Dissertatio philosophica, de inscriptione legis naturalis in cordibus humanis. Quam consensu ampliss. facult. philos. in reg. acad. Ups. sub auspicio mag. Gustavi Ant. Boudrie ... publico examini submittit Johannes Graan, Dalekarlus. In aud. Gust. die I.

Full text

(1)

D. D. DISSERTATIO PHILOSOPHICA de

INSCRIPTIONE

LEGIS

NATURALIS

IN CORDIBUS

HUMANIS,

QUAM,

Confenfu Amphjf. Facult.

Philos. In Reg.

Acai.

Upß

SUB AUSPICIO

Mao. GUSTAVI

ANT.

BOUDRIE

philosoph. prof. reg. et extra-ord,

Publica examiniJubmittit

JOHANNES

GRAAN,

Dalekarliis.

In Aud. Gufl:. Die i. Julii

MDCCLXXX*

Horis a. vi. Solitis,

UPSA LliE,

(2)

V IRO,

AMPLISSIMO NOBILISSIMOque

dnojoach.

danieli

wahrendorff,

Ut Fodinarum Officinarumque Cuprearum Garpenbengensium

P OS SE S SOR IßU S>

Ita PATRONIS meis summa animr veneratione

ätatem colendisj

SA

CR UM.

S-.JE R:/E M:TIS

MAGNJEFIDE1

SOCIETATIS OST-INDICÄ DIRECTORI, NOBILISSIMO AM PLI'SSIM OQU B

D,no

carolo

gotfr.

(3)

&

*h

&

<mifr

F

otam hanc dumconderet mundanam compagem

JL Summus rerum condicor, gloriae Divinse pro«

ximus mediatusque fcopus omnino falus humani fu-ic generis felicicasque. Mirabilis illa corporis hu¬ mani ftru&ura parker ac ignea illa menris vis,quae

in omnibus ejus elucet operationibus, faiis

fuper-que oftendunc, quam

fapiens

(it

hujusce

microcos-mi Opifex, quamque potens, Ac dum oculos

at-que animum

ad

ea,qu^ extra

hominem

fpe&ancur,

adverrimus, eciarn perpendentes, quomodo omnia

ad commodum, utilicatem voluptatemque hominis

uno qua(i ore confpirant: admiranda prorfus boni«

tatis Divinae veftigia atque amoris,auis eft, qui non ubique agoofcar» Hominem igitur prae ceceris anb

malibus cali ftru&ura atque indole inbgnem dum

Dens conftituit vifibilis natura fpe8:atorem atque

inteile&ualis quafi myftam> eum quoque, quo- d e-jus per naturam usque fieri

pofTet,

non

modo

con« fervatum , fed omni quoque felicitatis genere

flo

rentem Summum voluic Numen, id quod nemo

facile negaveric. Videmus fcilicet inftinöum &

im-pecum naturalem fe conicrvandi, effe inter

rqs (pvasoQü. Unde etiam animalia in univerfum

(4)

<m> \ a f m

W J T- V

mnia inclinationem & vim femet

tuendislendi

es>

que augendi

femper &

ubique

produnc,

eoque

de-clarant, nihil unquam rerum crestarum

däri

tam parvum tamque comemtum,

quod maxima^,

qui-bus excellic Snmmus rerum Arbiter, perieéHones

non (uo modo dilucide odendit. Qus quum ita

fint , oppido patet,

hocce ßudium

iuarn

anhehndi

conlervationem, hornini eo magis, prs

reliquis

animalibus, datum elfe, quo

dmüior

fuo

fit

Cre-acori eiimque , canquam

fpeculum

,

reprsfentet.

Hoc aurem dudiurn, hane inclinationem, qua? apud

nos CDofpieitur ,

adpellamus

naturs

quoddam

plas¬

ma. s , diverfa pro ratione, qua agic, varia Ii*

cet videatur; ordinern tamen

femper fequitur

Divi-nis circumfcipturn prseceptis, qus

leges vocari

fo

lent naturales. Nihil aliud hisce irclufom effe, ni¬

hil praefcriptum , quam

quod

convenientiffimum

ed

naturs humans optimumqne, nemo

dabitur, qui

inficias eat. At de legum liarum notitia, num

no-bis per infcriptionem

quafi

infita dr,

an vero

niiun-de orta, multum inter erudiros efl controverhmv Vires igirur in hac re

peridiraturo

tenues, tuani

mi¬

hi, B. L.. cenluram expeto

benigniorem.-Podquam viderant Erudici,

Apodolum

Paulum

in Epidola ad Rom.

JI:do Cap.

v. 14, if.

dixiffe,

quod genres, qus legem non

habent,

fibi ipfis fint

lex orque demondrent ro egycv r& vo/j.8 y^wnrov h refis

KK^Jluis: ccvToov, ftatim Iis oborca ed,

quomodo

intel-ligatur

infcriptio

illa legis

naturalis, in varia

nem-Be;

(5)

j j k. w

pe abiere lentenriarum divörtia Philofophi pariter

dc Théologi, fe invicem tfiflin&ionibus variis Sz

ra-tiocinacionibus impugnando, licet- concroverbse indo-ies ita videatur comparata, ut in uerbis magis con» det, quam in re. Attamen eft anciqua Sz a prifcis Philofophis Grxcis, qui fere omni3, quae humana unquam exquirere valet mens, indagire voluerunr,

originem trahit. Séholaflici Philofophi atque

Gar-tefiani concenderunc, in rnente humana effe

habi-tum connatum, quam impugnarunt omnes

dein-de Philofophi, utpote Grotius, Pufendorf,

Cle-ricus, Cumberland. reiiqui; id quod etiam

Noftra-dum baud infirni fubfellii Theologorum complures

fecerunc, inter quos pn-efertiro nominandi

Mufaeus,

Bajerus, Hullbman , Seherzerus, Buddeos, alios ut

jam filentiö pnrteream quanrplurimos. Sed praeter*

h s omnes in hac Cartefianorom Sz Scholafticorum

fen emia profbganda , plane Angularis efl

LockiuSy

iti qhidem, ut male audiat apud plerosque; expres* fis enim verbis in libello de inrelle&u humsno

offen-dit, mtiirdes qubsdam chara£feres, koivus quns vo*

cant bvblas, dve indtas rerum & in primo

ipforum

ortn quafi confignatas in o nim is noffris

nodones

non

exiffcre, fed bomines fota facultatum naturalium ope

fne noiionnm quarumvta impreffarum

adminiculo

eam, qua vulgo imhuti funt. notitiam & certam

in-foper

rerum cognitionem adfequi

pofle,

Eum

re-futare annifi funt Scherloek^ Buddeu5?

Lcelcherus

niukiqpe alii,

(6)

®

) 6

(

8

$.

in.

Quod ad diEfcum iilud pauli adtinef, notindum eft, quod locinio ibidem pro rnetaphorica tanto magis ha«

benda videatur, quanco certius conitat, phrafin iilam,

an cordibus infcriptum, etiam occurrere in aiiis

Scri-pturae Sacrae

locis

e. g. Jerem. 17: 1-31: 33V Proverb.

7? 3. ubi denotat cognicionem adqtufuam & quidem

tabum rerum, qux innatae dici nequeum. Sic Jererr\

17: 1. dicuntur peccata tabulis] cordium infculpta, aåualia fcilicet, unde paret contradi£tionem omnioo fore, fi inhasrendum duntaxat (enlui eftet verbali. Heic igitur infcriptio graviftirnam innuic ob pecca¬

ta pcenarum memoriam, quam nulluni unquam

tem-pus delere poftet« Naturam fuarn rerumque circum-ftantium concemplando, valet omnino homo,

ratio-nis excukas du dia Sc aufpicio, voluntatem Dei legis«

Jaroriam cognofcere, & quodcumque occurrit

prae.

ceptum, ftatim deprehendit, quam habeat ad iuam

naturam relacionem eique adlenfum prsber. Eft

e-nim lex naturalis adeo congruenter naturse lata hu¬

mane ejusque tarn evidenter adcommodata

neceffica-tibus, ut, ducem fi homo fequitur naturam, non

poflit non vivere legi naturali convenienter; (in mi¬

nus, habeat, quod fibimet ipfi imputet. Haud alicer

ac ad conos trita vel effbffa eft via, qua incedere

& debet globus & poteft; ftepifiime tamen

culpa

lu-foris de via defle&it, etiamfi ad metam eum di

re-xiffe videtur. Hifce igitur fic expofiris, patefcere

putamns , di&um Pauli de intimo legem naturalem

inter & naturam humanam nexu,

aeque ac de cla-

(7)

rita-@ ) 7 ( il

mate inde ortse cognitionis &

evidentia, effe inte!«

ligendum, ita

tarnen, ut neutrquam

dlcatur

Apoftolus

fiatuiffe, notionem e. g» furti, homicidii, latrocinii alio-rumque fa&orurr», hominibus effe connatam; Ted

id

tantum indicaffe homines interne ita effe dispofftos, ut aftus fingulares quamprimum obfervenr,

eosdem

etiam vituperandos vel adprobandos

effe

per

fenfum

confcientiae nnoralem omnibusque cornmunem mcx perfenrifcant (ConC di(T. de Ideis innar,

Sub

prseff

Ceh

Prof. Chriit $.7). Unde etiam Apoffolus porro in«

quit.* cj^fJLOcqrv^crr]^ dvruv rys

avvei^rjasoos,

y\cy

percc^t)

dh-KY\KW TO)V XcyKTfAoov y.ciTYiyc^åvTxvy v "nctf djtoXoynph/xv. Nofl enirh de terminis agicur, qui ex vohmrace &

im-poffcione humana ffgnificationem fuam propriam ha-bent, fed de re ipfa, qus ftatim,

ufu

rarianis

ve!

lantillum fefé exfcrente, ante terminos

plene plane»»

que perceptos, adeff.

^•

Nemo eff, qui

inffcias ire

poteff,

quin

detur

ta« Iis fenfus Moralis. Dum ad nosmet

ipfös &

a&iones

r.oftras ve! pa lofum adtendimus; difficile haud

eff

repertUyVim nobis connataro effe inrernsm, qua? nos

non tantum cogic legem

univerfeDivinam

agciofcere,

fed etiam inteIligen dum nobis

fuppeditat, quid

re¬

vera fft juftum inruOumve, fas aut nefas,

landabile

aut turpe H-c vis, bsc ffnus juffi Sz fnjuffi, eo

minus pendet a voluntate vel

jndicio

noftro, quum. fepe accidat, ut eum vel contra volunratem inter»

dum percipiamu,:. Fieri enim poteff:,, ut afKones

(8)

ÅV& \ o t é$b

W ) o v

minus quamvis

honeftas,

probare tarnen veiimus; at

quam fope non experirtiur internum motum, qui eo

nos ducir, ut varia aperiarnus vitia,

qu?e vel atftioni

vel cauflfte ejus infunt ? Hic eft, (ine quo ratio,

in-ftnitis licet firmata obfervationibus & ratiociniis, de

moralitate afftionum ea, qua par eft, accuratione, ea certitudine judxare haud unquarn valeret. Hic eft, qui eo nos ducit, ut hominem libidino um, fallacem

vel aliis implicatum vitiis? etiamfi eidem forcuna

o-mnia, quaa unquam movere valene morcales, largita

fit, aeque aeftimamus ac faciem, cujus parres

dehei-unt nobiliores e.g. oculi, iabra & id

genus alia. Hic

eft, qui nos impellitad vircutem,in miferrimo erfara ftatu externo, venerandam.

Quid?

quod maxirae

impius non valet hosce excinguere ferftus. Mulni

qni-dem oftendere vo.lue.runc., hominem cafuum tantura rerumque confecutiones arque ad fe invicem relatio*

nes contemplando eo duci pofte,

ut bona, quae fuftt,

malave (enelat; at majorem ante

requiri

experi-entiam putamus ufumque rationis,

quam eo

co-gnitionis pervenire queat homo. Si eni/ri fenfu bo-ni & mali mens noftra non moveretur, fed ad blid*

tatem & miferiam prorfus eftet indifferens:

fuperva-canea fbret omnis ad reffte vivendum exhortatio,

nes

ullam in voiuntate flefftenda vira habitura effent prae*

rnia aut fupplicia. (Conf. Diffl de Nat.

adpet,

§,

5. fub praif. Ceh Prof«, Chrift.)>

$. v.

Dum jgitur t alem fenium in nobis re

per?mus cora

®atum, hoc

quafl

conlefftarium

inde ducimus, quod

(9)

} c\ { ) 9 \

tedimonio hocce confcientiae interno nitatur eviden*

ria ac convi&io

legis

naturalis,

atque adeo

adpelle-tur naturalis, utpote quae natura? conveniac noflrae

eidemque velificetur perficiendae. Quod fi ergo

quid-piam peragimus, quod lege aut prseceptum aut

veti-tum dt, atque ejusriem a&ionis moralitafeni per

fen-fum internum gratum ingratumve experiri queamus;

fi motum vel impulfum anirni fentiamus opem

feren-di mifero, panpcri, adflido; id quod lex eciam na¬ turalis jubet faeiendum: non igitur eft, quod

dubi-temus, quin talia Joris Naturalis praecepta dici que-ant, fine ulla experiencia externa vel adminiculo

forinfecus orto, in ipfa vi animi interna efie funda*

ta. lllhoc tamen non ica ed capiendum, quafi

ani-mis hominum inhareant afluales & didinftse pro-pofiriones de agendis fugiendisve; fed ea mentis reftiforrnicas ac boniformitas ed imelligenda, qua ho¬ rnines fl i pati, cvjj.ccqTvfécqs cw?i§ri(T£oos ävTocv, illa non fam

cognofcere, quam agnoicere queunt legis naturalis

capita, quae adeo plana & liquida funt, ut ad(ei>

fnm extemplo invenianc. Scilicet, ut cum Celeber.

Canzio in Difcipl. Mor. § 78. loquamur, quemad-modum vernaculus fermo nec infantibus competit;

compecit tarnen facultas prae brutis animalibus

conna-ta (ermocinandi; ita a8uales quoque ideae legis na¬

turalis in infantes quidem non cadunt, cadic autem facultas ac proclivitas hane maturefcence judicio

agnofcendi venerandique. Pari etiam modo, ut Poe¬

ts non rantum gerit naturalem adplicationern P;

e-feos, fed etiam guftum quafi congenitum

(10)

di-n

)

10.

c

dinum iftarum, quas

alter, qui

haud

nams

ed:

Poé-ta, vix ac ne vix

quidem indagare

poterit;

dc

etiarn

homines in uni^erfum omnes communi jufti & in. jufti

fenfa

indru&i, principia

Juris

Naturalis

un

i-verfalia pernofcunt*

§.

VI

Qnae quum ita

fint,

vericati

etiam

congruens; videtur, inede homini non tantum nifum quendam

boni potiundi arque

eodem

fruendi,

fed

etiam

apti»

todinem hocce iibi bonum conciliandi*. Homo quidem natus

ed

imperte&us,

fed idoneus qui

fe-fe perdciat.

Qjum

igitur lex

conftituta

fit hominis

cauda;, non vero, legis ergo, homo\ quumque ad

hominis omnino perfe&ionem cendanc praecepta

Di-vina: aptus euam proinde eft homo, dum prstce*

ptis hifce

fatisfacere

ftudet,

ad quserenda

adminicu-la, quse fuam ullo modo

amplidcare

podunc

perfe-Öionem, i, e., gaudet boniformitate quadam

conna-ta , qutE tarnen fine exercitatione

&

ufu

rationis

haud aliter fe habet, quam

fcintillula

, quae,

occalio

nid detur, nid materia fe ofFerat apta, erumpere fuamque nequic

oftendere

vim.

Ut

igicur

pedes

ad

eundum, dc etiam anima ad felicitatcm fe&andam

creata ede merito dicitur» Quum etiam ambnlare

non nid paullatirn addifcunt infantes; abfurdum

o-mnino eder datuere, animam dne occadone, dne ohje&o, ullam dne

ufu

odendere fuam

vim

pos-fe connatam. Verum enimvero, quum hepe

(11)

ho-£?% } TT (

^S- J 11 V

minis ni malum pronitatem , quam ad bonum, ut

expeiientia (anis fuperque teftatur ;

hoc

omnino ad-fcrtberidum clt eorruptiorji generis

humant

commu-ni. Retinet quidem adhuc eam , quam a prima

us-que creacione prodidit, cupiditatem

perfe&iorem

fe

reddendi, quod quidem pulcrum eft atque

hone-dum, dum modo per adminicula fiat aeque hone(la*y

at innumeros in errores cadit homo, ad huncce dorn

tendit fcopum. Haud raro

fallicur

fpecieboni,

quod-que adpetit, id magis faepe eft malum, quam

bo-num fibi finxit futurum. Interea quocunque fe ver¬ tat homo, quidquid agat,.

difpofitiowem

fibi

effe

naturalem femper oflendit, quae

ad habitum

,

duce

expeiiemia <Sr

erebriore

exercitatione adminifirance,

felicicer deinde deduci potefiv Quum igitur homo

orrnis facultatem ratiocinandi a natura ioditarn, ita

ut & infanti jam femina futurat

ratiocinationis

con-venfont, aliter enim a brutis ammabus non

differ-rent, habeat : & vero ratio fit legis naturae

prseftan-tiffimus praeco:

perfpicuum

redditur,

legem

natu¬

ra, cum ipfa ratiocinandi

facultatey omnium

cordi-bus, fed leminaliter, ingeneratem

cfTe,

quem

ad

mo-dum hanc rem ingeniofe

explicat

nuper

laudatus-Canzius in Difcipl. Mor.

§

77-

Sed quoniam in

nobili hac materia non licet mihi effe

loa-giori:

idcirco

manura

de tabula..

(12)

Eft lex naturcc nonfcripta, fed nata lext quam

non didicimus, accepimus, legimusi

verum ex na¬

tura

ipfa

arripuimus, haufimus, exprejftmus:

ad

quam non dofti9 fed faftit non

inftituti9Jed

imbuti

fumus,

Figur

Updating...

Referenser

Updating...

Relaterade ämnen :