Exercitium academicum de fallacia indolis propriæ; quod ex consensu ampliss. facult. philosoph. in regia Upsaliensi academia sub præsidio ... Matthiæ Asp ... modeste ventilandum sistit Johannes Lexelius Dalekarlus. In audit. Gust. maj. ad d. XV. Dec. an.

Full text

(1)

ι ' i) ^ -mm · · m CL

F.

F.

EXERC1T1UM tACADEMlOJM. Do

FALLA

CIA

INDOLIS

PRO

PR

I/E;

QuOD

Ex coiifenfu

Amplijf.

Facult. Philofoph·

in Regia Upfalienfi Academia

SUB

PRjESIDIO

Ampliffimi

atque

Celeberrimi

VIR I

Mag.

MATTHIJL

SS»/

Eloq.

Prof.

Reg.

&

Ord,

Modefte ventilandum fiftit

JOHANNES

LEXELIUS

Dalekarlus.

In Audit.Guft.Maj. ad d.XV, Dec, An. MDCCXXXIII.

Ήoris antemeridiem folitis.

(2)

VIR O

Maxime Reverendo ac Celeberrimo,

Dn.

E

R 1

C

O

ALSTRIN,

S.S.Theol.DocTORi,& S. R. S. S. Pastori in 2e?fail& vigilantiflimo,

Nec non

Adjacentis

diftri&us

Pr/eposito

Graviifimo,

PATRONO

Optimo,

Propenfiffinio.

QUantumTibi,

Reverende Domjne

Maxime

Doftor , debeam, ob

plurima

eaque

maxima

,

quibut

me

femper

affectßi

,

beneßcia,

imprimis ab

eo mque tempore,

quo

ßudiomm

gratia

Upfaliam

primum

adtre Ucmt,

eo, quo

de'

(3)

cct ,

'verbomm

adyaratu pr&du

care nequeo.

Neque

tamen

par

eß, hane

declaranda

mea

in

Te

pietatls

occafionem

prater

mitte-re ,

nifi ingratisfimi hominis,

Gf

bonorum omnium & meo

judicio9

notam merito incurrere ruellem.

Hmc

Tibi, Maxime

Reveren¬ de Domine Dodlor,

munufeu-lum hoc,

longe

quidem

infra

bene-ficia

Tu

a

pofitum, hanc

DiJJer

* tationem, quam-,

mihi,

flpecimi-nls Academici loco ,

propofuifti

elaborandam,

fumma

cum

animi

<vener

ationefine

omni

indolls

falla¬

da^

offer

o

confecroque

,

fubmifje

rogans,

velis

tenuem

hunc

ingenii

meifoetum,

ceu

animi

erga

Te

gra-tisßmi

pignus,

eodem,

quo me

fem-per

foles, adß>icere

vultUy hoc

eßy

miti ac

benigno>

Sic

habeo, quod

avide exopto ,

& de

quo

femper

(4)

mihi

gratulafibr.

Jldeum

inpofle-rumerit,

ealidisßma

ad

Deumpro

profyeritate

Tu

a

fußiria

funderey

weht

ßummus

verum

Arbiter

T

c

ab

omni

infortunii

infultu

, potente

fua

manu,

tueriy

waletudmem

jir-mam in

longa?n

annorum

feriem

clementer

largiri,

in

Ecclefiaful-crum,Νobili ifimae

Familiae

Tux

folatium fvavisßmum

chentum

demque

patrocinium

certisfimum!

Jubeat idem

Deus

, ex

immenfa

juagratia,fero

illam ingruere

diem,

qnaTzhumanii

rebm

ereptum

lu¬

geam!

Tanti

werο

Patroni

memo¬

ria ad extremum wita halitum

apud

me non

intermoritura.

Maxime

Reverendi, Celeberr.

D:ni DOCTORIS

Client humiUlmtu

(5)

V I RO

Amplisßmo

ac

Celelerrhno

MAG.

MATTHE

§§69>/

Eloquent,

Professori Reg. &

Ord. necnonS. R. S. S. PAPRONO

benignisfimo.

Εmireris,

[ubmifje

ro-go, Celeberrime Do¬

mine Profeilor , cur

Difjertatiun culam hanc , omni nitore

orbam , Nomini Tuo infcriberefit*

ftineam. Hoc enim non tam mens im~

putes audaciß, quam Tuo potius, quo

mefemper compleäi dignatus

es, favöri.

Egoveroenixecontenaoyudibus

hifcepa-gellisfaveas, easqtte, utanimummeum

inTegratifßmum teilantes^benigne

ex-cipias, meque in poβerum Tibi habeas commendatum. lntereaDeumOptimum,

Maximum[upplex veneror, velit Te, Celeberrime Domine ProfefTor ,φ-/?/<? virtutis inannos usque Nefloreos

falvum

&

incolumem

dementer confer-vare %

(6)

vare, utres literarιade

infigni

emolu-mento, Fartiilia Fua

Nöbiiiflima

de

folatio

exoptati/ßmo

,

clientes denique

omnes depatrocinio

certtfjimo

nitllonen

tempore latentar5

ex/ultent!

Sicvovet

in eitleres usque

Ampiiflfimi ac

Celeberrimi

Nominis TUI

Cu.ltor huntillimtu

Joh. Lexelius. Reverendo atcjue

Doffitsfimo

D:n.

ANDREA

V. D. COMMINISTRO itl

Fideliffimo, ΑΈΈΙΝΙ CAR1SSIMO.

fUfiipiat,

menAcademicum,

quafo,

hocce

quod Tibi

freci-in grati animi teßeram,

ob

plurima inme

collata

beneficta dicatum

voiui.

fuperefl,

fummumprecor Numen,dtgneturTequavis

perenni

bett¬

re felicitate, multos adhuc annos

incolumem benigne cot/Jervare!

(7)

ι N.

y

5. i.

Anta

proh

dolor

I

JlSfi IsÉSl^

e^*n

hornine

mtn*

Bj^p

tis corruptio &

irn~

IIS/ iÉfllfr

beciliitas,

tanta

vo-luntatis in malum

propenfio , ut

verbis h«c

miieria

fatis deplorari non

poffit. Cauffam

tamen hujus corruptionis neuti·

quam in DEum , urpote Ens

per-feftiffimum , eflje transferendam ,

apud omnes , fana ratione utentes,

in confefib eft* Quid eninv

abiur-dius, vel potius magis impiumeft,

quam talia Deo

affingere

, qua? li-ne fummas Ejus perfeétionis, fan*

öitatis & denique bonitatis maxi¬

ma lasfione dici nequeunc ? Sie fa·

(8)

eile patet, cauilam mentis jamcor-ruptaealiundeefle quarrendam.Quis

vero genuinus ejus fons iit quas·

origo , non valet Philofophus,

qui iolo nititur luraine rationis,

oftendere. Negari quidem non poteft, quin corruptionis hujus* quam in hac ftatione ia?piilime ien-tit, meditatio occaiionem ipfi

prae-beat haud incommodam

cogitandi

non iolum de primis in initio

ho-mini conceflispraerogativis,verum

etiam de triftiearundem iubiecuta privatione. Hane enim

privatio-nem fa&am eile ob praecedens ali-quod deliétum , feu defedtionem

quandam a DEo , ex ratione co*

gnofci quidem poteft. Adeoque

Philoiophum

caufta corruptionis

hujus generica nonlätet, licet fpe-cialem prorius ignoret,quippequaj

nonniil ex revelatione conttat. Mentem autem humanam corru-ptam efle, vel inde intelligi poteft, qnod res fublimiores , quarum ta¬

(9)

Μ ο & $

men cognitio homini & ad

felicita-tem civilem &a?ternam

confequen-dam neceßaria omnino cenfetur,

intelle&um noftrum fugiant: vel

etiam hujuscorruptionis

documen-taefle poilunt falfa mentis de rebus

ratiocinia. Dolendum fane, totam

mentem , & quidem iecundum tres

fuas operationes confideratam, hoc

laborare morbo. Ex prima, quam

vocantapprehenfionem fimplicem, tanquamex fönte propullulant, aü-que originem fuam trahunt ha?,

quas committimus, fallacia?. Fieri

namque ioleü, utvelea, qua?

co-gnofcere poflumus , confufe

co-gnofcamus, vel res, aliterac fe

ha-bent, interdum percipiamus. Sic

ex re falio percepta falium oritur Judicium , quippe quod

frequcntis-iime

conjungir

feparanda , &

fepa-rat conjungenda : vel in eo etiam

peccat, quod ideas conceptas ,

fi-ve univeriales iint,fiveparticulares,

nimis vel excendat vel coar&et.

(10)

Cum-Cumque

hx

prasmiila?

mentis ope? .

rationes a veritate aberrent , non

poteft

non

ipfa

conclufio

feu

ratio-cinatio eile fallax» Hos , quibus

laboratintelle&us , morbos fanare

iludetPhiloiophia

Rationalis,quoad

per vires

naturales

fieri poteft

:

in-telle<ftum videlicet, in ratiociniis

fuis formandis avero tramite haud

raro defle&entem, in reétam

veri-tatis viam reducendo. Propterea Logici recentioris

asvi,in

methodo

hane difciplinam

tra&andi,

morem

fecuti iuntMedicorum, probe con-fiderantes , morbo , nonniii prius

cognito , medicamen conveniens

adhiberi pofle»

$.

H.

Hifce in anteceflum leviter prae^

hotatis, ab re nobis propofita

alie-num fore non putamus,

ii»

uttan-to expeditior ad ipfam rei

traéta*

tionem fternatur via,oftendamus» plurimas dari falladas,

feuutvul-go dicuntur ,

fophismata,

easqué

(11)

O B t

etiam in vita communi 5c fermone

quotidiano

quam

fa?piffime

com-mitti. Varias quidem earum

fpe-ciesrecenfere folentLogici: utpote

Fallaciam accidentis: fallaciam a dido

fscundum

quid

ad diäum

fimpliciter:

fallaciam

jecundum

non caujjam ut cauflam> 5cc. quarum explicationem

heic adferre, tanto minus

necefla-rium ducimus , quanto certius fil¬

mus perfvafi , eas omnibus iis, qui

hujus difciplina? prasceptis imbuti iunt, optimeeflecognitas. Verum eas longe plures efTe, quam qua? a

veteribus Logicis recenientur, Auftor artis cogit. fatetur. Hinc

alia illarum genera ipfe addidit; adhuc autem plura enumerata

pa-riter ac explicata a Celeb. Doft. Rydelio deprehenduntur in libro,

qui infcribitur Exercit.Rat. Part.V.

Ha? vero fallada?non in arena fo* lum diiputantium ,verum etiam in

vita civili, 5c ipfo quoque

Religio-nis negotio

haud

raro

(12)

& SS 0 Χ

tur. Committunturautem non ab 1 inferioris tantum fortis hominibus,

fed ab iis quoque, qui amplillimos

dignitatis gradus adepti funt, adeo-que non in uno tantum vitge

gene-re fedem obtinent. Falfas

ratioci-fiationet, inquit Gel. Buddeus a),

ubique deprebendes, quoties aut devita

reäe inftituenda, de emendandis

mo-ribus, de republica rite adminißran¬

da , de negotiis civilibus, & ipfa

re-ligione , ejusque veritate,

deliberatio

infliluitur, Paucis: in aula, in curiay in fchola, in foro, intemplis,

ubique,

ψ quovis vitagenere, i» qitavis,quam homo peragendamfujcipit, ASw/fo,

intelleäus morbifefeprodunt, veraque bominum felicitati obicem ponunt,

λ) Ρbil, infir,P,i.e. i,§, ij.

'§. III.

Datur quoque quxåam

fallada

indolispropria, qua* multo

frequen-tiilima eft, 5c plures aliquandofal-lacias comple&itur. Neque hane prascermiiere Au&ores iupra

(13)

lau-m o χ 7

dati i ied deea fub aliisnominibus

egerunt. Nam quae Auétor artis

cog. de Sophkmatis

philauti<ey

utilitatk

<£r

affefius

, & Max. Rever. D. D»

Rydelius de fallada

potiifimum li·

btdinis diilerlt, ea huc

omninoper-tinent, &clariorem lucem noftra?

differtatiunculae affundere poflunt*

Ut jam omnibus in limine quaii

pateat *

quid

per

falladam

indolk

propria intelle&um velimus,fingu¬

la vocabula nobis funt expenden-da. Eft itaque

Fallada,

ratiocina-tionis aberratio abipfa rei veritare*

feu ratiocinatio falfa, live cum in-tentione fallendi conjunåa fit, five

non, Ejusmodi argumentatiofal¬

lax nomen adepta eft Syllogkmi So,

phiflid,

non eo

quidem

ienfu, quo Sophifta? nomen , fatente

Roten-beccio , olim honeftum fuit, fed

finifteriore illo

fignificatu,

inquem fucceflu temporis

detortum

eft.

Ad

alterum jam, quo infcribitur

dif-fercatio noftra,vocabulum

(14)

g £§ o §§

di lubet, quod hac definitiohé'éx«i * plicatum fiftimus :

lndoles

ett certct

ammi dijpofitio ,five ex naturalibitsy

jive etiam

habitualibus propenfionibus

orta. Sic vocabulum indolis accipit

etiam Celeberr. Crofa b): ex tem·

peramento, inquit, & habttibtts ex'

Jurgit

indoles,

Cuiiibet

hominipro-peniiones quasdam inefle , ex ipfo

temperamento feu corporis

confti-tutione oriundas , magno conienfu

docent Philoiophi. Has naturales

appellamus. Sic qui temperamento gaudent fangumeo , ad voluptates

iunt proclives* Cbokrici, feu qui

multa bile abundant, ad

ambitio-nis Vitium propendent, iram quo-que facile concipiunt, fed qua?cito

deferveicir. Melancholici ad a

vari-tiam , invidiam aliaque vitia hisce

affinia, proniTunt. Phlegmatici pi-gritice & (omnolentiacdediti funti1). Quod enim ad auöores &

defen-fores Harmoni<e Pr<zflabilit<e attiner, qui corpus nihil

quidquamin

(15)

SS o Μ ' 9

jmam 3gerecontendunt,

illi&pau-ci iunt, fi cum reliquis conferan-tur, & fuam fententiam ingeniis

non novaturientibus difficulter ad-probabunc. Id vero nobis n.inime

exploratum efTe fatetur b. m. D;

Buddeus d) , utrum animas

feor-fim fpe&at^ ad certum aliquod bo¬

norum apparentiumgenus

propen-deanf. Quod Π res ita fe habeat,

tum facile intelligitur, tanto

forti-ores efTe animi propenfiones, (i

corporis conftitutio confpiraverit, debiiiores, il non conipiraveritu»;

quemadmodum illa navigia longe majori vi & impetu feruntur,qua?

& amnis & ventus fecundus pro-pellit, quam qu^ vel hoc vel illo folo aguntur. Quod fi res aliter fe habeat, dicendum omnino eft,

animam corruptam & a Deo

aver-fam ad certum bonorum apparen¬

tium genus, feu, quod eodem re· cidit, ad certum vitiorum genus

magis,quam ad alia , per corporis

(16)

conftitutionem, inclinari. Ha? na¬ turales

propenfiones

poffunt

pen# cauffas varias morales,

utpoteedu~

cationem , imitationem ,

conver-fationem & confvetudinem

valde.»

augeri &

corroborari

; atque

fic

habituales evadunt:

quemadmodum

etiam alias propenfiones, qua? per crebras exercitationes in animam,

& fpeciatim

voluntatem

,

incrodu-cuntur, hoc nomine veniunt.

Eft

enim habitus

qualitas

accefToria_»,

fubjedlo firmiter

inhasrens

&

diffi-culter mobilis, idque promtunu

reddens ad facile obeundas opera-tionese).Cum vero

mentionem

fe·

cerimus

propenfionum

naturalium

& habitualium, per fe patet,

hic

in cenfum quoque

venire

affeftus,

qui func

aäus

,

in

quos

propenfi¬

ones ift® erumpunt.

Perindolem

proprium

intelligimus

eam,

qua?cui-libec homini peculiaris

eft.

Quam-vis enim quatuor omnino , ut

di-ximus, numerentur temperamen-ta?

(17)

ta ; tarnen pro varia eorum in_-»

fingulis hominibus mixtura,infin¬

gulis quoque hominibus

propenfi-ones naturales admodum variant,

usqueadeo, ut vix duos reperias,

In hisce fibi per omnia

fimiles,tan-taque fit ingeniorum

animorumcjj,

quanta facierum diverfitas. Inte¬

rim unum ex recenfitis quatuon,

temperamentis in fingulis homini¬

bus plerumque praeponderare, ob-fervarunt rerum naturalium periti.

Faliacia igitur indolis proprio·,eft ratiocimum erroneum , quo quk ßve

de Deo

rebusque

Divinis, ßve de aliis

hominibus judicat & ratiociuatur, ex

änimifut

äißjoluione.

5 b) Log. lat.

pag.130. r) Ludd. Phil·

Prall. c. 2%fett.j. d) Theol. Mor.

ρ, /.

fi /.feil.4.ρ. m.///. e) GrojferiLog.p.33»

§. IV.

Tradita vocum definitione,o-ftendendumjam nobis eft, indolem

propriam falfajudicia & ratiocinia

a nobis fiepenumero elicere. Hoc

haud difticulter

patebit,

fiprimum

(18)

conft-ii il o

confideraverimus voluntatis tri in· teüeäumimperium,

Certum

quidem

eft, volunratem

nihil

appetere,

ni¬

hil averfari

pofte, nifi

hocfacultati

cognofcenti,

intelle<ftui, primum-·

cognitum fit ac

perfpe&um

,

atque

ab eadem facultate vel ut bonurru· velutmalumjudicatum

exhibitum-que.Negari tamen non

poteft,

quin

intelleäus a voliwtatis

propenjionibus

&

affeäibus

nomiunquam

determine-tur adobjedum aliquodea

rationecon·

βderandumyqua

id

conßderarivult

vo-luntasyad

appetitumfuum

vel

averfatio*

vemfuam aut

confervandü

aut

agenda

/). Hinccuivis

facile liquer,

volunta-tem pravä

ab

intelleéfcu

nonuquam

falfa elicerejudicia.

Quamvisau-tem

voluntatialiquodinintelleétum

competat

imperium,

non tameru*

eft illud abfolutum ,neque tale, cui

obfiftere nefas fit. Egregia

hacde

re funtverba Cel. Buddei: - -

-voluntas

efficere

nequit,

ut,

quod

in¬

telleäus

(19)

teiletus ita intelligit> hoc ad ejus

nu-tum aliter intelhgat: velut intelleäuSt

quod

verum

judicat, falfum

judicare

queat,

(ibomini

ita

vifum fueritg).De

-bet certe jugum ejus excuti , ubi

prava imperat.

f) Budd. Th.Mor. cap. i.fett,4, §,

g) Th.Mor<capyi.fett. 4. §. 2f.

§. V.

Ad fpecialia fi deicendamus,

de-prehendimus^ hanc

bllaciam fa=pe

corrsmitti in judiciis de Deo & re¬

bus Divinis, Quod in Plautolegi·

tur - - - Deos ejje tui fimiks

puias,

3d vere de multis dici poteft, quod

Deum fui fimilem eiTe putent, aut faltem ei tribuant, quod ipii ex

casco amore magni adlimanr.

Ad-eo ipfis vitiis & nasvis fuis ex

prava Philautia favent mortales.

Plurimi) enim, ut verbis utarCe!.' Buddei h), de rebus praeiertimui€e divinis , non ex veritate, Ted fe-tc

xundum affeåus, qui in illis do-<£

minantur, notiones plane aiienas,"

(20)

"aut falfas, immo longe

ineptifll-"mas , animo concipiunt; immo

'

"ad eas notiones, quae ex certo

I

"ftudiorum genere

animis

illorum

ί "hasrent, divinarum rerum, aut «'aliarum etiam,ad quarum

cogni-^ionem deinde accedunt,

conce-"ptus attemperare

adnituntur.

Ho-mines prodiverfo iuotemperament

to , vel diverfis

habitibus, Deum

vel crudelem vel iupra

modum.»

placabilem

fibi

fingunt

/).

Qua_j

de refic loquitur

Au&or

modo

lau-datusk): Sic

videas

nonnullos

ad talia

de Deo, attributisque

Divinis

cogitan-da, & docenda paratos, qu<ea cru*

delitateprope

abjimt,

abfolutum

aliquod

reprobationis

decretum

a

fttmma

ejus

perfefttone

non

abhorrere

credentes,

quod

illudfecundtim

easrerum

notiones\

quas

jecundum Juam

indolem fibi

fin-gunt,

forte

in

laude

pofitum,

certe a natures divtneeexceüentia nonalienum

fit. Rurfus qui ad

mijericordiam

tpfi,

fua natura fromjunt, m

t/er

tcor

diam

j

(21)

quoque

Numinis

facile eo usque extoU

1

lunt, ut illudjuflum quoque effe, im·

ipemoresfint. Eadem fere

legun-tur in fcriptis Viri ingenioiiilimi, Jean

d'Efpagne /);

quo,ad vitan¬

dam prolixitatem,

benevolumLe-öorem remittere volumus.

Me-morabile vel ridiculum potius eft

illud , quod de Epicuro refertur_>:

Ut ipfe otium & voluptates

adama-vit, ita Deo

haudquaquam

conve-nire arbitrabatur, ut curam

agerec

hujus mundi m\ Xenophanes,

Phi-loiophus gentilis, eo

vefani^pro-greffus eft, ut dicere folitus eiTet, fe,ii Deum eftet

deicripturus,

eum

hunc in modum delineaturumu ,

quod eflec juba crifpata, lato

pe-(ftore &c. ifthsc enim in equo fuo

admirabatur n\ Nec defunt, qui

peregrinas notiones, a ie

adama-tas, in

Theologiam

invehunt. De ejusmodi hominibus Buddeus o)

ita loquitur : memlni quendam,

Mu-1

ficesartiaddiäum, nofira extttiffe

(22)

late, qui

eadem

harmoni#

ratione

con-troverßas inter

noflr#

<fcr

ref

ormata

eccleß<e additlos , componere

voluiu

Mathematicis f#pe hoc

contingit,

ut ,

dum & metbodnm mathematicam,

&

notiones huic feienti#

proprias,

zw

alik

quoque

eruditiom

partibus

locum

in-venire, ßbi

perfvadent,

zwimwziatque

inania incidant commentct, λ//?omnino

inerrores

gravißimos

preectpites

ruant<,

Eft iraque, nein errores

prolaba-mur, notionibus ac ideis ,

cuivis

fcienti^ propriis }

adcurate

inhae-rendum. In explicanda

Scriptura

facra , quidam

affe&us iuos

duces

feqvuntur, &

quod

ipfi

optant,aut

e re fua eile putant, hoc

illam

di-cere , aut fibi, autaliis

perfvadere

ftudent p), Neque hoc loco

verba

Cel. Rydelii , hane noftram

affer-tionem confirmantia ,

praetermit·

tendafunt: £>et tndtfia dr/ at

mdnge bårar bornad5ubé ftnnc

efter

menntflio finne. £tmlfet

faliaé

af

(23)

m ö ® *7

c>dj

begttyet

uitftg många

ntflfatei*

fet/ fom ån t Dag t froang #)♦ Denique huc referri haud

immeri-to poteft, quod imaginationis

ex-orbitantia in Enthufiafmum multos

dederit prascipices : qua de re legi

meretur erudita Diff. Clar.Dn.Mag.

Gabr. Hwalftröm de Entbu[nJmo Philofophico.

h) Th. Bogm.p»tn» 573. i) Crofa T.og%

låt. ρ.n6. wj, k) Th,Mor. P. /.c. /. feBm

II» §.X, l) p. tn. ni) Bttdd. Th.Dogm„

p.m, 414» n) StIllingf. inorig.fac.p» 473*

o)Bud.Ifagogeρi23p. 240. ρ)Jani Örat,

deInterpr. q) Éxerc» Rat* Ρ»påg» 216»

$. vi.

A fallaciis de Deo acrebus

divi-nis transgredimur ,

ordinefraéta-tionis propoiitas nos ita ducente,

ad fallacias indolis proprio, quae

in judiciis de aliis hominibus

itemque rebus humanis

commie-tuntur. Eft, ut ait Baco Verul.f),

ititeUedus humanus in ejusmodi ho-mine, quiindolem iuamtanquarru

(24)

η ϋ ο <1

regulam in

judicando

iequitüfj

in·

flar

ß>eculi

inaqualts ad

radios

verum)

qm juam naturam

Natur#

verum

im-tnifcets eamque

dißorquet &

wficht

Il[i,

quibus

magna

animi

Jlnceri»

tas probirasquejneft, feipfos

non-nunquarn

decipiunt,

judicando

a-lios homineTquoscunque

iis(!enL

virtutibus

"eltepraeHItos* ®Cll fom

åt front οφrebeiig/

ccß

Dcrt)ogiTn^

tet forft^r ftg

mpcfct

tDcciDc«/

plägar

glfaittajtmwtjitor

fnartbe*

bragaé; ü)

^nn tomer anbra

af

ftg/

od) menar/ atbe äro

aila

fit

ttob

menanbe od) rebeiige fem ton.

£en

trxier/ at bet ar fnart

onmaeltatt/

nåaenfanmara

ocb fåfallt;

func

verba Cel.

RydelifJJI

Rurfusqui

jpfi mali iunt3

alios malos

efle ΓΓ5Γ

perfvadenr.

Si magna

virtutum

ex-cmpla vel legunt

vel

narrari

audi·

unt, ea penes ipfos in

eeniumve-niunt fabularum , quia nihil

fimile

in fe reperiunr. Non putant

fieri,

auidquiä

ipft

facere

mn

pojjunt;

ex

(25)

infirmi-Η Ο Μ *9

Ικ infirmitatefua de virtute

fer

mit

fen-tentiam t). Credibile quoque

eft,

hujus hrinse homines

majorem in

modum optare , ne quispiam no*

men boni viri promereatur,

quia_»

lau3atas aliorum "virtutes deiläo^

mm fuorurri

exprobrationem eiTe

inteliigunK

Qu i

ηΤίιίϊ ruft

de

cor-radendis opibus cogitant; qui am· bitionis ceftro perciti, per

aifenta-tiones, obtre&ationes ,

infidias,

perruinas aliena*

forcuns

viam

ad

honores affe&ant > it vix credenc,

■ alios

quidquam agere ,

niii

iisdem

motibus impulfos.

Quidquid

jllis

de vircute , de integritate &

can-dore, <!e generofo iuaque non

in_·

primisquaerente

animo

narraveris,

pro

chimasrTs

habebunt u).

Inean-dem fententiam Max. Rev. Do&.

Rydelius ita

diiTeriru):

5if fattUttCl

otDfaf tomnl

atmenmfiiant^ftii'

na trämmet; atiDraafftg. <£nont>tnei

x intet af fcet

nojc

/

fom Dflgt)

oa;

göbfc

jämtwtc

ijafwer meb

fig/

utan

tm

(26)

20 §§ O

ofXena af innerlig fenfarion,

ptmt

,

nojfamt Det forbonom dr/ ayjii&a cnDt: ocp pan menar/ atanDtamd* ,

'WatiDteltgen pafrca noje

af

Det

(dm*

ma, 2)et fan omogeltgeu annarä

mara

j

gn ttnf ftqn

menar/hmarmanfidi?

/

fiör Doran ft)tl dr ingen (tal.

Exemplum

hujus rei nobis

fifti-turin Ttberio, qui ex ie de

inno-centiflimo Germanica finiftre judi-»

cavit; & in Claudio Nerone, qui,quia

ipfe

impudici{Fim"uiTerat,

perfva* fiifimum habuit, nuljum hominem

-pudicum,

a<ut ulla corporis partes

purum eile : verum plerosque

dis-iimulare Vitium & callidirate obte*

gere ; atquetandem in

AppioJOlait*

dio9 qui truci ingenio & invidia-.

praecipua odium in fe aliorum

fuo

-in eos metiebacur odio jr),Fuerune

haudpauci,qui putarunt.vix quem-· piam ultra

progredi poiTe

inrerum

natura indaganda, quam quo

ipii

progreffi

funtj

&utidputarent,&

ambicio

(27)

is o is «

ambitio eorum & ignavia fvafitLj,

Reperiuntur tandem ejusmodi ho· mines, qui pro inutilibushabent, qu#ipfiignorant,atque is plerum·

que ofor artis eft, qui eam non-·

callet. Exhifce, quaejam allata-»

funt, intelligere poiTumus , quare

interdum non diverfa modo,ied &

fepe contraria de eodem homine

eademque re judicia exiftant: ni-mirum,ex caecofui amore, amane

homines ea in aliis, quse fuae

con-gruant indoli ; oderunt, qua? non

congruant. Sic nihil hoc commu« nius eiTe comperimus, quam exfuo

quemque ingenioaliorumjudicare.

Intelligimus etiam,quare Martialis

Sabidium ferre non potuerit, quem

his verbis alloquitur;

Ήοη amo te> Sabidi,

tiecpoffum

dieere, f/

quare:

Hoctantumpoffum dicere,nonamote.

r) inNov. Org././. jy. s)Excercit.Rat.

P.j.pag. 2/j". r) Sen. ep. "Jt. u) Croufaz Lpg. Tom. z.Part, /. feß. z.cap. z. §.zf

v) Exerc. Rat· P. f.p.zij. Brochnt.

(28)

§. VII.

Quemadmodum

autem

ha&enus

Fallaci# indolis proprio naturam.*

pro ea, qua*

in

me

eft,

ingenii

tenuitate expofui; ita

jam

fupereft,

ut de remediis huic rnaio

conve-nientibus agam. Primum

itaque_*

neceiTe eil, ut fiunc

morbum in«

telle&us noilri animadvertamus o« mnes. Prima namque

ad fanita·

tem via eft, morbum

novifie^Ne«

que quisquam cavet errores ,

non

intelleöos. Quotiescunque

depre«*

hendimus noftrum judicium, ex propria

indole

profeäum,

nos

fe-telliiTe , de cauila atque

origine_a

hujusfallacias cogitemus,

&

dein-ceps

diétamini

rationis

promtiores

obtequamur,

&

errores quoscun-que ,

debita

circumfpe&ione

adhi«

bita, caveamus. Neque

enim in

morbo hoc folumrnodo

cognofcen-do fubfifterefäs eft, verum

uiteri-us difpiciendum ,

quomodo,&

qua?

remedia morbo huic

depellendo

(29)

adhibea-g O ^

ädhibéamtis. Inter ea primumme·

rito fibi vindicac locum, aureum,.

illud t yvtiSi σεαυιόν. Tanta eft

hu-jus cognicionis, inveritatis

indaga-tione aeque ac emendatione vita?

ßudioque virtuiis, necefiitas, ut_,

nulla unquammajoreile poffit.Hoc

ipfum ipil gentilium philoiophi

a-gnoverunt. Abiit icaque^ut

Chri-ftiani, meliora edo&i

beneficiolu-minis revelati, iilis hac in parre_->

fint deteriores. Si hsec iui ipfius cognitio, eo, quo decet,

rigo-re &,juxtaP. Sextii exemplum

lau-dabile,iinguiis inftitueretur diebus,

non adeo frequenter in transver··

fum agerentur homines, nequead

formandos tam falfos ac omni

de-ftitutos fundamento conceptus de

Deo, de rebusdivinis > de aliis

ho-minibuseorumque

indoleadeopro-clives forent* lnfitum quidem eft9m·

quitSeneca y\mortalitati zitium^ fe

fuaque mirandi. Nemo non

benignus

estjui judex, Et, ut aicVellejus

(30)

terculus 2), familiäre efi hominibui^

cmnia fibi ignofcere : nihil aliis

temit-tere. Contraria itaque via nos

pro-cedamus. Rigidos noftri cenfores agamus , nec quidquam nobis

ignofcamus, cum a prsfcriptis re-gulis aberramus, Ubi vero de aliis

judicamus , demus aliquid

imbe-cillitati humans. Poftquam autem

intitr.os pedoris noftri iinusexcus-fimus, arque propenflonem in no* bis dominantem invenimus ,

con-tinuo frena ei injiciamus, eamque

fummo ftudio compefcamus.

Ne-que temere judicemus , ubi affe*

dus turbulentiores nos inceflunt. AJubila mens eft

Vinäaque frem,

H<ec ubi regnant. a)

Si autem horum impetui obex in

initlo non ponatur, recurrunt

fee-pius, & in

confvetudinem

tandem

abeunt.Quareprsftat principiis

ob-ftare, quamferoparare

medicinarn.

Ulterius, ficut varia funtobjeda

cognoicibilia

; ita, fi in

judiciis Fe*

(31)

rendis optatus iemper

obtineatur

fucceffus , judicandum de illis eil

ex certis principiis &fallerenefciis,

non vero ex noftra indole.

Quan-do res divina? & fupernaturales

in-telleélui fiftuntur confideranda?, de

ejusmodi rebus, captum

humanum

longe

excedentibus,

unice ex Scri-ptura Sacra

judicandum eil.

Egre-gia funt

verba b.

m.

Grosgebaueri b),

& digna, qua?

hic adferantur. ©ar*

urn fofl Oer SJtenftO Den feinem (Be*

I)im leine 93ii)ci

machen

/

(inte·

ma&l ®QtM

@inn

ntcf;t

ift

<i(£

ter 9fienfcfcen complexion , fen*

tern fein QGBovt afXeiu fan unt fett

Unfere complexion régulireit unt

mäßigen. Tandem,

quod ad

res

humanas adtinet , & qu^ecunque

rationisjudicium non aipernantur»

neceflario requiritur, ut noftra ds

iis judicia

notionibus

communibus,

experientias certig , & iufficienti

teftimcnio, tanquam fundamento,

fuperftruäa

finc

c).

Héec

(32)

ιό §§

pia il rite & fuo quaeque loco

obfervarent , fallaciam indolis

proprio evitare

poiTent

mor-tales.

y) Be benef. lib« z. c. zö, z) Lib. 2.

Capt βο, a ) BÖeth. Cottf. Ρb il. lib. /,

b) M. Langi't BiJ/.p4g*jj, c) Loejcb· /jy.

(33)

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :