eum^^ . innumerumAtheorumreferreieichnertiiA.

quidam non

verebantur»

HsecßsAudyßl-funt,qu£eanlampraebuerehuic,

l°g-+-

Erät-3>

de Philofofhia RcnatiCartefii

cir-ed Exiflentiam Det*disquifitioni*^)nCtirtef.

ubi duo imprimis confiderabi-Poroms Spi-musmomenta,i.Ideam, i Du-»^»w de

bitationemCartefii, Priori im-teé}f+-Mcr*

r ^ pnch.Metap. praefentiarum contentu lof. de im-CAPUT PRIUS. Z"'-De ^

Idea

Renati

Cartefii.

§• T.

Duo

pro

praecipuc

Exiftentia

argumenta

Dei exfua

Idea deducit Cartefius» Verum antequam horum

in-ftituamusanatomiam * aliquid

dicendum videtur deTheolo-w;<tichii7%*>

giaNaturaliinfita»cum Carte-olog. Pacißc.

fiani fuis Ideis eandem

fignifi•Thef

132.w.

carivelint.nequefollicitus fue-F*ter,m*""'l A 5

faVinite.Thtß

(18)

to «B| 0>

Cartef;eap.4.rit Cartefius in ejus exiftentia

cfH&jlj,Wiiitiprobanda, Quam vis autem

d./I. de nefasefTearbitror, in Problema

Lart adprob. .. , n.

Exiftent

Dei^[alecticum

conyertere

veri-c.i cier.tatis per fenota:Axioma,quale

defriesExer- * DeUS exißit * HominUHl

tit.Ration.dt

tamen impietas* vel

quorun-D^vEx^si

^am

ingeniorum fcepticorum

levitas, varias ad argumenta pro Exiftentia Dei exceptiones & confinxere,

at-quey inter alia profana

hujus

Palaeftrae molimina , Theolo-giam hancce innatam

traduxe-runt. ; Excurrentes quippe in Spineta Scholafticornm, vide*

mus quosdam eorum a verita-tehic efteremotiores, licet in-gentem in hoc campo

conci-tentpulveremftrenuiilli lufta-tores &andabat£e. Necdifficul-tåte catet certanotareveftigia, _

„ ideft, perfpicere, quse

fingu-yo.Ad.Ofian-. *.- * ,. *f , °

der de Nom..l°rum' in tam <hverfa

abeun-Dinin. £*./.tiqm, fit fententia* Dubiisple«

f.//. De zc^eraque involvunt>quorum eflet

Natur

menteshaefitabundas ferenare.

^w^r^Aliienim

apertenegant

hancce

Praleéf.The.JwXrytåy, ut Socinus; negat etiam

(19)

<&t o §S» M

«iam, &, rationumtriga, ne-rimpi. sy/t,

gativamfententiam

tueri

cona-

Mcfap.

lib.4.,

turTimplerus,cui

calculumad-"'*?

prot,l>

dunt Henricus de Gandavo,''

c,regor\,

PetrusabAlliaco,Mo!ina,Tan-

r^L.isial

nerus. Aliiiterum,ne apertevi retz_,Metaph.

olentveritatidtbitamreveren-7^-r-

&$>-tiam, dumNumen Natura no-

-f-fi#-*

arf-tum pronuntiat

ichola

Philo(o-phorumlamor,

diftinguunt

ln-r/Ww^.

ter notum efTe in ordine adfe, t), c,2,

u4ri-& inordineadnos;

PriusadmitrA'lih-2

r°~

tuntSvaretz&Vasque2,

poftef""1-*'

c A cap.itf. Fo?.m

rius autem pratade

negant,^,^

de

fedu&ifinedubio apronuntia-i/nmortal.

a-to Stagiritse:

Nihil efTe

in in-

nim2.pag.jy,

telledu,quodnon

fuerit

prius

LociL'is(lc:r!~

in fenlu: cui, exPhyficainal-

b1!' Hun^tTtj

n ...

lib.2.c.i.Bhd-tioreslcientiaspraepoftereilla-dei inftitut,

to., Pomponatius

PhantafmataTheoi.

Moral.

&reflexionemaddidit. LockiusPart-2- c> vero, quem notat &

refellit^-f*

Buddeus, ex fenfibus & refle-Xione,ut genuinis

fontibus,

o-mnem cognitionem

humanam

derivat* Neque filentio prae-tereundum eft, quod

Philofo-*

phus

Malmesburienfis

Hobbe-fius hacinredocuerit; utenim

(20)

i* «ef o §e»

fubftantiam fpirituatem tan-Hobbeßi re-quam

a-i^ogüAov

rejicit,ita

etiä

i}iat.cap.yf,yociDeinullaminmenteIdeam

Eiem. deCive

parai]e|am effe exiftimat» atque

c.ig, Spitzel.*, „ r >

de

Atieif

e-"cotnnem

Numinis

lenlum,qui

radicaxd.ptamfirmo

fundamento,Con(ci-nc.r-arkerHSentia&Revelatiane»NaturaSc deDee&Pro-Gratia>nititur, evertit,

ut

Spit-Tefi

17

Jl

ze^us

>

Parkerus»

Roelius,

See,

Rod.in

Dijf.fais

*n

alterumhuncce

Epicurü

deRelig.Nat.oblervationibus, oftenderunt»

p.ty.Templer.Neq;invita veritatefieri

exifti-jdea Theolog.mam» ß}iac in claiTc

locentur»

Lexiat.rp.ff. .. ,

qüi legem natura expungere nitunturcalamo perverfo; quo

errore infe&um notat Tullius

Laciant. in,jj]e

Chriftianus, La&antius»

fc

Carneadem,

cujus fententiam

's^ydlli'u

füam

etiam

facit Szydlovius,

Vtndic.qu&ft. non animadvertens» quodpri«

diff.c.g. h.m« illse honeftatis litera fint

v7r'Zü:&N'JP&^iU^->

u<7r*

tS

i * oe

^dgTiJ/oJJ rj. «tJAäiS

oi^X@* OL-^jVXOtSyei^'

tlw'

o^fcUATH.Qu»

re<y£ CLJccv£T& (Jta-io»ä tv7rafyti$f quemadmodum

verba ifta Philonis adducit

(21)

O IJ

ill Quemadmodum

au-temAchilleo roboreevida eft

Exiftentia Dei,utin

eodem,ve-luti , tuto

ac-quiefcere poflitmens humana;

ita lolicite vigilarunt vindices veritatis, ne dogma hoc, de

Theologia quadam oinnium

hominum animisinfita , quod , . _

Chriftiano Philofopho

indeliJU

cus enedebet,explodereturabWÄ

canon.s.

amicis Stagirita?» Ejus enimsherioc.

Di-quod attinet axioma,mv\tiso-CHrfde Felie*

pus habet fulcris, quse genua

&Pa-"'återJt'

fuffulciant labantia, ne

colla-bafcat, judiceBartholinö : A-deirtefrbe.

theorumprincipiumeft,judiceo/-de

•****$

Sherloco. Neque

véritatem

aflequitur abfolutam, fed

te-1',

cundumquid talem; alias,quidcartefo.

ej^

fieret deobjedis (piritualibus,

Lcefcher.pr*-nec nonmoralibus, fub fenfum Theoloz> non cadentibus£ Nequepro-

c°ntr°

IndiJf%

. . . . t>, -i r- t • Prxnct.f.Or-bannt mancipia Philofophiae

Tentm

PeripateticseAriftotelem adtx-philof thepr.

perimentalem notitiam rerumhouats^n b-fenfibiiinm non reftrinxiffexam-Theoloz* i i rv . stcroam.F.!,

yw/41» addudam, prout innu-f# Peucet

(22)

i\ «g O g9>

Vogelfang!igelfangius.

HancTheologtam

piatribe dejnfitam>fivefubje&ivefumtam,

ide* cartej.

qUaeracüx& bafis

eft,

undeThe-'2'

logia naturalis

obje&iva

efflo*

refcit, tion a gentilium

indu-ftria? nequc ä

contemplationc

BaßiiiHom.<.univerfitatis, quas

Bafilio:

J.fo

bthexaemer. Åoy»X.Ce)y

,

tv)$ Jeoywrotk

nuncupatqr, ubi in

paginis

E-schmidHThe-lementorum clarisfimas legere

elog.Nat,Po-licetvoccsDivimtatis,d?ri

van-ft. p*rt. /. ; Hane, inqnam?

validilfi-ß&.i. \.s. mo a(jftruit ar umento

Philo-fophus Chriftianusj

quoddefu-mitur anatura raticnis huma¬

nas ,& teftimonio confcientias,

/Epim7«f5/.qrrup;raneum elTct défiderium,

Nat.pt.

f.^uo

omne genus

humanum

in

'scVmeriTbe-

Cognitionen: Dei

propendet,ni-elog.Mor.c.C.fi quodammodo

expleri

pos-ftchtii'fet; nifi ad Ensillud

excellén-sßoge tiflimumhumana cognitio

fefe

"dere;-

/

Quilibet

enim

^ ^

poteft

in le

déprehendere

ern-cacem quandam inclinationem

& propenfionem, ad

afTenfum

prtebendum ifti effato : Deus

exiftit, Et qubd homo natu¬

(23)

*ei'o§8>"

ralequoddam

habeatdi&ämen'Lefeh,

Orat. vel judicium non minusEthl-inaug'deo$,

cum quamLogicum,1 ° 8c confe-

l:%'

tn"rd\

T. injcr. Meiert

quenter remuneratoris ahcu-Fun^ rhtbf

jus, veljufti viridicis

cognitiö-p^/

Cen^

hem , iföxXjutiptifyas evinci

tur perredu&ionemterrörum

V'

°/w»

f. . . ,, dtJDasLum,

conlcientue in ähquod princi-Natur. repr.

piumexcitans Non enim

illi

E*ers. Wokc~

poffunt efle

ipfius

hominis,eos-nii Element*

demut fponte élicientisj cum

Pr^m:purt'

vitia fua obvelare, male *

2+

excufare omnibus;, quoad fie-parkerus de ti pofTTt , mödis ännitsatur.Deo&prcv.

NonpofTurtt elfe abaliis; quo-

D'JP (7-fec7-'7

ties enimocculta fcelera, quo-

f^'"£jer"t'

rum nulla ad: alios delata eft

notitia, mehtem quovis JEsccéjp12. Turre-velRhadaihantögravius, vel-t!ni

Theol.e-llcant acurgent? Quoties

po-lench*'loc-?

tentiamaxima omnem externa?

^Ltu'^s

Ibgis vim efFugit ?

ConfideraJnnai

tarnen furiarumverbera & tar-c*10. Cluveri

das ärdentesNéronis! irituere rt'tom>wft»

Caligulam, /Hfä. illöd vr«

Xviy.ua ; Minätus fuerit illocal^ul.sve, ccelo ^erbisv 8c cumjovecon

tenderit obflrepens Pantomi- Seneca de

lhis; ubitamenfulgurabant

(24)

an-t* «es ®

meantia tonitrua, capnt obnu-bebat (efe fub le&um conde-bat. Et hane vim confcientiae

ingenitam efte exinde probat

Tertu

-^ré>Tertullianus,

quod fueritante conf.schertz.

literas

&

Philofophiam,

ftudio

colh sintisc-Scexperientia acquifitam; cer-d*rt. £>#j.tei inquit, prioranima» quam

litera: & prior (errno,quam

li-ber:&priorfenfus>quam

ftylus:

Scprior homoipfe, quam

Phi*

fophusSc Poeta.

fJir, Pro hac denique

afler-tione militat (acra feriptura,

Rom I:<9 *o.Scn; 14* 15»

Po-ß jiA fmß fteriori in

loco

Gentium

Apo«

tLlmJuAoluSj

Paulus,

alludere

vide-tur ad tabulas Sinaiticas vel plutnrch. inRomanas-

Quemadmodura

N»m*.

Rjc-enim L«ges Vetcrum

tabulis

l"7»

»z*nfculjsi

folebant,

ipfaque

fic

c.so. infculpta

eftLexSinaitica>quam

propterea

rupices

paginas,

Sc

faxeum volumenappellat

Pres-MvU». debyter

Mafliiienfis;

itacordibus

Geiern. d*igentilium» quse

Tertullianota-ifk.i.Tertkii. bujsmuralesdicuntnr, natu- ,

(25)

«8§ o gfr ly

raliter & ab ipfo ifttivitatis

momento;imprefla fuit lex li¬

la, quocnonmodointegritatem requiritmorum»fedquae

prseci-pue in auctoris notitiam

cul-tumque ftimulat. Priori au«

terti inloco, aTheologia con-nata> tanquam caufla > infert

Theologiam acquifitam, tan¬

quam effcdtum apud adultos;

Et fic concurfuminterni

<Scex-terni commonftrat principii»

conjungendoutrumque»ceurei initium, ejusdemque

augmen-tum; utprius fit <p*recbvf in- ofiand. 4c trinfecemovens, Scfubje&ivc De0in Lura-tale> pofteriusautem

extrinfecum, Scobjedtive

con-currensprincipium.

Hincvi-demus omnibusinefie

quandam,ut, impio licet

feniu,^w^j.'

parcusalioquinNumini«

cultor^y^,ut.

Epicurusloquitur,qu3eTÖ^6yot-^.P*r'

AeiOtfTH$JucLi cC <£X.YIpvfjil(pVTéOfZ,^

r+ f t • r\ PYCTOtd* D?jv+

ut luo [tempore

docuitDama-,^^

^^.

feenus« PoftquamenimprimaD*m«ßc»M

fapientiae gloria vehementerorth.fid.Ubj

infufeata eft, aliquas tarnen re-

stUuß.deBel.

... #

■ i • /0C*t. Ctcer»

uquiaS) ut-luse voluntatis pr®-w/taeU^

(26)

i8 «&§ o §3*

cones? fuperefle

voluit

Deiis»

ne (ax*, illa rioXirixet difloluta

oberrarent?quemadmodum pe-cora, quaeNatura prona

finxit

6cventriobedientia;ne Cyclo« pumgens coelum terrse

mifce-ret, nehoneftas

omnisconcul-caretur.

Grot. deve. $ IV. Deindej fbut

Exiften-ritat. Relig.tia Numinis fundamentum

eft

chrifi. Ub./-religionis, ita huic

notitise

in-&Pac'ubU2

^t2e tribuendum

eft?

nontan-ccp.To'.^.'^tum>

<luoci?

dicente

iEliano,

Jr.ltan.lib,i .nemo fucile Barbarorum

ad

c.31, parker.dJioTYiTct.delapfusfuerit5

(fi qui

deLte0%PS^

fuerint, neque

multos

> neque fiff.11.

C'

magnos

Phiiofophos

fuifte,pro-Lattant.injl.nuntiat

Parkerus

)

fed

etiam

piv.lifa.c/.quod

nonnulli

Philofophorum

be ira

Detgentilium,

imprimis

vetuftifli-TheologiasGr£ecanic£e

Do-b'eor'. Huetii &ores, quos

Uli

JzoXcyw

di-Cenfur. phii.xere , rigidi fuerint morum

Cartef.c.g. cenfores? & virtutum

qualium-^opUtEv

cunque

cultores;

quodque

re¬

iz. 'adDiot*.jeda» ob

falfitatem

manifeftam>

oßand.Deusomni turba

illa

Deorum,quam

inLumtHat,confinxit c#ca libido morta?

(27)

«t§ P 8fr *9

lium, ad unius, variis licetno•Repr*fF*eK

minibus defignati, Dei cultum'-& de le£*

fefe componereftuduerint;

ad-eoutMinutiusFelixdicat,pofte

^iX

qucmpiam opinaii, aut nunc Chriftianos Philofophos elf.s

aut tunc Philofophos iuifte

Chriftianos. Hinc haud

Faci-le concipere poftumus

imma-nitate ita efteratas gentes, ut

eas nulla fubeatDeitatis fufpi-Lirfcbcr.trär

cio,quodcunque demum

nar~n°tTMol.prA

rent aliqui de Urorum

gente,¥C6",f'

Caribuminfulis,freti Magella-Crafll

niciaccolis,aliisque; fiquidemcontr.

libri illi, Mundus <5c Homo, o Mr*. mnibus patent, quorumlectio

ne cunfe omnino gentes De

cfi

fiutfrX

um efle didicerunt, difcere fal-awvcr/;colce.

tempotuerunt. Percurre quip-^.nt^

pe orbem , ab ortu ad

occa-fum, afeptentriönibus ad au- ?

ftrum; perluftra mente quot- s ..

v

quot antecefterunt feculä,

C

quotquotvigueruntregnajipla .. . »v ,-v

dcmum fcrutare barbarorum • 4

five luftra (ive mapälia: ubiL ' *

cunque homines inveneris, iM

continuQ religionem&Numi- .•

(28)

aö 4f o fr

Iiis cultum, ibi (aerificiörum

ritus,preces, Scc.

reperies

,

du

verfa quidem hacc

&

confufa,

åt in eo laltenr congruentia,

quodDeuseft. Srilicet,

omnes omnino hominesfubje&ive

ha-bcnt IdeamdeDeo, licet

inob-jc&o aberrent, non

fecus

ac

Si7ygambis , qua:

HephaHlio-hempro Alexandro,

vel

Ixioty

un.

qui, ut

fabulantur

Pogtx, nu-bera Pr0 Junone

ampledeba-iL."p.

%

3.tur,

Quareétiam

noftrae

re-suddei inß.ligionisThcologi

äcPhilofophi

rhu.Eci.t.i

ncgaht dari Atheos

metaphy.

partCcaps ßcc tajef^ fcJ|jcet fcrj0 &

PrtnotTh^i

*nanimo

convi&i

,

fine

confci-Pran.s.torrt entise ulla recalcitratione, per

jitb.Exp omnevitse tempus

exiftentiam

cr«pttTkfoi. fummj alicujus Numinis

ne-*/f*T^!sent»

fiquidem id

prohibeat

JEpiniTheol.oLvan}o\cytx

diei

pantocritici»

Hat. Part.1. Alias etiam homö beftiis

fimi-feft1 ,f li$, imodiabölis deterior

eva-HtaM.feafi.

dcret,

qui, obfervante

Voetio,

cftutIpeculative Sc puré

meix-potretiCogit ralcs non funt. Non tarnen

.^Ä-CumSptaoa,

dt

Atheo

-Nat. ut Poireto audit * hane

(29)

Theo-<s « II

Theologiam adaequatam eflesftno^ & dicimus. ncque curn

Pelagia~tbic.på*t.tt.

nis eo usque extollimus hafce

Prof<Jßii

7*

veritatis ftrifturas, ut fublimi

vertice fidera feriant > quod^r CafeUi

faciunt NaturaUftae, utpotcrtndic.

ca-Zvinglius, (qui

Herculem

Cy-f^^i1

C lm clopicum»Tbefeumprofanum,

^iurc.

*4.Mtéd?

« r ,. , . ...Domtust m

& alios, ad quös EvangehtRefM Ucl

mentio nulla peryenit, albo/.7«-.u. vd-acternitatis beatse infcripfit,)Wphii.Th*.

Marcus Anton» de Dominis><,/f<r-(r*m'^

Veigeiius, Curcellsus,

Cher-de

s*1*'

bury, & a'ii, Magna etiam^vwTJ-^. fufpicione

laboratPoiretus, qui

Trium init,

Socratem Chrifto comparat^

Möller.

fan&o fanftorum ; quae com-

Dif dee

Cur~

L1 L r cett*o

piratio quam

blasphema

Rt,

cuivis patet*

modo

oculis

Sc

burjd»verit.

mente

paululum

luftraverit Lu-

&Reliant.

cianum, Corn«Nepotem»Jan-r •/

roirct.

fenium,Jsgerum, qui

gtaphi.^^

ce Socratis depmgunt mpres.3 C4tf JJ Liu

Sed hane fententiam examina-daniTom\. rehujus loci non

eft.

Suffi-in pfi*dom.

ciatmonuifleeandem,nonmo-

c'"v~tm

doex ipia

veneranda antiqui-

''"^T

täte,explofam,adeout

Praeful Vw

r*rt.y,

Hipponenfis hosiquos

illibea-

decrdt.yte*

(30)

.11

_

•«$

o

$>

jinft«. detos

prsedicant,

Diabolo

man-Statu, Pur.cipatos5 pronuntiat ; fed

et-Neitnr hb.- jam

a noftris Theofogis

ener-vatam e^"e- *mo rejicit eårri

j

'd

an.

j^rquoque

Acofla, & communi

uicofla de Theologorum judicio

damna-procur.faixt. tampronuntiat decus

illudJel-Joh.Ger. Voffius.'

5-v- Vidimus jam

Theolo-"

'giam

infitam tirmo niti

funda-mento; ut autem propius

no-ftro nos accingamus inftituto,

progredimur in väftifTImum

alias difterendicampümdemo¬ do inefTendi Theologite hujus Tf>om.t. See.innatae. Scholafticorum

non-qu.j)+turt.i<nulli hane Theologiam nobis

a&u connatam alferunt;

qui-dam etiam Philolophörum,ma¬

gni Scaligeri prementes

vefti-Scaiiger. Ex-gia , Theologiam hane nobis

exen307^10.ineffe per modum /peciei

im-preßse propugnant , alii

ean-Mufk: intr.dem in potentia propinqua

inTheci c1 colfocant; alii autemrationem

il'Jt-e

tThe

f0rma'em

Theologie

qUSE-oiNu/.Exe'runtVä!habitu.

Accuratiorum

j S6 Calovt fententiaeft»Theologiamhane

Syftem.Theoi elfe uamw quandam

(31)

«98 o §3*

nitartii&habitui i*4\oyov,vel9

e-utloquitur

Calovins:

nonpro-Xitm-

Theol.

prie

habitualem5

Ted

x.«r'

AoyUvtalem. A qua fenten-Fechtii

iw?'.

tia neque abeunt*

qui

hane

mSyilcg.Dff.

Theologiamnobis

inefle dicunt

7

A/.

Graf.

per modum potentias pro

pin-neal'

rfcens

*

o- t F .. Controv.71r.

quae.

Srngularem

autetn

mut

cap%u viam Cartefius , exiftimavit-oßdnd.Deus

que

hane

Theologiam

nobis^ium

,Nut.

inelTe per Ideam.

Placet jta-

rePr-£xer'

*-queEruditorumJ,

adferre

r

did-ata

maogm.

c

The-circa vocemideaj, liquidemexoLcart. c.?.

hujusnatura,ut

loquitur

Hue-

syba inftit.

tius, tota pendet

argumenta-Bhn.Rat.p.i^

tioCartefii, Hane vocem

pri-c''3'

mum inter Philofophos

uturzcart.f.*.**

patamiuiile a

Platone,

tefta-tur Buratellus ; triplici autem _

. r rr BurattU. de

modo eam lumtam ehe, con-Concil plat ftat exAlcinoo, Apuiejo,Cice-

&^rißub.i

rone« CertePlato amLigue& ^tidnous de

obfeurius de ea locutus eft ;

Do&m>

rl*r*

linde, tefte Irenseoy

occafio

nem na&i funt Gnoftici fuaad-Srut.c.i,

fabricandideliramenta.

Obfer-

Iren.adv.Hit-yamus modo, num pervocem

Ideae tantum intelligatur

ima-gorei eorporese

oblata

menti>

an vero per eandem

denotari

(32)

*4 «&i O

poflit

quilibetinmente noftra

conceptus, five rei materiaIis

five immaterialis?Plurimi, Dei

Sc ceterarum mentium !deas» quse in nobis funt* nonaliter

comparatasefleputant> ac

ap-paritionesillas fenfibilesDeiSc Angelorum» quas olim fa&as

toiret. Cogit.fuifle facrae literce teftantur.

Kation, de sed

hujuscemodiMetaphyficos

fj0..

Claubergiusait fimiles efleGa.

nymedi,quiut narratLucianus,

cumprimum in ccelum raptus

eflet, non paflus eft fibi per-fvaderiJovem Deum efle, quod inftarPanis,quem folum Deorü

noverat,cruribus hirfutis non

Molleri nequecor*

■de

'Idrgum.nua

haberet. Et

hxc

ipfa

res

Cart.exide*eft, quae errores graviflimos

de/umt. c.2.dudum in totaminvexit

Pneu-^'r*'a

Ml

maticam,

Marefius obfervat

r£'

M,^/"Primam

& genuinam

fignifica-bcjqi+litxSMVizm

vocis

Idea:

hane efle,

loe.n. i[.7.quadenotat cauflam exempla-lit.c. Muföiifemrerumfaciendarum.Neque

wfttt. Meta-^iffentiüntMufasus&Ofiander»

oßldnZ's

3ui

dieunt, fdeas formas efle

tnLum.Nat.intra mentem agentis cauflse»

repr.Exer.2,nonquidem naturalis, fedübe»

(33)

«eg o gg» tr rar; quales funt homines,

an-geli&Deus» Dubitat autem

Wittichius , num vox Ideaj cauflae exemplari rerum

fa-ciendarum folicompetat; Exi-ftimatenim, fi originem vocis

attendamus,

primam&genui-namfignificationem potius elfe»

notionem quamlibet in mente

noftra,qua resaliquaeireprae-wittichiirhc

fentatur. Derivaturquippeaboi.racific.de*

quod non tantum

vidcrefenf-e-'+-fignificat* fed étiam transfer¬

tur ad mentis oculos, & pro tntelligtre ufurpatur.

Quod-que

Idea

nonlemper

tale

figni-ncet reprsefentamen in mente,

quod proponitur ad

imitan-dum, fediriterdum

qualecun-que reprarfentamen Theore- BrU%n.sf%dt

ticum, exVofiio etiam proba Cogmt. Dei

re nititur Johannes de Bruyn.Nat. Dijfi.t. Interim, quiin hifce caftrismi Dia-Jitant,

ÅvyifMX'*'wrpuuM,^*.

ut, flquis hane vocem fuperVolderiDijp. ftitiofe reformidaret, unicui- Phil.contr.A-que liberum relinquant, aliamtheos J/>. '<f.

fubftituere, modo de

huuic"rteß

Ft'-conlletvi; liquidem nomina

°*ft[

jion naturaliter , ut fumus

(34)

i6 «5§ o fr

clauberg.Pa-igtiem? fignant? fed pendent

raphrafts i» ab arbitrio & |inftituto

huma-Medit.s.lea.

, fatentibus id

etiamOlian-5.

leéHs

^ro

& ■fåpin0'

Neque

veritas

oßand.

Deüsa

vocabulis tota pendet,neque

in Lum.Nnt. vocum diverfitas ftatim inlert rePr-Exerc.\diverlitatero cogicationumj A* jEptmLegte.jjas (3ajjus & Germanus?

Ko-mmus åc Svecus? diflimilibus

utentes verbis? diflitnilem

et-iam de Deo formarent

conce-ptum.\ Aliud Nomen? aliud

carteßiEpiß.Numen. Ipfe Cartefius per

T.i.Epiß.f^ j^Jeam fummatim intellexit

fecund"'

C^'

9uu£tu*^

*n

cogitatione noßrazter*

met"del.

'

far* potcßi vél? utloquitur ali¬ bi ; Idee nomine intelligo cujus-libet cogitationis formam illamy per cujus immediatam

pereeptio-nem ipfius ejusdem cogitationis

confeius (um. årc.

C*rtef?>?>*- §, VI, In hac fua Idea duo

»/7'PMedit'%

confiderantacdiltingvunt

Gar-dePrim.Fkn.^hus ejus difcipuli, mate"

cUuberg. defiaie, fcilicet?&formale^vel?Ut Cognit.Dei& aiiiloqvuntur, formale åc obje*

4°%'jX*r'7'

ttivum , illud conftituun't in

o-\foh.deBru,\n .

Dijf. de Cog.peratione mentis,

hoc

in

ima-DeiNatural:gine rei cogitatas, Ab illa

ni-mf.üzy.tb^

Kil

concludi ajunt> hoc

(35)

«öS o |e» »7

tem inchidere repraefentati-cartefadobj.

veomnémpofitivam

perfe&io-nem fine ullo defe&u ; ejus-"****

^>nJ'r

modi Ideam efFe Dei quafi pi-

£

^

duram; Deumipfum,non

qui-

Grand

Jfol.

dem Formaliter, fedobje&ivejfro cartef.c,

inintelle&u exiftentem. Rea-'7•»*•

litatemeßeobjeftivi exindepro¬ bare conantur, quod, quem-admodum Deus ab aliis

Enti-tibus quibusvis

infinite

diftat>

ira. non minus in hominibus

] deaDei abaliarumrerumIdeis

omnibus infinite diftet. Per

qüodautem

difFert

una

Ideaab

alia, e.g. quod una

reprxfen-tetDeum5 aliaDiabolum, una

Cerberum tricipitem* alia

Em-püfam uno pedei una

Sphin-gem,

alia

Hippogryphes

; per

co»f.

cU»b>

quod, inquam, ita

difFert,

non

L"t:

Exer-eft nihil. Nam non- Ens

ne-.. . r l.C.dtjP,-f.(SO,

que discnmen facere, nequeLeGrandi.e.

conveaientiam conciliare va-cap./s.Bruj»

let; fed aliquid reale in

ipla

Reß-Idea, quod non

pröfieifeitur

reälimentisaftu,feda

perfe£H-{^

^ ^

one obje&iva; alias

nobilior

non foret idea vel eogitatio

(36)

tS «S| O gg»

de fidere ccelefti, acvilifllmo

terrse pulvifculo.* Pergunt

ßdrtJePrim.deiiide t Jdeam Dei infinitis

rhil.Medit3, ejusmodi

perfe&ionibuscollu-ciau^

Pdfa-ftratam anobiscauflatamnon

fhraf.utmed. ^ r . . r

S n e"e» 9Ul "nltl *umus 5 nec a

nobis effi&amedepoffe, colli-gendo & ccmponendo per-fedtiones fparfim exiftentes»

quemadmodum Zeuxis >

ima-ginem Helenas produ&urus*

fecifie narratur; hoc enim in-dividuam omnium

perfe&io-num cogitabilium unitatem non pati : fed eandem» ut

il-luftrisfimam intet tot

cogita-tionummyriades? Deum a

no-fcere audorem, quihane

de-am9 veluti fui notam 9 nobis

creartdisimpreflit; non aliter

acPhidias ftatuarius9 cumMi¬ nervas fimulacrum in arce

re-ponendum coagmentaret9 in

medio ejus clypeo imaginenj

. fuam expreflit

9 & latenti

ar-inmed^Lij.

*

^cio

*ta

de vinxit

fimulacro,

eximere indeeamutpofletne¬

mo9 nifiipfum diflbivere

vel-letfimulacrum» Hane

demon-'

(37)

«ef o & »9

grandi Methodum certitudinecartef vr&f

cum quovisEpicheremateMa-'» Medtr. de

thematicorum certare, pofTepf!m

ph.'l^*

.n. —, r WitfichttThe.

cxiftimat Carteiius, neculiamolo^Pac^(

viam humano ingenio patere,,/.,^.

ni

per quam magis (olidse atque^r.z?$./>£Å.

inconcuflfae inveniripoflint ra-loI-cont ^tbe. tiones probandi Exiftentiam

Dei; fine qua,ex menteWit

tichii, per contemplationemGrund.^/,

operumin Dei notitiamyerye-treC"rt-*a7* fiirenunquam poflimus, fiqui-

BMr?"?'

p-demfundamenii loco fitomnis,

nt°lc

quamhabere pofliimus, de Deo

ir*h.dcbr*v

& Divinis feientia:, utvoluntspei*. pkil.

Volderus, Regius, Le Grand,vef- V*g-Burmannus, de Grav,

Allingaclaui>%

de.Co'

&c. Et hoc primum eft

argu-^'

"

.

Jr- i- »/i ■ • Noft-Exer.f,

mentumGartefiiproExiftentia

Mfnga i»p.

Dei, quod brevitcr fic propo-rotdUufi.De-nit Buddeus : Cum omnesbomi- e*d.t. Bud-nes Ideam rei infinit*& fumme

de'

^hei'

TJ°ef

ferfeff* in mente babeant , illa

^

superfiit

v tro IdeaaHunde, quama rein-p,^,

finita tffummeperfetta,froficijei

nequeat\ fequitur rem infinitam

fumme(orftftam% id efiy Deum% exifiere,

(38)

10 «Sg o gg»

§.VII, Verum » quod

pu-snum hoc attinetargumentum»

obfcrvandum eft».vocem Idese

nihil aliud fignificare , quam

Huet'ü ce»f.Stoicorum evyOYiucc, five a&um rhil.Curt.c.i.mentis,

qUo objedtumaliquod

r/ef

S2rexhibetur

at4uereprseientatur*

/Je AtheiC&Licet itaque objedtum res in-super#. c./.finita de fumme perfe&a fit,

Btuid.i»-ipf£ tarnen Idea finita eft de

■jht.Theoi.Do-impCrfe(cjat

infinitum obje¬

kt'' 2*&um

ab intelletftu finito non

nifi imperfe&e de inadäquate

concipi poteft; manet

quip-pe immotum, quod incompre-henfibilitas fit de natura

infi-niti in relatione ad finitum;

quod fit de ratione

intelle&us

nniti, utmulta non intelligat,

de derationeintelledus creati»

Mejeri Fund,ut fit finitUS« HinC «TOTTOf

vhdof. Part.efpe exiftimamus , Entitatem

ullam creatain homogeneo

re-Fr. svareti',prasfentaminenobis ofterre

Ma-Dij]>. ✓w^.jeftatemacNaturam Dei

ejus-T.t.diß.y.

queperfedlionescogitandas at-,que cognofcendas» quia tale

reprseTentamen non poteft

in-telligi, nifi perconvonientiam

(39)

uni-'<Ü

>

gä» 3»

univocam in ea formar rinde

ratio repraefentaminis &

fimi-litudinis sftimaturo Hsc ta¬

rnen nön pönunt

h

kévttLths

cognitionerii Dei i neque ma-Lafih. Ptmü

riibuslitarit Höbbefii; iédno-T eoi.Pr&n.i.

ftrs nosimbeclllitatis

commo-nefaciunt. Diftingvendum

e-J*eret*

nim hic eft inter concepturri1^.

'xzT&Xri^etä& 5 ex"

tenditurquidemintelle&us

hu-manus ad infinitum, fed finite;

Sc pro modulo fus

a&iviatis.

Pröinde neceflumnon eft , utHuetü Cenf.

caufla qusdam infinitae po-Phil. Carte/. tentis Sc perfe&ionis huic^*jAfe-/*' Ides aflignetur, cum eadem

0*ec'™pfrm

ratione, quareliquaeIdes

fini-^/^

tx producuntur, Sc hsc pro-&prov.diß.

duci queat: Via videlicet

txi-c-ft&.n

Bud-plici, Cauflalitatis?Eminentis

dt\In^'Shil'

.

«*t - ta' r LclecrjTom2.

atque Negationis,

Dionyfi0^r/^.

Areopagitsvulgo adfctipta\Ex-vrksDiatnb.

cipiuntquidemCarteliani: Iii-de idtis in -ter perfe&iones infinitas Cre»"at-

fe&-

*•

atoris Sc finitasCreaturs hui-

J'7* Ejerc'e'

. Rat. deDeo

lam danproportionem» atque&perf.D>v, ideonotitiamharum non

poffé

ex.c.^

fuppedit;re cqnceptum

(40)

3P

403

o

&

Cer.de Vriesrum, Verum ifta nihil faciunt

DUt.lc.\+, ad Rhombum, quandoquidem £xer:i-c-coneeptum hunc non

exadte

£

1'-^xerc'

quidditativum.

fcd

analogicum

duntaxat, efle fatemur, non

di-rede åc plenercpriefentantem

perfc&iones

Dei

prout

in

Deo

iunt, fedtantumpro modulo, quöearumcapax

eft

mens

cre-ata,quippe,utimentis,tanquam

fubjedti,captui, itapariter

ejus-dem,tanquamcauflae,virib%ac«

commodatuseft,fubjedique

ca-pacitatem

replet,

licet

objeåi

fries ämplitudinem non

exhaurit,

ß#.s. f9r-Si enim Idea, quia&quatenus

drtes phthf.COpitatio eft

, a mentc noftra,

Natur Part m

c . ,'tanquamcaulfa» non

produci-tur, fed debetur in lohdum

efficaciae Dei, mente tanquam

inftrumento paflivo utentis;

idemde omnibus noftris

affe-dibus, tum bonis,tum malis, erit concludendum, quod in Divinam majeftatém maxime

injurium, ut taceamus

olc-vt*l<t

illa plurima, quae

hinc

fluere

docentTheologi pariter acPhi- r

(41)

divi-<H «!

»

häi xft natura efficacia &caUS*

farüm feCundarum äftione dis.

iVHt £r&terea* argumeft» tumhoc pro Exiftentia Dei ex Idea defümtüm rejicitutUt vU

tiöfum åc abfurdum. Vitio^

furiij qüia éadem cofifequea» tia ömniapollibilia, quse eori*

cipimusj heceflario exifterenfc* Siipponirrlis enim hominem j>ofTe habere Coiieeptum

rdi

poflibilis,

e, g, äüfei mofttis t pröinde■, exmeiité

Cärtefii

&

jGtaqC

difcipuIotUm^ hüjüs rei pofli-.&***>

PÜtoß

bilis häbebit Ideaihj äft Idea

riéceflärio requirit fcXemplät)

quod Formaliter vel

emineft-^/.Exer fa

iCr Continéat hujuS Ideåeper-Bruyn deeo*

fe&ionem, alias uofieflet

teileClaubergio. Prolnde. ii'*lr' bäbeäs Ideam montis aurei> BeCeffum quoqUé erit, ut exi-flat i ad eundem prorfus

mo-dum i & eadem coufequentiat

vi ■, quä ex Idea concludtint

exiftentiam exempläris i e Del .. . ,

etiarft Ärithhféticf

(42)

54 o

Gßsw.JeDeeTion

ulterius

diyites eruntviö

•ni*m. Nat.numeris, die

pauperes in locu*

Snr?£xtr*'

^s»

iomniando

aurcos

mon-tes, concipicndoargenti figna-ti numerum ingentem, CroefQ

de divitiis controverfiam

mo-vebunt.Excipiunt quidem: Ex Ideainferriexemplar,vel

aélua-lc,vclpoifibile,adeoqueexIdeal tturei montis in me exiftente

collig^montemaureumvel exi¬

ftere,vel exifterepofle, Sed

re-fpondem*:Pofitaa&ualiIdea,in

divulfo,juxtaHypothefin,nexu

poniturexemplar,quia eft

cau(-ttfaolefc

L

**

Nequc

enim

effe&us

Mnftrieit!

Poteft aftu exiftere,

quin

exi-7%*ol.csrtefftat quoqueejus caufla. Vel,

dtteH.f*#to(i dicas I dese a£tuexiftenti

fuf-^ccrcexemplarpoftibiIc,dixens

iel.

Qonf. quoque

IdeseDei fufficere

exem-i)ogm. Theol.

plar, quod

vel

attu

exiftat, vel Cnrtefcapj.exifterepoflit. Deinde

abfurdi-schmidHThc-totz laborare hoc ajunt

arga-.J~2^^'mentu*n;

Namque ex

hypo-'m+.

not."d chefi Cartefiana

, fequeretur*

JEpimTbcol. nosdum formamusIdeamDei»

»Mt.p.i.ft. Deum quem piam facere infi-***> liquidem Deus ab aliis

(43)

Enti-ErftibuS diftatinfinite» die Idea yagdf.Diatr. Deb ratione efleobje&ivi» fuade ideacan. ctiam gaudet realitate infinita«\'7 Moroni Hac etiam ratione finitum

ca-. ~ . . l.i.G de Vrtct

pax erit infinit*; cumque cui-£jw<rttleDt,

vis homini lua competat fdea&c.Ex.2.^.t;

peculiaris & propria» qua: zt-Rudrauffii

iamproprium de pecuh'are ha»

pbilof

The#.

beateflierepratlentativum,

plu-f^L'^

?ra~

i • r o. • n • r» fitTheol.rec.

ra dabunturaau infinita» ccycsnfroVt

per confequens» plures Dii«c.t.Parker.de Hoc etiam agnoleere coa&us Dfo&Pr<™.

eft Cartefiusincertamine cum

Auftore primarum objeft. ubi

^/2*

in RefponI ad easdem diftin-„u *0ft,

guit interrationem formalemp.*c+.

infiniti& rem ipfam» qua: eft

infinita&c Quo nihil profe-;

eifle Cartefium exiftimat Par-kerus » nifi quod id ipfum

di-ftin&ionibus tollat» quod

an-tea argumentis pofuerat : ut

cum priusDeuminfinitum effc»

quod de eo infinitam Ideam

haberet, concluferic, nunc

o-mnem infiniti Ideam finitam

elTe, vel infinitum nonnili in¬

adäquate a nobis

cognolct,di-cat, $iverofinita fit Oei Idea»

(44)

«&i o &

infinitam non exigit cauflam*

& (i non exigat* quid

opuseft

coelo Deum evocare» ut pro-ducatur j Atque fic ruit tota demonftratio, quae huic

iolo

principioinnitUi :

infinicae Ideas

necelTeeft infinita fit caufa» atq;

tantundem ad minimum efie debetrealitatisformalis inCauf. fa» quantum

reperitur

obje&i-vse in ejus effe£tu> i e Ideaj

cumque lde£ realitas

obje&i-va infinita fit* caüfiäi quoque»

qu£ eam produxit» realitatem

formalem infinitam inefte

ö-portet. Hilce additParkerus*

nullam ullius rei efie realita¬

tem objedHvam non enim

plures una funt rei

cujusque

realitates, fed (ua cuique rea-Jitas eft. Si plures haberet»

non una res föret. Si quid ita-que forte fit objekive inintel¬ lektu* non eft res ipfä, fedrei

conceptio»quanihil magis

rea-5!uid

eft>

quam

intellaftöS

•fje#21.cjr

a£Uo;

ut,

efie objektive in

in-t.ebj. tellektu, nihil aliud

fit,

quam

Med. carte/,efie intellediomsobje&um, Sc

*****

(45)

«e§ o & f7

Ifta Cartefii realhas nihil aliud,ReviiGonfl4,

acdenominatioextrin(eca,qua*?w. Meth,

tenus operationen!

intelle£tu$ Carfeft<P7>

jes extra intelle&um exiftens

per rnodum

obje&i terminat.

§.IX, Supponit infuper Pe¬

trus van MaftrichtIdeam Dei,

.ex menteCartefii, nonefle

ni-|i conceptum de Deo. IndeMaßr. Ueoi

ita philofophamr: Conceptus

deted.

alius eft Thematicus ,i,e.

plexreiapprehenfio,aliusaxio-

*

maticusi qui jequipollet

judi-cioDiale&icorum Noetico. Si pnorem

inteHigant Cartefiani,

confequentia ha?c, (altem for¬

maliter, Logice talfaeft: conci-pio Deum,ergoDeuseftrqUam

vis materialiter poflrt efle & (it

vera; baud fecus actalfacon¬

fequentia eft; Habeo Ideam Peicorporei, ergoDeus cor* poreus eft Sivero per Ideam Deiintelligant conceptum axi-omaticum, tum» exjldea Dei

colligere ejus

exiftentiam,

pra:-Habit argumentumplane

iden-ticum; perinde enim eflet, ac ü diceres: qnia iudico Deuui

*

(46)

I* <6§ "O §3>

eflfe» ideo judico Dcum

efle.

Intereatarnen plane

indubita-tü manet, propofitionem

illam:

Deusexifiit,

eite

veramacnotam

3t<t»' «?<jto, non propterullam

ejus in nobis Ideam.

f.X. Properamus

jam

ad

fe*

jtt». cjrteßi

cundum

argumentum

Cartefii.

Meds-clau-Cum, inquit » Deum dicimus Far* Ens

perie&isfimum, non

mo-fütü&s

do e(1lntjam,

ejus

apprehendj.

VolderiDi]j>. mu$> at "mu'

intelligimus,

in

philof. eont, eadem

apprehenfioneinclufam

Jtheos§.«. efle exiftentiam. Nam fi non

habet exiftentiam id, quod

o-mnem habet perfe&iönem * lummam atque

illimitatam

*

tum idem fimuleritperfe&um, & ßmul aliquo imperfe&ionis termfno circumfcriptum,quod contradittorium. Sumto i

ta-que in (ubfidiumveritatis

cri-terioi quodex primaperfuärn

Philofophiam acquifita

cogni-tione elicuerati tale ne&it ar*

gumentum: QuicquidAdremy

éujusIde imin mente babco , per*

»intre elärt df d'ftinfte perdpio, '■ - < • * id

(47)

«e§ o f*

rVj ad rem revera pertinet ; txu

ßentiam autem ad rem infinitam &fummme perfeilam, Deum fei* licet, pertinere> clare IS difünfte

percijio ; rrw infinitam (Sfumme perfeftam* Deumfeilt•

tet, cujusIdeam inmente babco»

pertinet exißentia.

$.Xl. Sed neque

hacratio-cinatio firmiterlatisconcludiu Si Cartefius a rebus finitis ad

perfe&iones infinitas fuiflet

progreflus, fi ab initiis

profe-öus per gradus ad fiimmum perveniffet, ubi alia intelftgl

non poteft exiftendi

neceflita-tis caufia» nifi perfe&iflimae

natura; vis Scratio, ubi nihil

eft, quod natura;perfe&ionera

aliquibusterminisdefinirepos¬

fit,quemadmodumrebuslafti«

certi perfedionis termini afui#

ctrcumfcribunturcauflts; fi ita«

inquam, fuiflet progreflus,me

non habuifletrcclamantem, ait

Pdtr^jt^ Parkcrus. Cumvero contra-&pr**Dijpé

riam ingreflus fuerit viam, ut ft*»*+ .

afola fumraa: perfeäibnis no»

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :