Disputationem physicam de aeris phoenomenis sub respiratione ex consensu amplissimæ facultatis philosophicæ in celebri ad Salam academia, præside ... Joanne Bilberg ... publicæ bonorum ventilationi exponit Michael Sollenius Angerm. In aud. Gust. maj. ad

60  Download (0)

Full text

(1)

jVufpice

DEO

?

i

DE

AERIS

i

PHOENOMENIS

Sub

i

RESPIRATIONE

Ex confenfu

Ampliflim«

Facultatis

Philofophicae

m

celcbri ad Salam Academia,

PR&S1DE

VIRO CLARISSIMO

dn.

joanne

mmm

^rof,

Ord

Ρ

übliche

Bonorum

Ventilation!

Exponit

MICHAEL SOLLENHJS

Angerm.

v

In

And«]

Gud.

Maj*

ad

diem

Feb. Anni Μ DC LXXXIX.

(2)
(3)

Exoccafione

nobilisfimi

hujus

argumenti,

non

fine

cura

&induftriaå do&iffimo

Dn,

Autore

elaborati

lf

mque.

fcrt

SUflentat

noftram

tio

vitam,

quia relpifaS

jEtheraletiferum

quitrahit

ore

perit*

Quisquis

in

alterius mentis

pras-cordia virus \

Inipirat>

miferum

bis facit

ille

mori«

• " ... PRESES, Ad f

(4)

Ad

Pereximlum tå

DoBbßmum

Juvenein

Dn.

MICHAELEM

SOLLENIUM

De

Reipiratione erudite

difpufc·

San rem amicura eximie carum

Kitevr/*a4

VEpribut

tå quondam

jaceba

quA

nt

fpinü teBtb

Profant

nunc

doB'is

confpictenda

vt

rå·

t

Pluribu*egregtA

quibut

efifolertia mentist

Hic

logico

coecum

.lumtne

vnonftpat·

itey*

3Γu

quotfoSoUcni

luftrando

crypta

fophorum;

Qolhgis

ρ

andis multa

probata bonis.

Scilicethoc

probat excettensfpiraminisufm%

JEtßsqup%

prior

nobile

ne

feit

opu*4

Vade

bomi

avibut\

Trumen comiletw

euntem>

Jova^det

laudt

fetviat

omne

fu&9

Upiäliac prid.non»,Jan.

Α. ΜEC XXXIX.

Gratulabundus reliquii

(5)

Leilöri

cändicfo

falutem«

Menfes

fpecimen aliquod

ante

paucos,

dcademicum

cum

>

confitio eorum

quibm

magnam

reverentiam debeo, meditärer»

inopinate

inh&c verba

Majov

exrec.entiori

feculo

ex*

ferientüßmi incidi:

Oportet

inquit

la-teat in

refpiratione

profundiiTimutB

arcanum,

quod

eadero ne motnento

quidem

poßqaam

ex uteri latebris

I

eluäati

funusr

citra

vitae

difpendium

earere poffaraus,

Cuju*

verba

quo

ja*

1

pita

volvt

eo

avi

di

ut revohere coaElm*

1 donec

profundiores

rei ipfiw charalleres

me moriafortitu

impreffi»

quam ut eosdem

fecuriua de

lere

potuerimjquare me in ube*

riorts

ejiudem cogmtionis deßderium

prAci*

pitem (olveruhti

Defineita%

mir

art Bs*

nev+LeBor aut materiafamiliaritatem%

cumviriCeleberrimieandem

difficihmam

faluiartntiautaudaciammeam> cum

fetas

menon

fuperctliofa

viriumfiducia^quarum

imbeciMitatistßquis,

ege

probe

confciud

3

fed

tam

amorefcientU,

quamrei

pulchritudi-ne alleliumprovinciam

fane

humerhgra*

I

visnmfubtijfc^

Nec in hoc

differendi

cam*

(6)

po,ut

pro

veritate

oltinenda

pulcrumfit

vincere,turpe

eril

vind,

defiderio

fciendi

toexumfceduifynatur&yuterfycumfuas

pe*

riditeturvires♦ Vereorne

multa

brevita*

te

compenfaverim,

qua

uberiorem

urgerent

expofitionern,

(ed

cumnefy

omnes

difficulta-tesLabyrint

hos

fy

rimari

meum

fueris

pro*

pofitü,

ne§

voto

Jufßceret

rudior ingenti

mi*

nerva,quaitafy

animo

volutavi,

effeölui

de*

di.Et q

tidvis

adpofita

proprio

fcaturigmi

vin-dicatumnoniverim,

[ed

expertentijfi

infti*

tutioniiCiarijfi

fcripl»

manuduölioni,

ta-men velmateria vel

ftyli

fublimitate

me j

omnia ςχallenon

haufifie confiteor.

Eixcu-fes tgituy

quafo

candide lecl

or,

qua

velmi-

f

nus exculta, vel

fuaviter

eruditis

tuis

non

fapiant

labils.

fpuodfi

obtinuero

>

cando*

rem benevoltLeöloris, revereri,

fin

fecui

malevdi iaculum humanitatis

fcuto

ob*

tegere nunquum non

(7)

■«8 CO* as«*

CAP.

PRIORTS

'Ανακε<φα·λάΐύύ(Γΐς.

i—IOminiseminentia. Ejusdem cognitio.'Iriftitufi ratio, Corporis partium fuperficialis enumera?

tio Organorum ftupendaconipages. Totiusami-ca conipiratio.Realis mentis&

corporisdiftindlio,

Utriusqué adlionesfeparat:e,Mixtae

Refpiratiofa-bncx tolius adtio,Audlorumdivortta, Veternm

opiniones derefpirationerefütanturexperimentis

&rationislumine.Attradliopwlmonum.Vacuum;; Extenfiocoltarum, Fattesrefpirationis.Infpiratio·

ni^deicriptio,Materiale ^Formate. Aerisexpan«

fio, fcxperimentum ejusdem. Aeris pulfio

per os

« naresadftru tur. Aeriseffedhis inpulmonibus.

Aeriscompreffio. Platonis fententia adftruitur&

experimentocOrroboratur. Aerisimpellendicaiu

ia. Viselaftica &prefTu-ra atmofphxrse.Mufculi

in-fpiratorii&exfpiratorii,eotumquérobur.Spiritus

animales Eorundemconfervatio, Pulmonumde¬

icriptio. Illorumdilatatio. Refpirationis

iufoen-fio. Ejusdemincrementum&i decreinentumcum

caüfis. Catidumvitale. Naturalisvigor,fangiliifj^ curfus inpulmones fine mutatione. Pulmones

tnutationisofficina. Sanguinispurgatiö.Sanguinis

&aeriseflentiads commixtip. Aér variis

particu-lisrefertiffimus. Aéris mutatiefFedtus. Aéris

co-horscumefFedlu. Aéris refrigeratio.Aei fingula-.

r Ä

(8)

«·« CO »φ*

»isrefpirationiaptus &ineptus. Aercommunicat fangniniparticulasfalinas.Undenovafermentatio. >

Aeri9enervati inpulmonibus experimentum. DJ»

ttrfusaerisftatus &effe&ui*

CON

ANIMI

Adfis

Ο

JESU !

THHS. I.

\jeftate

fabricam

homi-^nis.non modopraefidis

hoipitis-?q«eobexceIlentiam,

iéd&nito-rem

candorefW^c

compofiti,ce-rerisfummiopificis rebuscrcatis»

értique etiam,natur* fimiae, praeluccre, tam

monumentaveterum,quam cujusvisingenii

jmenfura, oftendunt. Tanto enim

pulcritu-dinisjubare

corufcat,

ut

vel·

primointuitu x-mulatioreliquarum

pr*fcindatur:

tantaq* gau-deteminentiå» ut cum Poéta cancrchaudvo·

rcamuri vertenteRotallero:

flurimaubiftfiupenda vidimus:

Sed nihiltisquamnatura bomini

JEßßupendttmprotulit.

Cuietiam iufiragatur Ovidius

lib,

I. Meta¬

morph. 2.

Fab.

Sancliusbisauimalmentitftcdpactusaltes

Deeratadhuc,&quod dom'mariin cetera

Wamkmtest« {posfit,

Thef.

(9)

*3

07

*·►

Γ. · ,

Theilll.

► r NaturaHominis

cognitionis

Eons

eil inet

l jhauflws,cuiexhauriundo> quamvis acutiilimi

Philofophiingeniiomnes vires impenderinc:

in hoctarnendivini conditoris fpecuio

fum-v mampotius ejusfäpientiam, omnipotentiam,

&ftupendamtotiuscompagem,admirantur,

^

depraedicant,Scdiligentiusrim3mur,(juam ίο-lidamejusdemfcientiamiibi gratulantur.Ipic

enim omnia illaprofundiiEma

arcanaocculitexhibetcjuc. Undecnatumilluci

Chvmicorum:

nihjl^ftin μίκροχ^σ-μω

quodi

nonfitinμΑΧξοχ9μω,verfaquévice. Et

tjuam-vishocceHerculeo ieculo Änacomia oculus

j;

"

dexter,

Chymiafiniiler,

clavesgerant

ad hoc

iäcrarium,januamquéreferent, quåintroire

poflumus Sc ipedtare regium habitaculum:

roburtamenallatae fententiac addit experien*.

tiifimorumvirorumcelebriorinduilria, qua multainobicuro per totfeculafopitadetegun-? 1 turSc

publicantur. Undein dies illuilrior

«juidemeruitur hujus indoles,naturalefoe«j

'

tusdenudatur, etiamfi multa fiveiubtilitat^

ftru&urae,ieuinopiaverborumhumanamelu*

danthebetudinem. Nec ullum cftdubium*

i <juinplurima nobiliiiimorum ingeniorum

in-defeiläcurå,ingentiqué impeniå dete&a,

veri-•acem

iäpiant,

cum

cumulus

experimentoruni

(10)

va-«·§ (4) Μ*

variisvicibus testatus& probatus ineundera

collincentfcopuiii-,.

Thef! III.

Ac primum quidem in hominc,iépofita partenobiliori,quarumviriumfit ignobilior,

praefentis erit indaginis. Nequé tamen ani·

musefthicagerede adcuratåpartium corporis

enumeratione,autejusdemanatome: fed tan- *

tumpraecognitaquaedamvel aiTumere, vel

in-ftituto huiciniérvientia expliqare,

experien-tiaeMedicorum fuarelinquentes, cui hoc in argumento plurimanosdebere grati profite¬

mur. Totam,dequaa&urieriruus,fabricam

«onftituunt ftruitura cordis, capitis, oflium mirabilcs articuli, firmiifimamolliu llaniina,' §nufculorum>tendinum,arteriarum,venarum»

pulmonum,viicerum, omniumq$ ceterarum

partiumartificiofiifimatextura &compofitio,

necnonfitnguinis ipirituumqi animalium

in-defeifus influxus &refluxus, cundtaq.ue tan¬

dem cutis, tanquam munimentum Sc

aggerl

«ingens. Quorum organorum tantus

tam-quemirabilisapparatus, fingularisconcinnaqi (i harmonia,naturali inftin&u,promotioni Sc

iäluti totiusamicé

blandeqi

conipiranc. Haeo "igiturefieorganaadiérerenonveremur, qui"

hus machina vitalis, motus mirabiles aftio« >!

nesquéftupcndasedit,quam induftriam

(11)

nun-«β§ (f)

nünquamex parteimitantwrperplurimaauf©»'

matahumanisviribus exftrudta, quorumefE®»

dlus haud raro admiramur. Nec

adiértio-nemnoftramlabefa&ataudfcoritas eorum,qui

perfundtorie confiderata eddonum

emana-tionc, realique corporis Sc mentis

diftinddo-ne,corpus organicum inie mere pailivum,

otiofumadtionique producendar invalidum

exiftimant. Nos autem, praemilTa triplici

a-dtionum humanarum diftindtione in pure

mentales,quae exfolaanimå icaturiunt,ut irn

telligere, velie,nolle, judicare &c. mixtas,

quae dependentpartim abanima, partimåcor¬

pore, utfenfus affeilus Sc appedtus: &dc-niquécorporeas,quaeex fola ltrudtura corpo*.'

rispullulanr: utreipiratio,concoddo

ventri-culi, circuladofänguinisSc pluresaliae, qux huicartificioiiffimae Aru&urae debenturj Rc«

ipirationem tarnenomniumprincipcm &

ma-X'ime huicfovendae neceilariam(judice

Expe-rientillimoHippocrate: Cibo & potu perdiee *liquoteurer epoflimus , utinterccptts reflirundi

vits,ne unum quidemhorulum vitamducimue a)

enucleandamfumfimus,faufttsutinamavibusj

Ecquamvis refpirado

, voluntaria alias apud

Philoibphos» falvo nacurali fcedere,animaeim»

perioadeofubjecta,ut intendi velremicti vel

ömninofuiperidipoiTic> non aiiter tanien a

-_ A 3

(12)

·+& (t) s·»

voluntatedependet,quamratione

determina-tionis, Namiolaftru&urå erganorum, non

aliter nobis

volentibus,vigiIantibu$qucperagi-tur,quamnaturalis,dormicntibus.

Thtf IV.

Quod reipiratio llt, å praepofitione re &

ipiro deduftum vocabulum, omnes quipri¬

mitivaintelligunt,fciuntiideoquéomiisåpro*

lixiore onomatologia ad remipfam

accedi-mus. Sicutauremnobiliifimum eft phoeno

tnenonReipiratio: ita de eo totfernendarum

divortia «Sc contcntiones apud Philofbphos

circumferuntur. Quorum aliqui e£fe<ftui

fi-necaufarum jufta cognitione, cujusq,libet rei ,

nativa vi Sc

évspyucti

inhiant, terminosquc

quoobitruilores eruere valent, co felicius

eorum fupelle&ili omnis generis efFedlusfe¬

ieexplicare Sc unicuiqt quacitioni occurrerc

iperant: nec ajtius aiccndunt,quam ad ien-fibilium eflfedlorum ienfibiles caufos,ceteros

reiervantes occulriori. fubtilioriquc agendi

prineipio, immemoresomnes efte&usnatu· ralespraefupponere cauiås intermedias,ex

qui-busquåtalcseducuntur., Nos üla methodo

inrebusphyficis invelVigandis orniisa,

eous-quéprocedcndum exiftimamus incauiarun»

J

ferie,donecprimas, agendiquémodum hauri- .

(13)

(7) %+

primarum

cauiårum effeftus,

femperque

re-linquunt quxftipnem,num

talcs

cauiac cx

lc

inefFe&um deducuntur, an ope fupcrioris. Cumigiturcaulärum

valorem,

cujusvis

elTen<

tialia attributa probe penfitata feliciter

pro-xnant,quid valeant,circa

prapoficum,

eorum

viresinveftigare hauddifficile erit.Proindeut

claramSc diltin&am ideam adfequipoflimus inanteceiTum quorundam opiniones exami*

nare,genuinasScverascnixe rctinere, incodtae

auté rejicere,maximi momentieiTeducimus. Varias equidem icntentias circa intricatiilima

Refpirationisactum veneranda fovcbac

anti-quitas,fequentcs tarnen

potiflimum

amplc-xaca eil.

Thei V.

Subtiliorum

tycuvofiivuiv

caufas,velinopia experimentorum, velincuriaAnatom ix, ne¬

uerevcl penetrare cumfefenon valere

vidd-rent Philofophorum,antiquiQris

xvi,acutiili-tni :huic velilli corporitalemeffeClum

pro-duccnti,propriamvim & efHcaciam fine

cau-iapromotriceaffignabant, atqué pe*·

antipa-thiamScfympathiam naturalisamorisvel o-diidu&umcxplicabant. Quorum

atrra&io-ncm haud iniimum locum iibi vindicare,

cjusqueri unumcorpus

alccrum

(14)

contadtuvelpul-(8)-J8G»

fioneallicere ftatuebänt. Quo itaquefuac fcn-tentiaeroburconciliarent argumentisq;

firma-rent, pulmones in fcenam produxerunt,

eo*umexperiment* adeo claraexiihmantes,ut

irrifione dignusvideretur, eademqui

deflrue-retentaret. Hujus fententiae

propugnator

acerrimus Joh-Magirushb. 6.

cap. 16. phyfi

dicit de reipiratione: aitrabitttr externiu aer

per artcriam vocalem interventu Diaphra^maitt

adpulmones. Neccautiori

philofophandige-nere fuam fententiamaperic ceieberrimus

a-Koquin

Philofophus

Keckerman:lib,$. c.z£. Reipir^tio fit hocmodoinquit: attrabituraer

externusper artenam vocalem adminiculo

dia-phragmatuad pulmones, Cujus expofitionis,

Γιquisuberiorem explicationem

urgerét,

quac-reretq»quibusvineulis autlig.amentis aérem

attrahere poifimus?adfubtihora Sc

plusquam

aerea ligamina refugiunt

t faeuitatis icilicec

«Scpötentiae attra&ricis officium cfle j

quare-fponfione,tamintricatae quariiioni fefe

claris-fimt fatisfecüTe exiftimant. Quxtarnen ni¬

hil

aliudevincit,quam

nos aerem attrahere»

quia poffumus,quibusmodis tarnen aut

me-diisfiatparumiulliciti. Hujus rei periculo facheliberarentur,fiproprias fuas

vires circa vim attradivam experirentur. Omwes iane

eouiiceri neceffiuai habemus, necmininiam

(15)

•#5 (9)

^tomum ra.di.prum folarium totius corporis

viribus nos attrahere poile iine intermedi·

agente,

TheC VI.

Neceorumfentennam» quos alias iincere coiimus, foverc poiTumus, qui Iegitimam caufam rcfpirationi« explfeando,pulmonibus

pePtoriq;principium motus Sc quictis

adfcri-bunr,eoquodcontinuisvicibusfuos ritlus

di-latando, aereni excipere, contrahendo vero

jrejicerenudis oculis intueantur. Incujus

prae-iidium provocancad naturam Sc fubilantiam

pulmonurmcontendences, fiipfiadiivitas non

ineifec, utiq; per infpirationem debertnc pomprimiScexfpirationem extendi,cum

mol-fes&lpongiofi fint. Sed illud argumentum

abexperientiilimisAnatomicis diuexplofum;

quioculari

demtonftrationeorganacontradlio-nisSc extenfionis pulmonibus nulla elfe ritt

defendunt, noneli cjuod plunmis

profequa-mur,cumSc unica periclitatibne deilruipos-fn. Nam (i incifio in thorace adeo fiat pa¬

téns,utaer externusimpelii poilit,quod

åme-dicisincanibusaliisa» animalibus compertum Lobipulmonum ex ifto latereplanequi.

efcunt,ex altero vero movencur, Si ergo

pulmonibusvis ineifec feie dilatandi Sc

con-trahendi, utiq»

fimiii

modo ac antea

(16)

«•s 0°) s*»

rentur&noniubfiderent. Ulterlus pr*C0H·

ceprae opinioni addiéti, pertinaciori cura ur¬ gentpulmonum eruptiones per vulneris

öri-ficiumpe&oriinfli&i, motum eorumpro¬

priumarguere,quifefe luftrandosnonpracbe·

rent,iimotum thoracis tantum fequerentur,

,

Scnon iuaipontefeieextenderent, Qui iiad

curatiuscujuslibetreinaturamScindolem

in-veftigarenr, illa difficulcas experienti*roborc

facile retundi poiiet» Pulmones erumpere

conantur, · non tarnen vipropriafedprefiurå dilatati aeris internn Siautem hiatus

ube-rioris aeriscapaxeilet, quam pulmones, con-tradliabeaparte, ut ante oftenfum, iemper

manentjidq* nullam aliam obcauiam» quam quod aequalem lancem viceric aer impulfus

perinflidti aperturam. Quod clariori luce

cxornantAnatomier,qui veritatemin obicuro

latentem protraxerunt. Quodii enimaipera arteria,manentevulnereaperto obftringatur,

omnes miniftros internos fuomunere

per·

funginonpoiIe,iiiåexperientia teftantur peri-ti. Äérperillegitimamviamimpulfus, vi&o

aequilibrio, pulmonesadeaconftringit, ut collabi cogantur,clauiäautem probaintrufus

eofdemiterum extendit. Concludereigitur fascumceleb.Medicin* Do&oreWedeliode

reipiratione Valmoncsnihil mitjctiloßin fe

(17)

«w; 00 &··

benu nullunirobur, nulUmattivitatem» ntflLvn

movendi ρotentiam,praeterobedientialem»

TheC VII.

ProceiTusreipirationis ob

horrorem

vacui

plurimiquidemfuntpatroni,cujustarnencum fonustanrumauresvellicet, exiilentiaauteni

reivimpatiatur ejus deftru&ioninon diu im-morandum.Non entisnull« iuncaffe&iones,

multo minusoperationes , cardinalis

Meta-phyiicarura eft canon. Abiolute vaeuum in

naturadari, rationibus & experientiaerepugna· reomnibus adeodarum,hocceptaeeipuetem¬ pore,ducimus,utuberioriverborumambage

egerenonvideatur. Verbotarnen» neverbis Scnonrationibusdifquirereaccufemur, argu¬ menta autemélonginquopeterequid prodeftI cum foecundum proventum intra proprium

foveantfinuni,quorumtantumunum,

memo*

respropoiltae brevitatis

, fatisvalidum fuffi.

ciat. Definitionisvacui genus

fpatiumcon-ftituuntjimmemoresidipiumnativani Sc

pri-micivamfigniScationemretiuere quouscpfu<» nomine.dignum cenietur, contrarium enini

animiviribuspereiperenonfuftinemus»Nara

ubifpacium ibidiftantia, quac fineextenfione

mentisconceptum non

ingreditur,cumeilen-tialitcrdefuofubjed© praedicetur.

TbeC

(18)

■*·§·( ti)

δ#»

Thef, VIII.

Ncq;eorumfentenriae

fufiragari

animus,qui

reipirationiscaufarn, nullähabita rationeVi¬ tiumaéris, folamagnofcunt extenfionem

co-ftarum, undeambientis puliionem adeo

de-ducuntfor£em,ut a.ereas portiones perinfpi.

rationiscanales inthoracem compellere

va-leant,cumadeoaeriic compreilibilis, ut

faci-lius in fe recederet,

lacertosqj

implicaret,

quamanguftiisnarium fefe iniTnuaret. Quacfo, fiexcubansnonpolieret virtutc feie dilatandi,

numne

magnailla moles aércafacilius

cofta-rumdilatationemadmitteret,

quam exigutis

ille hauftus fuoipacioeandem compeniaret

?

pluraquidemfuncquibusreipirationisfacilior

obftruitur via,ne autem propoiitae brevitatis

immemoresevadamus , remotispotioribus,

ceteris

enumerandisiuperiedemus» propius

admetannpropofitamcontendentes.

Thef. IX,

Reipirationistelam proiperoeventuutper·

texamus,abipfa

icaturigine

ordiendum. Quae

cumduabus

partibus n^pirationis de exfpira·

tionisperagatur,priori

igicur primum,

ordi-neinnobis ditiltante

natura, ventilationisjus

vindicamns, Quamvis operae pretium non eilet, materiac tra&andae lingula momenta

«irculoquail includera', obfervato cauiärum

(19)

©rdi-ördine,cum

fingula

ieodim infraexcutiantwr,

Tieautem monita eorum Quorum intereft,

vimpatiantur, praecipuadeicriprioni includere

lubet, quoquafi é fpecula,totius ordinemSc

naturamquivis intueri poffit.

lnjpiratio itAfc eslcompulfio a'eris fub contrailione tnujculorum

pernares&osinpulmones,qui[an^uinemeorurn

lobos prxterlabentem adnovum

fermentationit

actum excitat,

purgat> refrigerat.

Thef X.

Mareriaicrefpirationisaeremunanimicon* fenfu,praeterorbemliteratum, ctiam

quivis

incultus adfereretenetur,qui eodem vel

defi-ciente, corruptoveliubtiliorireddito,fummo

vitaepericulo leib

expofitum

faepius

expertus»

Unde:

Non longius illo vivit &

exJJJrat

Modoquasacceperat auras.

ÅdditdcVirgiliuS iuum liifiragium

: t

Antmalia

——

tenuem^ magis, magis a'eracarpuntv

Formali autem nonadeo unanimes

veitfican-tur,fed cuiqj propriafiPridet fententia. Friori igiturinta&OjOtiofo&quali nulliusmomenti

ieli&o,pofteriorifummamadhibuerecuram,

minustarnen feliciter. Aft quid

unius hoc

inftatuconfideratio line alterius , cum adeo

(20)

m C«+> &··

hajus

xncuria ejus

curam

fubverrat»tocaeji

inr

iupcr

vacillct a&io.

Quod

inientis

oculis

i*-üeintuebaturrecentioris xviquidam,dicens :

nullaåttio intoto corporehumano, tam

operofts

tnachintsperficituracrefpiratio,

adeo

velut

intet

fecatenatce /untpartes>plures$concurrunt, ut quomodo unaquxq·»fefeqerat

& officium

pr

aßet

fuumdubium

(it,

nifi

omnia

peniius

objerventur.

Imohincprima

prövincia

demandacur

parti,

qux

talemnonobiic.

Quidigitur

ucriusquc

viresfeojfim valeatK, xcjuå examinis

lance

,

cjuantumcurta

ingenii

fupellex

permiiTura

iit,

perpenderc

,

humeris

itucumbic

nofiris.

Thei. XI.

Aerem infignioresiuas

ob virtutes

expaa-iionem Sccondeniationem, reipirationi

tan-tum infcrvire egregiis iuis

periclitationibus

BoiJe, virconfummatxerudkionis,

oftendic»

uthifcefublatis,illis iubjedta, ipaeio iatis

an-gufto, communem

fatorum

ibrtem

fubicrinr.

Brevitatisredimendx grada,

hafce

taruum

no-minatasiiccopede

prxterveheremur,

fedcum

iubftratx materix fundamentum iubftkuans

majoremijilucem

eidem

intelligendx

lucren-tur,du&u

experienciilimoru virorutn

earun-demfoetum invelligabimus.

Hxpanftonem,

aliasvim elaiticam,quibusdam

corporibusin-«iTc?<]uå nativum

ftacum

r^cuperare

adnitun;

(21)

tur,praeterconienfum hujusaevi, quotidiana

I " teftaturexperientia, quid autemfit & quibus

viribuspolleat,cumincampo cultiori magna

fitcontentio, exiftenti*primü deinde eiTenciae operanavabimus. Quidnomineelaterii

intel-ligatur,iäcisclare exprimit AntoniusLc Grand

pertdquod vehementinscomprejfum & ad

piino-*

remextenfionemredaäumfefe

explicare&priore

txpmfiontrecuperarenititur:hxcvisinarcu

ten-foytormentorumrot'u>fclopUpneumaticis,chalyb'u

fpiristfute intratympanutthquoportatilisborologii

rotteagitantur &ärcumvolvuntur,

patet, Praete-reaexperimentorumnobiliilimus Promocor

RobcrcusBoilejclariorib5verbisfuam fencenua

* " nobispandie.

Per

i^cfir,ga,inquih

(cuaeris

Jpi-ramtnteüigoaeremnoftrum,aut eonflareaut /al¬

temabundare tfliustnod'tparticulis, quaiiquand*

incurvenwr>velab ineumbentts atmofphara pon-dere,autquovis altοcorpore compr'muntur,con*

iigutsits corporibw<,quibwcomprejfi

tenentur->con-tranitendo apresfiotie tfla fefe Uberarequantum

Talent,moUuntur. Quorumfi compreilo ma·

vior visfitfeie expandendi quam lncumbentis comprimendi , evelbgio fequitur efFedhis»

ίΐηminus in violento fuo ftatu permanet.

Elateriumaéris, quo fefe explicare exten»·*

dereq;

nititur, fi modo jugo ineumbentis

ex-

(22)

m ( ) s*

oneretur,experiméto elariflimo nolbis sdoeti-' |

lumdcmonrtravitin principe hoc Mufarura Athenaeo experientiilimus Doftor Andreas

Droffanderincoilegio fuo experimentali,iub initio anm praeteriti. Quod cummajorem

j ftcem infticuto noftrolucretur,quam Γιlonga' j verborum feriementem meamexprimerem, l

brevi,hoc ipfum,defcriptioneinferere nonpi¬

gebit. Vefica recipienti,aereadhuc pleno,

ar&ioriligatura lateribusaffixa»

quam ut

trans-itus invigilanti externo daretur. Quo

effe-öltuidato, interni Uli vifcerum

expioratores-ad maximam partem

, adminiculo Emboli t

edu&i. Rupto igicur aequilibrio, veficam

anteaHaccidarnintumorem adeo aifurgere, ψ

maximacumjucunditate vidimus

, utfacilc

rtJmperetur,Γιinvenri admodum peritus ope*

π manus nonrubtraxiifet. Si nudum du&um oculorumprimo intuitu hic

feqlréTrer,

cum il-literato orbe forte fententiam iequiorem ar-riperemi iéd cum veiicae fiacciditatetn inttk

i|

mefcentiamqy intenfioricuraintuitus

éVUmcaufisnaturahbus,aequoargumentorum

pondere, plenoqueore conficeri non dubito.

1-iuic experimento expanfionem pulmonum

maximeconvenicntem ducimus, Quam pri«

mum eiiim orificiumaiperae arteridt, auxilio

mufculorüminipirationi dicatoru amplietur^

(23)

■es ( ) g»

aerforibusinfidiansintroitumq;

moliens,tam

obingentemincumbentispreiluram,

quapro-priam vimelafticamin pulmones impellitur, eosdemqi adtotius pe&oris capacitatéexten»,

dit»Nec unquampuj^iones effe&u fuum aflfe· quipofle conftat,nifi pelJatur abdomen, coftas

alleventur,diaphragma contrahatur, interna

pectoris cavitasamplietur, pe&usq; exiurgat,

Data autem übertäte irruendi, eveftigio

ié-quitur impelliturcp explorator ad interiora

pulmonum ibiq*urgetopusiuum. Necnos

errorisconfcios, naturaq^ aéris vim intulifle

arguet aclionis Sc paflioniseodem

ferepun-<Sloadfertioj diverfa quippe ratio ftatusque

nosÜberatos veüt« Eviftoelaterioaeris, cui

inhac thefi operam impendimus

, quod

re-ipirationi, Γιcuialiimaximéiniervit, conienfo

Doclorumrerumqsmagiftra experientia con-firmato , ufemus manum ad irruptionem

aeris inpulmonespromovebimus.

ThcC XIII.

A£ura pulfiones aeris inpulmones

felici-ter abfolverevix valemus, nifi in ejus indo»

leminquiramus > Di&u non abfurdius

duci-mus>adYionem fine reaümutationcadftruere,

quam motumfine mutuoimpellentis conta

&u,cumucriusqjfententiaepatroni,eidemna

turac aequalem vim inferantj adeo

(24)

Os) »e»

cfiffblubiHcatenacombirtantur, ut

eelTänteir-nius,cfcfTet fctiamaltcriusa&us > namubinio· tusibimutatio mutuuscjjcönta&us. Quidne-xusnaturaehac inre valeat laborc nonminus

quam eventu

juciindum.

Dodlrina

motus

fundamentalem fuggerit reguiam, quåcardo

Veritatisvcrtitur,omnesqimotus tanquam

tru-tinam

fequuntur:fcilieet

unumquodqjcorpus

naturalemiuumfitum & locum retinere do-riecabaliotletrudatur. Quidquidigitur velin

abditisrerum penetralibusvel in ampliifimo

liatur*campomotuifubje<i>um oculis obver-iatur, huic regulae

univerfali

adeo reftri&um

patet,utlimicationis

cardines

erimpat,

Quare

Sc aeremfolopuliiiper osScnaresimpelli,ra*

tionibus Seexpericntiå evidhim, luce meri-diana,ut dicereamant, clarius. Ipibenim

momentoquope&us dilatåtur Sc pulmones

turgidi

redduntur,

columna

illa

aerix

externa,

ob minoremviriumreiiftentiam condenfatur

Sc in minorem

quafi maiTam

comprimitur.

Aeri qvbppénontantumvirtutem

fefe dilatan.

difed åcconiprimendiineile oileiidunt Vari*

periclitationes

Boileanae.

Thei: XIV.

Dilatatope&ore,particulae aére* proxime ambieutes invicem circuiariter prcmuntur,

(25)

•m C Ψ) y*

Unaenim alteram trudit, fecundqm

leges

in-evitabiles natur*» Compréilione igituf

adeofuba&usaér, utramulos iuosår&iffimé

implicarequidem reneatur, ita tarnenut vires

nacivacindo.lisnunquamamittat, quippe

liber¬

täremiuam refugio reipirationis

compenfan-doeafdemexercetvalidiiiimas.

Cuifenten-ti*longotemporis cradlufopit*, qu* tamen

novafalutatur, Plato Ampliilimus Philoio-phorum,npn modo aiTencit fed & clariffimc

illamexplicacOuoniam, inquit,vacuum nusquä

efl,quoquicquameorum, qux perfcrutiturjngre-di queat' Spiritusautem enobts evoUt cuivts

con-(lat,noninvacuum quidem bunc.Jbirltum

evola-re-,{cdproximumfibide{uafede depellere-, depuU

jumrurfus iilumproximumfibifemperextrudere,

acfecundum neceisitatem buiusmodi, quidquidin

\edem iäärepenutitur atcp 'mped.itUrkunde exclu-piseilbalitus,inpreßum illuc» replensqf balitum

ipfum fubfequi>id^totumrevolutione quadä,quta

nusquam vacuum /it, fieri, Quamobrem cum

pc&uspulmonesq» fpiricum eftlaverinti mox

aerecorporicircumfufo,meatus corporis

pe¬

netrante replentur. Acrurfus evolansc cor¬

pore Sc emiilus anhelitus infpirationem

introretraliicogit,per oris nariumq;meatus»

Quidquid igitur movetur ab alio moverur.

Neque nos penetratio

dimenfionum

aut

(26)

ΜΗ Oc) Μ*

Cuumoffendant,cum omnia iniübtiliori ma·

teria cftrcularitermoveantur,ubinatur*curfu

ordinario,dcbiliusfortioriamicécedit locum-que

relinquit,

ea tamen

conditionc

utillud

tantummotusScceleritatis amittat, quantutn

huicratioue proportionis Sc

figur* impertiar.

Thefi XV.

Quoclarioraomnia oculis iniérviant

ad

(27)

"Μ (zi)

!j|

Praefcntis ichematis, manuduftione Svanv

mcrdamii viri deorbe literato

maximemeri-ti,efFe&us icorfimdiligenter expendere,

agen-diq,modumintuerioperaepretium ducitnus»

rationes infiiperioribpaIlatascumconfirmenc.

Aampuliam quandamvitream

repraeiénta-bit,quaeaquacolorataimpleatur, quo melius

aeriseifedlus oculisconipiciatur,Bfiphonem,

Ctubum inipirationis &c exipirationis vices referentem. Aperiatur jam fiphoB expella-turq;ex eoaerΕ fic é veftigio per tubulum

C ad ampuliam A expulfum

acrem

prope-rare,ibiqj non tantum bullas D excitare

no-tabimus> iéd &ad eandem quantitatem Tub bullarumforma,aereminfiphonemB

impel-li,unde primoeum expelli vidimus, Eodem

etiamnifii, fi claudaturfipho Bcondeniätusq»

aerexpellaturverfus ampuliam A,

aquamam-pullae incluiäm inturgeicere, bullulasqj

Dfor-mare cernerelicetf Atqj fic fineinterje&å

moraaerem machinamambientem, abaltera

parte in fiphonem iterum pellividebimus.

Similirationeaerem fub reipiratione

circum-pelli arbitramur recenti novåque acccdentc

materia.

Thcf. XVI.

Atmoiphaerae preiTuram nec non vim

ela-fticameilecaufas impuliivasirruptionis aeris

(28)

«®S (22) KD»

inpulmonescx

antecedentibus

fätis

liquidum.

Aerabexterno pedore

condenfatus

incum-bentisq; pondere

preiTus, refugium

quidem

undequaq;

molitur,

omnibus

autem

pienis

aequaiibusq;

premendi

Sc

refiftendi

viribus

praedicis icrvatur

a»quilibrium

;

illud

tarnen

fadlerurnpunt mufculi

intercoltalesexcuban-tipublicam viam aperientes.

Vida

igicur

sequalilanceaerin

pulmoncs

,

pendentes

in

fubtiliori materia, quaeacced;nte

fortiori

fa-eilecedit, irruit. Satellites huic officio ad·

didi iuo munereagilime quidem

perfungun-tur,fuarumnon tarnenviriumnifu,

repugnan-tenativainfirmitatemajori,quamutid,

nullo

accedenterobore exiequi valeant.

Calcari-busitaq, fpiritus

illos

fubdunt, qui continuo

influxueosdem contrahendo, ad improbum

excitantmotum_,. Velisventis datis, coftas

crigunt,

diaphragmate contrado,

capacita-temliberiorem pulmonibus

fuas

veficulasex-teridendi reddunt, eodem impecü

intürge-feentes. Diaphragma in

naturali fitu

con-vexumeftverfuspulmoncs, concavum vero

verfusinferiora, fortiori autemexpanfionis

motui expofimm contradumqj

å nervis in

planamfiguram extenditur..

Cujus

modum

verfus

abdomenutcumqicompreilam,

ferva·

tonaturali ordiae,noncxcedic> abioiutoau¬

(29)

«*§ (*-$) So¬

reminipiradoms a&u,priftino

ftatui fe reddif.

x~

Septotransverio contra&o

depricnitur

abdo-mencumfuis cornmilitonibuSjoniniaqjorgi-nafundlioni huic adftrifta eodem punéio

-tanquam anfular catenarum invicern,

fuble·

vata una,fequuntur.

Thei; XVII

Pe&oris expaniio pulmonum tumorem

•aerisq; pratientiam, conftriclio vero

fubfiden-tiam &c abfendamqdidernevincunt* Latenta

aIhnecauiä nacuraiimufculorum

perpetuaea-gitationismotusq»indefeiH thoracis,qu* nobis vel dormiendbus, laborantibus vel feveriori-·

bus rebusanimuintendentibus,

variatoquam-visintenfioris &remiiTiorisgradu} peragitur.

Juvat

proinde

pauca

aldus

repeterc. Totius

corporismotus a mufeulorum robore, qiii

rationeoppofitaefun&ionis agoniita 8c

anta-gonirtaenuncupantur , dependere, evincU

eorumdem imbecillitas, infåuxusq»

denega

-no. Quiomnesejusdemnecfunc rnolis,led

rationepartium movendarum>quoad

nuflie-rumiitum» magnitudinem »Sc tenuitatem

di-ftingvuntur. Quodnan natur#

inqpi*

ira-putandum,fed

folertiflimp ejusdem

artificip

adjudicandumu,. Nec

fimili eademq*

iorte gaudet tota

niufculi fubftantia, fed

diicrimi-naturratione pardum componentium

(30)

•*5 CΗ) Sfr

liorisvel craifioris materiae, nutunaturae

opti-maemachinatricis. Raram &ipongiofamnon

fblumcontrario Sc didudlio , iänguinis^

é

rcccns madtatis expreifio, praeiupponuntj

Ted

&ceterae partes,fibrillae, nervi,membranae,

praecipueverönervi maximum

horumrobur,

cjui é cerebro per meduilam

ipinalem

tan-quamcentro emanant ; fuosq·,

ramulos

cjui-businftar arboris abundanc, adomniummein*

brorummajoris vel minoris portionis extre-mitatesemittunt,idipfum intendunt. Quum autemconftetillos per efientiam nihil motus

vel adfi vitatis poifidere,«untte igitur taneum

vigoris ?

Thei? XVIII,

Fa&a in priori thefi ipirituum

animalium

mentione,quibus vim motus

vindicamus,cui

fuam Originem referant inveftigatum

ibl·

mus. Illi quamvisadeo fubtilesfint, ut no¬

mine ipirituum veniant , fubtiliifimamque

corporisnortri portionem abfolv»nt,tam

ob-tufipedioristarnen nemo fit , ut illos

efien-tialibus fuis affedlionibus exutos exiitimet,

aliamqjnaturam

induiffe.

Νεφ,

illos

tripli-cis conditioniseile, cum praeclariifimo De

Rainaturae inconveniens dueimus , unionis

fcilicetmateriae finibuslatitantesanteomne«

fermentationemi cunfuiionis, lub reiolutio-ne,

(31)

■«β: C ν) 5··

ne, fepjrationis, cum

proprias

vires

inftacu

eminenti« exerceant. Propagatiå parentibjas

iuam iptciemab ingcftis aereq,

confervant.

QuodetiumCicero latinitatis

decus fuo

tem-poredefendic cumlib. i.

de

natura Deorum

nura.34.animi(eniaexprimat:tribus rebu*

ani-mantium vitamteneri, inquicn$,cibofcilicet

po-tione &JpiritH. Huic fundamento

innitun-tur&verba Keckermanni iyft.Phyf.lib. j. c» ij". Et quiahtc halltiueilcognattu aeri ideopir

acrem purum &perhalitusedoriferos

mirificefo-Vetur&quodam modo crefcit&augetur* Auttus

deir.de&totusper nervös transftinditur inomnes

corporispartes, in% iu,eilmimßer \en\usaemotut.

Sednecftatuiniusprimitivos per totam vitae

periodum iuis adhacrere

domiciliis fed

quo-vistempore permutari,inftar

fluminis

pr«-terlabentis, iuccedentibus continuö novis,.

NutrimentumaiTumptum variis quidem con-cuflionibusfubjicitur,adeoutper totamviam

difeerpatur, leviori autem

effervefeentia

in-ftituta>quamfemel8ciimul»natura non

facic

iältum, compedibus fuis liberari

poifintde-litefcentes ad conditionemq» Tili flatus afpi·

rare. Inftitutis primis examinibus

maflaiän-guinea, ad pulmones

eådem

pompa

deferturj

ubioccurfuimpetuq;aerisfabto in

pulmonum

receflibus tantum iaciunt

congreil'um,

uc

(32)

con-«W! C16 ) »C»

concitatiori curfuad finiftru cordis

vcntricu-lum liberiores detrudantur. Coniortio

cras-iiorumfubtilioresliberatié corde eodemaeftu

■per venas carotidas adiuumpalanumtendunt.

Per varios

anguftiifimosq:

mearusSc

glandu-lastranfcolatipropriamfedern cooditione di--gnam quacrunt,ubi confervantur,donec

ani-marmachinaeq,nutuemandati, variafubcunc

minifteria.

Thef. XIX.

Ex concinnoigitur mufculorum fpiritibus

turgentium improbumq, laborem urgentiu,

influxuScrefluxu,vifcerumq?antagonirtis

de-ftitutorum, naturali propeniione reftliendi

-dotatorum.perpetuam pectoris dilatationem

Scconcradioeem,dependerenihil evidentius.

Quod fieniminaliquaparte düigentioricura

•obftridH

fuerint,quam utfpirituum

anima-lium copiaineosdemilkbi poilüt, totumil-ludmembrunijCuiannedHtur

parseodemmo·

mentoftiomotuorbariexperimur

^donec

ii-gatura folvatur, priftinoq,vigori, datotrany^

^■fitu, reftituatut. Quareomnes corporis rao-tus,mufcüiorumagirationi,ipirituumqjvigo¬

riacceptosreferri,verirati confonum. Tan¬

tumetiamabeil,quin reijpiratio

totiusmachi-nae impulfum, interveniente

diaphragmate,

premoveat. Sanguini aiteriofo nncintermis-iione

(33)

■Λ« (27) &·»'

iionc in pulmones

amandato

pcrarteriam

pulmonalem, aer

irrqpcione

fua

,

collabentes

foliesdtducendo, liberum traniitumexhihet.

Motumabdominisinftigatdiaphragma, cbyla

mfum fuggerit promovetur etiam

Sc

adjuva·

turmotus periftalticus

inteftinorum,

Per

re·

lpirationem prarterea

blande

compreflus

ventriculus fuum praeftat officium-..

ThefXX.

Rationehabitåpropofitae brevicatiseocon«

tendinvus quodigreifi, Sandfa quadam

ad-mirationedignumvidetur, qpod

pulmones

tanti fpatii capaces reddantur, cum

exiecaros

oculisqjobvios,

valde exiguos, terciamcp

pe¬

ctorispartem

vixfupplere

fimusexperti.

Aft

metuerrorisfacilimonegotionosfolvent,ra·»·

tio expcrientiaqi. Si enim

eanalis vitreus*

velaliusmateria^bronchiae i%ri<itcalligetur,«Sc pulmones

inflentur

é

veftigio turgidos

illos

iequijtotumqj pe&us

adimplere

,

conftanti

iiaturaenormaoperante, videbimus. Quorum

« adyta propius adirediligentiusqj

rimari,

cui

volupe fuerir,cultro

Anatomieo

illos fubjit

ciens,naturaefoedcrahaecpmniacoeciliare

ei-fedtuicpconfonare

fané adfirmec. Quod

multa

cura, magnaqj

facultacum

impenß,

mediante

aifidua ie&ionum experientia,

Malpigius,

profunda rerum

naturalium itiemi»

(34)

•m Os) »0·

cuus,in tra&atudevifceribus apertu feclc» cu¬ jus verbainmajoriscognitionis ipemallegare

licear.D/liqenti

indagine ad ituvenidnquitypulmo¬

nummeiern, qua vafisexcurrentibm

appenditur,

ejfe aggregatumquidex levisßmis & tenutsfimts

tfiembranü,qua extenfce &ßnuata ρ eneinfinitas

veßctilascrliculares &ßnuojas cßormant, vehni

wapumfaris alveolos ab extenfacerain parietes

conßfkimusi Hatalembabentfitum &

conneäio-nem,utextracheainipfasmox ex unain alteram

fatensßtaditusj &tandemdefinuntin

continen-temmembran am. Unde ipongia: haud

diili-milem pulmonum fubftantiam conipicimus, quaefacileintumeicic,appulio a£re , expullo autemcontrahitur, Quacomnesveficulae

or-biculi Sc iinuoiae propagines, ar£lo foederis

nexujunftar, invicem adeo fibi

adblandiun-tur,utillud Portsemaxime hucquadrec

Magnaintramalles Concordia.

Thef. XXI.

Rudiingenii mincrva, ieviq» penicillo

de-cfaftisiis , quseirruptionem a£ris in

pulmo-nes,concernunt,adinterioraabditorum pene-

|

ι traliaprogredimuri cum autem animo ieic offeratdubium,quod fine curatiori exantme

nosmorarecur, iter mcdicando iufpendimus.

Quodquantummateriaetantumipacii

requira-tur:nudaaciesoculorum

quidemdic^itat,cur

(35)

OiO s€»

ajutem unusille hauftus a£ris, ichi oculi acf

pulmones tendens,tantamvim in

iiium

ho-ipitiumexerceat, ut

iliud

ad molem duplo majoremextendere queac, induftriae ingenii-, queacumen difpiciet. Hujus tarnenrei

ex-pofitioniampliorem moram imperiéterenon

eftanimus,cum virtures anis in iuperioribus

adoculum exhibitse totamdirimant

contro-verfiam. Neq;eorum-vefligia hic premeré valemus quiplus materiae denio quam raro ineiTe exiftimant,cum rariora illa interftitia,

fluidiorfubtiliorcpconipenfau materia}quam etil manihus contredhre Sc oculis luftrare,

ejusdemfubtilitas

ieniusq'}

craflicies non

pcr-mittatit, eandemtarnenefiedtus ejus eviden·

tiilime produnt*

Thef XXIL

Refpirationem, falvo curiti naturali, tarn diufufpendi poiTe exiftimamus

, quam diu

afris interni externiq; trutina aequali pondere

fervatur.i,e.donecneuterelaterio autfortior

autinfirmiorfuerit; Quavis autem de cauia

praedominante uno,alterius languefcunt vi¬

res. Periculum fxpius tentatum; fi apertu-ra r£cipientis,arreexhaufto

orianimaliscujus-dam,diligentioricura, quam ut ambiens in-troitummoliriqueat,admoveatur,aeremtam

iubitoépulmonibus

evolare affirmant

perici,

(36)

m Οθ &©»

jut rcfpiratlocummaximo vit*

periculoces-fet. Fortius externuspe&us

compreilk

quam

Jatitansiuis viribus refifterc fuftinuit, cur-lumigitur preiTus, quo minor erat

refiftentia

intendit. Experimento rctracFo

inllgni

re-fociilatiene redit recens. Non tarnen

no-ftraminfringit fbntendam, quod vi&o

sequi-librio,

& omnibus requifitis quaii efFedfcui

datis,a£re fcilicet exfpirato , & orehiante

plenus reipirationis cifedus non infequatur»

Expcrientiamdomeftieamquicunq;confuLrc

velie,quanta cum moleftia,patenteore, aérem

admitterequeat,experietur,

dimiilb

autem

ri·

&u,voti compos facile reddetur probaturus. Nimiaquippe oris dilatione & mufculorum

contra&ione , duetus exfpiratorii adeo

Contlringuntur, ut efFetkus vim adeocom·

mode exfequi nequeant. Teihtur quoque

Rohaultius♦ quodinnoflro arbiiriofttquasdatn

fornesinfundonariumfiltat parvos tmi[iulos

re-ferentesadducere,ut, deneoato illuc aerttranfttu

inorercniAnere(ogatur,iUinc

pulmonesiugreffu-m.Quin&clinguamverfusoris fundum

trahi-mus,utafrisaduus ad locum propolirum

im-pediatur, haud fecusac ίϊ os occluium clfet, Thei. XXIiI.

Rcipirationemporro tam

ienfibiliter

augeri

velminui,haudfacilejpfimet aqui

fumus

(37)

ma-00

lüatores; rautata autcmlegitima

familiariqi

conditioneadutriusq»flatusintenfioris vel

re-remiiliorispropeniloné mclinarenos conicios

redditneccilitacis confequentiaQuamdiu ufus

aeris idonet confuetorumcp nutrimentorum

cuiq, contigerit, mutationis expen«B

degi-mus,mutatis autem hifce,viciflnudinifumus

illico fubje<fti. Quofir,ut,inlocis calidiori«

bus, veluci balneis,&fubaeflatepntenfiori

ex-iftente calorc , adeo afficimur , ut cun&a

membra torpefcant, &f*pe fua officia

prac-ftare ncqueant,plurimicjs ratione

conftitutio-nisanimi deiiquium patiantur> falubriori au¬

temexpofitiaeri ac confueto, omncS corro·

borantur partes. In concitatioribus etiarn

commotionibus celebriori refpiratione opus eiTe conclamancfanguinis neceitaria purgatio

&refociilacio, quatΓι praecipuc imperium non,

obcineant adeft fuffocationis periculum.San¬

guinis pernicioreftcutfus nimirum in cordis

cavitatem,quamrefpirationis Organa ad

legi-timammeniuram excenderepoific expanius

effoetusq, aer. Unde parciorams

confuetico-pia impellitur, quam ut eundem intercipere

poilit &refocillare, fuligmesq* quibusreipi»

randi viae obftruuntur,ejicere valeac. Liquec

icaqj tarn exdiftis,quam monumenris

vece-rumacgedente igne,live

peraiciilima

(38)

·®§ (μ)

&£■

neparticularumminimarum excitara, reipira·

tionem iätis magnaiumere incremenca. Un·

deHippocrateslib, i. de diaeta:το[*w

$

πυ?

Jvvajcu πάντα, £ιάπάν]α,κ,ινησα,ι ignis mo-vet,dilatat,propcliit. Exhacoccafionej

agi-taruracriterincerPhiloibphos

controverfia,

num ignis vei calidum hociemper maneat

idem.autmutetur? folvuntur in diveriä,alii

affirmant,negantalii. Sed quidquid ik

de

argumentisafftrrnantiumvel negantium

im-becilliores noftros agnofcimus humeros,

^uamuthanciitem jnterilios componamus,

JPotiore juretarnenadftruipoile, calidum hoe

abire, redire, mutari, racione conditionis,

<pjovistfinonmomenco, tarnen die, evincit

nunc calidior nunc frigidior ftatus mu-'

tätus.

TheC XXIV.

Exargumentis allatis evidentiilime co»*

ftatreipirationemmotumcpcorporis

adeo

in-tendi,utconditio iälutaris extremo cum pe-riculo nonnunquam varietur.

Intelled^u

nec difficile, eundemexoppoiito , non

mi-noricumja&ura rémicti. Intenlioripremente

nosfrigore, vel eibo poculiscp

iégnioribus

€xhaul\is,cjuae circumfiuentem potius

invpe-diuntcjuam laceilunt, omnes corporis vires languent, Naturalisvigor,utm modico

(39)

con-ΟΟ δί·

ififeccalore^ipirituum

jufta

copia, ianguinis

libero curfu,ita Ulis integris, vegetum viget, floretcorpusj illisautcrn corruptis, interni

adores,deieduviriumfuceümbere paulatini

incipiunt,rareFadio etiam

fonguinis

Sc efferve·

fcentia caloris avid*)iiitereünt, Remutvcfc» bo compledar.

Quamdiu

riativus calor

idoneum fomitém exaliménto &

reipiratiö-neexorientemiortiatur, naturalemftatum in¬

tegrumScillibatum coniervat\ cöaütemdt··

fninutovelaudo, rätionibus fupra expoiitis,

diicriminilubjacet toturti compofitum_,. Ifr

Ägrotis Sc fenibus extreiftarüm virium vul¬

garefignum»iegnior reipii-atioi caloradeo

lri-firmusütmuheriperficiehdo non reipondeat»

Utriusqjvalör

experientiå

nonminus

cömper-tus quam teftimoniis clariffimorum

confir-tnatus.

Thef. ΧΧΫ.

Gommotlonecaloreq; agiüori excitatis,tarb

ex occurrencis>quamrecouditaematCriac

com-mixtione,major fervidiorque copia languinis

exomnibus venis, (uperioribusSc

inferiori-busin dextrum cordis verttriculum

impelli-tur. Exindcinpulmones fine mutatione Sc

fermentatione(calidiorem quamvis ob ma¬

jorem illabendi copiam,

fupponere fi liceat)

cxpeilicuriCotdi,

ex

fe&ionibus

compcttum»

(40)

nul-(54 ) ^

hullas

ineflcglandulas, cuivis

fecretioni

dica-

#

tas,vclmutationisorgana, quorum

beneficio

Λ

fånguis

transcolatur

6c

fermentatur.

Pul-monesigitur

mutationis

&

pürificationis

oflfi-cinam,noncor eife experientia teftatur. NeC

incordeadeo commoratur ut immutari no·

vamqjformam

induere

pöffit,

eodem

qvi

cxpcllitur momcnto.

Quod

autem

expul*

fus fanguis,é dextrö

Cordis

ventriculo

} per

artcriampulmonalemj inproprium

ventila-tioniscribrum,in cordenondepuratus filt,

E-des Anatomicoriim confirmat. Sanguinem

enim incUrfuad pulmones tendentem

inter-ceperunr,atrafacie

obduCtum coiitinuo

con-tre&antes,adfötes vetofiniftri cordis ventri^""

culi, fubtiliorem floridum & ipumantem-·» Cujus rei äequiförnäm

caufam recenterrt

acremin Orbiculis pulmonum occurrenrern

agnoicimus.

Beneficio

aéris

agilime

fete

riioventis 6c expandentis adjuvante matetia iubtilioriin myriade veficularum

pulmona-lium limaturae fübjicitur» ubi clariori

facie

exornatseportiones 6ccomitatui

prajferiäben»

tis aptiorés fcleéf* pervenam

arteriofam

in

iiniitram cavitatem cordis contenduht. Cum

fangutsconfletheterogeneisparticulv, quceexv^

rits Elementtsprodieritac diverfis partilus

alendii

(41)

pjfuinclufwm. Hic fluorem fangninu ftieim

&obßaine dvfimiles adeo partesinter(e

co-hxreant. Verba iuntCeJeb.Auctoris Philoil

Burg; iubftantialem congreBum aeris &

iän-guinis,exempkimquamvisdomefticum, iatis

tarnen egregium, mulieres

nobis

iubmini-Branc,quae cruorem re c ens tnaébuorumma*

nu velalio quodarn inftrumento> alium ia

finemnon ventilanc,quamutaér eidemadmi-fceatur.Qua eBentiabcommixtionefluidum8c floridumconferVant,a&ioncautemiliaomifla,

tiulli ufui aptum, expertje. Nemini noncon«,

itacqüod aer fumme difflativus fempcr

agatinhumidunij^diilud igitur Ventilandunii

aere opus* Aérita^ue diviciaruni abundan·

t;å referuflimus , peregrinantem circuitu

enervatumgrernioexcipiti purgatjdepurgat,;

facie viribusq; conip;cuum

fuoque

munert

perficiendopromptiBimum emittir» .. Thef XXVI.

v Charybdin praeterve&i,fcyllani conipici->

mus. Ne gratis diviriae aéris, mutadonutUj

difcrimen, contra eos> qui eundem

purum-elementum contendunt, adftruanturj praeter,

fpem, quaedam ejusdem

efl-e&a

perfcrutarb

neceBum,Aeremno neBefimplexeiemenrum

fed univerfaie penu vehiculuiivque

efflu-yiorum,pro divcrfitate rerüm praelentium*;

(42)

revo-(r<) sc

jeVölutreneque temperiei cceleftis,

fcecöfi-dumimuhorumcopia probare quid opus? Quisenimadeo feiix ut mutationum

docu-mentainträcXperiendac ipbaeram neiciat de.

prumfcre? Orfmesfane, ioci Viciffitudinem >

temporis iåevitiam,äeris imperiumpro coir· ftitbticnis Sc artatis gradu, conquerimur ac

admiramur. Quisfdbcoelo fereno & locis

liberioribusnonaiacriorem Sc ekpeditiorem

iéiciat? iüb nubiloioautcmSc inlocis, tibi

ekaeftuant effluviavaria, légniorem Sc

ftupi-diorem,infirmicudiniqjexpofitufii_.

? Omnia

namque corpora jatujam magis obftru&a

examinatör fubtiiiorperpetua motioiie iun* inaqiadlivitatepcrfneat, purgat, laeerat,rum*

pir,faciliorem donec viam fibi pandtfit.

Cujusreiexemplumnon tantum nosmetipli,

icd&pr«eipue lenes Sc mütilatifu'rtt, qui do. loremhujusvcl illius mcmbri fendunt, tern*

pcftatemque indc isepius iätis cerce prardi·

cttrit· Clarioriautcmexortå luce*

midoriqj

commotioni expofitocorpore, membra ob iälubriorcmreipirationémSc tranipirationem

libcriorcm,vegctiora redduntur,

lactioresquC

«vadimus.

ThcC XXVII.

Λcrem elementum purum nonefö, cott-eraejusdemfcntcmiar

pauonos,imovero

Figur

Updating...

Referenser

Relaterade ämnen :