Quæstio moralis, an jus naturæ cadat in bruta animantia? Specimine academico breviter evoluta et illustrata, quod consensu ampliss. facult. philosophicæ, in illustri acad. Upsaliensi præside ... Gust. Anton. Boudrie ... publicæ censuræ modeste submittit s

Full text

(1)

■'

3J~~:

QU/ESTIO MORALIS,

AN

JUS NATURiE CADAT

IN

BRUTA

AN

I

MANTIA?

SPECIMINE ACADEMICO BREVITER EVOLU-TA Et ILLUSTRATA,

<•

QUOD

CONSENSU AMPL1SS.PIllLOSOPHlCAEFAC

IN ILLUSTR1 ACAD. VPSALIENSI

PRASIDE

V1RO CELEBERRIMO

MAG.

GUST. ANTON.

BOUDRIE,

Phil, Prof. Reg, et Extra-Ord.

rUBLICJE CENStJRJE MODESTE SUBMITTIT,

Stip. Grönwald,

INGEL

ANDREAS

FLYGARE,

Dalekarlus.

In Audit. Gustav. Maj. D. Dec. cioidcclxxx. Horis a, m, Solitis.

UPSALI^,

(2)

KRON O-BEFALLNINGSMANNEN

Adel

och högaktad

HERR CARL

EDVARD

FLYGARE,

Min

Hogtårade Coufin.

Li 6v at gjöra min Coufin redo, huru jug användt min

Cou-(ins å mig använde kofinad, ojvevlemnav jag detta

A-cademifka arbete, hvilket defsutan ur flera fik ål med juli rätt

tilbör niin Coufin. Det är min Coufins 6mbet för min

väl-färd, fom upmuntrat mig til bokliga konfter, fom förekom¬

mit mina bebof, och fom gjort mig fkickelig, at för All«

månheten framgifva något Academifkt fnille-prof. Jagvet, at min Coufin äerföre ej väntat annan belåning, än det nö¬

jet at gjora godt, men ja taktes väl min Coufinjunftigt tilfiädja mig, at, dajäg näß Allmagten, har at tilfkrifva

min Coufin den lycka och befordran, fom framdeles mig kan

vederfaras, infor en uplyft allmänhet nämna och vörda min

Coufin, fä[om minfiörfte Väl

gärningsman-r

famt tillika

för-Jäkra3. at jag med fullkomligaße högaktning och vördnad

in-til mit yttevfia ßal framhärda at vara

ÄDLE OCK

HÖGAKTADE

HERR KRO

NO-BEFALLNINGSMANNENS

Min

Hogtårade

Coufins

Ödmjuke tjenare

(3)

Hand ignotum effe poterit, illos, qui

poft

palinge-nefiam lirerarum in orbe Europseo, omnem lapidem n

o-verunt, ut difciplina Juris Natuialis in ordinem redi¬ geretur, collegiflc praecipuas ejus materias e jure Roma¬ no, quas unusquisque pro modulo ingenii Sc

convenien-terfuis temporibusperpoliyit. Unde faktum eft, ut non

Co-A lum

/ m irercationes eruclitorum baud paucte ab

an-#

%

tiquis

usque

temporibus fatae funt

, quae

JL,

Jm

Pei

P^ura Eecida dirimi

non potuerunt.

Quo

ab literis inftru£liores fuerunt, Sc quo acrius

inter fe contenderunt, eo magis res ipfa laepe involuta

evafit, de-qua litigarunt, Sc Respublica literaria, quae tantummodo, utfpe&atorpugnaeinterfuit, in fufpicionem,

multiplici tefte experientia, tandem addufta,

ejusmodi

altercationibus ortis, alterum non potuifie nec voluifle

eruer~ fententiam alrcrius , vel alienam fignificationem

verbo cuidam imponendo, vel ipfam rem aliter

defini-endo. Ad inftar exempli produxiffe fufficiat

vulgatiffi-mam illam quaeftionem, An Jus naturale cadat in hruta

animalial ab antiquis temporibus ultro citroque diu

agi-tatam, quam fpecimine Academico breviter

explicuilTe

haud pcenitebit. Qiiod fa£lurus, tuam mihi ß. L, mitio-rem expeto cenfuram.

(4)

lum fyftema Morale qua ordinem

quam faepifllme

mu-tatum fit, verum etiam definitiones rerum

ibidem oc-currentium hand raro variatae fuerint. Pari rarione fe res habet, dum oculos

animumque advertimus ad

defi-nitionem juris Naturae, quam exhibet

Ulpianus in Codice Juftinianeo, dicendo: Jus naturaleeft^ quodnaturaomnia ani-inaliadocuit, Namjusifludnon humani

generis proprium eftjed

omniumanimalium,quain terra,quainmari, nafcuntur\ avium quoqne communeeft. Hinc dejcendit maris atque femina com

junSlio, quam nos matrimonium adpellamus; hinc liberornm

procreatio, hinc educatio. Videmus. enim, cetera quoqne

a-ninialia, feras etiam, ißins Juris peritia cenferi. Hifce

verbis fimpliciter fpeclatis, eam fuiffe menren

Juriscon-fulti, ut bruta animalia teque ac homines, quidquid ad

fui generis propagarionem pertineat,

ex quadam Juris

naturalis intelligentia adeoque ex naturali voluntatis

Di-vinae cognitione agere cenfeantur, eo facilius

credide-ris, quo certius inter eruditos conftat, ejusmodi

opinio-nem exinde dimanaffe , quod apud gentiles Philofophos

haud parum invaluerit doftrina non folum de

metem«

pfychofi,

per quam homines & animalia bruta fimiles

habeant animas invicemque

commutent, fed etiam de

anima hujus univerfi, quae in

urroque ifto genere

com-munem quandarn vim exferat. Unde luculenter

edoce-mur, prout fundamenta in rerum naturalium do&rina bene maleve fuerint pofita, ira & morum

prseeepta,

ve-iut confectaria, inde fuiffe adornara.

§•

3-Porro notandum e.ft, hinc fa&um efle,

ut, quum

hujuscemodi hypothefes permulti admittere nollent,

aut non poflent, fuerint

nonnulli, qui ifthanc

adfertio-laem Ulpianam penitus exterminandam

voluerunt, alii

(5)

au-^ ) 3 ( sfi*

autem, qui variis eandem modis emollire Tunt conati,

larglendo, non polfe nili improprie dici, Jus naturae

omnibus elfe commune animantibus. Scilicet

adfeve-rarunt, ipfos inftinctus naturales, qui cum in

hornini-bus, tum in brutis animalibus funt confpicui, pro Jure

Natur« habendos effe, adeo ut quiquid fecundum iftos inftin&us ad fe confervandum propagaofdumque

genus

fuum agitur, pro Juris Naturae ftatutis venditaretur. Ve¬ rum enim vero in extricanda hac quaefiione permagni

intereft, ut in ipfo limine probe diftingvatur inter Jus

natura öl naturam, item inter materiam öl jortnam Juris

natura, nec minus inter a&tis mere phyfieos & inorales.

Qu« diftingvendi rationes in difciplinis Moralibus paffim

reperiuntur diftinfte enodateque expofitae. Nimirum

fo-li inftin&us naturales, qui rationis moderamen nefciunt,

nec quos ulla voluntatis Divinte

cognitio gubernat, Ju¬

ris naturalis nomen tittilumque haud merentur, non

ali-ter, ac motus arborum , fruticum, aliorumque corporum

naturalium. Quocirca etjam homines, qui, fola naturae

propenfione atque inftinftu , vefcuntur, potant,

gene-rant, & quse funt id genus alia, agirant, dici nequentad

leges naturales in univerfum compofitam inftiruere vitam,

nili rationis duchi fcientes prudentesque voluntati

Divi-n« convenienter agant. Etenim Juris Naturae, proprie fic di£ti, leges non funt generatim, nifi diktamina, ut

loqui amant, Philofophi, de judo öl injufto, quae

men-te humana percipiuntur öl ex

contemplatione naturse

Divinae & humanae, aliarumque rerum creatarum , de*

fumuntur.

§•

4-At vero dixeris quid nobis fit dicendum de brutis

animalibus? Qiiis noverit eorumdem anim« naturam

(6)

• ) 4 ( •

5c indolcm, ambitnm intelligentia 5c flc porro; Vcrbo:

totam illam agendr rationem 5c compagem, quam

Sum-mus rerum Conditor eorum naturae indidit? Scilicet non

poflunt exprimere fenfum fuum nobis plene ac plane

inteliigibilem, nec nos prercipirnus fonum 5c geftum illis

proprium. Itaque nemo mirabitur ,*quod eorum proprie¬

täres, vel facultates internse nobis qua majorem iinr

par-tern ignotae. Sed vero'quamvis non in ipfam interio-rem animalium brutorum introfpicere queamus naturaiu;

de illa tarnen haud fecus, ac de mcnte humana,

fecun-dum efFe&us quosdam externos, eosque haud obfcuros,

poffumus judicium ferre. Defudarunt quidem

Hifto-riae Naturalis Dolores, ut ex rerum creatarum externa

facie notas chara£terifticas, quibus ordo ab ordine , ge¬

nus a genere 5c fpecies a fpecie dignofcatur,

defume-rent gradationem quandam, vix ac ne vix quidem fatis

perceptibilem, licet per triaregna naturae eundo eandem

perfpexifle fibi videantur; fed deficientes obferVationes

5c inventiones efFecerunt, ut plures gradus in hac

fca-la adhuc deliderentur. Philofophi etiafn contenderunt

credideruntque Fe experiri, hominem efiTe inftru£tum

adeo magnis facultatibus, quce nulli alii creaturae

compe-tant, 5c quamvis unicuique ceterarum rerum [creatarum

figillarim datae fint facultates eaedem convenientes fini a

Creatore praefixo, putarunt tarnen, has ab homine,

us-que ad lapides, continua gradatione defcendere 5c qua-fi decrefcere, ita ut in illis fimul Fumtis veftigia vix in-veniri queant omnium excellcntium facultatum, quae

egregiam hominis conftituunt praeftantiam.

§• 5

Sed dum comparationem inftituimus inter bruta

a-»imalia atque hominem, forfitan regefFeris5 animalia dä¬

(7)

# . ) 5 ( $

ri, variis ornata

facultatibus,

qua:

longe

excedunt

ho-minis; unde Poeta:

Nos aper auditu, nos

vincit

avansa

taSlu:

Vidtur odoratu, Lynx vifu, Simia

gnftu.

At vero hic non eft quseftio de

externis

facultati¬

bus, fed de internis., atque

adeo

numne

animalia bruta

polleant iis

dotibus,

quse

requiruntur

ad

inftiruendas

a-cliones fecundum normam juris

naturae?

Non

ignora-mus bruta inveniri animalia, quae

caftigationibus,

incita-mentis atque illiciis adduci

poflunt

ad

faciendum

hoc,

& aliud omittendum, atque infuper

fidelitate

longe

in-terdum fuperant homines,

adeo

ut

morientibus

fuis

Pa-•tronis, cum difpendio vitse

luxiffe

dicantur,

&

quse

id

genus alia

funt

exempla

3 ut

jam

filentio

prseteream

com-plura

animalia,

quse

videntur

prodere

aliquam

delibe-rationem in agendo, &

monftrare

fe

non

omni

carere

ratione. Verum enim vero, qui ita

caioulos

fuos

fub-ducunt, videntur penitus ignorare ,

quid

fibi

velit

ex-fpe£batio cafuum

fimilium,

quse

cadit

non

modo in ho¬

mines, fed etiam in bruta

animalia.

Iftac

enim,

seque

ac homines, gaudent ideis

materialibus

,

unde

oriuntur

ideae, quas vocant,

fenfuales,

feu

reprsefentationes

fen-fibilium, quse afficiunt orgåna

fenforia,

convenienter

mutationibus, quse in

hifce

organis

fiunt;

atque

hinc

elt,

quod bruta animalia

dicantur

habere

fenfationes

atque

obfervare legem

fenfationum.

Porro

quoniam,

teile

ex-perientia, ii e. g. canis,

baculo

aliquoties

fuerit

percuf-fus, ad confpectum

baculi

vociferatur,

vel ad minimum

fugit, a plagis fibi metuens^

idcircois,

ope

idese jam

praefentis, h. e. baculi

elevati,

dicitur

reproducere

ideas

antea conjunftim perceptas,

plagarum

videlicet

ac

do-loris , atque eas

reprodu&as

recognofcere.

Unde

Phi-lofophis fas vifum eil, ut

concluderetur,

bruta

animalia

(8)

Po1-' } 6

( •

pollere imaginatione ac memoria fenfuali, ideoque

Ter-vare legem imaginarionis Sc memoria?. Jam

autem Ac¬ ut in rebus humanis, quam fallax fit exfpe£tatio cafuum

limilium, quamque parum vel omnino nihil redoleatid, quod proprie vocitamus rationem, nemo, qui principiis

Philofophicis vel leviter fit tin£lus, facile ignoraverit:

ita ab tali exfpe&atione cafuum fimilium,

quam in

bru-torum animalium acfcibus nonnunquam exiftere

depre-hendimus, non argumentandum erit ad aliquam rationis

ufuram illis competentem.

§•

6-Quod fi aütem vel maxime ponamus, jus quoddam in nonnulla bruta animalia caderej id tarnen, quod

nie-rito vocaveris Jus befiiale, non tarn ipfius

veri Juris

rationem prae fe ferre

, quam potius infiar {imulacri eiTe,

facile repereris, Sc tanto minus hominibus

proprie dici

pofl'e commune, quanto certius conftat, nullum hominis officium dari, cui a£lus plane contrarii ab brutis

quam

plurimis animalibus perpetrantur, adeo ut non tarn

qua-li de fafio Sc praeterordinem fuum,

quam potius fecundum

iplkm indolemSc inftin£lum naturalem,cujus du£lu Sc

aufpi-cio totüm beftiarum genus

regi videmus, egifie cenfeantur. Quocirca quoedam perpetua naturae fuoe proclivitate Sc caeco impetu ad

raptum Sc latrocinia, ad libidines vagas,

ad prolem fuam perimendam, vel

certe non

edu-candam, Sc fimilia, ferri folent: quae omnia ipfis

be-ftiis fortafie adpellaveris naturalia Sc

propria , licet,

Juri Naturae hominum per fe repugnent. Etfi enim illi, qui variorum animalium naturas perfcrutati funt

va-rias,eximia cunclorum in iis officiorum exempla, effigi-es

virtutum nonqualiumcumque, fed

nobilifiimarum, expref-fas, animadvertitfe fe putaverinq rem tarnen

(9)

trofpi-% ) 7 ( ©

trofpiciamus, htec aliaque cunfla, ut non fortuiro cafuque

fieri judicanda, ira non a rationc & confilio

, fed natu¬

ra: inftindtu ac propenfione proficifci deprehendimus. Scilicet natura, vel ü mavis , Deus ipfe totius hujus

u-niverfi conditor & confervator, quali virtutum ofHci#«

rumquefimulacra, inter cun£ta animalium genera diftin* fta & difpertita, fed fua cuique propria

&

ad

id apta,

quod cujusque natura defiderat, ex aequo fparfit , ut in

iis non minus, quam

frugifera terra, aut caeio ftellarum luminibus confpicuo , partim potentiae fuae ac

fapientiae veftigia nobis clara relinqueret, partim vivas quasdam imagines Sc piöuias ob oculos conftitueret, Quae fi ea, qua par eft, diligentia a nobis perpenderentur', ad

imi-tandum quafi in variis caftbus ac momentis nos incita-rent ,'a vitiis dehorrarentur; e noftra neutiquam efHue-re memoria finerent bonitatem ejusdem fingularem;

quae cum ex aliis, tum ex

hocKmaxime perfpicitur,quod

ho-mines animalibus ceteris dominäri, eademque rationis

be-ueficio longe maximo antecellere voluit.

§• 7*

Hifce omnibus, quantumvis plene planeque,

ad li¬ quidum perdu&is, adhuc inffyteris fortade , quod bruta

animantia co minus cenienda fint omni carere ratione,

quo certius novimus, eadem in foro civili haberi

poe-narum capacia. Etenim, qui Juris

naturalis communio-ne bruta

comprehendunt, folent contendere, quod a na¬

tura: au&ore Deo non magis bomines ad

ea, quae naturae

rationali competunt, quam bruta animantia ad

illa', quae

naturae animali conveniunt, valde

adftringantur;

homines

nempe per rationis du&um, bruta vero per inclinationes

de difpolitiones naturales,

quas five naturalem impetum, live notitias naturales Sc fenfuales

(10)

mo-* ) 8 ( &

dus tarnenillorum naturae congruusrelinquendus ed. Hinc concludere volunt iIii brutorum animalium patroni, quod

ficuti peccare nihil aliud dicatur, quam naturae lineas transire ac praeter vel contra naturam fuam agere; ita e-tiam bruta animantia peccare exidimentur Sc propter

culpam pcenae obnoxia fieri, quotiescumque recedunt a

naturae animalis modo & menfura. Verum enim vero

probe notandum ed, longe

diverfam

habere naturam peccata hominis5 Sc quae vocant brutorum. In eo cjui-dem conveniunt, quod brutum pariter ac homo nne

excidant fuo, quando peccare dicuntur. At vero ficuti tum deinum laudabiliter Sc fecundum naturam egiffe ho¬

mo putatur, dum fciens Sc voiens egit; ita etiam

pec-cafle h. e. praeter & contra naturam fecifle puratur, ubi

praevia fcientia Sc ex propolito ad agendum fe

deter-minaverit. Contra autem brutum, neque tum, quan¬

do fecundum naturam agit, fciens egiffe ccnfetur, ne¬

que tum , ubi fini fuo excidit, praeter vel contra natu¬ ram agit, deliberato animo adeoque ex fcientia proprie iic di£ta, egiffe judicatur. Inquies autem, brutorum ani¬ malium delidda non fatis manifedari hominibus, neque in illis vindicandis judicii formam obfervari, fubjacere

vero nihilo fecius dominum animadverfioni, cumprimis

quando fingulari vitio fe contaminant, noxam inferunt

Sc humanam focietatem perturbant. Id quod probari

putaveris ex legibus Mofaicis, quando Exod. XXI- 28

bos cornupeta, qui hominem occiderit, lapidari, Sc Lev.

XX. 15. jumentum, quocum homo cubuerit, occidi ju* betur. Sed probe notandum e*ft, tanto minus

beftias

proprie ac formaliter peccare & puniri, quo magis ex¬

tra controverliam eft pofitum eas dne proaerefi Sc

Ii*

bera arbitrii determinatione agere adeoque ipfo mo« ralium a&ionum principio deditui; neque lege

Mo-faica

(11)

im ) s> ( #

faica brntis animalibus ' pcenam praefcribi, ficqub bovem cornupetam juberi lapidandum , non quia peccavit, Ted

ut conftaret, non leve peecatum efle homicidium, quo« niam fangvis humanus a bruro repetendus, quod fe

fa-fturum dixerit Deus Gen. IX. 53 jumentum vero, qui aim homo eonfveflet, occidi jufTum in deteftationem

criminis de abolendam omnem mernoriam rei tam

ne-fandae. Pari etiam ratione in legibus Svecanis res fe

habet, quando in Codice Fridericiano de quidem tit.

de

erimin. Cap. X. §. 1.. fancitur: qui cum beßia vel oliv

Iruto coitum habet, percutiatur Jecuri £r' in pegmate

com-buratur, beßia fimul oeeifa, fhwimis confumatur, atque in Cap. XXXIII. §. i ftatuminatur: fi

beßia

vel canis rabiofus hominem inter'1mit, Cr5 dominus befliam vel ca-nem rabidum cjje neßeiebats necandum dedat, dominoque

litis jatisjaciat.

§ 8.

Coronidis tandem loco devenimus ad vulgatilfi«

mam illam qusellionem, An Jus Natura

homintbns

tiam certa praferibat officin, qua erga

animantia

bruta

åebeant obßervavi? quam eo magis

adfirmandam

cen-femus, quo certius novimus, Deum jus

de

facultatem

Ron infinitam homini in bruta animantia de alias res

eonditas conceffiffe, fed reftrictam certis modis,

adeo

Rt ex virtutis

praeeepto bis rebus non

nifi

tamquam Divinae Majeftatis teftimoniis, de quantum

fieri

poteft,

tamquam inflrumentis notae aliorumque felicitatis,

u-tamur. Quamvis autem non tarn per fe

brutis anima«

bbus rebusque inanimatis fimus

devin£li,

quam

pro-pter alium, cujus intereft, quidquid

de rebus

iftis

fiat;

boc tarnen officiorum genus in Morum

do£lrina,

eo potiore jure peculiarem

conftituit

claffem,

quum ,

(12)

que ex folius Divinae, neque ex folius Iiumanse

natu-xx5 contemplatione, fed etiam ex ipfa brutorum

ani-mantium conditione rite re&eque perpenfa ,|plenius

pla-niusqtie hauriri queat, ut ne homines, vel ea nimis

evehendo & quafi Deo ipfi sequando, vel iisdem ultra modum finemque abutendo, id, quod legibus

natu-turalibus e diametro fit adverfum, ofcitanter

fine examine , dele&u ac

difcri-mine committanr.

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :