Disquisitio chemica de confectione aluminis, quam, consensu amplis. ordinis philosophici in regia academia Upsaliensi publico examini submittunt ... Torbernus Bergman ... et ... stipendiarius regius Gustavus Suedelius, Westmannus, in auditorio Carolino ma

Full text

(1)

DISQVISITIO

CHEMICA

DE

CONFECTIONE

ALUMINIS,

QUAM,

CONSENSU AMPLIS. ORDINIS PHILOSOPHIGI

IN REGIA ACADEMIA UPSALENSI

PUBL1CO EXAMINI

Mm.

TO

RB

E R

BERGMAN,

.mateiematum et fhilosophue Naturalis Adjunctus, Academijs imp*

n, c., regime Scientiaiium Academi^e Stocrholmensis

,

SoCIETATISqUE Reg.LoNDINENSIS meMBRUM,

et STIFENDIARIUS REGIUS

Gustavus

Suedelius

, tVESTMANNUS, IN AUDITORIO CAROLINO

MAJORI,

;

DIE I

APRIL1S,

ANNI MDCGLXVII.

Horts Ante Meridian .

UP SA L I JE,

Litteris Joh. Edman, Reg. Acad.

Typogr.

(2)

Jntrandum

efl

in

verum naturam,

©*

penitius

(3)

§ I.

aturaperexiguatn aluminisnativi

prseparat

quan-titatem,quee heterogeneis varie mixta,

pul-veris pruinaj vel plumarum inftar, fuper mi¬

neras fatifcentes non

numquam éfftorefcit,

ra-ro cryftallina occnrrit. In

./Egypto, Sardinia,

Bobemia tf), Lapponia aliisque locis, tale interdum repcritur, quod aquis atmofphtericis ablutum, aliquan-do in fontibus cölligitur. De thermis faltem Bathoni-enfibus narratur, casdem alumine eile inquinatas c). Quo

igitur parcius hoc fal fponte generatur, quoqtie cre-brior hujus ufus, eo etiam majorem

rfequirit attentio*

nem ejusdem artificialis confectio. In

Pharm.acopoliis yaria alnmen ingreditur medicamina. Talia Tunt Se¬

rum aluminofum, Aqua aluminolå Bateana,

Coagulura

aluminofum, Lapis medicamentofu? r/), Pillulee

alumi-minofte, Bolus

rtypticus*-),

Aqua ftyptica, Pulvis

ftypti-cus/j, Collyrium aluminofum, Gargarisma

adffringens

g), Alumen faccharinum, Emplaftrum de fpermate

ra-narum, Menftxuum pro eflentia dulci, Lapis Ophthal»

micus, Liquor ftypticus Weberi ü), & qute funt

reli-qua. In artibus quoque frequens hujus falis eft ufus. Papyro aluminata: infervit, pollin&uris, argento

deal-bancio, opufculis inargcntatis, &fexcentis aliis. In

chro-maticis fummce eil necefütatis, & materias tingendas

A

pras-c) Pharm. Mtaålana LondineH* a) E. Bertrand, Diet, Oryct♦

tvm. I. p. ij,

/;) Celeberrhni Prof, Waixerii Mineral, p, 161.

c) CArtheuser, Hydro1. p.

d) Pharmacop. Lonäincnfis,

fi.

/) Pharm. Edinhnrgenßs.

g) Pharm, Pauperum Edinbf

(4)

DE CONFECTIQNE

prseparando, &

coloribus

aptum

prarbendo

fundämen-tum. In conficiendo ccerujeo Berolinenfi impcdit, ne terra martis, acidis folubilis, prsrcipitetur.

Reliquis

e-numerandis fuperfedeo. §. IL

Magni igitur

interefi,

ut non tantum

noftris

fuf-ficiat ufibus quantitas

confectionis

annuse,

Ted

etiam,

ut redundans ac fuperflüens in exteras exportetur oras.

In Svecia jam conficiuntur Pex

miliia circiter

tonnarum

quotannis i), quarum

major

pars

intra

regnum

con-lumitur, adeo ut partim exteris divendatur.

Certe

tan-ta gaudet patriaininerte

hüjus

quantitate,

nt

F.uröpäe

fere

toti, aufim dicere, fuffectura

eilet, fi filvse

deerefcentes

finerent. Jam vero cum &

turfa & lithantraces

eidem

inferviie pofTint

fini,

imrao

ipfe

fchiftus

accenfus

arde-at, & praeterea vix

ulium

fit

dubium,

quin

b

sc

mate-riseapudnos pknibus

reperiantur

locis

k)}

Ii

debitaqute-rantur cura, confeciiu aiuminis non

modo

non coar-clanda, fed jure adhuc

augenda

yidétur.

In Svecia quinque inftru^lse

funt

officinse,

huic

fali

producendo deftinatae.

AntiquiRlma

&

maxima

Tita effc

in Scania ad Andrarum*viginti

dnobus

alienis

prsedita.

Schilti

ftratumTinbgni

jgaudet

profundo.

Ad Låvert

in

Smolandia efl alia, quatuor

podidens ahena

dupla,

prarter

unuro purificationibus

dePcinatum.

Schiftus

ex

Ölandia

apportatur.

Quodlibet

ahenum

quotannis

trecentas

cir¬

citer tonnas producit. Tres

reliquse

ad

Veftrogothiam

perti-i) Tonna aiuminispondere 340 requiratur quantum facile

prjefta-libris acqunlis eft. tur.

k) In Scania carbones fofliles In Veftrogothia ad Multorp duo

ad Boferup, Gåfebäcfe, Pålskop et vidi tfrata lithantracum.In

Kinne-Quistofta inventi funt. Primo e me- kulle fragmenta quoque vifa funt moratis loco quotannis 120q cir- a Lib» Barone S. Q, Hermelin, citer tonnae franguntur, Majus ii

(5)

ALUMINIS 3

pertinent.■ Prima ad Oltorp, in

paroecia'Dimbo

,

tria

habet ahena fimplicla & mineram invicinia

/)«

Secnnda

ad Kafvelås quatuor abenis fimplicibus

inftru&a.

Mine¬

ra quarta milliaris parte

diftat.

~

Tertia

ad Multorp»

ubi duo fuht ahena limplicia & minera in vicinia,

A-lienum quodvis (implex centum

circiter

tonnis,

quo-vis anno, conficiendis par cenfetur in VeArogothia» Praeter nominata, tria alia loca aluminis coficiendi jure

munita funt. Nimirum Liung Oftrogothiar, Garphvtta

Nericia: & Honfater in Kinnekulle. Officina

Garphyt-tenfis anno pra?terito fundata &

decem ahenis

dupiici-bus accommoda fuit. HeiccoRqra turfatantum

vellithan-tracibus peragenda.Minera quartana

milüariipartem

abeft.

Experimcnta parva cum hoc

fchifto

inftituta,

alumcn

reddiderunc excellentiffimum,.omni deditutum martiali,

Romano colore fimile, vi vero &: efficacm longe

pras-flantius. Heic coclura ipfo fchifto tentata fuccedit.

Plerasque e memoratis

officinas,

qua

debui,

atten-tione vifitavi, cumque fimul animum

fubicrint

vari# animadverfiones chemicae, easdem jam public! juris

fa-cjd, ut, fi quid utile

contineant, in

publicos

conver-tfjtur ufus.

§• HI.

In genere

notandüm

eft eandem fere

methodum

per totam adhiberi Sveciam.

Minera in

parva

diffrafta

ffüftüla uftulatur, aqua elixatur, hrec coquitur , refrige- « i atur, crydallifatur,

cryftalli

purificantur. Ipfe fchiftus

n

argillaceaf eft natura, marte

phlogifto

&

acido

vitrioli

plus minus

imbutus,

principia

tantum

falis

defiderati

A 2

con-/) In parte lecunda colleclionis, hie. error inde forte oritur, quod '

Svaußcifimlingar vocatse,Oltorpen- Oltorpenlisafamilia Menzeriana

pos-fis in paroecia Aklinge fita dicitur, fefla fuit, ad quam quoque preedium /

j

6c praeterea officina aliaTidaholmen- Tidaholm in Aklinge pertinet.

Iis' memorätgr in Dimbo. Duplex ClV y,rT).

(6)

4 DE CONFECTIONE

continet, non vero alumen perfe&um, hoc enim fubip-bs operationibus generatur. Totum igitur in eo

conii-Eit artificium, ut partes conEitutivas, pro diverfa

mine-rarum indole, convenientilllme extrahantur &

combi-nentur, omniaque fuperftua vel heterogenea (eparentur. Sequentes in hunc finem operationes chemica?

plcrum-que adhibentur: uEulatio, elixiviatio, infpiflatio.,

clutri-atio perfubHdentiam, cryEallifatio, & purificatio varic'

inEituta. Prias vero, quam häfce examinamus,

qux-nam fmt aluminis partes necedarise,

hujusque falis ge-neraliorcs diEerentias confiderabimus.

§. IV.

Alumen eE fal medium terreEre, conEans acido

Vitrioli, aqua & terra argillacea. Quod ad acidum

at-tinet, nullum eil: duhium, quin vitriolicte fit natura?,

nam cum phlogiEö rite traclafum

fulphur generat, cum

alkali fixo vegetabili tartarum vitriolatum,

cum alkali volatili fäl ammoniacum iecretum, cum metallis

vitri-ola, cetera. Spiritus aluminis concentratus in frigore

quidem cryEallos deponit, eis, qua? in oleo vitrioli

for-mantur, diffimiles, ha?c vero difcrepantia particuiis ba-feos volatililatis örtum debere videtur ??t).

Aquam compofitionem intrare probat genefis, in

Igne

fluxus, aluminis uEi reEitutio, & ipfa denique

å-nalyfisu)>

ßafin aluminis finmam nonnulli calcaream eOe

crc-diderunt o), hanc vero fententiam fundamento carere,

plures evincunt rationes. 1:0 Calx acido vitrioli foluta

felenitem (non alumen) generat 2:0 terra aluminis

cum acido nitri nullum format phosphorum Balduini:

cum

vi) Conf. Celeb. Domini Prof. nqu£ fettiitmciam fcrupulosque

du»

Waii.eru Chem* phyfi tam. JJ» os, terra? drachmas duas»

JM7- ^ 0) Geoffroi, Mm> de i JLc*

11) C. Neuman ex una aluminis a farit17^7.

(7)

ALUMiNlS

cum acido falls nullum fal ammoniacum fixum: nec

cruda, nec calcinata, fpiritum urinofum e fale

ammo-niaco expellit; calcinata non incalefcit cum aqua: cau--fticitatem falis alkalini non äuget: cetera/>), quibus

omnibus a terra calcarea differt. Cum argilla quidem

colliquefcit, non tarnen ideo gypfea indoles eidem

tri-buencla, namacidis lolvitur, & cum alkali fixonon vitri-ficatur q). Nec vitrificabiiis yocanda hxc bafis acidis

folubilis: nec metallica, uti e fimiiitudine aluminis &

vitriolorum concluflim eft r), nam phlogifto addito nullus eandem reducere potuit. Propius ad indurabiles accedit f), & nihil aliud eile

videtur,

quam

puridirna

argilia, nnm & fingi

potefl,

& polituram admittic fic-cata, igneque eo ufque

induratur,

ut ad chalybem

fcintillet t). In regno minerali heterogeneis-adeo

inqui-natur,ut non poflit nonvarias

diflerentesque

induere

fpe-eies, interim tamen acidis a plerisque feparari poteflu).

A3 Si

p) Mar^gpaf, Mem. de /' Acu- Macquer multis rationibus nuper

demie rt Bedlin *7/-/, p, 43,feq. evicit eam vernm effe aigiliäm, o-q) Marggraf, /. c. p. 49- mi1' heterogeneo liberatam. Conf»

rj BaroW, Mem. de /' Accide- Öictionnire de Chymie articulosque

inie a Paris. A/an & Argi/e.

/*) Di". Pott* terrairt aluminis 0 Ds. Brandt, Ad, fiockb. lipn tamquäm argillarci ipfnm, fed 17)

P-ut ejuspföducUtmrefpicere videtur. *0 Geoffroi & Heii.ot primi

Litiog. I. p. p. Argilla? Coloni- ex argilla oleo vitrioltbafin

aluini-enfis und* uni affudit Marggraf nis extraxerunr. Vide Mem. de Ac.

oleivitrioli unciam utiärn cumdirni- « Paris pp. Poftea Pott eoderh

dia. Dein äd ficcitatem'deftillavit & medio alumen obtinuit.Lithogeogn,

1-eiiduUm bené elixatumflecatttmque tom. T.p. p,

leperiitdrachrnarum quinque & du- Dein Marggraf generationertl

orum fcrupulomm. Hoc acidisnon hujus Talis multis experimentis

illu-lolvebaturcohaeréntia Carebat, & ftravit. Mem. de /' Academiea

Ber-cum alkali fixo in vitrum abibaf. linijjpp. 31-66. Tandemque

MAC-Hincconcluditargillymcompölltam quer hane rem variis dilucidavit

effe terraaluminis & fubtiliflimo obfervationibus. Mm, de i As, a

(8)

6 DE CONFECTIONE

5>i prasterea e filicibus x)> magnefia y), arböribusque

fubterraneis a), alumen quoque produci potefl, hoc nihil aliud indieare videtur, quam argillam, compofi« tionem herum corporum plus minus ingredienrem.

Hifce de alumine in genere pramiflis ad diyerfas

hujus falis fpecies progredimur.

§• V.

_

Alumina faftitia difFerunt ratione minerarum, e qui-bus eonficiuntur. Has nonnulii diftinguunt in terreas &

lapideas. Hinc ortas putantur denominationes: alumen.

iupeum & rocb&, quibus auåores indicatum voluerunt

fal e minera dura produTum, quaravis & alii eadem

nomina derivent a Rocca Syrice /?), alii vero a

ma-gnitudine cryftallorum, e rupe quafi excifarum. Afl hifce

evolvendis non immorabimur. Permultum vero intereO: naturam minerarum confiderare, nam hinc heterogenea

alumini immixta,qua maximum partem,(unt deducenda. Hoc refpe£tu duplicis praseipue generis funt, nliceenim

omni, (altem quod (enfu pereipi poteft, martiali carent.

Taliseftargilla

rufefcens, indurata, acidoque

vitrioli

im-buta,exquaadTolfam alumen conficiturRomanum.For¬

te etiam huc pertinet minera terrea &albida, quas ad Solfataram adhibetur £), aft neque hane, neque fal

ab eadem produftum, huc usque examinare mihi lieuit.

Alias

) Terra e liquore filicum

pra?-. rt) Leibnitii Protog. p. qj.

eipitata exemplum efto. Upflalluiug Confiat aluminis caquendi artemvix

til Mineral Riket p, nj. trecentis abbitte annis, a Rocca

Sy-y) Pott (Lithog♦ IL p. 7O ridr in Europam rediijfe, ( unde a

Magnefia calcinata, oleo vitrioli in. lumitiis Rocca, non intellecia vulgo

fufn, eli^ivctaquecryftallos aluinini appellatio) atqne in Itatia primum

omninofimiles produxit,qua?tamen exercitam firius in Gcrmamnm pe.

in igne vix efFervefcebant. netrajje„

ä>, In Bohemia & Haffia ex ar* b) Nollet, Memoir♦ de l' Ac.

boribus fubterraneis alumen coli* n Paris♦

(9)

7 Alice minera? pyritacete &

bituminoPae,

ferro

fcatere

To-Jent. Tales funt piera?que & fverhicse & exterte, qux

alumen vitriolo plus minus contaminatum

prabent/

Ad auferenda heterogenea immixta va«ria in

ufu

funt additamenta alkalina. Hinc, fi adjiciatur alkalifixum

minerale, in mafla falina

tandem reperietur

fai

mirabi-le Glaubcri; fl alkali fixum vegetabile, tartarus

vitriola-tus; fi urina, pro

ejusdem varietate,

fal

ammoniacuni

Teeretum, fal microcofmieum, felenites,

äliave falia; fi

calx, felenites vcl gypfum,

Hifce

perpenfis, in aprico

efle

crediderim, innumeras fere varietates aluminis oriri

pofie, tam

diverfitate

minerarum,

quam

quantitate Sc

qualitate

additamentorum,

ut

alias minoris momenti

eauflas jam filentio pra?teream.

Itaque circa

ufium

hujus

falls multa

opus

eft

cir-cumfpedione.

Si enim

in

l&tiori

quodam

rubro

colore,

loco aluminis Romani, adhibeatur aliud, vitriolo con¬

taminatum, inde fitobfeurus Sc

fplendore privatus, fine

dubio a terra metalliea. In coloribus natura? faponaceae alumen conftanter ufurpatur, materias tingendes

prae-parans, non tantum

immunda

Sc

pinguia

auferendo,

fed etiam poros jufte aperiendo. Prarterea,

filtern

qua

partem,

decomponitur

alumen,

ejusdemque

tenerrima

terra particulis

colorantibus

aptiffimum

prarbet

funda-nientura. Romanum, omni privatum martiali,

lon-ge albidiorem

pöflidet

bafin,

quam

ullum

aliud, & hanc

ob caulfamomnibus perfectioribus

rubris

flavisque

colo¬

ribus neceffaria, exoepto confummatiflimo

conchyliato,

qui a calce

flanni

fuam

mutuatur

foliditatem.

Figura

cryftallorum,

pro

diverfitate puritatis

Sc

cir-cumftantiarum, mukum variat. Plerumque odtohedra,

angulis

truncatis,

perhibetur,

faspius

vero

eandem

de-preflam

inveni,

margine in

trapezia

vel

triangula

di-vifo. Interdum ipfara

compofitionem

ex

filamentis,

(10)

mar-8 DE C0NFECT10NE

1

margini parallelis, clare dillingüere licet b). Alumen

glaciale vocatur, fi magnis pellucidisque fruftis conftat.

Gravitas fpecifica ex allatis rationibus valde

quo-ue difcrepat. Hoc candem habet c), illud 2,125

aliud aliam.

Eodern modo comparata efb qnantitas aqua:, huic fali folvendo necefiaria, fed prarter

heterogenea

immlx«

ta hcic etiam caloris insequalitas & aqua: indolcs dif-ferentias cauilantur. Ut folvatur unica pars aluminis,

quidam in temperier 10 vel 12 graduum

thermome-tri fvecani, 3^ aqute requirunt e)\ nonnulli in tem¬

perie 4- 3^, 14 /); »Iii in temperie +• 10, 34^- aqua:

partes g). Examine inflituto, quaque decet attentiorie iterato, aqua deftillata & alumine puro Multorpenfi

be-ne ficcato, in temperie 4-15 graduum tres menftrui

partes uni folvenda: fufficere comperi.

Hifce confideratis facile percipitur, quam necefia-rium artibus fit probe explorare alumen

ufurpandum:

quanta a medicis prtefcribi debeat prudentia: quantain Pharmacopocis fit confufio, cum in quibusdaro alumen crudum, album, vulgare & glaciale, itemque Romanum,

rnpeum, rubrum & rocha: pari paflu ambulent h), in

aliis

/>) Microfcopia oftendunt ery- örtum, parum a conglaciatione

dif-ftallorumcompagem eflp filamento- ferre, iilamentaenim glacialia

{imi-Tam. Quilibet cubus falis commii- üter certum adfectant Iitum, nili

nis conftat fex pyramidibus quadri- hhpediantur inter fe invicem

angu-lateribus, quarurn apices in centro los 60 graduum formantia,

concurrunt. Qtnrvis pyramis efl: c) Musschenbroek., f'typen.

cava & impletur aliis eontiuue mi- d) Eller, Memoire? de /' Acad* «oribus, adeo ut una in alteram a Berlin, z750^

intrudi queat. Latera vero cujusvis e) Eller /. c. p. 74.

pyramidis triangulariacomponuntur f) BoERHAAVE,G&«wfMew.i.p.

filamentis, bafibus parallel». Alia g) I. R. Sfielman, luft. Cbemioc

falia alio modo conftruSta

inveni-untur. Hincnon immerito fuspicör l>) Pbärmacopcea IVirtctibergica. cryftallifationem, quoad figurarum

(11)

ALUMINIS

aliis vero, nulla fere diftin&io. Pra?terea notum eft, ä-lumen vulgare interdum arte

tingi,

ut Romanum

men-tiatur.

§- VI.

Minera friabilis, & phlogiftoparum inquinata,mox

elixari poteft. Hoc quoque

modo

Puteolis fit. Curia

vero plerumque pinguis vel dura

fit,

prseparatione

e-get, ut aqua penetrari queat.

Hoc Freyenwaldae

in Mar-chia media, ad Alt-Sattel in Bohemia, & aliis

quibus-dam locis, eo obtinetur modo, ut minera accumukta

libero aeriobjiciatur,usquedum Iponte

fatifcere&

pulve¬

re falino efflorefcere incipiat i),all cumhacvia plerarque

fpecies longius requirant tempus,

relolutio

vulgo ignc

efificitur, vel faltem inchoatur. Ut vero macra vel pin¬

guis

efi:,

diverfo

quooue

uftulatur modo.

Ad Tolfam,

pon procul Centumcellis, minerae

frufta haud

aliter, ac

lapis calcareus ufta, pluribus locis accumulantur,,

cumu-li fbflis cinguntur, & pluries

quovis

die

aqua

irrigan-tur, usque dum efflorefcant k). Hane methodum ad Ljung quoque cum

fucceflu

frequentari

fuspicor,

ubi fehiftus fere dcph&yisov. Ceterum Svecica minera, ple¬

rumque & dura & pinguis /),

fequenti modo

pene-trabilis redditur. Super

virgularum feriem

accenfam fchifti fruftula fternuntur (löpes fvart materia), qua?, virgulis

combuftis,

tegitur

fruftis

antea

uftis

&

elixa-tis frod materia). Talia fucceflive ponuntur ftrata

al-terna, ejus crasfitiei, eisque temporis intervallis, ut ig-nis fuftentetur, totaque mafia bene inealefeae fumetque,

B noa

i)J. C. Zimmerman,Grundfatze deftillatione reddit,typographiislive

der Chemie,xvoeyte bandp. 114$- dubio utile. Hic deinde forfan

elixa-11J4. ii poteft, qui vero coflur* inier«

k) Diltionaire dt Cbymie, arti- vit, igne aperto ouitte ainittere

ni-sie AJun de Rome. detur acidum,

(12)

IO DE CONFECTIONE

nön vero in flammas erumpat. Oclo cireiter ftracis

po-litis, juxta hane feriem alia parallela fimiliter incipit, &,

hac cotnpleta, tertia, & ita porro, usque dum magni-tudinem juftam obtinuerit cumulus ('Fyr). Semel

uftu-lata minera cantum adhuc continet materia? inflamma•

bilis, ut aqua parum valeat, bis vero vel ter igni ex-pofita liberalius defiderata probet principia, immo

lu-cro iteratur, usque dum tota in pulverem fuerit reda&a.

Experimenta huc usque deflderantur, quibus certo

concludi poflet, utrum uftulatas prtsferenda minera fa*

tifcens, nec ne? Quaque methodo utrumque optime conficiatur?* Talia plures requirunt annos, utiliflima

tarnen forent Halurgias. Optanda pra?terea funt eviden-tiora uftionis flgna, confueto cuidam tempori plerum-. que adftri&ae, quibus tuto bina extrema evitari

pos-fent, alterum nimirum, dum debiliori igne

infuffici-enter praeparatur minera, alterum vero, dum

igne,ju-ftovehementiori acidum expellitur neceflarium, vel

fru-ftacolliquefcunt

& femivitrificantur. Hasfcorias (Stekar,

kalf^ar) aqua penetrare

nequit, adeoque

in officinis

inutiles funt & iure rejiciuntur» §. VII.

Minera, natura vel arte penetrabilis, åqua

circum-datur, ut extrahantur, principia falina. Hoc. Puteolis

co-modiflime peragitur, nam ahenum plumbeum, in ter¬

ra defoflum, minera impletur, & aqua adfufa, calore

foli, qui heic + 46 gradibus eft acqualis, aluminofo

in-figniter locupletatur m). Ad Tolfam ahenis minera in-jicitur calcinata, & aqua adfulacoquitur. In noftris

offi-cinis elixatio frigida inftituitur. In receptaculis ligneis

(materie-kar) hoc fit. Aqua mineram certo tempore

lavans ahenis infunditur &co&ura fpiflatur. Dolendum

vero eft hafce operationes confuetudine plerumque regi,

adeo ut aqua, confueto tempore, mineram circimdans

idonea

(13)

ALUMINIS ii idonea habeatur cc&ioni. Eodera modo evapcratio

cer-tis horis vel fignis

fallacibus

adfiringitur.

Heic (olo

guftu, iilic ovo natante, lixivium

cryftallifandum

pro-batur. Jam veroquam ineptus gravitatis

fipecificarexplo-rator fit guftus, quivis

videt.

Ovumquoque, pro

diverfa

estate calorequeatmofphaera, pondere variat, adeo ut

hac

methodo vix tutojudicatur. Ovi recentis gravitatem

ipe-cificam inveni 1,031. Si tale in lixivio natet, de

evapora-tione tarnen nihil certi concludi potefi, nifi fimul

obfer-vata

magnitudine

partis

emergentis.

Bilance huic fini

accommodata negotium felicius peragitur. Scilicet pon¬

dus aquae pura lagunculam vitream

impientis, in

64par¬ tes aequalesdividitur, quarum

quarlibet nummulus

(

pän-ning) vocatur.

Superpondium

lixivii a^qualis

volumi-nis nummulis menfuratur, & in aqua foluta indicat »),

Hocmodoeruatur minimalixiviigravitas, co£tione

dig-ni, & fpiffitudo

cryfiallifötioni convenientifiima

,

quibus

experientia cognitis,

fuccini

frufta

diverfa

gravitatis

fpeci-ficas facileeliguntur, Sc

eidem adaptantur

fini,

quippe

quae in

praxi,Tunt

commodiora, &aeque

fere

certa,

fi

rite

ad-ornata. Horum duo requiruntur, alterum pro explo-rando lixivio, co&ura idonco, tali infiruåus gravitate,

üt injufto debiliore fundum petat, alterum vero fua

füb-fidentiaevaporationem

infufficientem indicans.

Lixivium

coquendum

quatuor

{altem

nummulis

aqua

gravius

fit

o-portet. Alias vix opera

pretium.

Cryftallifandum

vero

viginti

fex

minimum

contineat.

Aft,

pro re

nata

hsec

computatio nonnihil

variare

potefi.

Ut, quantum

fieri

potefi:, ligno

parcatur,

cura

eft

maximenecefiaria. Magni

igitur

intereft,

ut

lixivium,

an-B 2

tc-«) Ds. Faggot talem bilancem

pondere

aqux pur«

in

100 partes

(lutvigt) defcripfit in Act. Stockh.

diyifb.

(14)

12 DE CONFECTIONE

(equam co&urae fubjiciatur,defidcrati falis principia large contineat, quo enim ditius ahenisj

infunditur,

eo ctiam

minori igne juftam adquirit

faturationem.

Si igitur aqua, mineram lavans, ejusdemque particulis folubilibus

gravi-data, confueto infufionis tempore transaåo, nihilo mi¬

nusjuffo debilior reperiatur, nova addideberet materia,

qua tolli poilet defedtus. Pr^terea lixivium , longioribus

anfra&ibusereceptaculis elixationisperputeum(lut-brunn)

in ahena deduåum, & motu, &: fuperficie au&a, magis

vaporat,

fortiusque

redditur. Huic quoque

fini

inten-fior caloris gradus infervit. Hinc,ut fchiftus uftus, adhuc ealens aqua:

injiciatur,

quod etiam

fit

ad

Tolfam,

valde

neceflarium duco.

Tria h«ec media pro re nata convenientiffime

ndhibeantur. Quod vero ad frigus attinet, eodem

fu-f)erHuum

icet faturata,

aquofum

in glaciem

auferri

tarnen

neqi^it, cum aqua,

facile convertatur.

alumine

§. VIII.

Cryflallifatio varie inftituitur. Ad Tolfam lixivium

fbiffatummoxinreceptacula lignea

defluit,ut

heic cryftalli

aeponantur, qua: non polfunt non multa fcatere terreftri materia. Hincalumen Romanumfaepe ultra quintampon* deris partem terra rufefcente' inquinatum reperi.

Puteo-Iis lixivium,calore naturali digeftum, in fuperficie cry-ftallos format, qua: colle£ta: in receptaculo conico

lapi-deo, aqua calida iterum iolvuntur, & ibidem denuo

cry-ftallifantur, evaporatione, naturali calore, pera&a.

In noflris officinis duplex inflituitur cryftalli/atio.1

Lixivium fatis Collum per canales in frigidaria (Sval-ka* ren) fluit, ubi, inträ hora: fpatium, per fubfidendam

heterogeneis

craflioribus liberatum o),hincin rcceptacula

cry-o) Ex fedimento terreftri & vi- fn&itia (Rödfärgs),

(15)

ALUMINIS 15 eryftallifationis (Saffians karen) immittitur. 03o vel

de-ceminterje&isdiebus,fuperftansaqualixiviofa exhauritur9

remanentibus cryftallis, qua: plerumque parva: &

irnpu-rx (Saffian) laterafundumque incruftant. Hocce alumen

aqua lavatur, &, heterogeneis externe adhaerentibus

fc-paratis, aqua pura calida

folvitur,

prsecipitantia alkali*

na adduntur, rursusque

cryftallifotio

per

quatuordecin®

dies inffituitur.

*

Tempus,

Cryftallifationideftinatum, (ine

detrimen-to coar&ari pofle perfuafus Tum. Namque experimentis

pluries repetitis conftanter inveni,Jixivium jufta:

fpiffitu-dinis, inträ viginti quatuor horas, omne

fere deponere

alumen, quodfine ulteriori evaporatione amittere

poteft,

adeoque

tribus transacfis ny&cmeris, vix, acne vixqui-dem, ullum prascipitatur fälinum. Ratio quoque in a-prico eft. Lixivium eis liberatum particulis, quas unicc caloris ope fuspenfas tenebat, reliquis retinendis

fölven-disque

lufficit, usque dum denuo evaporatione

fpidetur.

Contra, diuturniorlixivii inreceptaculis mora, varia

ad-fert incommoda. Si acidum in eodemabundat, hoc cry-ftallos adgreditur, iterumque

refolvit.

Practerea

cryftalli

magmate vitriolico, vel ab initio

admixto, vel fub

quie-te generato,

fundumque

lenfim

petente,

contaminantur

& perduntur»

§. IX.

Heterogenea alumen contaminantia,

funt vel

craffio-ra & terreflria, fola fubfidentia feparanda, vel

fubtilio-ra, acida, vitriolica & pinguia, qua:

difFicilius

purifica-tione inffituenda auferuntur. Alumen Romanum fi

fub-fidentiafuperfluojprivareturterreftri,muIco

foret

melius,

ftcum lixivium noxiisfubtilioribus heterogeneiscareat, omnis negligitur

purificatio.

Innoftris

officinis

hxcopera¬

tiofequentifit

modo.

Cryftalli

primae

lavantur,aqua

pura

(16)

14

DE

CONFECTIONE

viva, vel lixivium falis cujusdam alkalinifixi addicur.

O-limurina fcre ubique in ufu fuit, jam vero alkali fixuna locumejusdem plerumque occupavit. Acidum abundans

cryftallifationem impcdit, nam cxperientia noturn efl:,

alumen in acido vitrioli facilius, quam aqua, folvi. Vi-triolum alumini admixtum in arte tin&oria laitiores

co-loresperdit<§. V.),&prstereavitriolum hoc martis,

mag-ma flavefcens continuo deponit, quod cryftallorum in¬

träns compofitionem, easdemque involvens, ufui inep-tas reddit. Idem fere valet de pinguitudine, quas tarnen

prsterea obftaculum efl cryllallifatio.nis. Hzecce vitia ut avertantur, diuta addüntur alkalina. Superflunm acidum

hoc mcdio facile faturatur, pingue

eodem

evanefcit,

ip-faque terra metalliea leparari credita efl: p). Quod ad ul¬

timum attinet hoc experientiae nullo modo congruit. Muitainftitui tentaminapluriesque repetii, ouibusOmni¬ bus plene convictus Tum, terram aluminis

alkalibus

addi-* tis

p) Videatur tabula affinitatum dont labafi efl terreufe. Iis doivcitt Domini Geoffroi, Mem. de/' Ac. par confequent, ß on en »tele dans

(i Paris ijig. uneliqueur

,qui tienne endijfolutioti

Macquer, ChymiePraciiquetom. Vune ou /'autreefpece decesfels, de-I. f. 21. Ily a toujours avec alun compoßr celui, dontlabafe efl

mctal-unecertaine quantité de' vitriol oud* lique,plutot que celui,dont la bafe efl

autres matteresfalinesminerales,qui terreufe. C'efl ce qui arrive dansutt

font obftacle aJa cryflallijation fa* V dijfolution d'alnn & de vitriol. La

empcchent d'etre pur. C'eflpour en partie metallique deee dernier efl fi-feparercesmatieres, qu'on mele dans paréde fon acide par les alkalis- -

-les eaux chargeés d' alun, wie cer- Mais ilfaut avoir attention de

nepas taine quantitéde lejfivc d' Alkali fi~ ajouterunetrop grande quantité:

au-xe, oud' urineputrefiée, laquelle con- treuient taut ce, qui excederoit la

tient heaucoup d? Alkali volatil. Ces dofe necejfaire pourdecompofer ce, que

Alkalis ont la proprietéde decompo- la liqueurcontientde virrioliquc,

agi-fertoutes les filsneutres,quiontpour roit fur V alun & le deccmpoferoit

bafewie terre abforbante,ouunefub- aufli. C, E* Gellert,

Metallurgi-flance metallique, & de decompofer fihe Cbimiep, iß o, eindem infltC plusfacilementceux,qui ont pourbafe tibiain.

(17)

ALUMINIS

tis prius, quam

martialis vitrioli,

e

folutione

prseciplta-ri. Itaque additamenta

ufitata, vitiis

e

vitriolo

tollen-dis imparia funt. Sed nec incommoda e pinguitudine

perfecle auferunt, nam pingui unitum

alkalf

fubftantiam

generat (aponaceam, quae in aqua

facile folvitur, cidera

intime adne&itur, & per totam mallam diflributa iplas

ingreditur cryftallos,

qusehinc,

tempore

quodam

trans-a&o, flavefcunt Sc rancidum produnt pingue. Ad acidum

abundans frenandum non immerito quidem adhibentur

alkalia, interim tarnen hoc ipfo alumen purum

nonobtinetur, (edfale peregrino, pro indole

additamen-ti diverfo, plus minus mixtum (§. V.). Praeterea multa opuseft cäutione in adfundendo lixivio alkalino, nam Ii

vel minimum ultra faturationem inftilletur, quidquam aluminis decomponitur, Sc hujus portionis terra fundum verfus ruit.

Ex hifce colle&is fatis fuperquc patere

crediderim

additamenta, hucusque ufitata, non tantum non

pracfta-re effeclus defideratos, Ted etiampro circumftantiis ma¬

gis minusve noxia efle» Hinc quoque nonnulli

officina-rura magiftri, longa edo&i experienlia,

eadem

omni-110 negligunt.

§. X.

Quomodo igitur

avertenda

vitia in §, prtrc. memo-raia? In variis noftris officinis fola iteratione folutionis

& cryftallifationis eadem tollere conantur. Experientia

quoque feftatur lixivium, alumen & vitriolum viride

continens, & eo usque fpiflatum, ut recens fuftineat

ovum, in

frigore

parum

vitrioli deponere. Quavis igi¬

turcryftallifatione multum feparatur heterogenci, &

o-perationis repctitione tandem elegans obtinetur alumen. Aft cum hac via plus ligni

confumetur,

longius

tempus,nec parumlaboris requiratur, varia inftitui ten¬ tamina, ut methodum inyenirem, qua Sc

perfe&ius

Sc

(18)

facili-i6 DE CONFECTIONE ALUMINIS

facilius alumen purificari poflTet. Tandem id

fubfidii

mihi (efe obtulit, quod, quantum e parvis4 experimen-tiscolligere licet,

fini defiderato

egregie

erit

fatisra&urum.

Scilicetin eo confiftit artificium, ut argillå pura, faltem

calce & martiali privata, motu aquas pura bene immi-fceatur. Haec naixtura lixivio purificando calido adfun-denda. In,frigore & quiete fundum petunt

argillofac

particulasjfimulque pingve,(quod

fortiter

attrahitur),

mag-ma vitriolicum, aliaque crafliora heterogenea,

fecum

ra-piunt. Si vero acidumabundet, hoc argillam

adgreditur

& verum producit aiumen. Nefcio an umquam

melio-ri methodotolli queant incommoda acidi, quam

fl

ejus«

demvis ad augendam

falis

quasfitiquantitatem

adhibeatur.

Tentaminamajora, in officinis inftituenda, commodifiimum 'hujus

mgdii ufum, quantitatem pro indole lixiwi addendam, aliaque huc perti-«entia docebünt.

Primae, qua; quotannis inftitauntur coftiirae, purius plerumquerelin*

quuntalumen, in fequentibus veropingue & vitriolicum magismagisque

accumulantur in lixivio magiftrali (moderlut), continua refiduorum

col-le&ione, ultitnoquevalde abundant. Ratio aluminis & vitrioli, in eadem

fo-lutionemixtorum, lixivioalkalinocerfa; fortidudinisvero proximeexplorari

poteft, 6c hac cognita, facili calculopatet,quodnamborum falium

cryftal-lifationecolligere utiliusfit.Vitriolumfi eligatur,lixivium magisinfpiflatum requiritur, idque, alkalinofale,omnialuminofo privari poteft. Inboccafu

denovoincipienda eflet aluminis coSura, quo,finedubio,tninuiturhujus falis

annuaconfe&io,aftejusdem bonitate,vitrioloquefimul comparato,hoc dam-nutnlargecompenfatur. En itaquealiam viam, quavulgari purius obtinetui*

alumen; aft nihil impedit, quominus cumantea propofita conjungatur. Licetadditamentofupramemoratovix impediriqueat, quin aluminis

crf-fValli martiali levitertingantur,interimtarnen,fiha; prima; iteruinfolvantur 6c

cryftallifentur, eodemligni quanto,eodemtempore6c eodem fere labore, alu¬

menvulgari longe melius puriusque proditurum certo fum perfuafus.

§• XI. 1

Exhifce breviter adnotatis fatisevichim credidérim, in noftris officinis, impenfis confuetis, 6c perfe&iusalumen,6c majusejusdem quantum confici

pofle,fi fcite öc prudenteroperationesinftituantur. Perfumma eundo capita,

methodumquoque hujus obtinendi finismemetindicaflefperaverim.

Furno-tfumverooptimas formas, aliaque artificia, quibus utiliffime 6c commodiflGme

tperationes peragi poflunt, jam ficco, ut ajunt, pede praetereo, quippequse

Éiechanicam potiusconftru&ionem,quamchemicam theoriamtangunr,

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :